महाभारत · अध्याय 14.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.1.1
नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।
देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत् ॥ १४.१.१ ॥
नारायणाला नमस्कार करून, नरोत्तम नराला, देवी सरस्वतीला आणि व्यासांना वंदन करून, नंतर 'जय' पठण करावे.
14.1.2
कृतोदकस्तु राजानं धृतराष्ट्रं युधिष्ठिरः ।
पुरस्कृत्य महाबाहुरुत्तताराकुलेन्द्रियः ॥ १४.१.२ ॥
उदकतर्पण केल्यानंतर महाबाहू युधिष्ठिराने राजा धृतराष्ट्राला पुढे करून, व्याकुल इंद्रियांनिशी (नदी) ओलांडली.
14.1.3
उत्तीर्य तु महाबाहुर्बाष्पव्याकुललोचनः ।
पपात तीरे गङ्गाया व्याधविद्ध इव द्विपः ॥ १४.१.३ ॥
महाबाहू (युधिष्ठिर) नदी ओलांडून, अश्रूंनी व्याकूळ डोळ्यांनी, गंगेच्या काठावर शिकाऱ्याच्या बाणाने विद्ध झालेल्या हत्तीसारखे पडले.
14.1.4
तं सीदमानं जग्राह भीमः कृष्णेन चोदितः ।
मैवमित्यब्रवीच्चैनं कृष्णः परबलार्दनः ॥ १४.१.४ ॥
कोसळत असलेल्या त्याला कृष्णाच्या प्रेरणेने भीमाने धरले; शत्रुसैन्याचा नाश करणारा कृष्ण त्याला म्हणाला, "असे करू नकोस."
14.1.5
तमार्तं पतितं भूमौ श्वसन्तं च पुनः पुनः ।
तदृशुः पार्थिवा राजन्धर्मपुत्रं युधिष्ठिरम् ॥ १४.१.५ ॥
राजा, जमिनीवर पडलेल्या, पीडित होऊन वारंवार उसासे टाकणाऱ्या त्या धर्मपुत्र युधिष्ठिराला राजांनी पाहिले.
14.1.6
त दृष्ट्वा दीनमनसं गतसत्वं नरेश्वरम् ।
भूयः शोकसमाविष्टाः पाण्डवाःक समुपाविशन् ॥ १४.१.६ ॥
दीन मनाच्या आणि शक्ती गेलेल्या त्या नरेश्वराला पाहून पांडव पुन्हा शोकाने व्यापले आणि बसले.
14.1.7
राजा तु धृतराष्ट्रस्तं तथा दीनो महाभुजम् ।
वाक्यमाह महाबुद्धिः प्रज्ञाचक्षुर्नरेश्वरम् ॥ १४.१.७ ॥
परंतु महाबुद्धिमान, प्रज्ञाचक्षू राजा धृतराष्ट्र दीन झालेल्या त्या महाबाहूला हे वचन म्हणाला.
14.1.8
उत्तिष्ठ कुरुशार्दूल कुरु कार्यमनन्तरम् ।
क्षत्रधर्मेण कौन्तेय जितेयमवनी त्वया ॥ १४.१.८ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा, ऊठ. हे कौंतेया, विलंब न करता आपले कर्तव्य कर. क्षत्रधर्माप्रमाणे तू ही पृथ्वी जिंकली आहेस.
14.1.9
भुङ्क्ष सार्धं भ्रातृभिस्तां सुहृद्भिश्च जनेश्वर ।
शोचितव्यं न पश्यामि त्वया धर्मभृतांवर ॥ १४.१.९ ॥
हे जनेश्वरा, बंधूंसह आणि सुहृदांसह त्याचा उपभोग घे. हे धर्मात्म्यांमधील श्रेष्ठा, तुझ्यासाठी शोक करण्याचे कारण मला दिसत नाही.
14.1.10
शोचितव्यं मया चैव गान्धार्या च महीपते ।
ययोः पुत्रशतं नष्टं स्वप्नलब्धं यथा धनम् ॥ १४.१.१० ॥
हे महीपते, मला आणि गांधारीलाच शोक करायचा आहे, ज्यांचे शंभर पुत्र स्वप्नात मिळालेल्या धनाप्रमाणे नष्ट झाले.
14.1.11
अश्रुत्वा हितकामस्य विदुरस्य महात्मनः ।
वाक्यानि सुमहार्थानि परितप्यामि दुर्मतिः ॥ १४.१.११ ॥
हितकारी महात्मा विदुराची अत्यंत अर्थपूर्ण वचने ऐकली नाहीत म्हणून दुर्बुद्धी मी आता संतप्त होत आहे.
14.1.12
उक्तवान्विदुरो यन्मां धर्मात्मा दिव्यदर्शनः ।
दुर्योधनापराधेन कुलं ते विनशिष्यति ॥ १४.१.१२ ॥
धर्मात्मा आणि दिव्यदृष्टी असलेला विदुर मला जे म्हणाला होता ते हे: दुर्योधनाच्या अपराधामुळे तुझे कुल नष्ट होईल.
14.1.13
स्वस्ति चेदिच्छसे राजन्कुलस्य कुरु मे वचः ।
वध्यतामेष दुष्टात्मा मन्दो राजा सुयोधनः ॥ १४.१.१३ ॥
हे राजा, जर तुम्हाला कुलाचे कल्याण हवे असेल तर माझे ऐका. दुष्टात्मा, मूर्ख सुयोधनाचा त्याग केला जावा.
14.1.14
कर्णश्च शकुनिश्चैव नैनं पश्यतु कर्हिचित् ।
द्यूतसङ्घातमप्येषामप्रमादेन वारय ॥ १४.१.१४ ॥
कर्ण आणि शकुनी यांनी त्याला कधीही पाहू नये. यांच्या द्यूतमंडळालाही सावधपणे रोखा.
14.1.15
अभिषेचय राजानं धर्मात्मानं युधिष्ठिरम् ।
स पालयिष्यति वशी धर्मेण पृथिवीमिमाम् ॥ १४.१.१५ ॥
धर्मात्मा युधिष्ठिराचा राजा म्हणून अभिषेक करा. संयमी असलेला तो धर्माने ही पृथ्वी पालन करील.
14.1.16
अथ नेच्छसि राजानं कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् ।
विनाशमुपयास्तन्ति तव पुत्रा न संशयः।
मेढीभूतः स्वयं राज्यं प्रतिगृह्णीष्व पार्थिव ॥ १४.१.१६ ॥
कुंतीपुत्र राजा युधिष्ठिराची इच्छा नसेल तर तुमचे पुत्र निश्चितच नाशाला जातील. हे राजा, तू स्वतः खुंटीसारखा स्थिर होऊन राज्य स्वीकार.
14.1.17
समं सर्वेषु भूतेषु वर्तमानं नराधिप ।
अनुजीवन्तु सर्वे त्वां ज्ञातयो ज्ञातिवर्धंन ॥ १४.१.१७ ॥
हे नराधिपा, सर्व प्राणिमात्रांशी समभावाने वागणारा तू, हे ज्ञातिवर्धना, सर्व नातेवाईक तुझ्यावर अवलंबून जगोत.
14.1.18
एवं ब्रुवति कौन्तेय विदुरे दीर्घदर्शिनि ।
दुर्योधनमहं पापमन्ववर्तं वृथामतिः ॥ १४.१.१८ ॥
हे कौन्तेया, दूरदर्शी विदुर असे बोलत असतानाही व्यर्थबुद्धी असलेला मी पापी दुर्योधनाचेच अनुसरण केले.
14.1.19
अश्रुत्वा तस्य धीरस्य वाक्यानि मधुराण्यहम् ।
फलं प्राप्य महद्दुःखं निमग्नः शोकसागरे ॥ १४.१.१९ ॥
त्या धीर विदुराची मधुर वचने न ऐकल्यामुळे मला मोठे दुःखरूप फळ मिळाले आणि मी शोकसागरात बुडालो.
14.1.20
वृद्धौ हि तेऽद्य पितरौ पश्य नौ दुःखितौ नृप ।
न शोचितव्यं भवता पश्यामीह जनाधिप ॥ १४.१.२० ॥
हे राजा, तुझे हे दोघे वृद्ध आईवडील आता दुःखी आहेत, ते पाहा. हे जनाधिपा, तू शोक करू नयेस; मी येथे पाहत आहे.