મહાભારત · અધ્યાય 14.10
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.10.1
एवमेतद्ब्रह्मबलं गरीयो ।
न ब्राह्मणात्किञ्चिदन्यद्ररीयः।
आविक्षितस्य तु बलं न मृष्ये ।
वज्रमस्मै प्रहरिष्यामि घोरम् ॥ १४.१०.१ ॥
બ્રહ્મબળ એવું જ છે, તે મહાન છે. બ્રાહ્મણથી ચડિયાતું બીજું કંઈ નથી. પરંતુ આવિક્ષિતનું બળ હું સહન નહીં કરું; હું તેના પર ભયંકર વજ્ર પ્રહાર કરીશ.
14.10.2
धृतराष्ट्र गच्छ प्रहितो मरुत्तं ।
संवर्तेन सङ्गतं तं वदस्व
बृहस्पतिं त्वमुपशिक्षस्व राज-
न्वज्रं वा ते प्रहरिष्यामि घोरम् ॥ १४.१०.२ ॥
હે ધૃતરાષ્ટ્ર! મારા દ્વારા મોકલાયેલો તું મરુત્ત પાસે જા; સંવર્તસાથે જોડાયેલા તેને કહે. બૃહસ્પતિને સ્વીકાર; હે રાજન્, બૃહસ્પતિ પાસેથી શિક્ષણ લે; નહીં તો તારા પર ભયંકર વજ્ર પ્રહાર કરીશ.
14.10.3
ततो गत्वा धृतराष्ट्रो नरेन्द्रं ।
प्रोवाचेदं वचनं वासवस्य ॥ १४.१०.३ ॥
પછી ધૃતરાષ્ટ્ર નરેન્દ્ર પાસે જઈને વાસવનાં આ વચનો બોલ્યો.
14.10.4
गन्धर्वं मां धृतराष्ट्रं निबोध ।
त्वामागतं वक्तुकामं नरेन्द्र।
ऐन्द्रं वाक्यं शृणु मे राजसिंह ।
यत्प्राह लोकाधिपतिर्महात्मा ॥ १४.१०.४ ॥
હું ગંધર્વ ધૃતરાષ્ટ્ર છું એમ જાણ; તને કહેવાની ઇચ્છાથી આવ્યો છું. હે નરેન્દ્ર, હે રાજસિંહ, લોકાધિપતિ મહાત્માએ કહેલું ઐન્દ્ર વચન સાંભળ.
14.10.5
बृहस्पतिं याजकं त्वं वृणीष्व ।
वज्रं वा ते प्रहरिष्यामि घोरम्।
वचश्चेदेतन्न करिष्यसे मे ।
प्राहैतदेतावदचिन्त्यकर्मा ॥ १४.१०.५ ॥
બૃહસ્પતિને યાજક તરીકે વર; નહીં તો તારા પર ભયંકર વજ્ર પ્રહાર કરીશ. મારું આ વચન જો તું નહીં કરે — અચિંત્યકર્મા એટલું જ બોલ્યા.
14.10.6
त्वं चैवैतद्वेत्थ पुरन्दरश्च ।
विश्वेदेवा वसवश्चाश्विनौ च।
मित्रद्रोहे निष्कृतिर्नास्ति लोके ।
महत्पापं ब्रह्महत्यासमं तत् ॥ १४.१०.६ ॥
તું પણ આ જાણે છે, પુરંદર પણ જાણે છે; વિશ્વેદેવો, વસુઓ અને બે અશ્વિનીકુમારો પણ જાણે છે. મિત્રદ્રોહનું લોકમાં કોઈ પ્રાયશ્ચિત્ત નથી; તે બ્રહ્મહત્યા સમાન મહાપાપ છે.
14.10.7
बृहस्पतिर्याजयतां महेन्द्रं ।
देवश्रेष्ठं वज्रभृतां वरिष्ठम्।
संवर्तो मां याजयिताऽद्य राज-
न्न ते वाक्यं तस्य वा रोचयामि ॥ १४.१०.७ ॥
દેવોમાં શ્રેષ્ઠ અને વજ્રધારીઓમાં અગ્રણી મહેન્દ્રનો યજ્ઞ બૃહસ્પતિ કરાવે. હે રાજન, આજે સંવર્ત મારો યજ્ઞ કરાવશે; તારું વચન કે તેનું વચન મને રુચતું નથી.
14.10.8
घोरो नादः श्रूयतां वासवस्य ।
नभस्तले गर्जतो राजसिंह।
व्यक्तं वज्रं मोक्ष्यते ते महेन्द्रः ।
क्षेमं राजंश्चिन्त्यतामेष कालः ॥ १४.१०.८ ॥
આકાશમાં ગર્જના કરતા વાસવનો ભયંકર નાદ સાંભળ, હે રાજસિંહ. સ્પષ્ટ છે કે મહેન્દ્ર તારા પર વજ્ર છોડશે. હે રાજન, તારા કલ્યાણનો વિચાર કર; આ જ સમય છે.
14.10.9
इत्येवमुक्तो धृतराष्ट्रेण राज-
ञ्श्रुत्वा नादं नदतो वासवस्य।
तपोनित्यं धर्मविदां वरिष्ठं ।
संवर्तं तं ज्ञापयामास कार्यम् ॥ १४.१०.९ ॥
હે રાજન, ધૃતરાષ્ટ્રે આમ કહ્યું ત્યારે, ગર્જતા વાસવનો નાદ સાંભળીને, હંમેશાં તપમાં રત અને ધર્મજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ સંવર્તને તેમણે પોતાનું કાર્ય જણાવ્યું.
14.10.10
पश्यात्मानं प्लवमानं त्वमारा-
दध्वा दूरं तेन न दृश्यतेऽद्य।
प्रपद्येऽहं शर्म विप्रेन्द्र त्वत्तः ।
प्रयच्छ तस्मादभयं विप्रमुख्य ॥ १४.१०.१० ॥
દૂરથી તરતા આવતા તમને જુઓ; તેના કારણે આજે તે દેખાતો નથી. હે વિપ્રેન્દ્ર, હું તમારું શરણ લઉં છું; તેથી મને અભય આપો, હે વિપ્રશ્રેષ્ઠ.
14.10.11
अयमायाति वे वज्री दिशो विद्योतयन्दस ।
अमानुषेण घोरेणि सदस्यास्त्रासिता हि नः ॥ १४.१०.११ ॥
આ વજ્રધારી આવી રહ્યા છે, દસ દિશાઓને પ્રકાશિત કરતા; અમાનુષ અને ભયંકર રૂપથી અમે સભાસદો ભયભીત થયા છીએ.
14.10.12
भयं शक्राद्व्येतु ते राजसिंह ।
प्रणोत्स्येऽहं भयमेतत्सुघोरम्।
संस्तम्भिन्या विद्यया क्षिप्रमेव ।
मा भैस्त्वमस्याभिभवात्प्रतीतः ॥ १४.१०.१२ ॥
હે રાજસિંહ, ઇન્દ્રથી તારો ભય દૂર થાઓ. આ અતિ ઘોર ભયને હું સ્તંભિની વિદ્યાથી તરત દૂર કરીશ. તેના આક્રમણથી તું ડરીશ નહિ, વિશ્વાસ રાખ.
14.10.13
अहं संस्तम्भयिष्यामि मा भैस्त्वं शक्रतो नृप ।
यर्वेषामेव देवानां क्षयितान्यायुधानि मे ॥ १४.१०.१३ ॥
હું તેને સ્તંભિત કરીશ; હે રાજન, તું ઇન્દ્રથી ડરીશ નહિ. દેવોનાં બધાં શસ્ત્રો મારા દ્વારા નષ્ટ થઈ ગયાં છે.
14.10.14
दिशो वज्रं व्रजतां वायुरेतु ।
वर्षं भूत्वा वर्षतां काननेषु।
आपः प्लवन्त्वन्तरिक्षे वृथा च ।
सौदामनी दृश्यते माऽपि भैस्त्वम् ॥ १४.१०.१४ ॥
દિશાઓમાં વજ્ર ચાલ્યું જાય, પવન આવે; વરસાદ બનીને વનોમાં વરસે. આકાશમાં પાણી તરે અને નિરર્થક વીજળી દેખાય; તું પણ ડરીશ નહિ.
14.10.15
वह्निर्देवस्त्रातु वा सर्वतस्ते ।
कामान्सर्वान्वर्षतु वासवो वा।
वज्रं तथा स्थापयतां वधाय ।
महाघोरं पुवमानं जलौघैः ॥ १४.१०.१५ ॥
અગ્નિદેવ સર્વ દિશાઓથી તમારું રક્ષણ કરો; અથવા વાસવ (ઇન્દ્ર) તમારી બધી કામનાઓ પર વરસાદ વરસાવો. તેઓ વધ માટે વજ્રને સ્થાપો, જે અતિ ભયંકર છે અને જળપ્રવાહોથી પવિત્ર કરે છે.
14.10.16
घोरः शब्दः श्रूयते वै महास्वनो ।
वज्रस्यैष सहितो मारुतेन।
आत्मा हि मे प्रव्यथते मुहुर्मुहु-
र्न मे स्वास्थ्यं जायते चाद्य विप्र ॥ १४.१०.१६ ॥
ભયંકર અવાજ સંભળાય છે, ખરેખર મહા ગર્જના; આ વાયુ સાથે જોડાયેલા વજ્રની છે. મારો આત્મા વારંવાર વ્યથિત થાય છે; હે વિપ્ર, આજે મને શાંતિ મળતી નથી.
14.10.17
वज्रादुग्राद्व्येतु भयं तवाद्य ।
वातो भूत्वा व्रजतु नरेन्द्र वज्रम्।
भयं त्वक्त्वा वरमन्यं वृणीष्व ।
कं ते कामं तपसा साधयामि ॥ १४.१०.१७ ॥
આજે તમારો ભય આ ઉગ્ર વજ્રથી દૂર થાય. હે નરેન્દ્ર, વજ્ર વાયુ બનીને ચાલ્યું જાય. ભય છોડીને બીજું વરદાન પસંદ કરો; તપથી હું તમારી કઈ કામના પૂર્ણ કરું?
14.10.18
इन्द्रः साक्षात्सहसाऽभ्येतु विप्र ।
हविर्यज्ञे प्रतिगृह्णातु चैव।
स्वंस्वं हविश्चैव जुषन्तु देवा ।
हुतं सोमं प्रतिगृह्णन्तु चैव ॥ १४.१०.१८ ॥
ઇન્દ્ર સ્વયં અચાનક અહીં આવે, હે વિપ્ર. યજ્ઞમાં તેઓ હવિ સ્વીકારે. દેવો પોતપોતાની હવિનું સેવન કરે; અર્પિત સોમને પણ તેઓ સ્વીકારે.
14.10.19
अयमिन्द्रो हरिभिरायाति राज-
न्देवैः सर्वैस्त्वरितैः स्तूयमानः।
मन्त्राहूतो यज्ञमिमं मयाऽद्य ।
पश्यश्वैनं मन्त्रविस्रस्तकायम् ॥ १४.१०.१९ ॥
હે રાજન્, હરિ અશ્વો સાથે ઇન્દ્ર આવે છે, સર્વ વેગવાન દેવો વડે સ્તુતિ પામતા. આજે મંત્રોથી આહૂત થયેલો આ યજ્ઞ જુઓ; મંત્રથી શિથિલ શરીરવાળો આ અશ્વ પણ જુઓ.
14.10.20
ततो देवैः सहितो देवराजो ।
रथे युङ्क्त्वा तान्हरीन्वाजिमुख्यान्।
आयाद्यज्ञमथ राज्ञः पिपासु-
राविक्षितस्याप्रमेयस्य सोमम् ॥ १४.१०.२० ॥
પછી દેવો સહિત દેવરાજે તે હરિ અશ્વોને—અશ્વોમાં શ્રેષ્ઠોને—રથમાં જોડીને, અપ્રમેય આવિક્ષિત રાજાનો સોમ પીવાની ઇચ્છાથી યજ્ઞમાં આવ્યા.
14.10.21
तमायान्तं सहितं देवसङ्घैः ।
प्रत्युद्ययौ सपुरोधा मरुत्तः।
चक्रे पूजां देवराजाय चाग्र्यां ।
यथाशास्त्रं विधिवत्प्रीयमाणः ॥ १४.१०.२१ ॥
દેવસમૂહો સાથે આવતા તેમની સામે પુરોહિત સહિત મરુત્ત આગળ વધ્યો; પ્રસન્ન થઈને શાસ્ત્ર અનુસાર વિધિપૂર્વક દેવરાજની શ્રેષ્ઠ પૂજા કરી.
14.10.22
सुस्वागतं ते पुरुहूतेह विद्व-
न्यज्ञोऽप्ययं सन्निहिते त्वयीन्द्र।
शोशुभ्यते बलवृत्रघ्न भूयः ।
पिबस्व सोमं सुतमुद्यतं मया ॥ १४.१०.२२ ॥
હે પુરુહૂત, અહીં તમારું સુસ્વાગત છે, હે વિદ્વાન. હે ઇન્દ્ર, તમે અહીં હોવાથી આ યજ્ઞ પણ ઝળહળે છે. હે બળથી વૃત્રનો સંહાર કરનાર, મારા વડે નિચોવી અર્પિત થયેલો સોમ ફરી પીઓ.
14.10.23
शिवेन मां पश्य नमश्च तेऽस्तु ।
प्राप्तो यज्ञः सफलं जीवितं मे।
अयं यज्ञं कुरुते मे सुरेन्द्र ।
बृहस्पतेरवरो जन्मना च। ॥ १४.१०.२३ ॥
શુભ દૃષ્ટિથી મને જુઓ; તમને નમસ્કાર. મારો યજ્ઞ ફળ્યો, મારું જીવન પણ ફળ્યું. હે સુરેન્દ્ર, જન્મથી બૃહસ્પતિના નાના ભાઈ એવા આ મારો યજ્ઞ કરી રહ્યા છે.
14.10.24
जानामि ते गुरुमेनं तपोधनं ।
बृहस्पतेरनुजं तिग्मतेजसम्
यस्याह्वानादागतोऽहं नरेन्द्र ।
प्रीतिर्मेऽद्य त्वयि मन्युः प्रनष्टः ॥ १४.१०.२४ ॥
આ તમારા ગુરુ છે, તપોધન છે, બૃહસ્પતિના નાના ભાઈ અને તીક્ષ્ણ તેજવાળા છે એ હું જાણું છું. એમના આહ્વાનથી હું આવ્યો છું, હે નરેન્દ્ર. આજે તમારા પ્રત્યે મને પ્રીતિ છે; મારો ક્રોધ નાશ પામ્યો છે.
14.10.25
यदि प्रीतस्त्वमसि वै देवराज ।
तस्मात्स्वयं शाधि यज्ञे विधानम्।
स्वयं सर्वान्कुरु भागान्सुरेन्द्र ।
जानात्वयं सर्वलोकश्च देव ॥ १४.१०.२५ ॥
જો તમે ખરેખર પ્રસન્ન છો, હે દેવરાજ, તો તમે પોતે યજ્ઞની વિધિ નિર્દેશો. તમે પોતે સૌના ભાગ નક્કી કરો, હે સુરેન્દ્ર. આ સમગ્ર લોક જાણે, હે દેવ.
14.10.26
एवमुक्तस्त्वाङ्गिरसेन शक्रः ।
समादिदेश स्वयमेव देवान्।
सभाः क्रियन्तामावसथाश्च मुख्याः ।
सहस्रशश्चित्रभूताः समृद्धाः ॥ १४.१०.२६ ॥
આંગિરસે આમ કહ્યું ત્યારે શક્રે પોતે જ દેવોને આજ્ઞા આપી—સભાઓ અને મુખ્ય નિવાસો બનાવવામાં આવે, હજારોની સંખ્યામાં, અદ્ભુત અને સમૃદ્ધ.
14.10.27
क्लृप्ताः स्थूणाः कुरुतारोहणानि ।
गन्धर्वाणामप्सरसां च शीघ्रम्।
यत्र नृत्येरन्नप्सरसः समस्ताः ।
स्वर्गोपमः क्रियतां यज्ञवाटः ॥ १४.१०.२७ ॥
ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ માટે તુરંત ઘડેલા સ્તંભો અને સીડીઓ બનાવો, જ્યાં બધી અપ્સરાઓ નૃત્ય કરે. યજ્ઞવાટ સ્વર્ગ સમાન બનાવાય.
14.10.28
इत्युक्तास्ते चक्रुराशु प्रतीता ।
दिवौकसः शक्रवाक्यान्नरेन्द्र।
ततो वाक्यं प्राह राजानमिन्द्रः ।
प्रीतो राजन्पूज्यमानो मरुत्तम् ॥ १४.१०.२८ ॥
ઇન્દ્રના વચનથી પ્રસન્ન થઈ દેવોએ તરત તેમ કર્યું. હે નરેન્દ્ર! પછી ઇન્દ્રે રાજાને આ વચન કહ્યું; હે રાજન્, પ્રસન્ન અને પૂજિત મરુત્તમ!
14.10.29
एष त्वयाऽहमिह राजन्समेत्य ।
ये चाप्यन्ते तव पूर्वे नरेन्द्र।
सर्वाश्चान्या देवताः प्रीयमाणा ।
हविस्तुभ्यं प्रतिगृह्णन्तु राजन् ॥ १४.१०.२९ ॥
હે રાજન્! અહીં તારા દ્વારા હું એકત્ર થઈને આવ્યો છું. હે નરેન્દ્ર! તારા જે પૂર્વજો અંતે આવ્યા છે અને બીજા સર્વ દેવતાઓ પ્રસન્ન થઈને, હે રાજન્, તારા માટે આ હવિ સ્વીકારો.
14.10.30
आग्नेयं वै लोहितमालभन्तां ।
वैश्वदेवं बहुरूपं हि राजन्।
निलं चोक्षाणं मेद्यमप्यालभन्तां ।
चलच्छिश्नं सम्प्रदिष्टं द्विजाग्र्याः ॥ १४.१०.३० ॥
અગ્નિને લગતું લાલ (પશુ) બલિ અપાય; હે રાજન્, વિશ્વદેવોને લગતું બહુરૂપ (પશુ) પણ. ઘેરા વાદળી રંગનો બળદ અને યજ્ઞયોગ્ય (પશુ) પણ બલિ અપાય; ચલિત લિંગવાળું (પશુ) એમ દ્વિજશ્રેષ્ઠોએ આજ્ઞા આપી છે.
14.10.31
ततो यज्ञो ववृधे तस्य राज-
न्यत्र देवाः स्वयमन्नानि जह्रुः।
यस्मिञ्शक्रो ब्राह्मणैः पूज्यमानः ।
सदस्योऽभूद्धरिमान्देवराजः ॥ १४.१०.३१ ॥
ત્યારે તેનો યજ્ઞ વધ્યો, હે રાજન્; ત્યાં દેવતાઓએ પોતે અન્ન ગ્રહણ કર્યું. જે યજ્ઞમાં બ્રાહ્મણો દ્વારા પૂજિત થઈને દેવરાજ હરિમાન્ ઇન્દ્ર સદસ્ય બન્યા.
14.10.32
ततः संवर्तश्चैत्यगतो माहात्मा ।
यथा वह्निः प्रज्वलितो द्वितीयः।
हवींष्युच्चैराह्वयन्देवसङ्घा-
ञ्जुहावाग्नौ मन्त्रवत्सुप्रतीतः ॥ १४.१०.३२ ॥
પછી ચૈત્યમાં ગયેલા મહાત્મા સંવર્ત, બીજા પ્રજ્વલિત અગ્નિની જેમ, ઊંચા સ્વરે દેવસમૂહોને બોલાવતા, મંત્રાનુસાર પ્રસન્નતાથી અગ્નિમાં આહુતિઓ આપી.
14.10.33
ततः पीत्वा बलभित्सोममग्र्यं ।
ये चाप्यन्ते सोमपा देवसङ्घाः।
सर्वेऽनुज्ञाताः प्रययुः पार्थिवेन ।
यथाजोषं तर्पिताः प्रीतिमन्तः ॥ १४.१०.३३ ॥
પછી બલભિત્ ઇન્દ્રે શ્રેષ્ઠ સોમ પીધો; અને સોમ પીનારા બીજા દેવસમૂહો પણ રાજાની અનુમતિ મેળવી, તૃપ્ત અને પ્રસન્ન થઈ, જેમ ઇચ્છા હતી તેમ ચાલ્યા ગયા.
14.10.34
ततो राजा जातरूपस्य राशी-
न्पदेपदे कारयामास हृष्टः।
द्विजातिभ्यो विसृजन्भूरि वित्तं ।
रराज वित्तेश इवारिहन्ता ॥ १४.१०.३४ ॥
પછી રાજાએ હર્ષિત થઈ ડગલે ડગલે સોનાના ઢગલા કરાવ્યા; દ્વિજોને ઘણું ધન આપતાં, શત્રુહંતા કુબેરની જેમ તે શોભ્યા.
14.10.35
ततो वित्तं विविधं सन्निधाय ।
यथोत्साहं कारयित्वा च कोशम्।
अनुज्ञातो गुरुणां संनिवृत्त्य ।
शशास गामखिलां सागरान्ताम् ॥ १४.१०.३५ ॥
પછી વિવિધ ધન એકત્ર કરીને, ઉત્સાહ પ્રમાણે ખજાનો બનાવડાવીને, વડીલોની અનુમતિ મેળવી પાછા ફરી, સાગર સુધીની સમગ્ર પૃથ્વી પર શાસન કર્યું.
14.10.36
एवंगुणः सम्बभूवेह राजा ।
यस्य क्रतौ तत्सुवर्णं प्रभूतम्।
तत्त्वं समादाय नरेन्द्र वित्तं ।
यजस्व देवांस्तपनीयैर्विधानैः ॥ १४.१०.३६ ॥
આવા ગુણોવાળો રાજા અહીં થયો હતો; જેના યજ્ઞમાં તે પુષ્કળ સોનું હતું. હે નરેન્દ્ર, એ ધન લઈને સુવર્ણવિધિઓથી દેવોનું યજન કરો.
14.10.37
ततो राजा पाण्डवो हृष्टरूपः ।
श्रुत्वा वाक्यं सत्यवत्याः सुतस्य।
मनश्चक्रे तेन वित्तेन यष्टुं ।
ततोऽमात्यैर्मन्त्रयामास भूयः ॥ १४.१०.३७ ॥
ત્યારે આનંદિત રૂપવાળા પાંડવ રાજાએ સત્યવતીના પુત્રનું વચન સાંભળીને તે ધનથી યજ્ઞ કરવાનું મન કર્યું. પછી તેમણે અમાત્યો સાથે ફરી મંત્રણા કરી.