महाभारत · अध्याय 14.10
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.10.1
एवमेतद्ब्रह्मबलं गरीयो ।
न ब्राह्मणात्किञ्चिदन्यद्ररीयः।
आविक्षितस्य तु बलं न मृष्ये ।
वज्रमस्मै प्रहरिष्यामि घोरम् ॥ १४.१०.१ ॥
ब्रह्मबल असेच आहे, ते श्रेष्ठ आहे. ब्राह्मणापेक्षा मोठे दुसरे काहीही नाही. परंतु आविक्षिताचे बल मी सहन करणार नाही; मी त्याच्यावर भयंकर वज्र प्रहार करीन.
14.10.2
धृतराष्ट्र गच्छ प्रहितो मरुत्तं ।
संवर्तेन सङ्गतं तं वदस्व
बृहस्पतिं त्वमुपशिक्षस्व राज-
न्वज्रं वा ते प्रहरिष्यामि घोरम् ॥ १४.१०.२ ॥
हे धृतराष्ट्रा, माझ्याकडून पाठवला गेलेला तू मरुत्ताकडे जा; संवर्ताशी जोडलेल्या त्याला सांग. बृहस्पतीला स्वीकार; राजा, बृहस्पतीकडून शिक्षण घे; नाहीतर तुझ्यावर भयंकर वज्र प्रहार करीन.
14.10.3
ततो गत्वा धृतराष्ट्रो नरेन्द्रं ।
प्रोवाचेदं वचनं वासवस्य ॥ १४.१०.३ ॥
मग धृतराष्ट्र नरेंद्राकडे जाऊन वासवाचे हे वचन बोलला.
14.10.4
गन्धर्वं मां धृतराष्ट्रं निबोध ।
त्वामागतं वक्तुकामं नरेन्द्र।
ऐन्द्रं वाक्यं शृणु मे राजसिंह ।
यत्प्राह लोकाधिपतिर्महात्मा ॥ १४.१०.४ ॥
मी गंधर्व धृतराष्ट्र आहे हे जाण; तुला सांगण्याच्या इच्छेने मी आलो आहे. हे नरेंद्रा, हे राजसिंहा, लोकाधिपती महात्म्याने जे सांगितले ते इंद्राचे वचन ऐक.
14.10.5
बृहस्पतिं याजकं त्वं वृणीष्व ।
वज्रं वा ते प्रहरिष्यामि घोरम्।
वचश्चेदेतन्न करिष्यसे मे ।
प्राहैतदेतावदचिन्त्यकर्मा ॥ १४.१०.५ ॥
बृहस्पतीला याजक म्हणून वरण; नाहीतर तुझ्यावर भयंकर वज्र प्रहार करीन. माझे हे वचन तू पाळले नाहीस तर — अचिंत्यकर्मा इतकेच म्हणाला.
14.10.6
त्वं चैवैतद्वेत्थ पुरन्दरश्च ।
विश्वेदेवा वसवश्चाश्विनौ च।
मित्रद्रोहे निष्कृतिर्नास्ति लोके ।
महत्पापं ब्रह्महत्यासमं तत् ॥ १४.१०.६ ॥
तुला हे ठाऊक आहे, पुरंदरालाही ठाऊक आहे; विश्वेदेव, वसू आणि दोन अश्विनीकुमारही जाणतात. मित्रद्रोहाचे प्रायश्चित्त जगात नाही; ते ब्रह्महत्येइतके मोठे पाप आहे.
14.10.7
बृहस्पतिर्याजयतां महेन्द्रं ।
देवश्रेष्ठं वज्रभृतां वरिष्ठम्।
संवर्तो मां याजयिताऽद्य राज-
न्न ते वाक्यं तस्य वा रोचयामि ॥ १४.१०.७ ॥
देवश्रेष्ठ आणि वज्रधारींमध्ये श्रेष्ठ अशा महेंद्राचा यज्ञ बृहस्पतीने करवावा. हे राजा, आज संवर्त माझा यज्ञ करवील; तुझे वचन किंवा त्याचे वचन मला रुचत नाही.
14.10.8
घोरो नादः श्रूयतां वासवस्य ।
नभस्तले गर्जतो राजसिंह।
व्यक्तं वज्रं मोक्ष्यते ते महेन्द्रः ।
क्षेमं राजंश्चिन्त्यतामेष कालः ॥ १४.१०.८ ॥
आकाशात गर्जना करणाऱ्या वासवाचा भयंकर नाद ऐक, हे राजसिंहा. स्पष्टच आहे की महेंद्र तुझ्यावर वज्र फेकील. हे राजा, आपल्या क्षेमाचा विचार कर; हीच वेळ आहे.
14.10.9
इत्येवमुक्तो धृतराष्ट्रेण राज-
ञ्श्रुत्वा नादं नदतो वासवस्य।
तपोनित्यं धर्मविदां वरिष्ठं ।
संवर्तं तं ज्ञापयामास कार्यम् ॥ १४.१०.९ ॥
हे राजा, धृतराष्ट्राने असे सांगितल्यावर गर्जणाऱ्या वासवाचा नाद ऐकून, नेहमी तपात रत असलेल्या, धर्मज्ञांमध्ये श्रेष्ठ अशा संवर्ताला त्यांनी आपले कार्य कळवले.
14.10.10
पश्यात्मानं प्लवमानं त्वमारा-
दध्वा दूरं तेन न दृश्यतेऽद्य।
प्रपद्येऽहं शर्म विप्रेन्द्र त्वत्तः ।
प्रयच्छ तस्मादभयं विप्रमुख्य ॥ १४.१०.१० ॥
दुरून वाहत येत असलेल्या तुलाच पाहा; त्यामुळेच आज तो दिसत नाही. हे विप्रेंद्रा, मी तुला शरण येतो; म्हणून मला अभय दे, हे विप्रश्रेष्ठा.
14.10.11
अयमायाति वे वज्री दिशो विद्योतयन्दस ।
अमानुषेण घोरेणि सदस्यास्त्रासिता हि नः ॥ १४.१०.११ ॥
हा वज्रधारी येत आहे, दहा दिशा उजळून टाकत; अमानुष आणि भयंकर रूपाने आम्हा सभासदांना भय वाटले आहे.
14.10.12
भयं शक्राद्व्येतु ते राजसिंह ।
प्रणोत्स्येऽहं भयमेतत्सुघोरम्।
संस्तम्भिन्या विद्यया क्षिप्रमेव ।
मा भैस्त्वमस्याभिभवात्प्रतीतः ॥ १४.१०.१२ ॥
हे राजसिंहा, इंद्रापासूनचे तुझे भय दूर होवो. हे अत्यंत घोर भय मी स्तंभिनी विद्येने लवकरच दूर करीन. त्याच्या आक्रमणाने तू भिऊ नकोस, विश्वास ठेव.
14.10.13
अहं संस्तम्भयिष्यामि मा भैस्त्वं शक्रतो नृप ।
यर्वेषामेव देवानां क्षयितान्यायुधानि मे ॥ १४.१०.१३ ॥
मी त्याला स्तंभित करीन; हे राजा, तू इंद्राला भिऊ नकोस. देवांची सर्व शस्त्रे माझ्याकडून नष्ट झाली आहेत.
14.10.14
दिशो वज्रं व्रजतां वायुरेतु ।
वर्षं भूत्वा वर्षतां काननेषु।
आपः प्लवन्त्वन्तरिक्षे वृथा च ।
सौदामनी दृश्यते माऽपि भैस्त्वम् ॥ १४.१०.१४ ॥
दिशांमध्ये वज्र जावे, वारा यावा; पावसाचे रूप धरून रानोरानी तो बरसो. आकाशात पाणी तरंगो, आणि व्यर्थच वीज दिसो; तूही भिऊ नकोस.
14.10.15
वह्निर्देवस्त्रातु वा सर्वतस्ते ।
कामान्सर्वान्वर्षतु वासवो वा।
वज्रं तथा स्थापयतां वधाय ।
महाघोरं पुवमानं जलौघैः ॥ १४.१०.१५ ॥
अग्निदेव सर्व बाजूंनी तुझे रक्षण करो; किंवा वासव (इंद्र) तुझ्या सर्व इच्छांवर वर्षाव करो. त्यांनी वधासाठी वज्र स्थापावे, जे अत्यंत भयंकर असून जलप्रवाहांनी शुद्ध करणारे आहे.
14.10.16
घोरः शब्दः श्रूयते वै महास्वनो ।
वज्रस्यैष सहितो मारुतेन।
आत्मा हि मे प्रव्यथते मुहुर्मुहु-
र्न मे स्वास्थ्यं जायते चाद्य विप्र ॥ १४.१०.१६ ॥
भयंकर ध्वनी ऐकू येत आहे, खरोखर महान गर्जना; ही वायूसह मिसळलेल्या वज्राची आहे. माझा आत्मा पुन्हा पुन्हा व्यथित होत आहे; हे विप्रा, आज मला स्वास्थ्य लाभत नाही.
14.10.17
वज्रादुग्राद्व्येतु भयं तवाद्य ।
वातो भूत्वा व्रजतु नरेन्द्र वज्रम्।
भयं त्वक्त्वा वरमन्यं वृणीष्व ।
कं ते कामं तपसा साधयामि ॥ १४.१०.१७ ॥
आज तुझे भय या उग्र वज्रापासून दूर होवो. हे नरेन्द्रा, वज्र वायू होऊन निघून जावो. भय सोडून दुसरा वर निवड; तपाने तुझी कोणती इच्छा मी पूर्ण करू?
14.10.18
इन्द्रः साक्षात्सहसाऽभ्येतु विप्र ।
हविर्यज्ञे प्रतिगृह्णातु चैव।
स्वंस्वं हविश्चैव जुषन्तु देवा ।
हुतं सोमं प्रतिगृह्णन्तु चैव ॥ १४.१०.१८ ॥
इंद्र स्वतः अचानक येथे येवो, हे विप्रा. यज्ञात त्याने हविर्द्रव्य स्वीकारावे. देवांनी आपापले हविर्द्रव्य सेवन करावे; अर्पिलेला सोमही त्यांनी स्वीकारावा.
14.10.19
अयमिन्द्रो हरिभिरायाति राज-
न्देवैः सर्वैस्त्वरितैः स्तूयमानः।
मन्त्राहूतो यज्ञमिमं मयाऽद्य ।
पश्यश्वैनं मन्त्रविस्रस्तकायम् ॥ १४.१०.१९ ॥
राजा, हे पाहा इंद्र हरि अश्वांसह येत आहे, वेगवान सर्व देवांकडून स्तुती केला जात असलेला. आज मंत्रांनी आवाहन केलेला हा यज्ञ पाहा; मंत्रांनी शिथिल झालेल्या देहाचा हा अश्वही पाहा.
14.10.20
ततो देवैः सहितो देवराजो ।
रथे युङ्क्त्वा तान्हरीन्वाजिमुख्यान्।
आयाद्यज्ञमथ राज्ञः पिपासु-
राविक्षितस्याप्रमेयस्य सोमम् ॥ १४.१०.२० ॥
नंतर देवांसह देवराज त्या हरि अश्वांना—अश्वांमध्ये श्रेष्ठांना—रथाला जुंपून, अप्रमेय आविक्षित राजाचा सोम पिण्याच्या इच्छेने यज्ञाला आला.
14.10.21
तमायान्तं सहितं देवसङ्घैः ।
प्रत्युद्ययौ सपुरोधा मरुत्तः।
चक्रे पूजां देवराजाय चाग्र्यां ।
यथाशास्त्रं विधिवत्प्रीयमाणः ॥ १४.१०.२१ ॥
देवसमूहांसह येणाऱ्या त्यांच्यासमोर पुरोहितासह मरुत्त पुढे गेला; प्रसन्न होऊन शास्त्रानुसार विधिपूर्वक देवराजाची श्रेष्ठ पूजा त्याने केली.
14.10.22
सुस्वागतं ते पुरुहूतेह विद्व-
न्यज्ञोऽप्ययं सन्निहिते त्वयीन्द्र।
शोशुभ्यते बलवृत्रघ्न भूयः ।
पिबस्व सोमं सुतमुद्यतं मया ॥ १४.१०.२२ ॥
हे पुरुहूता, येथे तुझे सुस्वागत आहे, विद्वाना. हे इंद्रा, तू येथे असल्यामुळे हा यज्ञही तेजस्वी होत आहे. बलाने वृत्राचा वध करणाऱ्या, माझ्याकडून पिळून अर्पण केलेला सोम पुन्हा पी.
14.10.23
शिवेन मां पश्य नमश्च तेऽस्तु ।
प्राप्तो यज्ञः सफलं जीवितं मे।
अयं यज्ञं कुरुते मे सुरेन्द्र ।
बृहस्पतेरवरो जन्मना च। ॥ १४.१०.२३ ॥
शुभ दृष्टीने मला पाहा; तुला नमस्कार असो. माझा यज्ञ फलदायी झाला, माझेही जीवन फलदायी झाले. हे सुरेंद्रा, जन्माने बृहस्पतीचा धाकटा भाऊ असलेले हे माझा यज्ञ करत आहेत.
14.10.24
जानामि ते गुरुमेनं तपोधनं ।
बृहस्पतेरनुजं तिग्मतेजसम्
यस्याह्वानादागतोऽहं नरेन्द्र ।
प्रीतिर्मेऽद्य त्वयि मन्युः प्रनष्टः ॥ १४.१०.२४ ॥
हे तुझे गुरू आहेत, तपोधन आहेत, बृहस्पतीचे धाकटे बंधू आणि तीक्ष्ण तेजाचे आहेत हे मी जाणतो. यांच्या आवाहनानेच मी आलो आहे, हे नरेंद्रा. आज तुझ्याविषयी माझी प्रीती आहे; माझा क्रोध नष्ट झाला आहे.
14.10.25
यदि प्रीतस्त्वमसि वै देवराज ।
तस्मात्स्वयं शाधि यज्ञे विधानम्।
स्वयं सर्वान्कुरु भागान्सुरेन्द्र ।
जानात्वयं सर्वलोकश्च देव ॥ १४.१०.२५ ॥
तू खरोखरच प्रसन्न असशील तर, हे देवराजा, तूच यज्ञाचे विधान ठरव. तूच सर्वांचे भाग निश्चित कर, हे सुरेंद्रा. हे सर्व लोक जाणोत, हे देवा.
14.10.26
एवमुक्तस्त्वाङ्गिरसेन शक्रः ।
समादिदेश स्वयमेव देवान्।
सभाः क्रियन्तामावसथाश्च मुख्याः ।
सहस्रशश्चित्रभूताः समृद्धाः ॥ १४.१०.२६ ॥
आंगिरसाने असे सांगितल्यावर शक्राने स्वतः देवांना आज्ञा दिली—सभागृहे आणि प्रमुख निवासस्थाने बांधली जावीत, हजारोंनी, विचित्र आणि समृद्ध रूपाची.
14.10.27
क्लृप्ताः स्थूणाः कुरुतारोहणानि ।
गन्धर्वाणामप्सरसां च शीघ्रम्।
यत्र नृत्येरन्नप्सरसः समस्ताः ।
स्वर्गोपमः क्रियतां यज्ञवाटः ॥ १४.१०.२७ ॥
गंधर्व आणि अप्सरांसाठी त्वरित घडवलेले खांब आणि पायऱ्या करा, जिथे सर्व अप्सरा नाचतील. यज्ञमंडप स्वर्गासारखा करावा.
14.10.28
इत्युक्तास्ते चक्रुराशु प्रतीता ।
दिवौकसः शक्रवाक्यान्नरेन्द्र।
ततो वाक्यं प्राह राजानमिन्द्रः ।
प्रीतो राजन्पूज्यमानो मरुत्तम् ॥ १४.१०.२८ ॥
इंद्राच्या वचनाने प्रसन्न होऊन त्या देवांनी लगेच तसे केले. हे नरेंद्रा! मग इंद्राने राजाला हे वचन सांगितले; हे राजा, प्रसन्न व सन्मानित मरुत्तमा!
14.10.29
एष त्वयाऽहमिह राजन्समेत्य ।
ये चाप्यन्ते तव पूर्वे नरेन्द्र।
सर्वाश्चान्या देवताः प्रीयमाणा ।
हविस्तुभ्यं प्रतिगृह्णन्तु राजन् ॥ १४.१०.२९ ॥
हे राजा! येथे तुझ्यामुळे मी एकत्र येऊन आलो आहे. हे नरेंद्रा! तुझे जे पूर्वज आणि शेवटी आलेले, तसेच इतर सर्व देव प्रसन्न होऊन, हे राजा, तुझ्यासाठी हे हविस् स्वीकारोत.
14.10.30
आग्नेयं वै लोहितमालभन्तां ।
वैश्वदेवं बहुरूपं हि राजन्।
निलं चोक्षाणं मेद्यमप्यालभन्तां ।
चलच्छिश्नं सम्प्रदिष्टं द्विजाग्र्याः ॥ १४.१०.३० ॥
अग्नीसाठी लाल (पशू) बलिदान द्यावा; हे राजा, विश्वदेवांसाठी बहुरूप (पशूही). निळ्या रंगाचा वळू आणि यज्ञयोग्य (पशूही) बलिदान द्यावेत; हलणारे लिंग असलेला (पशू) असे द्विजश्रेष्ठांनी सांगितले आहे.
14.10.31
ततो यज्ञो ववृधे तस्य राज-
न्यत्र देवाः स्वयमन्नानि जह्रुः।
यस्मिञ्शक्रो ब्राह्मणैः पूज्यमानः ।
सदस्योऽभूद्धरिमान्देवराजः ॥ १४.१०.३१ ॥
तेव्हा त्याचा यज्ञ वाढला, हे राजा; तेथे देवांनी स्वतः अन्न ग्रहण केले. ज्या यज्ञात ब्राह्मणांनी सन्मानित केलेला देवराज हरिमान् इंद्र सदस्य झाला.
14.10.32
ततः संवर्तश्चैत्यगतो माहात्मा ।
यथा वह्निः प्रज्वलितो द्वितीयः।
हवींष्युच्चैराह्वयन्देवसङ्घा-
ञ्जुहावाग्नौ मन्त्रवत्सुप्रतीतः ॥ १४.१०.३२ ॥
नंतर चैत्यात गेलेले महात्मा संवर्त, दुसऱ्या प्रज्वलित अग्नीप्रमाणे, उच्च स्वराने देवसमूहांना बोलावत, मंत्रानुसार प्रसन्नतेने अग्नीत हविर्द्रव्ये अर्पण करू लागले.
14.10.33
ततः पीत्वा बलभित्सोममग्र्यं ।
ये चाप्यन्ते सोमपा देवसङ्घाः।
सर्वेऽनुज्ञाताः प्रययुः पार्थिवेन ।
यथाजोषं तर्पिताः प्रीतिमन्तः ॥ १४.१०.३३ ॥
नंतर बलभित् इंद्राने श्रेष्ठ सोम प्याला; आणि सोम पिणारे इतर देवसमूहही राजाची अनुज्ञा घेऊन, तृप्त आणि प्रसन्न होऊन, इच्छेनुसार निघून गेले.
14.10.34
ततो राजा जातरूपस्य राशी-
न्पदेपदे कारयामास हृष्टः।
द्विजातिभ्यो विसृजन्भूरि वित्तं ।
रराज वित्तेश इवारिहन्ता ॥ १४.१०.३४ ॥
नंतर राजाने हर्षित होऊन पावलोपावली सुवर्णाच्या राशी करवल्या; द्विजांना विपुल धन देत, शत्रुहन्ता कुबेराप्रमाणे तो शोभू लागला.
14.10.35
ततो वित्तं विविधं सन्निधाय ।
यथोत्साहं कारयित्वा च कोशम्।
अनुज्ञातो गुरुणां संनिवृत्त्य ।
शशास गामखिलां सागरान्ताम् ॥ १४.१०.३५ ॥
नंतर विविध धन जमवून, उत्साहानुसार कोश बनवून, वडिलधाऱ्यांची अनुज्ञा घेऊन परत येऊन, सागरापर्यंतची सर्व पृथ्वी त्याने शासन केली.
14.10.36
एवंगुणः सम्बभूवेह राजा ।
यस्य क्रतौ तत्सुवर्णं प्रभूतम्।
तत्त्वं समादाय नरेन्द्र वित्तं ।
यजस्व देवांस्तपनीयैर्विधानैः ॥ १४.१०.३६ ॥
असे गुण असलेला राजा येथे होऊन गेला; ज्याच्या यज्ञात ते विपुल सुवर्ण होते. हे नरेंद्रा, ते धन घेऊन सुवर्णविधींनी देवांचे यजन कर.
14.10.37
ततो राजा पाण्डवो हृष्टरूपः ।
श्रुत्वा वाक्यं सत्यवत्याः सुतस्य।
मनश्चक्रे तेन वित्तेन यष्टुं ।
ततोऽमात्यैर्मन्त्रयामास भूयः ॥ १४.१०.३७ ॥
नंतर हर्षित रूपाच्या पाण्डव राजाने सत्यवतीच्या पुत्राचे वचन ऐकून त्या धनाने यज्ञ करण्याचा निश्चय केला. मग त्याने अमात्यांबरोबर पुन्हा विचारविनिमय केला.