महाभारत · अध्याय 14.100
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.100.1
देवदेवेश दैत्यघ्नि परं कौतूहलं हि मे ।
एतत्कथय सर्वज्ञ त्वद्भक्तस्य च केशव।
मानुषस्य च लोकस्य धर्मलोकस्य चान्तरम् ॥ १४.१००.१ ॥
हे देवदेवेश्वरा, दैत्यसंहारका, मला यासाठी फार उत्सुकता आहे. सर्वज्ञ केशवा, तुझ्या भक्ताला हे सांग: मनुष्यलोक आणि धर्मलोक यांतील फरक काय?
14.100.2
कीदृशं किंप्रमाणं वा किमधिष्ठानमेव च ।
तरन्ति मानुषा देव केनोपायेन माधव ॥ १४.१००.२ ॥
ते कसे आहे, त्याचे प्रमाण किती, किंवा त्याचा आधार कोणता? हे देवा, मनुष्य कोणत्या उपायाने ते पार करतात, हे माधवा?
14.100.3
त्वगस्थिमांसनिर्मुक्ते पञ्चभूतविवर्जिते ।
कथयस्व महादेव सुखदुःखमशेषतः ॥ १४.१००.३ ॥
त्वचा, हाडे आणि मांस यांपासून मुक्त, पंचमहाभूतांविरहित अवस्थेत. हे महादेवा, सुखदुःख पूर्णपणे सांग.
14.100.4
जीवस्य कर्मलोकेषु कर्मभिस्तु शुभाशुभैः ।
अनुबद्धस्य तैः पाशैर्नीयमानस्य दारुणैः ॥ १४.१००.४ ॥
कर्मलोकांत शुभ-अशुभ कर्मांमुळे, त्या भयंकर पाशांनी बद्ध होऊन नेल्या जाणाऱ्या जीवाबद्दल.
14.100.5
मृत्युदूतैर्दुराधर्षैर्घोरैर्घोरपरक्रमैः ।
वध्यस्याक्षिप्यमाणस्य विद्रुतस्य यमाज्ञया ॥ १४.१००.५ ॥
यमाच्या आज्ञेने, अजिंक्य, भयंकर, घोर पराक्रमी मृत्युदूतांकडून, वधास पात्र ठरलेल्या, ओढत नेल्या जाणाऱ्या आणि पळणाऱ्या जीवाबद्दल.
14.100.6
पुण्यपापकृदातिष्ठेत्सुखदुःखमशेषतः ।
यमदूतैर्द्रुराधर्षैर्नीयते वा कथं पुनः।
किं वा तत्र गता देव कर्म कुर्वन्ति मानवाः ॥ १४.१००.६ ॥
पुण्य व पाप करणाऱ्याने सुखदुःख पूर्णपणे भोगावे; अथवा यमदूतांकडून अजिंक्य होऊन तो पुन्हा कसा नेला जातो? अथवा हे देवा, तेथे गेलेले मानव कोणते कर्म करतात?
14.100.7
कथं धर्मपरा यान्ति देवताद्विजपूजकाः ।
कतं वा पापकर्माणो यान्ति प्रेतपुरं नराः ॥ १४.१००.७ ॥
धर्मपरायण आणि देव व ब्राह्मण यांची पूजा करणारे लोक कसे जातात? किंवा पापकर्मे करणारे लोक प्रेतपुराला कसे जातात?
14.100.8
किं रूपं किं प्रमाणं वा वर्णः को वाऽस्य केशव ।
जीवस्य गच्छतो नित्यं यमलोकं ब्रवीहि मे ॥ १४.१००.८ ॥
हे केशवा, यमलोकाकडे सतत जाणाऱ्या जीवाचे रूप काय, प्रमाण काय, वर्ण कोणता? मला सांगा.
14.100.9
शृणु राजन्यथावृतं यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।
तत्तेऽहं कथयिष्यामि मद्भक्तस्य नरेश्वर ॥ १४.१००.९ ॥
हे राजा, तू मला जे विचारतोस ते यथावत ऐक. हे नरेश्वरा, माझ्या भक्ताविषयी ते मी तुला सांगेन.
14.100.10
षडशीतिसहस्राणि योजनानां युधिष्ठिर ।
मानुष्यस्य च लोकस्य यमलोकस्य चान्तरम् ॥ १४.१००.१० ॥
हे युधिष्ठिरा, मनुष्यलोक आणि यमलोक यांच्यातील अंतर शहाऐंशी हजार योजने आहे.
14.100.11
न तत्र वृक्षच्छाया वा न तटाकं सरोपि वा ।
न वाप्यो दीर्घिका वाऽपि न कूपो वा युधिष्ठिर ॥ १४.१००.११ ॥
हे युधिष्ठिरा, तेथे वृक्षाची सावली नाही, तळे नाही, सरोवरही नाही, विहीर नाही, दीर्घिका नाही, की कूपही नाही.
14.100.12
न मण्टपं सभा वाऽपि न प्रपा न निकेतनम् ।
न पर्वतो नदी वाऽपि न भूमेर्विवरं क्वचित् ॥ १४.१००.१२ ॥
मंडप नाही, सभा नाही, प्रपा नाही, निवासस्थानही नाही; पर्वत नाही, नदी नाही, भूमीत कुठेही गुहा नाही.
14.100.13
न ग्रामो नाश्रमो वाऽपि नोद्यानं वा वनानि च ।
न किंचिदाश्रयस्थानं पथि तस्मिन्युधिष्ठिर ॥ १४.१००.१३ ॥
हे युधिष्ठिरा, त्या मार्गावर ना गाव आहे, ना आश्रम, ना उद्यान, ना वने; आश्रयासाठी कोणतेही स्थान नाही.
14.100.14
जन्तोर्हि प्राप्तकालस्य वेदनार्तस्य वै भृशम् ।
कारणैस्त्यक्तदेहस्य प्राणैः कण्ठगतैः पुनः ॥ १४.१००.१४ ॥
ज्याचा काळ आला आहे, जो वेदनेने अत्यंत पीडित आहे, ज्याचे शरीर कारणांनी सोडले गेले आहे आणि ज्याचे प्राण पुन्हा कंठाशी आले आहेत—
14.100.15
शरीराच्चाल्यते जीवो ह्यवशो मातरिश्वना ।
निर्गतो वायुभूतस्तु षट्कोशात्तु कलेवरात् ॥ १४.१००.१५ ॥
जीव वायूमुळे असहाय्यपणे शरीरातून हलवला जातो; वायुरूप होऊन सहा कोशांच्या त्या शरीरातून तो निघून जातो.
14.100.16
शरीरमन्यत्तद्रूपं तद्वर्णं तत्प्रमाणतः ।
अदृश्यं तत्प्रविष्टस्तु सोप्यदृष्टोऽथ केनचित् ॥ १४.१००.१६ ॥
ते दुसरे शरीर आहे—तेच रूप, तोच वर्ण, तेच प्रमाण असलेले; अदृश्यपणे त्यात प्रवेश करते; तोही कोणाला दिसत नाही.
14.100.17
सोन्तरात्मा देहवतामष्टाङ्गो यस्तु संचरेत् ।
छेदनाद्भेदनाद्दाहात्ताडनाद्वा न नश्यति। ॥ १४.१००.१७ ॥
देहधारींचा अंतरात्मा—जो अष्टांगयुक्त होऊन संचार करतो; तो छेदल्याने, भेदल्याने, जाळल्याने किंवा मारल्यानेही नष्ट होत नाही.
14.100.18
नाना रूपधरैर्घौरैः प्रचण्डेश्चण्डसाधनैः ।
नीयमानो दुराधर्षैर्यमदूतैर्यमाज्ञया ॥ १४.१००.१८ ॥
यमाच्या आज्ञेने, नाना रूपे धारण केलेल्या भयंकर, प्रचंड, क्रूर साधनांनी युक्त, दुर्धर्ष यमदूतांकडून तो नेला जातो.
14.100.19
पुत्रदारमयैः पाशैः संनिरूद्धोऽवशो बलात् ।
स्वकर्मभिश्चानुगतः कृतैः सुकृतदुष्कृतैः ॥ १४.१००.१९ ॥
पुत्र व पत्नी यांनी बनलेल्या पाशांनी बद्ध, बलाने असहाय, स्वतःच्या केलेल्या शुभ-अशुभ कर्मांनी अनुसरलेला.
14.100.20
आक्रन्दमानः करुणं बन्धुभिर्दुःखपीडितैः ।
त्यक्त्वा बन्धुजनं सर्वं निरपेक्षस्तु गच्छति ॥ १४.१००.२० ॥
दुःखाने पीडित नातलगांमध्ये करुणपणे आक्रोश करत, परंतु सर्व नातलगांना सोडून निरपेक्ष होऊन तो जातो.
14.100.21
मातृभिः पितृभिश्चैव भ्रातृभिर्मातुलैस्तथा ।
दारैः पुत्रैर्वयस्यैश्च रुदद्भिस्त्यज्यते पुनः ॥ १४.१००.२१ ॥
माता, पिता, बंधू, मामा तसेच पत्नी, पुत्र व मित्र रडत असताना त्याला पुन्हा सोडले जाते.
14.100.22
अदृश्यमानस्तैर्दीनैरश्रुपूर्णमुखेक्षणैः ।
स्वशरीरं परित्यज्य वायुभूतस्तु गच्छति ॥ १४.१००.२२ ॥
अश्रूंनी भरलेले मुख व डोळे असलेल्या त्या दीनांना न दिसता, स्वतःचे शरीर सोडून वायुरूप होऊन तो जातो.
14.100.23
अन्धकारमपारं तं महाघेरं तमोवृतम् ।
दुःखान्तं दुष्प्रतारं च दुर्गमं पापकर्मणाम् ॥ १४.१००.२३ ॥
तो अपार, अत्यंत भयंकर, तमाने वेढलेला अंधकार; ज्याचा शेवट दुःखात आहे, ओलांडणे कठीण आणि पापकर्मींना दुर्गम.
14.100.24
दुःसहायं दुरन्तं च दुर्निरीक्षं दुरासदम् ।
दुरापमतिदुःखं च पापिष्ठानां नरोत्तम ॥ १४.१००.२४ ॥
हे नरोत्तमा, पापी लोकांसाठी ते असह्य, अंतहीन, पाहण्यास कठीण, गाठण्यास कठीण, मिळण्यास कठीण आणि अत्यंत दुःखदायक आहे.
14.100.25
ऋषिभिः कथ्यमानं तत्पारंपर्येण पार्थिव ।
त्रासं जनचति प्रायः श्रूयमाणं कथास्वपि ॥ १४.१००.२५ ॥
हे राजा, ऋषींनी परंपरेने सांगितलेले ते (विषय) कथांमध्ये ऐकले जातानाही बहुधा भय निर्माण करते.
14.100.26
अवश्यं चैव गन्तव्यं तदध्वानं युधिष्ठिर ।
प्राप्तकालेन संत्यज्य बन्धून्भोगान्धनानि च ॥ १४.१००.२६ ॥
हे युधिष्ठिरा, त्या मार्गाने अवश्य जावे लागते; योग्य काळ आला असता बांधव, भोग आणि धन सोडून.
14.100.27
जरायुजैरण्डजैश्च स्वेदजैरुद्भिदैस्तथा ।
जङ्गमैः स्थिरसंज्ञैश्च गन्तव्यं यमसादनम् ॥ १४.१००.२७ ॥
जरायुज, अंडज, स्वेदज आणि उद्भिज्ज जीवांनी, तसेच चल आणि स्थिर म्हटल्या जाणाऱ्या जीवांनीही यमाच्या निवासस्थानी जावे लागते.
14.100.28
देवासुरैर्मनुष्याद्यैर्वैवस्वतवशानुगैः ।
स्त्रीपुंनपुंसकैश्चापि पृथिव्यां जीवसंज्ञितैः ॥ १४.१००.२८ ॥
देव आणि असुर, मानव इत्यादी, वैवस्वताच्या वशात असणारे, स्त्री-पुरुष-नपुंसक, तसेच पृथ्वीवर जीव म्हणवले जाणारे सर्व यांच्याद्वारेही.
14.100.29
मध्यमैर्युवभिर्वाऽपि बालैर्वृद्धैस्तथैव च ।
जातमात्रैश्च गर्भस्थैर्गन्तव्यः स महापथः ॥ १४.१००.२९ ॥
मध्यम वयाच्या, तरुण, बालके, वृद्ध, तसेच नुकतेच जन्मलेले आणि गर्भात असलेले यांनीही तो महापथ जावा लागतो.
14.100.30
पूर्वाह्णे वाऽपराह्णे वा सन्ध्याकालेऽथवा पुनः ।
प्रदोषे वाऽर्धरात्रे वा प्रत्युषे वाऽप्युपस्थिते ॥ १४.१००.३० ॥
पूर्वाह्नी किंवा अपराह्नी, किंवा संध्याकाळी, प्रदोषी, मध्यरात्री किंवा पहाटेसही (मृत्यू) उपस्थित होतो.
14.100.31
प्रवासस्थैर्वनस्थैर्वा पर्वतस्थैर्जले स्थितैः ।
क्षेत्रस्थैर्वा नभःस्थेर्वा गृहमध्यगतैरपि ॥ १४.१००.३१ ॥
परदेशात राहणाऱ्यांना, वनात राहणाऱ्यांना, पर्वतावर राहणाऱ्यांना, पाण्यात उभ्या असलेल्यांना, शेतात असलेल्यांना, आकाशात असलेल्यांना, किंवा घराच्या आतल्या भागात असलेल्यांनाही.
14.100.32
भुञ्जद्भिर्वा पिबद्भिर्वा खादद्भिर्वा नरोत्तम ।
आसीनैर्वा स्थितैर्वापि शयनीयगतैरपि।
जाग्रद्भिर्वा प्रसुप्तैर्वा गन्तव्यः स महापथः ॥ १४.१००.३२ ॥
हे नरश्रेष्ठा, जेवणारे, पिणारे किंवा चावणारे, बसलेले वा उभे असलेले, शय्येवर गेलेले, जागे असलेले किंवा झोपलेले यांनाही त्या महामार्गावरून जावेच लागते.
14.100.33
मृत्युदूतैर्दुराधर्षैः प्रचण्डैश्चण्डसासनैः ।
आक्षिप्यमाणा ह्यवशाः प्रयान्ति यमसादनम् ॥ १४.१००.३३ ॥
मृत्यूचे दूत, जे दुर्धर्ष, अत्यंत प्रचंड आणि कठोर आज्ञा असलेले आहेत, त्यांच्याकडून ओढले जाऊन असहाय्य लोक यमसदनाकडे जातात.
14.100.34
क्वचिद्भीतैः क्वचिन्मत्तैः प्रस्खलद्भिः क्वचित्क्वचित् ।
क्रन्दद्भिर्वेदनार्तैस्तु गन्तव्यं यमसादनम् ॥ १४.१००.३४ ॥
कधी घाबरलेले, कधी मत्त, कधी अडखळत, कधी आक्रोश करत, वेदनेने पीडित होऊन यमसदनाकडे जावेच लागते.
14.100.35
निर्भर्त्स्यमानैरुद्विग्रैर्विधूतैर्भयविह्वलैः ।
तुद्यमानशरीरैश्च गन्तव्यं तर्जितैस्तथा ॥ १४.१००.३५ ॥
निंदिलेले, उद्विग्न, कंपित, भयाने विव्हळ झालेले, शरीराला टोचले जात असलेले, धमकावलेले—अशांनाही जावेच लागते.
14.100.36
कण्टकाकीर्णमार्गेण तप्तवालुकपांसुना ।
दह्यमानैस्तु गन्तव्यं नरैर्दानविवर्जितैः ॥ १४.१००.३६ ॥
काट्यांनी भरलेल्या मार्गाने, तापलेली वाळू आणि धुळीतून, जळत जळत, दानरहित माणसांना जावेच लागते.
14.100.37
काष्ठोपलशिलाघातैर्दण्डोल्मुककशाङ्कुशैः ।
हन्यमानैर्यमपुरं गन्तव्यं धर्मवर्जितैः ॥ १४.१००.३७ ॥
लाकडे, दगड व खडकांच्या माऱ्यांनी, दंड, पेटते कोलीत, चाबूक व अंकुशांनी मारले जात असताना, धर्मरहित माणसांना यमपुरीला जावे लागते.
14.100.38
मेदःशोणितपूयाद्यैर्वक्त्रैर्गात्रैश्च सव्रणैः ।
दग्धक्षतजकीर्णैश्च गन्तव्यं जीवघातकैः ॥ १४.१००.३८ ॥
चरबी, रक्त, पू इत्यादींनी भरलेली तोंडे व जखमी शरीरे घेऊन, भाजलेले व जखमांच्या रक्ताने माखलेले, जीवहत्या करणाऱ्यांना जावे लागते.
14.100.39
वेदनार्तैस्च कूजद्भिर्विक्रोशद्भिश्च विस्वरम् ।
वेदनार्तैः पतद्भिश्च गन्तव्यं जीवघातकैः ॥ १४.१००.३९ ॥
वेदनेने पीडित होऊन, ओरडत व कर्कश आवाजात आक्रोश करत, वेदनेने कोसळत जीवहत्या करणाऱ्यांना जावे लागते.
14.100.40
भग्रपादोरुहस्तङ्गैर्भग्रजङ्घाशिरोधरैः ।
छिन्नकर्णोष्ठनासैश्च गन्तव्यं जीवघातकैः ॥ १४.१००.४० ॥
मोडलेले पाय, मांड्या, हात व अवयव, मोडलेल्या पोटऱ्या व मान, कापलेले कान, ओठ व नाक असे, जीवहत्या करणाऱ्यांना जावे लागते.
14.100.41
शक्तिभिर्भिण्डिपालैश्च शङ्कुतोमरसायकैः ।
तुद्यमानैस्तु शूलाग्रैर्गन्तव्यं जीवघातकैः ॥ १४.१००.४१ ॥
शक्ती, भिंडिपाल, शंकू, तोमर व बाणांनी आणि शुळांच्या टोकांनी टोचले जाताना, जीवहत्या करणाऱ्यांना जावे लागते.
14.100.42
श्वभिर्व्याघ्रैर्वृकैः काकैर्भक्ष्यमाणाः समन्ततः ।
तुद्यमानाश्च गच्छन्ति राक्षसैर्मांसघातिभिः ॥ १४.१००.४२ ॥
कुत्रे, वाघ, लांडगे, कावळे यांच्याकडून सर्वत्र खाल्ले जाताना, मांसभक्षक राक्षसांकडून पीडित होऊन ते जातात.
14.100.43
महिषैश्च मृगैश्चापि सूकरैः पृषतैस्तथा ।
भक्ष्यमाणैस्तदध्वानं गन्तव्यं मांसखादिभिः ॥ १४.१००.४३ ॥
म्हशी, हरणे, डुक्कर आणि ठिपक्यांची हरणे यांच्याकडून खाल्ले जात असताना मांसभक्षकांना त्या मार्गाने जावे लागते.
14.100.44
सूचीसुतीक्ष्णतुण्डाभिर्मक्षिकाभिः समन्ततः ।
तुद्यमानैश्च गन्तव्यं पापिष्ठैर्बालघातकैः ॥ १४.१००.४४ ॥
सुईसारख्या तीक्ष्ण टोकांच्या माश्यांकडून सर्व बाजूंनी टोचले जात, अति पापी बालघातकांना जावे लागते.
14.100.45
विस्रब्धं स्वामिनं मित्रं स्त्रियं वा घ्रन्ति ये नराः ।
शस्त्रैर्निर्भिद्यमानैश्च गन्तव्यं यमसादनम् ॥ १४.१००.४५ ॥
विश्वास ठेवणाऱ्या स्वामीची, मित्राची किंवा स्त्रीची हत्या करणाऱ्या माणसांना शस्त्रांनी भेदले जात यमलोकात जावे लागते.
14.100.46
खादयन्ति च ये जीवान्दुःखमापादयन्ति च ।
राक्षसैश्च श्वभिश्चैव भक्ष्यमाणा व्रजन्ति च ॥ १४.१००.४६ ॥
जे जीवांना खातात आणि त्यांना दुःख देतात, ते राक्षस आणि कुत्र्यांकडून खाल्ले जात जातात.
14.100.47
ये हरन्ति च वस्त्राणि शय्यां प्रावरणानि च ।
ते यान्ति विद्रुता नग्नाः पिशाचा इव तत्पथं ॥ १४.१००.४७ ॥
जे वस्त्रे, अंथरूण आणि पांघरूणे चोरतात, ते नग्न होऊन पिशाचांप्रमाणे पळत त्या मार्गाने जातात.
14.100.48
गाश्च धान्यं हिरण्यं वा बलात्क्षेत्रं गृहं तथा ।
ये हरन्ति दुरात्मानः परस्वं पापकारिणः ॥ १४.१००.४८ ॥
जे दुष्ट आत्मे पापी बळजबरीने गायी, धान्य, सोने, शेत किंवा घर हिरावून घेतात, ते परस्वहरण करणारे आहेत.
14.100.49
पाषाणैरुल्मुकैर्दण्डैः काष्ठघातैश्च चर्झरैः ।
हन्यमानैः क्षताकीर्णैर्नन्तव्यं तैर्यमालयम् ॥ १४.१००.४९ ॥
दगड, पेटते कोळसे, दंड, लाकडी प्रहार आणि गदांनी मारले जाऊन, जखमांनी भरलेले ते यमलोकाकडे नेले जातील.
14.100.50
ब्रह्मस्वं ये हरन्तीह नरा नरकनिर्भयाः ।
आक्रोशन्तीह ये नित्यं प्रहरन्ति च ये द्विजान् ॥ १४.१००.५० ॥
जे मानव येथे नरकाला न घाबरता ब्राह्मणाचे धन हरण करतात, जे येथे नेहमी निंदा करतात आणि जे द्विजांवर प्रहार करतात.
14.100.51
शुष्ककण्ठा निबद्धास्ते छिन्नजिह्वाक्षिनासिकाः ।
पूयशोणितदुर्गन्धा भक्ष्यमाणाश्च जंबुकैः ॥ १४.१००.५१ ॥
कोरडा कंठ असलेले, बांधलेले, जीभ, डोळे व नाक कापलेले, पू आणि रक्ताच्या दुर्गंधीने भरलेले, कोल्ह्यांनी खाल्ले जाणारे.
14.100.52
चण्डालैर्भीषणैश्चण्डैस्तुद्यमानाः समन्ततः ।
क्रोशन्तः करुणं घोरं गच्छन्ति यमासादनम् ॥ १४.१००.५२ ॥
भयंकर व क्रूर चांडाळांकडून सर्व बाजूंनी छळले जाऊन, करुण व घोर स्वराने आक्रोश करत ते यमलोकाकडे जातात.
14.100.53
तत्र चापि गताः पापा विष्ठाकूपेष्वनेकशः ।
जीवन्तो वर्षकोटीस्तु क्लिश्यन्ते वेदनात्ततः ॥ १४.१००.५३ ॥
तेथेही पापी लोक अनेकदा विष्ठेच्या विहिरींमध्ये गेले आहेत; कोट्यवधी वर्षे जिवंत राहून वेदनेने ते क्लेश भोगतात.
14.100.54
ततश्च मुक्ताः कालेन लोके चास्मिन्नराधमाः ।
विष्ठाक्रिमित्वं गच्छन्ति जन्मकोटिशतं नृप ॥ १४.१००.५४ ॥
नंतर कालांतराने मुक्त झाले तरी, या जगातील अधम मानव, हे राजा, शंभर कोटी जन्मांपर्यंत विष्ठेतील किडे होऊन जातात.
14.100.55
विद्यमानधनैर्यैस्तु लोभडंभानृतान्वितैः ।
श्रोत्रियेभ्यो न दत्तानि दानानि कुरुपुङ्गव ॥ १४.१००.५५ ॥
धन असूनही लोभ, दंभ आणि असत्याने युक्त होऊन ज्यांनी श्रोत्रिय ब्राह्मणांना दाने दिली नाहीत, हे कुरुश्रेष्ठा.
14.100.56
ग्रीवापाशनिबद्धास्ते हन्यमानाश्च राक्षसैः ।
क्षुत्पिपासाश्रमार्तास्तु यान्ति प्रेतपुरं नराः ॥ १४.१००.५६ ॥
गळ्यात फास बांधलेले, राक्षसांकडून मारले जाणारे, भूक, तहान आणि श्रमाने पीडित ते मनुष्य प्रेतपुराकडे जातात.
14.100.57
अदत्तदाना गच्छन्ति शुष्ककण्ठास्यतालुकाः ।
अन्नं पानीयसहितं प्रार्थयन्तः पुनःपुनः ॥ १४.१००.५७ ॥
दान न दिलेले लोक कोरडे कंठ, तोंड आणि टाळू घेऊन, अन्न व पाण्यासाठी वारंवार याचना करत जातात.
14.100.58
स्वामिन्बुभक्षातृष्णार्ता गन्तुं नैवाद्य शक्नुमः ।
ममान्नं दीयतां स्वामिन्पानीयं दीयतां मम।
इति ब्रुवन्तस्तैर्दूतैः प्राप्यन्ते वै यमालयम् ॥ १४.१००.५८ ॥
"स्वामी, भूक-तहानेने त्रस्त झालेले आम्ही आज चालूही शकत नाही. स्वामी, मला अन्न द्या, मला पाणी द्या" असे बोलत त्यांना दूत यमलोकाकडे नेतात.
14.100.59
तच्छ्रुत्वा वचनं विष्णोः पपात भुवि पाण्डवः ।
निस्संज्ञो भयसंत्रस्तो मूर्छया समभिप्लुतः ॥ १४.१००.५९ ॥
विष्णूचे ते वचन ऐकून पांडव भूमीवर कोसळला. भयाने त्रस्त होऊन मूर्च्छेने व्यापला जाऊन तो संज्ञाहीन झाला.
14.100.60
ततो लब्ध्वा शनैः संज्ञां समाश्वस्तोच्युतेन सः ।
नेत्रे प्रक्षाल्य तोयेन भूयः केशवमब्रवीत् ॥ १४.१००.६० ॥
नंतर हळूहळू शुद्धी येऊन, अच्युताने सांत्वन दिल्यावर त्याने पाण्याने डोळे धुतले आणि पुन्हा केशवाला म्हटले.
14.100.61
भीतोस्म्यहं महादेव श्रुत्वा मार्गस्य विस्तरम् ।
केनोपायेन तं मार्गं तरन्ति पुरुषाः सुखम् ॥ १४.१००.६१ ॥
हे महादेवा, त्या मार्गाचा विस्तार ऐकून मी भयभीत झालो आहे. कोणत्या उपायाने माणसे तो मार्ग सुखाने पार करतात?
14.100.62
इह ये धार्मिका लोके जीवगातविवर्जिताः ।
गुरुशुश्रूषणे युक्ता देवब्राह्मणपूजकाः ॥ १४.१००.६२ ॥
या लोकात जे धार्मिक लोक जीवहिंसा टाळतात, गुरुसेवेत रत असतात आणि देव-ब्राह्मणांची पूजा करतात—
14.100.63
अस्मान्मानुष्यलोकात्ते समार्याः सहबान्धवाः ।
यमध्वानं तु गच्छन्ति यथावत्तं निबोध मे ॥ १४.१००.६३ ॥
या मानवी लोकातून ते सज्जन आपल्या नातेवाईकांसह यमाच्या मार्गाने जातात. तो मार्ग माझ्याकडून यथायोग्य ऐक.
14.100.64
ब्राह्मणेभ्यः प्रदानानि नानारूपाणि पाण्डव ।
ये प्रयच्छन्ति विप्रेभ्यस्ते सुखं यान्ति तत्फलम् ॥ १४.१००.६४ ॥
हे पांडवा, जे ब्राह्मणांना नाना प्रकारची दाने देतात, ते त्याच्या फळाने सुख प्राप्त करतात.
14.100.65
अन्नं ये च प्रयच्छन्ति ब्राह्मणेभ्यः सुसंस्कृतम् ।
क्षोत्रियेभ्यो विशेषेण प्रीत्या परमया युताः ॥ १४.१००.६५ ॥
अत्यंत प्रेमाने युक्त होऊन जे ब्राह्मणांना, विशेषतः वेदज्ञ ब्राह्मणांना, उत्तम प्रकारे शिजवलेले अन्न देतात—
14.100.66
ते विमानैर्महात्मानो यान्ति चित्रैर्यमालयम् ।
सेव्यमाना वरस्त्रीभिरप्सरोभिर्महापथम् ॥ १४.१००.६६ ॥
ते महात्मे विचित्र विमानांतून यमलोकाकडे जातात; उत्तम स्त्रिया आणि अप्सरांकडून सेविले जाऊन त्या महामार्गावरून.
14.100.67
ये च नित्यं प्रभाषन्ते सत्यं निष्कल्मषं वचः ।
ते च यान्त्यमलाभ्राभैर्विमानैर्वृषयोजितैः ॥ १४.१००.६७ ॥
जे नेहमी सत्य आणि निष्कलंक वचने बोलतात, तेही निर्मल मेघासारख्या विमानांतून, वृषभांनी जुंपलेल्या रथांतून जातात.
14.100.68
कपिलाद्यानि पुण्यानि गोप्रदानानि ये नराः ।
ब्राह्मणेभ्यः प्रयच्छन्ति श्रोत्रियेभ्यो विशेषतः ॥ १४.१००.६८ ॥
कपिला इत्यादी पुण्य गोदाने जे मनुष्य ब्राह्मणांना, विशेषतः श्रोत्रिय ब्राह्मणांना देतात.
14.100.69
ते यान्त्यमलवर्णाभैर्विमानैर्वृषयोजितैः ।
वैवस्वतपुरं प्राप्य ह्यप्सरोभिर्निषेविताः ॥ १४.१००.६९ ॥
निर्मल वर्णाच्या, वृषभांनी जुंपलेल्या विमानांतून ते वैवस्वताच्या नगराला पोहोचून, अप्सरांनी सेविलेले जातात.
14.100.70
उपानहौ च च्छत्रं च शयनान्यासनानि च ।
विप्रेभ्यो ये प्रयच्छन्ति वस्त्राण्याभरणानि च ॥ १४.१००.७० ॥
जे विप्रांना पादत्राणे, छत्र, शय्या, आसने, वस्त्रे आणि अलंकार देतात.
14.100.71
ते यान्त्यश्वैर्वृषैर्वाऽपि कुञ्जरैरप्यलङ्कृताः ।
धर्मराजपुरं रम्यं सौवर्णच्छत्रशोभिताः ॥ १४.१००.७१ ॥
ते अश्व, वृषभ किंवा हत्ती यांनी अलंकृत होऊन, सोन्याच्या छत्रांनी शोभून, धर्मराजाच्या रमणीय नगराला जातात.
14.100.72
ये च भक्ष्याणि दास्यन्ति भोज्यं पेयं तथैव च ।
स्निग्धान्नान्यापि विप्रेभ्यः श्रद्धया परया युताः ॥ १४.१००.७२ ॥
जे परम श्रद्धेने युक्त होऊन विप्रांना भक्ष्य, भोज्य, पेय आणि स्निग्ध अन्न देतात.
14.100.73
ते यान्ति काञ्चनार्यानैः सुखं वैवस्वतालयम् ।
वरस्त्रीभिर्यथाकामं सेव्यमानाः सहस्रशः ॥ १४.१००.७३ ॥
ते सोन्याच्या रथांतून सुखाने वैवस्वताच्या लोकाकडे जातात, इच्छेनुसार हजारो श्रेष्ठ स्त्रियांकडून सेवा घेत.
14.100.74
ये च क्षीरं प्रयच्छन्ति घृतं दधि गुडं मधु ।
ब्राह्मणेभ्यः प्रयत्नेन श्रद्दधानाः सुसंस्कृताः ॥ १४.१००.७४ ॥
जे श्रद्धेने, सुसंस्कृत होऊन, प्रयत्नपूर्वक ब्राह्मणांना दूध, तूप, दही, गूळ व मध देतात.
14.100.75
चक्रवाकप्रयुक्तैस्तु यानै रुक्ममयैः शुभैः ।
यान्ति गन्धर्ववादित्रैः सेव्यमाना यमालयम् ॥ १४.१००.७५ ॥
चक्रवाक पक्ष्यांनी जुंपलेल्या सोन्याच्या शुभ यानांतून, गंधर्वांच्या वाद्यांनी सेवित होऊन ते यमलोकाकडे जातात.
14.100.76
ये फलानि प्रयच्छन्ति पुष्पाणि सुरभीणि च ।
हंसयुक्तैर्विमानैस्तु यान्ति धर्मपुरं नराः ॥ १४.१००.७६ ॥
जे फळे व सुगंधी फुले देतात ते हंसांनी जुंपलेल्या विमानांतून धर्मपुराकडे जातात.
14.100.77
ये प्रयच्छन्ति विप्रेभ्यो विचित्रान्नं घृताप्लुतम् ।
ते व्रजनत्यमलाभ्राभैर्विमानैर्वायुवेगिभिः।
पुरं तत्प्रेतनाथस्य नानाजनसमाकुलम्। ॥ १४.१००.७७ ॥
जे ब्राह्मणांना तुपात भिजवलेले विविध अन्न देतात, ते निर्मल मेघांसारख्या, वायुवेगी विमानांतून प्रेतनाथाच्या त्या नगरात जातात, जे नाना लोकांनी भरलेले आहे.
14.100.78
पानीयं ये प्रयच्छन्ति सर्वभूतप्रजीवनम् ।
ते सुतृप्ताः सुखं यान्ति भवनैर्हंसचोदितैः ॥ १४.१००.७८ ॥
जे सर्व प्राण्यांचे जीवन असलेले पाणी दान करतात, ते पूर्ण तृप्त होऊन हंसांनी चालवलेल्या भवनांतून सुखाने जातात.
14.100.79
ये तिलं तिलधेनुं वा धृतधेनुमथापि च ।
श्रोत्रियेभ्यः प्रयच्छन्ति सौम्यभावसमन्विताः ॥ १४.१००.७९ ॥
जे सौम्य भावाने युक्त होऊन श्रोत्रिय ब्राह्मणांना तीळ, तिळाची धेनू किंवा तुपाची धेनू दान देतात.
14.100.80
सूर्यमण्डलसंकाशैर्यानैस्ते यान्ति निर्मलैः ।
गीयमानैस्तु गन्धर्वैर्वैवस्वतपुरं नृप ॥ १४.१००.८० ॥
हे राजा, सूर्यमंडलासारख्या तेजस्वी निर्मल वाहनांनी, गंधर्वांनी गायिलेले ऐकत, ते वैवस्वत यमाच्या नगरीस जातात.
14.100.81
येषां वाप्यश्च कूपाश्च तटाकानि सरांसि च ।
दीर्घिकाः पुष्करिण्यश्च सजलाश्च जलाशयाः ॥ १४.१००.८१ ॥
ज्यांनी बारवा, विहिरी, तळी, सरोवरे, दीर्घिका, पुष्करिण्या आणि पाण्याने भरलेले जलाशय निर्माण केले आहेत.
14.100.82
यानैस्ते यान्ति चन्द्राभैर्दिव्यघण्टानिनादितैः ।
चामरैस्तालवृन्तैश्च वीज्यमाना महाप्रभाः।
नित्यतृप्ता महात्मानो गच्छन्ति यमसादनम् ॥ १४.१००.८२ ॥
चंद्रासारख्या तेजस्वी, दिव्य घंटांच्या नादाने निनादणाऱ्या यानांनी, चामरे व तालवृंतांनी वारा घालले जात, महातेजस्वी, नित्य तृप्त महात्मे यमसदनाला जातात.
14.100.83
येषां देवगृहाणीह चित्राण्यायतनानि च ।
मनोहराणि कान्तानि दर्शनीयानि भान्ति च ॥ १४.१००.८३ ॥
ज्यांनी येथे बांधलेली देवालये आणि विचित्र आयतने मनोहर, सुंदर, दर्शनीय होऊन शोभतात.
14.100.84
ते व्रजन्त्यमलाभ्राभैर्विमानैर्वायुवेगिभिः ।
पुरं तत्प्रेतनाथस्य नानाजनपदाकुलम् ॥ १४.१००.८४ ॥
ते निर्मल ढगांसारख्या, वाऱ्याच्या वेगाच्या विमानांनी त्या प्रेतनाथाच्या (यमाच्या) नगरीत जातात; ती अनेक जनपदांनी भरलेली आहे.
14.100.85
वैवस्वतं च पश्यन्ति सुखचित्तं सुखस्थितम् ।
यमेन पूजिता यान्ति देवसालोक्यतां ततः ॥ १४.१००.८५ ॥
ते सुखचित्त व सुखात स्थित असलेल्या वैवस्वत यमाला पाहतात; यमाकडून सन्मानित होऊन नंतर देवलोकात सहवासाची स्थिती प्राप्त करतात.
14.100.86
देवानुद्दिश्य लोकेषु प्रपासु करकोद्धृतम् ।
शीतलं सलिलं रम्यं तृषितेभ्यो दिशन्ति ये।
ते तु तृप्ति परां यान्ति प्राप्य सौख्यं महापथम् ॥ १४.१००.८६ ॥
देवतांसाठी लोकांमध्ये प्याऊंवर घागरीतून काढलेले शीतल व रम्य पाणी जे तृषार्तांना देतात, ते परम तृप्ती प्राप्त करतात आणि सुखाचा महामार्ग मिळवतात.
14.100.87
काष्ठपादुकदा यान्ति तदध्वानं सुखं नराः ।
सौवर्णमणिपीठे तु पादं कृत्वा स्थोत्तमे ॥ १४.१००.८७ ॥
लाकडी पादुका दान करणारे मानव त्या मार्गाने सुखाने जातात; सोन्या-मण्यांच्या उत्तम पीठावर पाय ठेवून उभे राहतात.
14.100.88
आरामान्वृक्षषण्डांश्च रोपयन्ति च ये नराः ।
संवर्धयन्ति चाव्यग्रं फलपुष्पोपशोभितम् ॥ १४.१००.८८ ॥
जे मानव उद्याने व वृक्षसमूह लावतात आणि फळफुलांनी शोभेपर्यंत अविचलपणे त्यांचे संवर्धन करतात.
14.100.89
वृक्षच्छायासु रम्यासु शीतलासु स्वलङ्कृताः ।
यान्ति ते वाहनैर्दिव्यैः पूज्यमाना मुहुर्मुहुः। ॥ १४.१००.८९ ॥
वृक्षछायेच्या रम्य व शीतल स्थानी सुशोभित होऊन ते दिव्य वाहनांतून वारंवार सन्मानित होत जातात.
14.100.90
सेव्यमानाः सुरूपाभिरुत्तमाभिः प्रयत्नतः ।
स्त्रीभिः कनकवर्णाभिर्यथाकामं यथासुखम् ॥ १४.१००.९० ॥
सुरूप, उत्तम, सुवर्णवर्ण स्त्रियांकडून प्रयत्नपूर्वक सेवा मिळवत ते इच्छेनुसार व सुखाने राहतात.
14.100.91
अश्वयानं तु गोयानं हस्तियानमथापि च ।
ये प्रयच्छन्ति विप्रेभ्यो विमानैः कनकोपमैः ॥ १४.१००.९१ ॥
जे ब्राह्मणांना घोडा, बैल किंवा हत्ती यांची वाहने दान करतात, ते सोन्यासारख्या विमानांतून (जातात).
14.100.92
सुवर्णं रजतं वाऽपि विद्रुमं मौक्तिकं तथा ।
ये प्रयच्छन्ति ते यान्ति विमानैः कनकोज्ज्वलैः।
ते व्रजन्ति वरस्त्रीभिः सेव्यमाना यथासुखम् ॥ १४.१००.९२ ॥
जे सोने, चांदी, प्रवाळ किंवा मोती दान करतात, ते सोन्यासारख्या तेजस्वी विमानांतून जातात; उत्तम स्त्रियांकडून सेविले जाऊन सुखाने जातात.
14.100.93
भूमिदा यान्ति तं लोकं सर्वकामैः सुतर्पिताः ।
उदितादित्यसंकाशैर्विमानैर्वृषयोजितैः ॥ १४.१००.९३ ॥
जे भूमिदान करतात ते सर्व कामनांनी पूर्ण तृप्त होऊन त्या लोकात जातात; उगवत्या सूर्यासारख्या, बैलांनी जोडलेल्या विमानांतून.
14.100.94
कन्यां ये च प्रयच्छन्ति विप्राय श्रोत्रियाय च ।
दिव्यकन्यावृता यान्ति विमानैस्ते यमालयम् ॥ १४.१००.९४ ॥
जे कन्या ब्राह्मणाला किंवा श्रोत्रियाला देतात, ते दिव्य कन्यांनी वेढलेल्या विमानांतून यमलोकाला जातात.
14.100.95
सुगन्धान्गन्धसंयोगान्पुष्पाणि सुरभीणि च ।
प्रयच्छन्ति द्विजाग्रेभ्यो भक्तया परमया युताः ॥ १४.१००.९५ ॥
परम भक्तीने युक्त होऊन जे द्विजश्रेष्ठांना सुगंध, सुगंधी मिश्रणे आणि सुवासिक फुले दान करतात.
14.100.96
सुगन्धाः धर्मपुरं यानैर्विचित्रैरप्यलङ्कृताः ।
यान्ति धर्मपुरं यानैर्विचित्रैरप्यलङ्कृताः ॥ १४.१००.९६ ॥
सुगंधित लोक विचित्र वाहनांनी अलंकृत होऊन धर्मपुराला जातात; विचित्र वाहनांनी अलंकृत होऊन ते धर्मपुराला जातात.
14.100.97
दीपया यान्ति यानैश्च द्योतयन्तो दिशो दश ।
आदित्यसदृशाकारैर्दीप्यमाना इवाग्नयः ॥ १४.१००.९७ ॥
दिव्यांसह वाहनांतून ते जातात; दहा दिशा उजळवत, सूर्यासारख्या आकारांनी, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी होऊन.
14.100.98
गृहावसथदातारो गृहैः काञ्चनवेदिकैः ।
व्रजन्ति बालसूर्याभैर्धर्मराजपुरं नराः ॥ १४.१००.९८ ॥
घरे व निवारा दान करणारे लोक, सोन्याच्या वेद्या असलेल्या, सकाळच्या सूर्यासारख्या तेजस्वी गृहांसह धर्मराजाच्या नगरीस जातात.
14.100.99
जलभाजनदातारः कुण्डिकाकरकप्रदाः ।
पूज्यमाना वरस्त्रीभिर्यान्ति तृप्ता महागजैः ॥ १४.१००.९९ ॥
जलपात्र, कुंडिका व करक दान करणारे, श्रेष्ठ स्त्रियांकडून पूजित होऊन, तृप्त होऊन महागजांवर जातात.
14.100.100
पादाभ्यङ्गं शिरोभ्यह्गं पानं पादोदकं तथा ।
ये प्रयच्छन्ति विप्रेभ्यस्ते यान्त्यश्वैर्यमालयम् ॥ १४.१००.१०० ॥
जे ब्राह्मणांना पायांना तेल लावणे, डोक्याला तेल लावणे, पेय व पाद्योदक देतात, ते घोड्यांवरून यमलोकास जातात.
14.100.101
विश्रामायन्ति ये विप्राञ्श्रान्तानध्वनि कर्शितान् ।
चक्रवाकप्रयुक्तेन यान्ति यानेन तेऽपि च ॥ १४.१००.१०१ ॥
वाटेत थकलेल्या व कृश झालेल्या ब्राह्मणांना विश्रांती देणारे चक्रवाक पक्ष्यांनी जुंपलेल्या यानातून जातात.
14.100.102
स्वागतेन च यो विप्रान्पूजयेदासनेन च ।
स गच्छति तदध्वानं सुखं परमनिर्वृतः ॥ १४.१००.१०२ ॥
जो स्वागत व आसन देऊन ब्राह्मणांचा सत्कार करतो, तो त्या मार्गाने सुखाने, परम समाधानाने जातो.
14.100.103
नमो ब्रह्मण्यदेवेति यो मां दृष्ट्वाऽभिवादयेत् ।
व्रतीवं प्रयतो नित्यं स सुखं तत्पदं व्रजेत् ॥ १४.१००.१०३ ॥
मला पाहून 'ब्रह्मण्यदेवाला नमस्कार' असे म्हणून जो अभिवादन करतो, आणि जो सदैव व्रतीप्रमाणे संयमी राहतो, तो सुखाने त्या पदाला जातो.
14.100.104
नमः सर्वसहाभ्यश्चेत्यभिख्याय दिनेदिने ।
नमस्करोति नित्यं गां स सुखं याति तत्पथं ॥ १४.१००.१०४ ॥
'सर्वसहा गाईला नमस्कार' असे म्हणून दररोज जो नेहमी गाईला नमस्कार करतो, तो सुखाने त्या मार्गाला जातो.
14.100.105
नमोस्तु प्रियदत्तायेत्येवंवादी दिनेदिने ।
भूमिमाक्रमते प्रातः सयनादुत्थितश्च यः ॥ १४.१००.१०५ ॥
'प्रियदत्तेला नमस्कार असो' असे म्हणत दररोज सकाळी अंथरुणावरून उठून जो पृथ्वीवर पाय ठेवतो.
14.100.106
सर्वकामैः स तृप्तात्मा सर्वभूषणभूषितः ।
याति यानेन दिव्येन सुकं वैवस्वतालयम् ॥ १४.१००.१०६ ॥
सर्व कामनांनी तृप्त आत्मा असलेला, सर्व अलंकारांनी शोभलेला तो दिव्य यानाने सुखाने वैवस्वताच्या (यमाच्या) लोकाला जातो.
14.100.107
अनत्तराशिनो ये तु डंभानृतविवर्जिताः ।
तेऽपि सारसयुक्तेन यान्ति यानेन वै सुखम् ॥ १४.१००.१०७ ॥
जे अल्प आहार घेतात आणि दंभ व असत्यापासून मुक्त आहेत, तेही सारस जुंपलेल्या यानाने सुखाने जातात.
14.100.108
ये चाप्येकेन भुक्तेन डंभानृतविवर्जिताः ।
हंसयुक्तैर्विमानैस्तु सुखं यान्ति यमालयम् ॥ १४.१००.१०८ ॥
जे एकदाच भोजन करून दंभ व असत्यापासून मुक्त राहतात, तेही हंस जुंपलेल्या विमानाने सुखाने यमलोकाला जातात.
14.100.109
चतुर्थेन च भुक्तेन वर्तन्ते ये जितेन्द्रियाः ।
यान्ति ते धर्मनगरं यानैर्बर्हिणयोजितैः ॥ १४.१००.१०९ ॥
जितेन्द्रिय पुरुष चौथ्या वेळी भोजन करून जीवन जगतात; ते मोरांनी जोडलेल्या वाहनांतून धर्मनगरात जातात.
14.100.110
तृतीयदिवसेनेह भुञ्जते ये जितेन्द्रियाः ।
तेऽपि हस्तिरथं यान्ति तत्पथं कनकोज्ज्वलैः ॥ १४.१००.११० ॥
जितेन्द्रिय पुरुष येथे तिसऱ्या दिवशी भोजन करतात; तेही सोन्यासारख्या तेजस्वी त्या मार्गाने हत्तीच्या रथातून जातात.
14.100.111
षष्ठान्नकालिको यस्तु वर्षमेकं तु वर्तते ।
कामक्रोधवनिर्मुक्तः शुचिर्नित्यं जितेन्द्रियः।
स याति कुञ्जरस्थैस्तु जयशब्दरवैर्युतः ॥ १४.१००.१११ ॥
सहाव्या वेळी भोजन करून एक वर्ष जगणारा, काम-क्रोधापासून मुक्त, नेहमी शुचिर्भूत आणि जितेन्द्रिय असा पुरुष हत्तींवर उभे असलेल्यांसह जयघोषांच्या गजरात जातो.
14.100.112
पक्षोपवासिनो यान्ति यानैः शार्दूलयोजितैः ।
धर्मराजपूरं रम्यं दिव्यस्त्रीगणसेवितम् ॥ १४.१००.११२ ॥
पंधरवड्याचे उपवास करणारे वाघांनी जोडलेल्या वाहनांतून धर्मराजाच्या रमणीय नगरीत जातात; ती दिव्य स्त्रियांच्या समूहांनी सेवित आहे.
14.100.113
ये च मासोपवासं वै कुर्वते संयतेन्द्रियाः ।
तेऽपि सूर्यादयप्रख्यैर्यान्ति यानैर्यमालयम् ॥ १४.१००.११३ ॥
जे संयमी इंद्रिये असलेले एक महिना उपवास करतात, तेही सूर्यासारख्या तेजस्वी वाहनांतून यमलोकाला जातात.
14.100.114
अग्निप्रवेशं यश्चापि कुरुते मद्गतात्मना ।
स यात्यग्निप्रकाशेन विमानेन यमालयम् ॥ १४.१००.११४ ॥
जो माझ्यात मन लावून अग्निप्रवेश करतो, तो अग्नीसारख्या तेजस्वी विमानातून यमलोकाला जातो.
14.100.115
गोकृते स्त्रीकृते चैव हत्वा विप्रकृतेऽपि च ।
ते यान्त्यमरकन्याभिः सेव्यमाना रविप्रभाः ॥ १४.१००.११५ ॥
गाय, स्त्री किंवा ब्राह्मणासाठी मारले गेलेले लोक सूर्यासारख्या तेजाने देवकन्यांकडून सेविले जात जातात.
14.100.116
ये च कुर्वन्ति मद्भक्तास्तीर्थयात्रां जितेन्द्रियाः ।
ते पन्थानं महात्मानो यानैर्यान्ति सुनिर्वृताः ॥ १४.१००.११६ ॥
जे जितेंद्रिय माझे भक्त तीर्थयात्रा करतात, ते महात्मे पूर्ण समाधानाने त्या मार्गाने वाहनांतून जातात.
14.100.117
ये यजन्ति द्विजश्रेष्ठाः क्रतुभिर्भूरिदक्षिणैः ।
हंससारससंयुक्तैर्यानैस्ते यान्ति तत्पथम् ॥ १४.१००.११७ ॥
भरपूर दक्षिणेसह यज्ञ करणारे श्रेष्ठ द्विज हंस व सारसांनी जुंपलेल्या वाहनांतून त्या मार्गाने जातात.
14.100.118
परपीडामकृत्वैव भृत्यान्बिभ्रति ये नराः ।
तत्पथं ससुखं यान्ति विमानैः काञ्चनोज्ज्वलैः ॥ १४.१००.११८ ॥
इतरांना पीडा न देता जे लोक सेवकांचे पालन करतात, ते सोन्यासारखी तेजस्वी विमाने घेऊन सुखाने त्या मार्गाने जातात.
14.100.119
ये समाः सर्वभूतेषु जीवानामभयप्रदाः ।
क्रोधलोभविनिर्मुक्ता निगृहीतेन्द्रियास्तथा। ॥ १४.१००.११९ ॥
जे सर्व प्राण्यांविषयी समभाव बाळगतात, जीवांना अभय देतात, क्रोध व लोभापासून मुक्त असतात आणि इंद्रियांना आवरतात.
14.100.120
पूर्णचन्द्रप्रतीकाशैर्विमानैस्ते महाप्रभाः ।
यान्ति वैवस्वतपुरं देवगन्धर्वसेविताः ॥ १४.१००.१२० ॥
पौर्णिमेच्या चंद्रासारख्या विमानांतून ते महातेजस्वी देव व गंधर्वांकडून सेविले जात वैवस्वताच्या नगरीकडे जातात.
14.100.121
ये मामेकान्तभावेन देवं त्र्यंबकमेव वा ।
पूजयन्ति नमस्यन्ति स्तुवन्ति च दिनेदिने।
धर्मराजपुरं यान्ति यानैस्तेऽर्कसमप्रभैः ॥ १४.१००.१२१ ॥
जे मला किंवा त्र्यंबक देवाला एकनिष्ठ भावाने दररोज पूजतात, नमस्कार करतात आणि स्तुती करतात, ते सूर्यासारख्या तेजस्वी यानांमधून धर्मराजाच्या नगरीत जातात.
14.100.122
पूजितास्तत्र धर्मेण स्वयं माल्यादिभिः शुभैः ।
यान्त्येव धर्मलोकं वा रुद्रलोकमथापि वा ॥ १४.१००.१२२ ॥
तेथे धर्मानेच स्वतः माळा इत्यादी शुभ वस्तूंनी पूजिलेले ते धर्मलोकाला किंवा रुद्रलोकाला जातात.