મહાભારત · અધ્યાય 14.102
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.102.1
अतः परं प्रवक्ष्यामि भूमिदानमनुत्तमम् ॥ १४.१०२.१ ॥
હવે પછી હું સર્વોત્તમ ભૂમિદાનનું વર્ણન કરીશ.
14.102.2
यः प्रयच्छति विप्राय भूमिं रम्यां सदक्षिणाम् ।
श्रोत्रियाय दरिद्राय साग्निहोत्राय पाण्डव ॥ १४.१०२.२ ॥
હે પાંડુપુત્ર! જે વેદજ્ઞ, દરિદ્ર અને અગ્નિહોત્રી બ્રાહ્મણને દક્ષિણા સહિત સુંદર ભૂમિ આપે છે,
14.102.3
स सर्वकामतृप्तात्मा सर्वरत्नविभूषितः ।
सर्वपापविनिर्मुक्तो दीप्यमानोऽर्कवत्सदा ॥ १४.१०२.३ ॥
તે સર્વ કામનાઓથી તૃપ્ત આત્મા ધરાવતો, સર્વ રત્નોથી વિભૂષિત, સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ સદા સૂર્ય સમાન દીપ્તિમાન થાય છે.
14.102.4
बालसूर्यप्रकाशेन विचित्रध्वजशोभिना ।
याति यानेन दिव्येन मम लोकं महायशाः ॥ १४.१०२.४ ॥
ઉગતા સૂર્યના પ્રકાશવાળા, વિચિત્ર ધ્વજાઓથી શોભતા દિવ્ય યાનમાં તે મહાયશસ્વી મારા લોકમાં જાય છે.
14.102.5
तत्र दिव्याङ्गनाभिस्तु सेव्यमानो यथासुखम् ।
कामगः कामरूपी च क्रीडत्यप्सरसांगणैः ॥ १४.१०२.५ ॥
ત્યાં દિવ્ય અંગનાઓ તેની સેવા કરતી હોય ત્યારે તે ઇચ્છા પ્રમાણે સુખપૂર્વક વિચરે છે; ઇચ્છિત રૂપ ધારણ કરીને અપ્સરાઓના સમૂહો સાથે ક્રીડા કરે છે.
14.102.6
यावद्बिभर्ति लोकान्वै भूमिः कुरुकुलोद्वह ।
तावद्भूमिप्रदः काले मम लोके महीयते ॥ १४.१०२.६ ॥
હે કુરુકુલનો ભાર ધારણ કરનાર! પૃથ્વી જ્યાં સુધી લોકોને ધારણ કરે છે ત્યાં સુધી ભૂમિદાતા મારા લોકમાં સન્માન પામે છે.
14.102.7
न हि भूमिप्रदानाद्वै दानमन्यद्विशिष्यते ।
न चापि भूमिहरणात्पापमान्यद्विशिष्यते ॥ १४.१०२.७ ॥
ભૂમિદાન કરતાં ચઢિયાતું બીજું કોઈ દાન નથી, અને ભૂમિ હરણ કરવા કરતાં મોટું બીજું કોઈ પાપ નથી.
14.102.8
दानान्यन्यानि हीयन्ते कालेन कुरुपुङ्गव ।
भूमिदानस्य पुण्यस्य क्षयो नैवोपपद्यते ॥ १४.१०२.८ ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, સમય જતાં બીજાં દાન ક્ષીણ થાય છે; પરંતુ ભૂમિદાનના પુણ્યનો ક્ષય થતો નથી.
14.102.9
ब्राह्मणाय दरिद्राय भूमिं दत्तां तु यो नरः ।
न हिंसति नरव्याघ्र तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ १४.१०२.९ ॥
હે નરવ્યાઘ્ર, જે માણસ દરિદ્ર બ્રાહ્મણને આપેલી ભૂમિને હાનિ પહોંચાડતો નથી, તેનું પુણ્યફળ સાંભળ.
14.102.10
सप्तद्वीपसमुद्रान्ता रत्नसंचयसंकुला ।
सशैलवनदुर्गाढ्या तेन दत्ता मही भवेत् ॥ १४.१०२.१० ॥
સાત દ્વીપો અને સમુદ્રો સુધી વિસ્તરેલી, રત્નોના ઢગલાથી ભરેલી, પર્વતો, વનો અને કિલ્લાઓથી સમૃદ્ધ પૃથ્વી તેણે દાનમાં આપેલી ગણાય છે.
14.102.11
भूमिं दृष्ट्वा दीयमानां श्रोत्रियायाग्निहोत्रिणे ।
सर्वभूतानि मन्यन्ते मां ददातीति हर्षवत् ॥ १४.१०२.११ ॥
શ્રોત્રિય અને અગ્નિહોત્રીને અપાતી ભૂમિ જોઈને સર્વ પ્રાણીઓ હર્ષપૂર્વક માને છે કે જાણે તે મને જ દાન આપે છે.
14.102.12
सुवर्णमणिरत्नानि धनानि च वसूनि च ।
सर्वदानानि वै राजन्ददाति वसुधां ददत् ॥ १४.१०२.१२ ॥
હે રાજન, જે સુવર્ણ, મણિ, રત્ન, ધન અને વસુઓનું દાન કરે છે, તે સર્વ દાનો આપે છે; અને ભૂમિનું દાન કરતાં તે ખરેખર પૃથ્વીનું જ દાન કરે છે.
14.102.13
सागरान्सरितः शैलान्समानि विषमाणि च ।
सर्वगन्धरसांश्चैव ददाति वसुधां ददत् ॥ १४.१०२.१३ ॥
સમુદ્રો, નદીઓ, પર્વતો, સમતળ અને વિષમ સ્થાનો, તથા સર્વ ગંધ અને રસ પણ તે આપે છે; પૃથ્વીનું દાન કરનાર (બધું) આપે છે.
14.102.14
ओषधीः फलसंपन्ना नानापुष्पसमन्विताः ।
कमलोत्पलषण्डांश्च ददाति वसुधां ददत् ॥ १४.१०२.१४ ॥
ફળોથી સમૃદ્ધ, અનેક પ્રકારનાં ફૂલોથી યુક્ત ઔષધિઓ, તથા કમળ અને નીલકમળના સમૂહ પણ તે આપે છે; પૃથ્વીનું દાન કરનાર (બધું) આપે છે.
14.102.15
धर्मं कामं तथा चार्थं वेदान्यज्ञांस्तथैव च ।
स्वर्गमार्गगतिं चैव ददाति वसुधां ददत् ॥ १४.१०२.१५ ॥
ધર્મ, કામ, અર્થ, વેદ, યજ્ઞો અને સ્વર્ગમાર્ગની ગતિ પણ તે આપે છે; પૃથ્વીનું દાન કરનાર (બધું) આપે છે.
14.102.16
अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैर्ये यजन्ते सदक्षिणैः ।
न तत्फलं लभन्ते ते भूमिदानस्य यत्फलम् ॥ १४.१०२.१६ ॥
અગ્નિષ્ટોમ વગેરે યજ્ઞો દ્વારા દક્ષિણા સહિત યજન કરનારાઓ ભૂમિદાનનું જે ફળ છે તે ફળ પ્રાપ્ત કરતા નથી.
14.102.17
श्रोत्रिया महीं दत्त्वा यो न हिंसति पाण्डव ।
तद्दानं कथयिष्यन्ति यावल्लोकाः प्रतिष्ठिताः।
तावत्स्वर्गोपभोगानां भोक्तारः पाण्डुनन्दन ॥ १४.१०२.१७ ॥
વેદજ્ઞ બ્રાહ્મણને પૃથ્વીનું દાન આપીને જે તેની હિંસા કરતો નથી — હે પાંડવ, તે દાનનું વર્ણન લોકો ત્યાં સુધી કરશે જ્યાં સુધી લોકો સ્થિર છે; હે પાંડુનંદન, ત્યાં સુધી તે સ્વર્ગસુખોનો ભોક્તા રહેશે.
14.102.18
सस्यपूर्णां महीं यस्तु श्रोत्रियाय प्रयच्छति ।
पितरस्तस्य तृप्ययन्ति यावदाभूतसंप्लुवम् ॥ १४.१०२.१८ ॥
ધાન્યથી ભરેલી પૃથ્વી જે વેદજ્ઞ બ્રાહ્મણને આપે છે, તેના પિતૃઓ પ્રાણીઓના પ્રલય સુધી તૃપ્ત રહે છે.
14.102.19
मम रुद्रस्य सवितुस्त्रिदशानां तथैव च ।
प्रीतये विद्धि राजेन्द्र भूमिर्दत्ता द्विजाय वै ॥ १४.१०२.१९ ॥
હે રાજેન્દ્ર, જાણ કે મારી, રુદ્રની, સવિતાની અને ત્રિદશની પ્રીતિ માટે જ બ્રાહ્મણને ભૂમિ આપવામાં આવે છે.
14.102.20
तेन पुण्येन पूतात्मा दाता भूमेर्युधिष्ठिर ।
मम सालोक्यमाप्नोति नात्र कार्या विचाराणा ॥ १४.१०२.२० ॥
હે યુધિષ્ઠિર, તે પુણ્યથી પવિત્ર આત્માવાળો ભૂમિદાતા મારું સાલોક્ય પામે છે; આમાં વિચાર કરવાનો નથી.
14.102.21
यत्किंचित्कुरुते पापं पुरुषे वृत्तिकर्शितः ।
स च गोकर्णमात्रेण भूमिदानेन शुध्यति ॥ १४.१०२.२१ ॥
આજીવિકાથી કચડાયેલો માણસ જે કંઈ પાપ કરે, તે પણ ગોકર્ણમાત્ર ભૂમિદાનથી શુદ્ધ થાય છે.
14.102.22
मासोपवासे यत्पुण्यं कृच्छ्रे चान्द्रायणेऽपि च ।
भूमिगोकर्णमात्रेण तत्पुण्यं तु विधीयते ॥ १४.१०२.२२ ॥
માસોપવાસમાં, કૃચ્છ્રમાં અને ચાંદ્રાયણમાં જે પુણ્ય છે, તે જ પુણ્ય ગોકર્ણમાત્ર ભૂમિદાનથી વિધાન કરાયું છે.
14.102.23
सर्वतीर्थाभिषेके च यत्पुण्यं समुदाहृतम् ।
भूमिगोकर्णमात्रेण तत्पुण्यं तु विधीयते ॥ १४.१०२.२३ ॥
સર્વ તીર્થોમાં સ્નાન કરવામાં જે પુણ્ય કહેવાયું છે, તે જ પુણ્ય ગોકર્ણમાત્ર ભૂમિદાનથી વિધાન કરાય છે.
14.102.24
देवदेव नमस्तेऽस्तदु वासुदेव सुरेश्वर ।
गोकर्णस्य प्रमाणं वै वक्तुमर्हसि तत्वतः ॥ १४.१०२.२४ ॥
હે દેવદેવ, વાસુદેવ, સુરેશ્વર, તમને નમસ્કાર. ગોકર્ણનું સાચું પ્રમાણ તમે કહો.
14.102.25
शृणु गोकर्णमात्रस्य प्रमाणं पाण्डुनन्दन ।
त्रिंशद्दण्डप्रमाणेन प्रमितं सर्वतो दिशम् ॥ १४.१०२.२५ ॥
હે પાંડુનંદન, ગોકર્ણનું પ્રમાણ સાંભળ. તે ત્રીસ દંડના માપથી સર્વ દિશાઓમાં માપેલું છે.
14.102.26
प्रत्यक्प्रागपि राजेन्द्र तत्तथा दक्षिणोत्तरम् ।
गोकर्णं तद्विदः प्राहुः प्रमाणं धरणेर्नृप ॥ १४.१०२.२६ ॥
હે રાજેન્દ્ર, પશ્ચિમ અને પૂર્વ, તેમજ દક્ષિણ અને ઉત્તર. જાણનારા ગોકર્ણને પૃથ્વીનું પ્રમાણ કહે છે, હે નૃપ.
14.102.27
सवृषं गोशतं यत्र सुखं तिष्ठत्ययन्त्रितम् ।
सवत्सं कुरुशार्दूल तच्च गोकर्णमुच्यते ॥ १४.१०२.२७ ॥
વૃષભ સાથે સો ગાયો બંધન વિના, વાછરડા સહિત સુખેથી જ્યાં ઊભી રહે છે — હે કુરુશાર્દૂલ, તેને પણ ગોકર્ણ કહેવાય છે.
14.102.28
किंकरा मृत्युदण्डाश्च कुंभीपाकाश्च दारुणाः ।
घोराश्च वारुणाः पाशा नोपसर्पन्ति भूमिदम् ॥ १४.१०२.२८ ॥
યમના કિંકરો, મૃત્યુદંડ, ભયંકર કુંભીપાક નરક અને વરુણના ઘોર પાશ — આ ભૂમિદાતા પાસે આવતા નથી.
14.102.29
निरया रौरवाद्याश्च तथा वैतरणी नदी ।
तीव्राश्च यातनाः कृष्टा नोपसर्पन्ति भूमिदम् ॥ १४.१०२.२९ ॥
રૌરવ વગેરે નરક, વૈતરણી નદી અને તીવ્ર યાતનાઓ — આ ભૂમિદાતા પાસે આવતી નથી.
14.102.30
चित्रगुप्ताः कलिः कालः कृतान्तो मृत्युरेव च ।
यमश्च भगवान्साक्षात्पूजयन्ति महीप्रदम् ॥ १४.१०२.३० ॥
ચિત્રગુપ્ત, કલિ, કાલ, કૃતાંત, મૃત્યુ અને ભગવાન યમ પોતે — ભૂમિદાતાની પૂજા કરે છે.
14.102.31
रुद्रः प्रजापतिः शक्रः सुरा ऋषिगणास्तथा ।
अहं च प्रीतिमान्राजन्पूजयामो महीप्रदम् ॥ १४.१०२.३१ ॥
રુદ્ર, પ્રજાપતિ, શક્ર, દેવતાઓ અને ઋષિગણો, તેમજ હું પણ પ્રસન્ન થઈને, હે રાજન્, ભૂમિદાતાની પૂજા કરીએ છીએ.
14.102.32
कृशभृत्यस्य कृशगोः कृशाश्वस्य कृतातिथेः ।
भूमिर्देया नरश्रेष्ठ स निधइः पारलौकिकः ॥ १४.१०२.३२ ॥
જેના સેવકો કૃશ, ગાયો કૃશ, ઘોડા કૃશ, અને જેણે અતિથિસત્કાર કર્યો હોય, તેને ભૂમિ આપવી જોઈએ, હે નરશ્રેષ્ઠ; તે પરલોકનો નિધિ છે.
14.102.33
सीदमानकुटुंबाय श्रोत्रियायाग्निहोत्रिणे ।
व्रस्थाय दरिद्राय भूमिर्देया नराधिप ॥ १४.१०२.३३ ॥
જેનું કુટુંબ દુઃખી છે એવા શ્રોત્રિય અગ્નિહોત્રીને, પતિત અને દરિદ્રને, હે નરાધિપ, ભૂમિ આપવી જોઈએ.
14.102.34
यथा हि धात्री क्षीरेण पुत्रं वर्धयति स्वयम् ।
दातारमनुगृह्णाति दत्ता ह्येवं वसुंधरा ॥ १४.१०२.३४ ॥
જેમ ધાત્રી પોતાના દૂધથી પુત્રને પોષે છે, તેમ આપેલી વસુંધરા દાતા પર કૃપા કરે છે.
14.102.35
यथा बिभर्ति गौर्वत्सं सृजन्ती क्षीरमात्मनः ।
तथा सर्वगुणोपेता भूमिर्वहति भूमिदम् ॥ १४.१०२.३५ ॥
જેમ ગાય પોતાનું દૂધ આપીને વાછરડાનું પાલન કરે છે, તેમ સર્વગુણસંપન્ન ભૂમિ ભૂમિદાતાને ધારણ કરે છે.
14.102.36
यथा बीजनि रोहन्ति जलसिक्तानि भूपते ।
तथा कामाः प्ररोहन्ति भूमिदस्य दिनेदिने ॥ १४.१०२.३६ ॥
હે ભૂપતિ, પાણીથી સીંચેલાં બીજ જેમ ઊગે છે, તેમ ભૂમિદાતાની કામનાઓ દિનપ્રતિદિન ફૂલે છે.
14.102.37
यथा तेजस्तु सूर्यस्य तमः सर्वं व्यपोहति ।
तथा पापं नरस्येह भूमिदानं व्यपोहति ॥ १४.१०२.३७ ॥
સૂર્યનું તેજ જેમ સર્વ અંધકારને દૂર કરે છે, તેમ અહીં ભૂમિદાન મનુષ્યનું પાપ દૂર કરે છે.
14.102.38
दाता दशानुगृह्णाति यो हरेद्दश हन्ति च ।
अतीतान्यागतानीह कुलानि कुरुपुङ्गव ॥ १४.१०२.३८ ॥
દાતા દસ પેઢીઓ પર અનુગ્રહ કરે છે; જે હરે છે તે દસ પેઢીઓનો નાશ કરે છે. હે કુરુશ્રેષ્ઠ, અહીં ભૂતકાળ અને ભવિષ્યનાં કુળો પણ તેનાથી પ્રભાવિત થાય છે.
14.102.39
आश्रुत्य भूमिदानं तु दत्त्वा यो वा हरेन्पुनः ।
स बद्धो वारुणैः पाशैः क्षिप्यते पूयशोणिते ॥ १४.१०२.३९ ॥
ભૂમિદાનનું વચન આપીને અને આપીને પણ જે ફરી તે હરી લે છે, તે વરુણના પાશોથી બંધાઈને પરુ અને રક્તમાં ફેંકાય છે.
14.102.40
स्वदत्तां परदत्तां वा यो हरेत् वसुंधराम् ।
न तस्य नरकाद्धोराद्विद्यते निष्कृतिः क्वचित् ॥ १४.१०२.४० ॥
પોતે આપેલી કે બીજાએ આપેલી પૃથ્વીને જે હરે છે, તેને તે ભયંકર નરકમાંથી ક્યાંય મુક્તિ નથી.
14.102.41
ब्राह्म्णस्य हृते क्षेत्रे हन्याद्द्वादश पूर्वजान् ।
स गच्छेत्कृमियोनिं च न च मुच्येत जातु सः ॥ १४.१०२.४१ ॥
બ્રાહ્મણનું ખેતર હરી લેનાર બાર પૂર્વજોનો નાશ કરે છે. તે કૃમિયોનિમાં જાય છે અને કદી મુક્ત થતો નથી.
14.102.42
दत्त्वा भूमिं द्विजेन्द्राय यस्तामेवोपजीवति ।
गवां शतसहस्रस्य हन्तुः स लभते फलम् ॥ १४.१०२.४२ ॥
દ્વિજશ્રેષ્ઠને ભૂમિ આપીને પછી તે જ ભૂમિ પર જે જીવે છે, તે લાખ ગાયોની હત્યા કરનારનું ફળ પામે છે.
14.102.43
सोधश्शिरास्तु पापात्मा कुंभीपाकेषु पच्यते ।
दिव्यैर्वर्षसहस्रैस्तु कुंभीपाकाद्विजनिस्सृतः।
इह लोके भवेत्स श्वा रातजन्मनि पाण्डव ॥ १४.१०२.४३ ॥
પાપાત્મા સોધશ્શિરા કુંભીપાક નરકોમાં પકવાય છે. દિવ્ય હજાર વર્ષ પછી કુંભીપાકમાંથી બહાર આવેલો દ્વિજ આ લોકમાં રાત્રિ-જન્મમાં કૂતરો થાય છે, હે પાંડવ.
14.102.44
दत्त्वा भूमि द्विजेन्द्राणां यस्तामेवोपजीवति ।
स मूढो याति दुष्टात्मा नरकानेकविंशतिम्।
नरकेभ्यो विनिर्मुक्तः शुनां योनिं स गच्छति ॥ १४.१०२.४४ ॥
દ્વિજશ્રેષ્ઠોને ભૂમિ દાન કરીને તે જ ભૂમિથી જે જીવન ચલાવે છે, તે મૂઢ, દુષ્ટાત્મા એકવીસ નરકોમાં જાય છે; નરકોથી મુક્ત થઈને તે કૂતરાની યોનિમાં જાય છે.
14.102.45
हलकृष्टा मही देया सबीजा सस्यमालिनी ।
अथवा सोदका देया दरिद्राय द्विजातये ॥ १४.१०२.४५ ॥
હળથી ખેડાયેલી, બીજ સહિત, પાકથી શોભતી ભૂમિ આપવી જોઈએ; અથવા પાણી સહિત ભૂમિ દરિદ્ર દ્વિજને આપવી જોઈએ.
14.102.46
एवं दत्ता मही राजन्प्रहृष्टेनान्तरात्मना ।
सर्वान्कामानवाप्नोति मनसा चिन्तितानि च ॥ १४.१०२.४६ ॥
હે રાજન્, આ રીતે પ્રસન્ન અંતરાત્માથી આપેલી ભૂમિ વડે માણસ મનમાં વિચારેલી બધી કામનાઓ મેળવે છે.
14.102.47
बहुभिर्वसुधा दत्ता दीयते च नराधिपैः ।
यस्य यस्य यदा भूमिस्तस्य तस्य तदा फलम् ॥ १४.१०२.४७ ॥
ઘણા રાજાઓએ પૃથ્વી દાન આપી છે અને આપવામાં આવે છે; જેની જ્યારે ભૂમિ હોય, તેને ત્યારે તેનું ફળ.
14.102.48
यः प्रयच्छति कन्यां वै सुरूपां श्रोत्रियाय वै ।
स ब्रह्मदेयो राजेन्द्र तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ १४.१०२.४८ ॥
જે સુંદર કન્યા શ્રોત્રિયને આપે છે, તે બ્રહ્મદાન કરે છે; હે રાજેન્દ્ર, તેનું પુણ્યફળ સાંભળ.
14.102.49
बलीवर्दसहस्राणां दत्तानां धुर्यवाहिनाम् ।
यत्पुण्यं लभते राजन्कन्यादानेन तत्फलम् ॥ १४.१०२.४९ ॥
હે રાજન, ધૂંસરી વહન કરતા હજારો બળદોનું દાન કરવાથી જે પુણ્ય મળે છે, તે જ ફળ કન્યાદાનથી પ્રાપ્ત થાય છે.
14.102.50
गवां शतसहस्रस्य सम्यग्धत्तस्थ यत्फलम् ।
तत्फलं समवाप्नोतिः यः प्रयच्छति कन्यकाम् ॥ १४.१०२.५० ॥
લાખ ગાયોનું વિધિપૂર્વક દાન કરવાથી જે ફળ મળે છે, તે ફળ કન્યાનું દાન કરનાર સંપૂર્ણપણે પ્રાપ્ત કરે છે.
14.102.51
यावन्ति चैव रोमाणि कन्यायाः कुरुपुङ्गव ।
तावद्वर्षसहस्राणि मम लोके महीयते ॥ १४.१०२.५१ ॥
હે કુરુશ્રેષ્ઠ, કન્યાના શરીર પર જેટલા રોમ છે, તેટલાં હજાર વર્ષ સુધી તે મારા લોકમાં પૂજિત થાય છે.
14.102.52
ततश्चापि च्युतः कालादिह लोके स जायते ।
षडङ्गविच्चतुर्वेदी सर्वलोकार्चितो द्विजः ॥ १४.१०२.५२ ॥
પછી કાળક્રમે તે લોકથી ચ્યુત થઈ આ લોકમાં જન્મે છે — છ અંગોનો જાણકાર, ચાર વેદોનો પંડિત, સર્વલોકપૂજિત દ્વિજ તરીકે.
14.102.53
यः सुवर्णं दरिद्राय ब्राह्मणाय प्रयच्छति ।
श्रोत्रियाय सुवृत्ताय बहुपुत्राय पाण्डव ॥ १४.१०२.५३ ॥
હે પાંડવ, જે ગરીબ, વેદજ્ઞ, સદાચારી અને બહુપુત્રવાળા બ્રાહ્મણને સુવર્ણનું દાન કરે છે.
14.102.54
स मुक्तः सर्वपापेभ्यो बालसूर्यसमप्रभः ।
विमानं दिव्यामारूढः कामगः कामभोगवान्
वर्षकोटिं महातेजा मम लोके महीयते ॥ १४.१०२.५४ ॥
તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થઈ ઉગતા સૂર્ય સમાન તેજસ્વી બને છે; દિવ્ય વિમાનમાં આરૂઢ થઈ, ઇચ્છા મુજબ વિચરતો, ઇચ્છિત ભોગ ભોગવતો, મહાતેજસ્વી થઈ કરોડો વર્ષ મારા લોકમાં પૂજિત થાય છે.
14.102.55
ततः कालावतीर्णश्च सोस्मिँल्लोके हि जायते ।
वेदवेदाङ्गविद्विप्रः कोटीधनपतिर्भवेत् ॥ १४.१०२.५५ ॥
પછી યોગ્ય સમયે તે આ લોકમાં જન્મ લે છે; વેદ અને વેદાંગનો જ્ઞાતા બ્રાહ્મણ બનીને કરોડો ધનનો સ્વામી થાય છે.
14.102.56
यश्च रूप्यं प्रयच्छेद्वै दरिद्राय द्विजातये ।
कृशवृत्तेः कृशगवे स मुक्तः सर्वकिल्बिषैः ॥ १४.१०२.५६ ॥
જે ગરીબ દ્વિજને, કષ્ટમય જીવનવાળાને અને દુર્બળ ગાયોવાળાને ચાંદી આપે છે, તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
14.102.57
पूर्णचन्द्रप्रकाशेन विमानेन विराजता ।
कामरूपि यथाकामं स्वर्गलोके महीयते ॥ १४.१०२.५७ ॥
પૂર્ણચંદ્રના પ્રકાશ જેવા ઝળહળતા વિમાનથી, ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરનાર બનીને તે સ્વર્ગલોકમાં પૂજાય છે.
14.102.58
ततोऽवतीर्णः कालेन लोके चास्मिन्महायशाः ।
सर्वलोकार्चितः श्रीमान्राजा भवति वीर्यवान् ॥ १४.१०२.५८ ॥
પછી યોગ્ય સમયે આ લોકમાં અવતરીને તે મહાયશસ્વી, સર્વલોકપૂજિત, શ્રીમાન અને પરાક્રમી રાજા બને છે.
14.102.59
तिलपर्वतकं यस्तु श्रोत्रियाय प्रयच्छति ।
विशेषेण दरिद्राय तस्यापि शृणु यत्फलम् ॥ १४.१०२.५९ ॥
શ્રોત્રિય બ્રાહ્મણને, ખાસ કરીને ગરીબને, જે તલનો પર્વત દાન કરે છે, તેનું ફળ પણ સાંભળ.
14.102.60
पुण्यं वृषायुतोत्सर्गे यत्प्रोक्तं पाण्डुनन्दन ।
तत्पुण्यं समनुप्राप्य तत्क्षणाद्विरजा भवेत् ॥ १४.१०२.६० ॥
હે પાંડુપુત્ર, દસ હજાર વૃષભોના ઉત્સર્ગમાં જે પુણ્ય કહેવાયું છે, તે પુણ્ય મેળવીને તે તે જ ક્ષણે નિર્મળ થાય છે.
14.102.61
यथा त्वचं भुजङ्गो वै त्यक्त्वा शुद्धतनुर्भवेत् ।
तता तिलप्रदानाद्वै पापं त्यक्त्वा विसुद्ध्यति ॥ १४.१०२.६१ ॥
સાપ જેમ પોતાની કાંચળી ત્યજીને શુદ્ધ શરીરવાળો થાય છે, તેમ તલનું દાન કરવાથી મનુષ્ય પાપ ત્યજીને શુદ્ધ થાય છે.
14.102.62
तिलषण्डं प्रयुञ्जानो जांबूनदविभूषितम् ।
विमानं दिव्यमारूढः पितृलोके महीयते ॥ १४.१०२.६२ ॥
સોનાથી શણગારેલો તલનો ઢગલો અર્પણ કરનાર દિવ્ય વિમાનમાં બેસીને પિતૃલોકમાં સન્માનિત થાય છે.
14.102.63
षष्टिं वर्षसहस्राणि कामरूपी महायशाः ।
तिलप्रदाता रमते पितृलोके यथासुखम् ॥ १४.१०२.६३ ॥
મહાયશસ્વી, ઇચ્છા મુજબ રૂપ ધારણ કરનાર તલદાતા સાઠ હજાર વર્ષ પિતૃલોકમાં યથાસુખ આનંદ કરે છે.
14.102.64
यः प्रयच्छति विप्राय तिलधेनुं नराधिप ।
श्रोत्रियाय दरिद्राय शृणु तस्यापि यत्फलम् ॥ १४.१०२.६४ ॥
હે નરાધિપ! જે દરિદ્ર શ્રોત્રિય બ્રાહ્મણને તલધેનુ આપે છે, તેનું ફળ પણ સાંભળો.
14.102.65
गोसहस्रप्रदानेन यत्पुण्यं समुदाहृतम् ।
तत्पुण्यफलामाप्नोति तिलधेनुप्रदो नरः ॥ १४.१०२.६५ ॥
હજાર ગાયોના દાનથી જે પુણ્ય કહેવાયું છે, તે જ પુણ્યફળ તલધેનુનું દાન કરનાર મનુષ્ય પામે છે.
14.102.66
तिलानां कुडवैर्यस्तु तिलधेनुं प्रयच्छति ।
तावत्कोटिसमा राजन्स्वर्गलोके महीयते ॥ १४.१०२.६६ ॥
હે રાજન્! કુડવ માપના તલથી જે તલધેનુ આપે છે, તે તેટલા કરોડ વર્ષ સ્વર્ગલોકમાં સન્માનિત થાય છે.
14.102.67
अष्टाढकतिलैः कृत्वा तिलधेनु नराधिप ।
द्वात्रिंशन्निष्कसंयुक्तं विषुवे यः प्रयच्छति।
मद्भक्त्या मद्गतात्मा वै तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ १४.१०२.६७ ॥
હે નરાધિપ, જે આઠ આઢક તલથી તલધેનુ બનાવી બત્રીસ નિષ્ક સાથે વિષુવ કાળે દાન કરે છે, મારી ભક્તિથી અને મારામાં લીન ચિત્તથી જે એવું કરે છે, તેના પુણ્યફળને સાંભળ.
14.102.68
कन्यादानसहस्रस्य विधिदत्तस्य यत्फलम् ।
तत्पुण्यं समनुप्राप्तो मम लोके महीयते ॥ १४.१०२.६८ ॥
વિધિપૂર્વક આપેલાં હજાર કન્યાદાનનું જે ફળ છે, તે પુણ્ય સંપૂર્ણપણે પામીને તે મારા લોકમાં સન્માનિત થાય છે.
14.102.69
मम लोकावतीर्णश्च सोस्मिँल्लोकेऽभिजायते ।
ऋग्यजुस्सामवेदानां पारगो ब्राह्मणर्षभः ॥ १४.१०२.६९ ॥
મારા લોકથી અવતરીને તે આ લોકમાં જન્મ લે છે; ઋક્, યજુ અને સામ વેદોમાં પારંગત બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ થાય છે.
14.102.70
गां तु यस्तु दरिद्राय श्रोत्रियाय प्रयच्छति ।
प्रसन्नां क्षीरिणीं पुण्यां सवत्सां कांस्यदोहिनीं ॥ १४.१०२.७० ॥
જે દરિદ્ર શ્રોત્રિય બ્રાહ્મણને પ્રસન્ન, દૂધ આપતી, પવિત્ર, વાછરડા સહિત અને કાંસાના દોહણીપાત્ર સહિતની ગાય આપે છે;
14.102.71
यत्किंचिद्दुष्कृतं कर्म तस्य पूर्वकृतं नृपः ।
तत्सर्वं तत्क्षणादेव विनश्यति न संशयः ॥ १४.१०२.७१ ॥
હે નૃપ, તેણે પહેલાં કરેલું જે કોઈ દુષ્કર્મ હોય, તે બધું તે જ ક્ષણે નાશ પામે છે; એમાં સંદેહ નથી.
14.102.72
यानं च वृषसंयुक्तं दीप्यमानं स्वलङ्कृतम् ।
आरूढः कामगं दिव्यं गोलोकमधिगच्छति ॥ १४.१०२.७२ ॥
બળદોથી જોડાયેલા, ચમકતા, સુંદર શણગારેલા, ઇચ્છા પ્રમાણે ચાલતા દિવ્ય યાન પર ચઢીને તે ગોલોકે પહોંચે છે.
14.102.73
यावन्ति चैव रोमाणि तस्या गोस्तु नराधिप ।
तावद्वर्षसहस्राणि गवां लोके महीयते ॥ १४.१०२.७३ ॥
હે નરાધિપ, તે ગાયના જેટલા રોમ છે, તેટલાં હજાર વર્ષ સુધી તે ગૌઓના લોકમાં સન્માનિત થાય છે.
14.102.74
गोलोकादवतीर्णस्तु लोकेऽस्मिन्ब्राह्मणो भवेत् ।
सत्रयाजी वदन्यश्च सर्वराजभिरर्चितः ॥ १४.१०२.७४ ॥
ગોલોકમાંથી ઉતરીને તે આ લોકમાં બ્રાહ્મણ થાય છે; સત્રયાગ કરનાર અને વેદપાઠી થઈને સર્વ રાજાઓ વડે પૂજાય છે.
14.102.75
तिलं गावः सुवर्णं चाप्यन्नं कन्या वसुंधरा ।
तारयन्तीह दत्तानि ब्राह्मणेभ्यो महाभुज ॥ १४.१०२.७५ ॥
હે મહાબાહો, બ્રાહ્મણોને આપેલાં તલ, ગાયો, સોનું, અન્ન, કન્યા અને ભૂમિ અહીં દાતાને તારે છે.
14.102.76
ब्राह्मणं वृत्तसंपन्नमाहिताग्निमलोलुपम् ।
तर्पयेद्विधिवद्राजन्स निधिः पारलौकिकः ॥ १४.१०२.७६ ॥
હે રાજન, સદાચારસંપન્ન, આહિતાગ્નિ, લોભરહિત બ્રાહ્મણને વિધિપૂર્વક તૃપ્ત કરનાર પરલોકનો નિધિ છે.
14.102.77
आहिताग्नि दरिद्रं च श्रोत्रियं च जितेन्द्रियम् ।
शूद्रान्नवर्जितं चैव द्विजं यत्नेन पूजयेत् ॥ १४.१०२.७७ ॥
આહિતાગ્નિ, દરિદ્ર, શ્રોત્રિય, જિતેન્દ્રિય અને શૂદ્રાન્ન વર્જનારા દ્વિજની યત્નપૂર્વક પૂજા કરવી.
14.102.78
आहिताग्निः सदा पात्रमह्निहोत्री च वेदवित् ।
पात्राणामपि तत्पात्रं शूद्रान्नं यस्य नोदरे ॥ १४.१०२.७८ ॥
આહિતાગ્નિ, સદા પાત્ર, નિત્ય અગ્નિહોત્રી અને વેદજ્ઞ; પાત્રોમાં પણ જેના પેટમાં શૂદ્રાન્ન નથી તે જ ઉત્તમ પાત્ર છે.
14.102.79
यच्च वेदमयं पात्रं यच्च पात्रं तपोमयम् ।
असंकीर्णं च यत्पात्रं तत्पात्रं तारयिष्यति ॥ १४.१०२.७९ ॥
જે વેદમય પાત્ર છે, જે તપોમય પાત્ર છે અને જે અસંકીર્ણ પાત્ર છે — તે પાત્ર (મનુષ્યને) તારશે.
14.102.80
नित्यस्वाध्यायनिरतास्त्वसंकीर्णेन्द्रियाश्च ये ।
पञ्चयज्ञपरा नित्यं पूजितास्तारयन्ति ते ॥ १४.१०२.८० ॥
જેઓ નિત્ય સ્વાધ્યાયમાં લીન છે, જેમની ઇન્દ્રિયો અસંકીર્ણ છે, જેઓ સદા પંચયજ્ઞોમાં તત્પર છે — તેઓ પૂજાયેલા થઈને (મનુષ્યોને) તારે છે.
14.102.81
ये क्षान्तिदान्ताः श्रुतिपूर्णकर्णा ।
जितेन्द्रियाः प्राणिवधै निवृत्ताः।
प्रतिग्रहे संकुचिता गृहस्था-
स्ते ब्राह्मणास्तारयितुं समर्थाः ॥ १४.१०२.८१ ॥
જેઓ ક્ષમાશીલ અને દમવાળા છે, જેમના કાન શ્રુતિથી ભરેલા છે, જેમણે ઇન્દ્રિયો જીતી છે, જેઓ પ્રાણીહિંસાથી નિવૃત્ત છે, દાન સ્વીકારવામાં સંકોચ રાખનારા ગૃહસ્થો — તે બ્રાહ્મણો (મનુષ્યોને) તારવા સમર્થ છે.
14.102.82
नित्योदकी नित्ययज्ञोपवीती ।
नित्यस्वाध्यायी वृषलान्नवर्जी।
क्रतौ गच्छन्विधिवच्चापि जुह्व-
त्स ब्राह्मणस्तारयितुं समर्थः ॥ १४.१०२.८२ ॥
જે નિત્ય જળસ્નાન કરે છે, નિત્ય યજ્ઞોપવીત ધારણ કરે છે, નિત્ય સ્વાધ્યાયી છે, શૂદ્રાન્નનો ત્યાગ કરે છે, યજ્ઞમાં વિધિપૂર્વક જઈને આહુતિ આપે છે — તે બ્રાહ્મણ (મનુષ્યોને) તારવા સમર્થ છે.
14.102.83
ब्राह्मणो यस्तु मद्भक्तो मद्रागी मत्परायणः ।
मयि संन्यस्तकर्मा च स विप्रस्तारयेद्ध्रुवम् ॥ १४.१०२.८३ ॥
જે બ્રાહ્મણ મારો ભક્ત છે, મારામાં અનુરાગી છે, મને જ પરમ આશ્રય માને છે, અને મારામાં પોતાનાં કર્મો સમર્પિત કરી ચૂક્યો છે — તે વિપ્ર નિશ્ચયે (મનુષ્યોને) તારશે.
14.102.84
द्वादशाक्षरतत्वज्ञश्चतुर्व्यूहविभागवित् ।
अच्छिद्रपञ्चकालज्ञःक स विप्रस्तारयिष्यति ॥ १४.१०२.८४ ॥
જે દ્વાદશાક્ષર તત્ત્વ જાણે છે, ચતુર્વ્યૂહના વિભાગને સમજે છે, અચ્છિદ્ર પંચકાલ સિદ્ધાંત જાણે છે — તે વિપ્ર (મનુષ્યોને) તારશે.