महाभारत · अध्याय 14.102
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.102.1
अतः परं प्रवक्ष्यामि भूमिदानमनुत्तमम् ॥ १४.१०२.१ ॥
आता यापुढे मी सर्वोत्तम भूमिदानाचे वर्णन करीन.
14.102.2
यः प्रयच्छति विप्राय भूमिं रम्यां सदक्षिणाम् ।
श्रोत्रियाय दरिद्राय साग्निहोत्राय पाण्डव ॥ १४.१०२.२ ॥
हे पांडुपुत्रा! जो वेदज्ञ, दरिद्री आणि अग्निहोत्री ब्राह्मणाला दक्षिणेसह रम्य भूमी दान करतो,
14.102.3
स सर्वकामतृप्तात्मा सर्वरत्नविभूषितः ।
सर्वपापविनिर्मुक्तो दीप्यमानोऽर्कवत्सदा ॥ १४.१०२.३ ॥
तो सर्व कामनांनी तृप्त मनाचा, सर्व रत्नांनी अलंकृत, सर्व पापांतून मुक्त होऊन सदैव सूर्यासारखा तेजस्वी होतो.
14.102.4
बालसूर्यप्रकाशेन विचित्रध्वजशोभिना ।
याति यानेन दिव्येन मम लोकं महायशाः ॥ १४.१०२.४ ॥
उगवत्या सूर्यासारख्या प्रकाशाच्या, विचित्र ध्वजांनी शोभणाऱ्या दिव्य यानातून तो महायशस्वी माझ्या लोकाला जातो.
14.102.5
तत्र दिव्याङ्गनाभिस्तु सेव्यमानो यथासुखम् ।
कामगः कामरूपी च क्रीडत्यप्सरसांगणैः ॥ १४.१०२.५ ॥
तेथे दिव्य अंगना त्याची सेवा करत असताना तो इच्छेनुसार सुखाने संचार करतो, इच्छित रूप धारण करतो आणि अप्सरांच्या समूहांसह क्रीडा करतो.
14.102.6
यावद्बिभर्ति लोकान्वै भूमिः कुरुकुलोद्वह ।
तावद्भूमिप्रदः काले मम लोके महीयते ॥ १४.१०२.६ ॥
हे कुरुकुलाचे भूषण! पृथ्वी जोपर्यंत लोकांना धारण करते, तोपर्यंत भूमिदाता माझ्या लोकात सन्मानित होतो.
14.102.7
न हि भूमिप्रदानाद्वै दानमन्यद्विशिष्यते ।
न चापि भूमिहरणात्पापमान्यद्विशिष्यते ॥ १४.१०२.७ ॥
भूमिदानापेक्षा श्रेष्ठ दुसरे दान नाही, आणि भूमी हरण करण्यापेक्षा मोठे दुसरे पाप नाही.
14.102.8
दानान्यन्यानि हीयन्ते कालेन कुरुपुङ्गव ।
भूमिदानस्य पुण्यस्य क्षयो नैवोपपद्यते ॥ १४.१०२.८ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा, कालांतराने इतर दानांचे फळ कमी होते; परंतु भूमिदानाच्या पुण्याचा क्षय होत नाही.
14.102.9
ब्राह्मणाय दरिद्राय भूमिं दत्तां तु यो नरः ।
न हिंसति नरव्याघ्र तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ १४.१०२.९ ॥
हे नरव्याघ्रा, दरिद्री ब्राह्मणाला दिलेल्या भूमीची जो मनुष्य हिंसा करत नाही, त्याचे पुण्यफल ऐक.
14.102.10
सप्तद्वीपसमुद्रान्ता रत्नसंचयसंकुला ।
सशैलवनदुर्गाढ्या तेन दत्ता मही भवेत् ॥ १४.१०२.१० ॥
सात द्वीपे आणि समुद्रांपर्यंत पसरलेली, रत्नसंचयांनी भरलेली, पर्वत, वने आणि दुर्गांनी समृद्ध अशी पृथ्वी त्याने दिलेली ठरते.
14.102.11
भूमिं दृष्ट्वा दीयमानां श्रोत्रियायाग्निहोत्रिणे ।
सर्वभूतानि मन्यन्ते मां ददातीति हर्षवत् ॥ १४.१०२.११ ॥
श्रोत्रिय आणि अग्निहोत्री ब्राह्मणाला दिली जाणारी भूमी पाहून सर्व प्राणी आनंदाने मानतात की हा जणू मलाच दान देत आहे.
14.102.12
सुवर्णमणिरत्नानि धनानि च वसूनि च ।
सर्वदानानि वै राजन्ददाति वसुधां ददत् ॥ १४.१०२.१२ ॥
हे राजा, जो सुवर्ण, मणी, रत्ने, धन आणि वसू दान करतो, तो सर्व दाने देतो; आणि भूमी दान करताना तो पृथ्वीच दान करतो.
14.102.13
सागरान्सरितः शैलान्समानि विषमाणि च ।
सर्वगन्धरसांश्चैव ददाति वसुधां ददत् ॥ १४.१०२.१३ ॥
समुद्र, नद्या, पर्वत, सम व विषम स्थाने, तसेच सर्व गंध आणि रस तो देतो; पृथ्वीचे दान करणारा (सर्व काही) देतो.
14.102.14
ओषधीः फलसंपन्ना नानापुष्पसमन्विताः ।
कमलोत्पलषण्डांश्च ददाति वसुधां ददत् ॥ १४.१०२.१४ ॥
फळांनी समृद्ध, नाना प्रकारच्या फुलांनी युक्त औषधी, तसेच कमळे व नीलकमळांचे समूहही तो देतो; पृथ्वीचे दान करणारा (सर्व काही) देतो.
14.102.15
धर्मं कामं तथा चार्थं वेदान्यज्ञांस्तथैव च ।
स्वर्गमार्गगतिं चैव ददाति वसुधां ददत् ॥ १४.१०२.१५ ॥
धर्म, काम, अर्थ, वेद, यज्ञ आणि स्वर्गमार्गाची गती हेही तो देतो; पृथ्वीचे दान करणारा (सर्व काही) देतो.
14.102.16
अग्निष्टोमादिभिर्यज्ञैर्ये यजन्ते सदक्षिणैः ।
न तत्फलं लभन्ते ते भूमिदानस्य यत्फलम् ॥ १४.१०२.१६ ॥
अग्निष्टोम इत्यादी यज्ञांनी दक्षिणेसह यजन करणारे, भूमिदानाचे जे फळ आहे ते फळ मिळवत नाहीत.
14.102.17
श्रोत्रिया महीं दत्त्वा यो न हिंसति पाण्डव ।
तद्दानं कथयिष्यन्ति यावल्लोकाः प्रतिष्ठिताः।
तावत्स्वर्गोपभोगानां भोक्तारः पाण्डुनन्दन ॥ १४.१०२.१७ ॥
वेदज्ञ ब्राह्मणाला भूमी दान देऊन जो त्याची हिंसा करत नाही — हे पांडवा, त्या दानाची कीर्ती लोक तोपर्यंत सांगतील जोपर्यंत लोक टिकून आहेत; हे पांडुपुत्रा, तोपर्यंत तो स्वर्गसुखांचा उपभोक्ता राहील.
14.102.18
सस्यपूर्णां महीं यस्तु श्रोत्रियाय प्रयच्छति ।
पितरस्तस्य तृप्ययन्ति यावदाभूतसंप्लुवम् ॥ १४.१०२.१८ ॥
धान्याने भरलेली भूमी जो वेदज्ञ ब्राह्मणाला देतो, त्याचे पितर भूतांच्या प्रलयापर्यंत तृप्त होतात.
14.102.19
मम रुद्रस्य सवितुस्त्रिदशानां तथैव च ।
प्रीतये विद्धि राजेन्द्र भूमिर्दत्ता द्विजाय वै ॥ १४.१०२.१९ ॥
हे राजेंद्रा, माझ्या, रुद्राच्या, सवितृच्या आणि त्रिदशांच्या प्रसन्नतेसाठीच ब्राह्मणाला भूमी दिली जाते हे जाण.
14.102.20
तेन पुण्येन पूतात्मा दाता भूमेर्युधिष्ठिर ।
मम सालोक्यमाप्नोति नात्र कार्या विचाराणा ॥ १४.१०२.२० ॥
हे युधिष्ठिरा, त्या पुण्याने पवित्र आत्मा असलेला भूमिदाता माझे सालोक्य प्राप्त करतो; यात विचार करू नये.
14.102.21
यत्किंचित्कुरुते पापं पुरुषे वृत्तिकर्शितः ।
स च गोकर्णमात्रेण भूमिदानेन शुध्यति ॥ १४.१०२.२१ ॥
उपजीविकेने खचलेला मनुष्य जे काही पाप करतो, तेही गोकर्णमात्र भूमिदानाने शुद्ध होतो.
14.102.22
मासोपवासे यत्पुण्यं कृच्छ्रे चान्द्रायणेऽपि च ।
भूमिगोकर्णमात्रेण तत्पुण्यं तु विधीयते ॥ १४.१०२.२२ ॥
मासोपवासात, कृच्छ्रात आणि चांद्रायणात जे पुण्य आहे, तेच पुण्य गोकर्णमात्र भूमिदानाने विहित केले आहे.
14.102.23
सर्वतीर्थाभिषेके च यत्पुण्यं समुदाहृतम् ।
भूमिगोकर्णमात्रेण तत्पुण्यं तु विधीयते ॥ १४.१०२.२३ ॥
सर्व तीर्थांतील स्नानात जे पुण्य सांगितले आहे, तेच पुण्य गोकर्णमात्र भूमिदानाने विहित केले जाते.
14.102.24
देवदेव नमस्तेऽस्तदु वासुदेव सुरेश्वर ।
गोकर्णस्य प्रमाणं वै वक्तुमर्हसि तत्वतः ॥ १४.१०२.२४ ॥
हे देवदेवा, वासुदेवा, सुरेश्वरा, तुला नमस्कार. गोकर्णाचे खरे प्रमाण तू सांगावेस.
14.102.25
शृणु गोकर्णमात्रस्य प्रमाणं पाण्डुनन्दन ।
त्रिंशद्दण्डप्रमाणेन प्रमितं सर्वतो दिशम् ॥ १४.१०२.२५ ॥
हे पाण्डुनन्दना, गोकर्णाचे प्रमाण ऐक. ते तीस दंडांच्या मापाने सर्व दिशांना मोजले गेले आहे.
14.102.26
प्रत्यक्प्रागपि राजेन्द्र तत्तथा दक्षिणोत्तरम् ।
गोकर्णं तद्विदः प्राहुः प्रमाणं धरणेर्नृप ॥ १४.१०२.२६ ॥
हे राजेन्द्रा, पश्चिम आणि पूर्व, तसेच दक्षिण आणि उत्तर. जाणकार गोकर्णाला पृथ्वीचे प्रमाण म्हणतात, हे नृपा.
14.102.27
सवृषं गोशतं यत्र सुखं तिष्ठत्ययन्त्रितम् ।
सवत्सं कुरुशार्दूल तच्च गोकर्णमुच्यते ॥ १४.१०२.२७ ॥
वृषभासह शंभर गायी बंधनाविना, वासरांसह सुखाने जेथे उभ्या राहतात — हे कुरुशार्दूला, त्यालाही गोकर्ण म्हणतात.
14.102.28
किंकरा मृत्युदण्डाश्च कुंभीपाकाश्च दारुणाः ।
घोराश्च वारुणाः पाशा नोपसर्पन्ति भूमिदम् ॥ १४.१०२.२८ ॥
यमाचे सेवक, मृत्युदंड, भयंकर कुंभीपाक नरक आणि वरुणाचे घोर पाश — हे भूमिदात्याजवळ येत नाहीत.
14.102.29
निरया रौरवाद्याश्च तथा वैतरणी नदी ।
तीव्राश्च यातनाः कृष्टा नोपसर्पन्ति भूमिदम् ॥ १४.१०२.२९ ॥
रौरव इत्यादी नरक, वैतरणी नदी आणि तीव्र यातना — हे भूमिदात्याजवळ येत नाहीत.
14.102.30
चित्रगुप्ताः कलिः कालः कृतान्तो मृत्युरेव च ।
यमश्च भगवान्साक्षात्पूजयन्ति महीप्रदम् ॥ १४.१०२.३० ॥
चित्रगुप्त, कलि, काल, कृतान्त, मृत्यू आणि भगवान यम स्वतः — भूमिदात्याची पूजा करतात.
14.102.31
रुद्रः प्रजापतिः शक्रः सुरा ऋषिगणास्तथा ।
अहं च प्रीतिमान्राजन्पूजयामो महीप्रदम् ॥ १४.१०२.३१ ॥
रुद्र, प्रजापती, शक्र, देव आणि ऋषिगण, तसेच मीही प्रसन्न होऊन, हे राजा, भूमिदात्याची पूजा करतो.
14.102.32
कृशभृत्यस्य कृशगोः कृशाश्वस्य कृतातिथेः ।
भूमिर्देया नरश्रेष्ठ स निधइः पारलौकिकः ॥ १४.१०२.३२ ॥
ज्याचे सेवक दुर्बल, गायी कृश, घोडे कृश आणि ज्याने अतिथिसत्कार केला आहे, त्याला भूमी द्यावी, हे नरश्रेष्ठा; ते परलोकाचे निधान आहे.
14.102.33
सीदमानकुटुंबाय श्रोत्रियायाग्निहोत्रिणे ।
व्रस्थाय दरिद्राय भूमिर्देया नराधिप ॥ १४.१०२.३३ ॥
ज्याचे कुटुंब कष्टात आहे अशा श्रोत्रिय अग्निहोत्र्याला, पतित व दरिद्री अशा व्यक्तीला, हे नराधिपा, भूमी द्यावी.
14.102.34
यथा हि धात्री क्षीरेण पुत्रं वर्धयति स्वयम् ।
दातारमनुगृह्णाति दत्ता ह्येवं वसुंधरा ॥ १४.१०२.३४ ॥
जशी धात्री आपल्या दुधाने स्वतः मुलाचे पालनपोषण करते, तसेच दिलेली वसुंधरा दात्यावर कृपा करते.
14.102.35
यथा बिभर्ति गौर्वत्सं सृजन्ती क्षीरमात्मनः ।
तथा सर्वगुणोपेता भूमिर्वहति भूमिदम् ॥ १४.१०२.३५ ॥
जशी गाय आपले दूध देऊन वासराचे पालन करते, तशी सर्वगुणसंपन्न भूमी भूमिदात्याला धारण करते.
14.102.36
यथा बीजनि रोहन्ति जलसिक्तानि भूपते ।
तथा कामाः प्ररोहन्ति भूमिदस्य दिनेदिने ॥ १४.१०२.३६ ॥
हे भूपते, पाण्याने सिंचलेली बीजे जशी अंकुरतात, तशा भूमिदात्याच्या इच्छा दिवसेंदिवस फुलतात.
14.102.37
यथा तेजस्तु सूर्यस्य तमः सर्वं व्यपोहति ।
तथा पापं नरस्येह भूमिदानं व्यपोहति ॥ १४.१०२.३७ ॥
सूर्याचे तेज जसे सर्व अंधकार दूर करते, तसेच येथे भूमिदान मनुष्याचे पाप दूर करते.
14.102.38
दाता दशानुगृह्णाति यो हरेद्दश हन्ति च ।
अतीतान्यागतानीह कुलानि कुरुपुङ्गव ॥ १४.१०२.३८ ॥
दाता दहा पिढ्यांना अनुग्रह करतो; जो हरण करतो तो दहा पिढ्यांचा नाश करतो. हे कुरुश्रेष्ठा, येथे भूतकाळातील व भविष्यातील कुलेही यामुळे प्रभावित होतात.
14.102.39
आश्रुत्य भूमिदानं तु दत्त्वा यो वा हरेन्पुनः ।
स बद्धो वारुणैः पाशैः क्षिप्यते पूयशोणिते ॥ १४.१०२.३९ ॥
भूमिदानाचे वचन देऊन व दान देऊनही जो पुन्हा ते हरण करतो, तो वरुणाच्या पाशांनी बांधला जाऊन पू व रक्तात फेकला जातो.
14.102.40
स्वदत्तां परदत्तां वा यो हरेत् वसुंधराम् ।
न तस्य नरकाद्धोराद्विद्यते निष्कृतिः क्वचित् ॥ १४.१०२.४० ॥
स्वतः दिलेली किंवा दुसऱ्याने दिलेली पृथ्वी जो हरण करतो, त्याला त्या भयंकर नरकातून कुठेही सुटका नाही.
14.102.41
ब्राह्म्णस्य हृते क्षेत्रे हन्याद्द्वादश पूर्वजान् ।
स गच्छेत्कृमियोनिं च न च मुच्येत जातु सः ॥ १४.१०२.४१ ॥
ब्राह्मणाचे शेत हरण केल्यास तो बारा पूर्वजांचा नाश करतो. तो कृमियोनीत जातो आणि कधीही मुक्त होत नाही.
14.102.42
दत्त्वा भूमिं द्विजेन्द्राय यस्तामेवोपजीवति ।
गवां शतसहस्रस्य हन्तुः स लभते फलम् ॥ १४.१०२.४२ ॥
द्विजश्रेष्ठाला भूमी दान करून नंतर त्याच भूमीवर जो उपजीविका करतो, तो लाख गाईंची हत्या करणाऱ्याचे फळ मिळवतो.
14.102.43
सोधश्शिरास्तु पापात्मा कुंभीपाकेषु पच्यते ।
दिव्यैर्वर्षसहस्रैस्तु कुंभीपाकाद्विजनिस्सृतः।
इह लोके भवेत्स श्वा रातजन्मनि पाण्डव ॥ १४.१०२.४३ ॥
पापात्मा सोधश्शिरा कुंभीपाक नरकांत शिजतो. दिव्य सहस्र वर्षांनंतर कुंभीपाकातून बाहेर आलेला तो द्विज या लोकात रात्रीच्या जन्मात कुत्रा होतो, हे पांडवा.
14.102.44
दत्त्वा भूमि द्विजेन्द्राणां यस्तामेवोपजीवति ।
स मूढो याति दुष्टात्मा नरकानेकविंशतिम्।
नरकेभ्यो विनिर्मुक्तः शुनां योनिं स गच्छति ॥ १४.१०२.४४ ॥
द्विजश्रेष्ठांना भूमी दान देऊन त्याच भूमीवर जो उपजीविका चालवतो, तो मूढ, दुष्टात्मा एकवीस नरकांत जातो; नरकांतून मुक्त होऊन तो कुत्र्याच्या योनीत जातो.
14.102.45
हलकृष्टा मही देया सबीजा सस्यमालिनी ।
अथवा सोदका देया दरिद्राय द्विजातये ॥ १४.१०२.४५ ॥
नांगराने नांगरलेली, बियाण्यांसह, पिकांनी नटलेली भूमी द्यावी; किंवा पाण्यासह भूमी दरिद्री द्विजाला द्यावी.
14.102.46
एवं दत्ता मही राजन्प्रहृष्टेनान्तरात्मना ।
सर्वान्कामानवाप्नोति मनसा चिन्तितानि च ॥ १४.१०२.४६ ॥
हे राजन्, अशा प्रसन्न अंतःकरणाने दिलेल्या भूमीने माणूस मनात चिंतिलेल्या सर्व इच्छा प्राप्त करतो.
14.102.47
बहुभिर्वसुधा दत्ता दीयते च नराधिपैः ।
यस्य यस्य यदा भूमिस्तस्य तस्य तदा फलम् ॥ १४.१०२.४७ ॥
अनेक राजांनी पृथ्वी दान दिली आहे आणि दिली जाते; ज्याची जेव्हा भूमी असते, त्याला तेव्हा त्याचे फळ मिळते.
14.102.48
यः प्रयच्छति कन्यां वै सुरूपां श्रोत्रियाय वै ।
स ब्रह्मदेयो राजेन्द्र तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ १४.१०२.४८ ॥
जो सुंदर कन्या श्रोत्रियाला देतो, तो ब्रह्मदान करतो; हे राजेंद्रा, त्याचे पुण्यफळ ऐक.
14.102.49
बलीवर्दसहस्राणां दत्तानां धुर्यवाहिनाम् ।
यत्पुण्यं लभते राजन्कन्यादानेन तत्फलम् ॥ १४.१०२.४९ ॥
हे राजा, जू वाहणाऱ्या हजारो बैलांचे दान केल्याने जे पुण्य मिळते, तेच फल कन्यादानाने प्राप्त होते.
14.102.50
गवां शतसहस्रस्य सम्यग्धत्तस्थ यत्फलम् ।
तत्फलं समवाप्नोतिः यः प्रयच्छति कन्यकाम् ॥ १४.१०२.५० ॥
लाख गायींचे विधिपूर्वक दान केल्याने जे फल मिळते, ते फल कन्या दान करणारा पूर्णपणे प्राप्त करतो.
14.102.51
यावन्ति चैव रोमाणि कन्यायाः कुरुपुङ्गव ।
तावद्वर्षसहस्राणि मम लोके महीयते ॥ १४.१०२.५१ ॥
हे कुरुश्रेष्ठा, कन्येच्या शरीरावर जितके केस आहेत, तितकी हजारो वर्षे तो माझ्या लोकात सन्मानित होतो.
14.102.52
ततश्चापि च्युतः कालादिह लोके स जायते ।
षडङ्गविच्चतुर्वेदी सर्वलोकार्चितो द्विजः ॥ १४.१०२.५२ ॥
नंतर कालक्रमाने त्या लोकातून च्युत होऊन तो या लोकात जन्म घेतो — षडंगांचा जाणकार, चार वेदांचा पंडित, सर्वलोकपूजित द्विज म्हणून.
14.102.53
यः सुवर्णं दरिद्राय ब्राह्मणाय प्रयच्छति ।
श्रोत्रियाय सुवृत्ताय बहुपुत्राय पाण्डव ॥ १४.१०२.५३ ॥
हे पाण्डवा, जो दरिद्री, वेदज्ञ, सदाचारी आणि बहुपुत्र असलेल्या ब्राह्मणाला सुवर्णाचे दान करतो.
14.102.54
स मुक्तः सर्वपापेभ्यो बालसूर्यसमप्रभः ।
विमानं दिव्यामारूढः कामगः कामभोगवान्
वर्षकोटिं महातेजा मम लोके महीयते ॥ १४.१०२.५४ ॥
तो सर्व पापांतून मुक्त होऊन उगवत्या सूर्यासारखा तेजस्वी होतो; दिव्य विमानात आरूढ होऊन, इच्छेनुसार संचार करीत, इच्छित भोग भोगत, महातेजस्वी होऊन कोटी वर्षे माझ्या लोकात सन्मानित होतो.
14.102.55
ततः कालावतीर्णश्च सोस्मिँल्लोके हि जायते ।
वेदवेदाङ्गविद्विप्रः कोटीधनपतिर्भवेत् ॥ १४.१०२.५५ ॥
नंतर योग्य काळी तो या लोकात जन्म घेतो; वेद आणि वेदांगांचा जाणकार ब्राह्मण होऊन कोटी धनाचा स्वामी बनतो.
14.102.56
यश्च रूप्यं प्रयच्छेद्वै दरिद्राय द्विजातये ।
कृशवृत्तेः कृशगवे स मुक्तः सर्वकिल्बिषैः ॥ १४.१०२.५६ ॥
जो दरिद्री द्विजाला, कष्टाने जगणाऱ्याला आणि कृश गायी असलेल्याला चांदी दान करतो, तो सर्व पापांतून मुक्त होतो.
14.102.57
पूर्णचन्द्रप्रकाशेन विमानेन विराजता ।
कामरूपि यथाकामं स्वर्गलोके महीयते ॥ १४.१०२.५७ ॥
पौर्णिमेच्या चंद्रासारख्या तेजस्वी विमानात, इच्छेनुसार रूप धारण करणारा होऊन तो स्वर्गलोकात सन्मानित होतो.
14.102.58
ततोऽवतीर्णः कालेन लोके चास्मिन्महायशाः ।
सर्वलोकार्चितः श्रीमान्राजा भवति वीर्यवान् ॥ १४.१०२.५८ ॥
नंतर योग्य काळी या लोकात अवतरून तो महायशस्वी, सर्व लोकांनी पूजिलेला, तेजस्वी आणि पराक्रमी राजा होतो.
14.102.59
तिलपर्वतकं यस्तु श्रोत्रियाय प्रयच्छति ।
विशेषेण दरिद्राय तस्यापि शृणु यत्फलम् ॥ १४.१०२.५९ ॥
श्रोत्रिय ब्राह्मणाला, विशेषतः दरिद्र्याला, जो तिळांचा पर्वत दान करतो, त्याचे फलही ऐक.
14.102.60
पुण्यं वृषायुतोत्सर्गे यत्प्रोक्तं पाण्डुनन्दन ।
तत्पुण्यं समनुप्राप्य तत्क्षणाद्विरजा भवेत् ॥ १४.१०२.६० ॥
हे पाण्डुनंदना, दहा हजार वृषभांच्या उत्सर्गात जे पुण्य सांगितले आहे, तेच पुण्य मिळवून तो त्याच क्षणी निर्मळ होतो.
14.102.61
यथा त्वचं भुजङ्गो वै त्यक्त्वा शुद्धतनुर्भवेत् ।
तता तिलप्रदानाद्वै पापं त्यक्त्वा विसुद्ध्यति ॥ १४.१०२.६१ ॥
साप जसा कात टाकून शुद्ध शरीराचा होतो, तसेच तिळाचे दान केल्याने माणूस पाप सोडून शुद्ध होतो.
14.102.62
तिलषण्डं प्रयुञ्जानो जांबूनदविभूषितम् ।
विमानं दिव्यमारूढः पितृलोके महीयते ॥ १४.१०२.६२ ॥
सोन्याने सजवलेला तिळाचा ढीग अर्पण करणारा दिव्य विमानात बसून पितृलोकात सन्मानित होतो.
14.102.63
षष्टिं वर्षसहस्राणि कामरूपी महायशाः ।
तिलप्रदाता रमते पितृलोके यथासुखम् ॥ १४.१०२.६३ ॥
महायशस्वी, इच्छेनुसार रूप धारण करणारा तिळाचा दाता साठ हजार वर्षे पितृलोकात यथासुख आनंद घेतो.
14.102.64
यः प्रयच्छति विप्राय तिलधेनुं नराधिप ।
श्रोत्रियाय दरिद्राय शृणु तस्यापि यत्फलम् ॥ १४.१०२.६४ ॥
हे नराधिपा! जो दरिद्री श्रोत्रिय ब्राह्मणाला तिळधेनू दान करतो, त्याचे फलही ऐक.
14.102.65
गोसहस्रप्रदानेन यत्पुण्यं समुदाहृतम् ।
तत्पुण्यफलामाप्नोति तिलधेनुप्रदो नरः ॥ १४.१०२.६५ ॥
हजार गायींच्या दानाने जे पुण्य सांगितले आहे, तेच पुण्यफल तिळधेनू देणारा माणूस मिळवतो.
14.102.66
तिलानां कुडवैर्यस्तु तिलधेनुं प्रयच्छति ।
तावत्कोटिसमा राजन्स्वर्गलोके महीयते ॥ १४.१०२.६६ ॥
हे राजा! कुडव मापाच्या तिळांनी जो तिळधेनू देतो, तो तितक्या कोटी वर्षे स्वर्गलोकात सन्मानित होतो.
14.102.67
अष्टाढकतिलैः कृत्वा तिलधेनु नराधिप ।
द्वात्रिंशन्निष्कसंयुक्तं विषुवे यः प्रयच्छति।
मद्भक्त्या मद्गतात्मा वै तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ १४.१०२.६७ ॥
हे नराधिपा, जो आठ आढक तिळांची तिलधेनू बनवून बत्तीस निष्कांसह विषुव काळी दान करतो, माझ्या भक्तीने आणि माझ्यात लीन झालेल्या मनाने जो असे करतो, त्याच्या पुण्यफलाचे श्रवण कर.
14.102.68
कन्यादानसहस्रस्य विधिदत्तस्य यत्फलम् ।
तत्पुण्यं समनुप्राप्तो मम लोके महीयते ॥ १४.१०२.६८ ॥
विधिपूर्वक दिलेल्या हजार कन्यादानांचे जे फल, तेच पुण्य पूर्णपणे प्राप्त करून तो माझ्या लोकात सन्मानित होतो.
14.102.69
मम लोकावतीर्णश्च सोस्मिँल्लोकेऽभिजायते ।
ऋग्यजुस्सामवेदानां पारगो ब्राह्मणर्षभः ॥ १४.१०२.६९ ॥
माझ्या लोकातून अवतरून तो या लोकात जन्म घेतो; ऋग्, यजुः आणि साम वेदांत पारंगत ब्राह्मणश्रेष्ठ होतो.
14.102.70
गां तु यस्तु दरिद्राय श्रोत्रियाय प्रयच्छति ।
प्रसन्नां क्षीरिणीं पुण्यां सवत्सां कांस्यदोहिनीं ॥ १४.१०२.७० ॥
जो दरिद्री श्रोत्रिय ब्राह्मणाला प्रसन्न, दूध देणारी, पवित्र, वासरासह आणि कांस्यदोहिनीसह गाय देतो;
14.102.71
यत्किंचिद्दुष्कृतं कर्म तस्य पूर्वकृतं नृपः ।
तत्सर्वं तत्क्षणादेव विनश्यति न संशयः ॥ १४.१०२.७१ ॥
हे नृपा, त्याने पूर्वी केलेले जे कोणतेही दुष्कर्म असेल, ते सर्व त्याच क्षणी नष्ट होते; यात संशय नाही.
14.102.72
यानं च वृषसंयुक्तं दीप्यमानं स्वलङ्कृतम् ।
आरूढः कामगं दिव्यं गोलोकमधिगच्छति ॥ १४.१०२.७२ ॥
बैलांनी जुंपलेल्या, तेजस्वी, सुशोभित, इच्छेप्रमाणे जाणाऱ्या दिव्य यानात आरूढ होऊन तो गोलोकात पोहोचतो.
14.102.73
यावन्ति चैव रोमाणि तस्या गोस्तु नराधिप ।
तावद्वर्षसहस्राणि गवां लोके महीयते ॥ १४.१०२.७३ ॥
हे नराधिपा, त्या गाईच्या जितके रोम असतात, तितकी हजारो वर्षे गोलोकात तो सन्मानित होतो.
14.102.74
गोलोकादवतीर्णस्तु लोकेऽस्मिन्ब्राह्मणो भवेत् ।
सत्रयाजी वदन्यश्च सर्वराजभिरर्चितः ॥ १४.१०२.७४ ॥
गोलोकातून अवतरून तो या लोकी ब्राह्मण होतो; सत्रयाग करणारा आणि वेदपठण करणारा होऊन सर्व राजांकडून पूजिला जातो.
14.102.75
तिलं गावः सुवर्णं चाप्यन्नं कन्या वसुंधरा ।
तारयन्तीह दत्तानि ब्राह्मणेभ्यो महाभुज ॥ १४.१०२.७५ ॥
हे महाबाहो, ब्राह्मणांना दिलेले तीळ, गाई, सोने, अन्न, कन्या आणि भूमी इथे दात्याला तारतात.
14.102.76
ब्राह्मणं वृत्तसंपन्नमाहिताग्निमलोलुपम् ।
तर्पयेद्विधिवद्राजन्स निधिः पारलौकिकः ॥ १४.१०२.७६ ॥
हे राजन, सदाचारसंपन्न, आहिताग्नी, निर्लोभ ब्राह्मणाला विधिपूर्वक तृप्त करणारा तो परलोकाचा निधी होय.
14.102.77
आहिताग्नि दरिद्रं च श्रोत्रियं च जितेन्द्रियम् ।
शूद्रान्नवर्जितं चैव द्विजं यत्नेन पूजयेत् ॥ १४.१०२.७७ ॥
आहिताग्नी, दरिद्री, श्रोत्रिय, जितेंद्रिय आणि शूद्राचे अन्न वर्ज्य करणारा द्विज यांची यत्नाने पूजा करावी.
14.102.78
आहिताग्निः सदा पात्रमह्निहोत्री च वेदवित् ।
पात्राणामपि तत्पात्रं शूद्रान्नं यस्य नोदरे ॥ १४.१०२.७८ ॥
आहिताग्नी, नेहमी पात्र, नित्य अग्निहोत्री आणि वेदज्ञ; पात्रांतही ज्याच्या पोटात शूद्राचे अन्न नाही तोच उत्तम पात्र.
14.102.79
यच्च वेदमयं पात्रं यच्च पात्रं तपोमयम् ।
असंकीर्णं च यत्पात्रं तत्पात्रं तारयिष्यति ॥ १४.१०२.७९ ॥
जे वेदमय पात्र, जे तपोमय पात्र आणि जे असंकीर्ण पात्र — ते पात्र (माणसाला) तारील.
14.102.80
नित्यस्वाध्यायनिरतास्त्वसंकीर्णेन्द्रियाश्च ये ।
पञ्चयज्ञपरा नित्यं पूजितास्तारयन्ति ते ॥ १४.१०२.८० ॥
नित्य स्वाध्यायात रत असलेले, असंकीर्ण इंद्रिये असलेले, सदैव पंचयज्ञात तत्पर असलेले — ते पूजित होऊन (माणसांना) तारतात.
14.102.81
ये क्षान्तिदान्ताः श्रुतिपूर्णकर्णा ।
जितेन्द्रियाः प्राणिवधै निवृत्ताः।
प्रतिग्रहे संकुचिता गृहस्था-
स्ते ब्राह्मणास्तारयितुं समर्थाः ॥ १४.१०२.८१ ॥
जे क्षमाशील व संयमी आहेत, ज्यांचे कान श्रुतीने भरलेले आहेत, ज्यांनी इंद्रियांवर जय मिळवला आहे, जे प्राणिहिंसेपासून निवृत्त आहेत, दान घेण्यात संकोच करणारे गृहस्थ — ते ब्राह्मण (माणसांना) तारण्यास समर्थ आहेत.
14.102.82
नित्योदकी नित्ययज्ञोपवीती ।
नित्यस्वाध्यायी वृषलान्नवर्जी।
क्रतौ गच्छन्विधिवच्चापि जुह्व-
त्स ब्राह्मणस्तारयितुं समर्थः ॥ १४.१०२.८२ ॥
जो नित्य जलस्नान करतो, नित्य यज्ञोपवीत धारण करतो, नित्य स्वाध्याय करतो, शूद्राचे अन्न वर्ज्य करतो, यज्ञात विधिपूर्वक जाऊन आहुती देतो — तो ब्राह्मण (माणसांना) तारण्यास समर्थ आहे.
14.102.83
ब्राह्मणो यस्तु मद्भक्तो मद्रागी मत्परायणः ।
मयि संन्यस्तकर्मा च स विप्रस्तारयेद्ध्रुवम् ॥ १४.१०२.८३ ॥
जो ब्राह्मण माझा भक्त आहे, माझ्यावर अनुरक्त आहे, मलाच परम आश्रय मानतो, माझ्यात आपली कर्मे न्यस्त केली आहेत — तो विप्र निश्चितच (माणसांना) तारील.
14.102.84
द्वादशाक्षरतत्वज्ञश्चतुर्व्यूहविभागवित् ।
अच्छिद्रपञ्चकालज्ञःक स विप्रस्तारयिष्यति ॥ १४.१०२.८४ ॥
जो द्वादशाक्षर तत्त्व जाणतो, चतुर्व्यूहाचा विभाग समजतो, अच्छिद्र पंचकाल सिद्धांत जाणतो — तो विप्र (माणसांना) तारील.