મહાભારત · અધ્યાય 14.105
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.105.1
दानपुण्यफलं श्रुत्वा तपःपुण्यफलानि च ।
धर्मपुत्रः प्रहृष्टात्मा केशवं पुनरब्रवीत् ॥ १४.१०५.१ ॥
દાનપુણ્યનું ફળ અને તપપુણ્યનાં ફળ સાંભળીને ધર્મપુત્ર પ્રસન્ન ચિત્તે ફરી કેશવને બોલ્યા.
14.105.2
या चैषा कपिला देव पूर्वमुत्पादिता विभो ।
होमधेनुः सदा पुण्या चतुर्वक्त्रेण माधव ॥ १४.१०५.२ ॥
હે દેવ, હે વિભો, પૂર્વે ચતુર્મુખ (બ્રહ્મા)એ ઉત્પન્ન કરેલી આ કપિલા ગાય હોમ માટેની સદા પુણ્ય ધેનુ છે, હે માધવ.
14.105.3
सा कथं ब्राह्मणेभ्यो हि देया कस्मिन्दिनेऽपि वा ।
कीदृशाय च विप्राय दातव्या पुण्यलक्षणा ॥ १४.१०५.३ ॥
તે પુણ્યલક્ષણી ગાય બ્રાહ્મણોને કેવી રીતે આપવી? કયા દિવસે કે કોઈ પણ દિવસે? કેવા પ્રકારના બ્રાહ્મણને આપવી?
14.105.4
कथिता कपिला प्रोक्ता स्वयमेव स्वयंभुवा ।
कैर्वा देयाश्च ता देव श्रोतुमिच्छामि तत्वतः ॥ १४.१०५.४ ॥
કપિલાનું વર્ણન સ્વયંભૂએ પોતે જ કર્યું છે. હે દેવ, તેમને કોણે આપવી જોઈએ? હું તે તત્ત્વતઃ સાંભળવા ઇચ્છું છું.
14.105.5
एवमुक्तो हृषीकेशो धर्मपुत्रेण संसदि ।
अब्रवीत्कपिलासङ्क्यां तासां माहात्म्यमेव च ॥ १४.१०५.५ ॥
સભામાં ધર્મપુત્રે આ પ્રમાણે પૂછતાં હૃષીકેશે કપિલા ગાયોની સંખ્યા અને તેમનું માહાત્મ્ય પણ કહ્યું.
14.105.6
शृणु पाण्डव तत्वेन पवित्रं पावनं परम् ।
यच्छ्रुत्वा पापकर्मा पि नरः पापात्प्रमुच्यते ॥ १४.१०५.६ ॥
હે પાંડવ, તત્ત્વથી સાંભળો. આ પવિત્ર, પાવન અને પરમ છે. જે સાંભળીને પાપકર્મી માણસ પણ પાપથી મુક્ત થાય છે.
14.105.7
अग्निमद्योद्भवां दिव्यामग्निज्वालासमप्रभाम् ।
अग्निज्वालोज्ज्वलच्छृङ्गीं प्रदीप्ताङ्गारलोचनाम् ॥ १४.१०५.७ ॥
તે જાણે અગ્નિમાંથી જન્મેલી, દિવ્ય, અગ્નિજ્વાળા સમાન પ્રભાવાળી હતી; તેનાં શિંગડાં અગ્નિજ્વાળાઓ જેવાં ઝળહળતાં હતાં, અને તેની આંખો સળગતા અંગારા જેવી હતી.
14.105.8
अग्निपुच्छामग्निखुरामग्निरोमप्रभान्विताम् ।
तामग्नेयीमग्निजिह्वामग्निग्रीवां ज्वलत्प्रभाम् ॥ १४.१०५.८ ॥
તેની પૂંછડી અગ્નિ જેવી, ખૂર અગ્નિ જેવા, રોમ અગ્નિપ્રભાથી યુક્ત હતા; તે અગ્નિસંબંધી હતી, તેની જીભ અગ્નિ જેવી, ગરદન અગ્નિ જેવી, અને તે પ્રજ્વલિત પ્રભાવાળી હતી.
14.105.9
भुञ्जते कपिलां ये तु शूद्रा लोभेन मोहिताः ।
पतितांस्तान्विजानीयाच्चण्डालसदृशा हि ते ॥ १४.१०५.९ ॥
લોભથી મોહિત થઈને જે શૂદ્રો કપિલા ગાયનું ભક્ષણ કરે છે, તેમને પતિત જાણવા, કારણ કે તેઓ ચાંડાલ જેવા છે.
14.105.10
न तेषां ब्राह्ममः कश्चिद्गृहे कुर्यात्प्रतिग्रहम् ।
दूराच्च परिहर्तव्या महापातकिनोपि ते ॥ १४.१०५.१० ॥
કોઈ બ્રાહ્મણે તેમના ઘરે દાન સ્વીકારવું નહીં; તે મહાપાતકીઓને દૂરથી જ ત્યજવા જોઈએ.
14.105.11
सार्वकालं हि ते सर्वैर्वर्जिताः पितृदैवतैः ।
ते सदा ह्यप्रतिग्राह्या ह्यसंभाष्याश्च पापिनः ॥ १४.१०५.११ ॥
તેઓ સદા સર્વ દ્વારા, પિતૃઓ અને દેવો દ્વારા ત્યજાયેલા છે; તેમની પાસેથી સદા દાન ન સ્વીકારવું, અને તે પાપીઓ સાથે વાત પણ ન કરવી.
14.105.12
पिबन्ति कपिलां यावत्तावत्तेषां पितामहाः ।
अमेध्यमुपभुञ्जन्ति भूम्यां वै श्वसृगालवत् ॥ १४.१०५.१२ ॥
તેઓ જ્યાં સુધી કપિલા ગાયનું દૂધ પીએ છે, ત્યાં સુધી તેમના પિતામહો કૂતરા અને શિયાળની જેમ ભૂમિ પર અશુદ્ધ વસ્તુ ખાતા રહે છે.
14.105.13
कपिलाया दधि क्षीरं घृतं तक्रमथापि वा ।
ये शूद्रा उपभुञ्जन्ति तेषां गतिमिमां शृणु ॥ १४.१०५.१३ ॥
કપિલા ગાયનું દહીં, દૂધ, ઘી કે છાશ જે શૂદ્રો ભોગવે છે, તેમની આ ગતિ સાંભળ.
14.105.14
कपिलोपजीवी शूद्रस्तु मृतो गच्छति रौरवम् ।
क्लिश्यते रौरवे घोरे वर्षकोटिशतं वसन् ॥ १४.१०५.१४ ॥
કપિલા ગાય પર નિર્વાહ કરનાર શૂદ્ર મૃત્યુ પામીને રૌરવ નરકમાં જાય છે; તે ઘોર રૌરવમાં સો કરોડ વર્ષ રહીને ક્લેશ ભોગવે છે.
14.105.15
ततश्चापि च्युतः कालाच्छ्वानयोनिं स गच्छति ।
श्वयोन्याश्च परिभ्रष्टो विष्ठायां जायते क्रिमिः ॥ १४.१०५.१५ ॥
પછી કાળ પૂરો થતાં તે કૂતરાની યોનિમાં જાય છે; કૂતરાની યોનિમાંથી પડીને વિષ્ઠામાં કીડા રૂપે જન્મે છે.
14.105.16
विष्ठाकूपेषु पापिष्ठो दुर्गन्धेषु सहस्रशः ।
तत्रतत्रोपजायेत नोत्तारं तत्रथ विन्दति ॥ १४.१०५.१६ ॥
મહાપાપી વિષ્ઠાના કૂવાઓમાં, દુર્ગંધવાળા સ્થાનોમાં હજારો વાર ઠેરઠેર જન્મે છે; ત્યાંથી તેને છુટકારો મળતો નથી.
14.105.17
ब्राह्मणश्चैव यस्तेषां गृहे कुर्यात्प्रतिग्रहम् ।
ततः प्रभृति तस्यापि पितरः स्युरमेध्यपाः ॥ १४.१०५.१७ ॥
તેમના ઘરે જે બ્રાહ્મણ દાન સ્વીકારે છે, તે દિવસથી તેના પિતૃઓ પણ અમેધ્ય પીનારા થાય છે.
14.105.18
न तेन सार्धं सम्भाषेन्न चाप्येकासनं व्रजेत् ।
स नित्यं वर्जनीयो हि दूरात्तु ब्राह्मणाधमः ॥ १४.१०५.१८ ॥
તેની સાથે વાત ન કરવી, એક આસન પર ન બેસવું; તે બ્રાહ્મણોમાં અધમ છે, તેને સદા દૂરથી જ વર્જવો.
14.105.19
यस्तेन सह सम्भाषेदेकशय्यां व्रजेत् वा ।
प्राजापत्यं चरेत्कृच्छ्रं स च तेन विसुद्ध्यति ॥ १४.१०५.१९ ॥
જે તેની સાથે વાત કરે અથવા એક જ શય્યા પર જાય, તેણે પ્રાજાપત્ય કૃચ્છ્ર વ્રત કરવું; તેનાથી જ તે શુદ્ધ થાય છે.
14.105.20
कपिलोपजीविनः शूद्राद्यः करोति प्रतिग्रहम् ।
प्रायश्चित्तं भवेत्तस्य विप्रस्यैतन्न संशयः ॥ १४.१०५.२० ॥
કપિલા ગાય પર જીવિકા કરતા શૂદ્ર પાસેથી દાન લેનાર બ્રાહ્મણનું પ્રાયશ્ચિત્ત આ જ છે, એમાં સંશય નથી.
14.105.21
ब्रह्मकूर्चं प्रकुर्वीति चान्द्रायणमथापि वा ।
मुच्यते किल्बिषात्तस्मादेतेन ब्राह्मणो हि सः ॥ १४.१०५.२१ ॥
બ્રહ્મકૂર્ચ અથવા ચાંદ્રાયણ વ્રત કરવું; તેનાથી તે પાપથી મુક્ત થાય છે; એથી જ તે ખરો બ્રાહ્મણ બને છે.
14.105.22
कपिला ह्यग्निहोत्रार्थे विप्रार्थे वा स्वयंभुवा ।
सर्वं तेजः समुद्धृत्य निर्मिता ब्रह्मणा पुरा ॥ १४.१०५.२२ ॥
કપિલા ગાયને પૂર્વે સ્વયંભૂ બ્રહ્માએ અગ્નિહોત્ર માટે અથવા બ્રાહ્મણો માટે સર્વ તેજ કાઢીને સર્જી હતી.
14.105.23
पवित्रं च पवित्राणां मङ्गलानां च मङ्गलम् ।
पुण्यानां परमं पुण्यं कपिला पाण्डुनन्दन ॥ १४.१०५.२३ ॥
હે પાંડુનંદન! કપિલા પવિત્રોમાં પવિત્ર, મંગલોમાં મંગલ અને પુણ્યોમાં પરમ પુણ્ય છે.
14.105.24
तपसा तप एवाग्र्यं व्रातनामुत्तमं व्रतम् ।
दानानां परमं दानं निदानं ह्येतदक्षयम् ॥ १४.१०५.२४ ॥
તપોમાં તપ જ શ્રેષ્ઠ છે; વ્રતોમાં વ્રાત નામનું વ્રત ઉત્તમ છે; દાનોમાં પરમ દાન જ મૂળ છે; આ અક્ષય છે.
14.105.25
पृथिव्यां यानि तीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च ।
पवित्राणि च रम्याणि सर्वलोकेषु पाण्डव ॥ १४.१०५.२५ ॥
હે પાંડવ! પૃથ્વી પરનાં જે તીર્થો, પુણ્ય આયતનો, અને સર્વ લોકોમાં જે પવિત્ર તથા રમણીય સ્થાનો છે—
14.105.26
एभ्यस्तेजः समुद्धृत्य ब्रह्मणा लोककर्तृणा ।
लोकनिस्तरणायैव निर्मिताः कपिलाः स्वयम् ॥ १४.१०५.२६ ॥
લોકકર્તા બ્રહ્માએ આમાંથી તેજ કાઢીને, લોકોને પાર ઉતારવા માટે જ પોતે કપિલા ગાયોનું સર્જન કર્યું.
14.105.27
सर्वतेजोमयी ह्येषां कपिला पाण्डुनन्दन ।
सदाऽमृतमयी मेध्या शुचिः पावनमुत्तमम् ॥ १४.१०५.२७ ॥
હે પાંડુનંદન! આમાં કપિલા સદા સર્વતેજોમયી, અમૃતમયી, યજ્ઞયોગ્ય, શુચિ અને ઉત્તમ પાવન છે.
14.105.28
क्षीरेण कपिलायास्तु दध्ना वा सघृतेन वा ।
होतव्यान्यग्निहोत्राणि सायं प्रातर्द्विजातिभिः ॥ १४.१०५.२८ ॥
કપિલા ગાયના દૂધ, દહીં અથવા ઘી સાથે, દ્વિજાતિઓએ સાંજ અને સવારે અગ્નિહોત્રની આહુતિઓ આપવી.
14.105.29
कपिलाया घृतेनापि दध्ना क्षीरेण वा पुनः ।
जुह्वते योऽग्निहोत्राणि ब्राह्मणा विधिवत्प्रभो ॥ १४.१०५.२९ ॥
હે પ્રભો! કપિલા ગાયના ઘી, દહીં કે દૂધથી જે બ્રાહ્મણો વિધિપૂર્વક અગ્નિહોત્રની આહુતિઓ આપે છે—
14.105.30
पूजयन्त्यतिथींश्चैव परां भक्तिमुपागताः ।
शूद्रान्नाद्विरता नित्यं डंभानृतविवर्जिताः ॥ १४.१०५.३० ॥
પરમ ભક્તિ પામીને જે અતિથિઓનો સત્કાર કરે છે, શૂદ્રના અન્નથી સદા વિરત રહે છે, અને દંભ તથા અસત્યથી રહિત છે—
14.105.31
ते यान्त्यादित्यसङ्काशैर्विमानैर्द्विजसत्तमाः ।
सूर्यमण्डलमध्येन ब्रह्मलोकमनुत्तमम् ॥ १४.१०५.३१ ॥
સૂર્ય સમાન તેજસ્વી વિમાનોમાં તે દ્વિજોત્તમો સૂર્યમંડળની મધ્યેથી સર્વોત્તમ બ્રહ્મલોક તરફ જાય છે.
14.105.32
ब्रह्मणो भवने दिव्ये कामगाः कामरूपिणः ।
ब्रह्मणा पूज्यमानास्तु मोदन्ते कल्पमक्षयम् ॥ १४.१०५.३२ ॥
બ્રહ્માના દિવ્ય ભવનમાં, ઇચ્છા પ્રમાણે જનારા અને ઇચ્છિત રૂપ ધારણ કરનારા તેઓ બ્રહ્માથી સન્માનિત થઈ અક્ષય કલ્પ સુધી આનંદ માણે છે.
14.105.33
एवं हि कपिला राजन्पुण्या मन्त्रामृतारणिः ।
आदावेवाग्निमध्ये तु मैत्रेयी ब्रह्मनिर्मिता ॥ १४.१०५.३३ ॥
હે રાજા, આ રીતે કપિલા પવિત્ર છે; મંત્રામૃતની અરણિ. આદિમાં જ અગ્નિની મધ્યે બ્રહ્માએ સર્જેલી મૈત્રેયી આ છે.
14.105.34
शृङ्गाग्रे कपिलायास्तु सर्वतीर्थानि पाण्डव ।
ब्रह्मणो हि नियोगेन निवसन्ति दिनेदिने ॥ १४.१०५.३४ ॥
હે પાંડવ, કપિલાના શિંગના અગ્રભાગમાં સર્વ તીર્થો બ્રહ્માના આદેશથી દરરોજ નિવાસ કરે છે.
14.105.35
प्रातरुत्थाय यो मर्त्यः कपिलाशृङ्गमस्तकात् ।
यश्च्युतामंबुधारां वै शिरसा प्रयतः शुचिः ॥ १४.१०५.३५ ॥
જે મનુષ્ય સવારે ઊઠીને કપિલાના શિંગના શિખરેથી પડતી જળધારા મસ્તક પર ઝીલે છે, સંયમી અને શુચિ થઈને —
14.105.36
स तेन पुण्यतीर्थेन सहसा हतकिल्विषः ।
जन्मत्रयकृतं पापं प्रदहत्यग्निवतृणम् ॥ १४.१०५.३६ ॥
તે એ પુણ્ય તીર્થથી તરત પાપરહિત થાય છે; અગ્નિ જેમ ઘાસને બાળે તેમ તે ત્રણ જન્મોમાં કરેલા પાપને બાળી નાખે છે.
14.105.37
मूत्रेण कपिलायास्तु यश्च प्राणानुपस्पृशेत् ।
स्नानेन तेन पुण्येन नष्टपापः स मानवः।
त्रिंशद्वर्षकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः ॥ १४.१०५.३७ ॥
કપિલા ગાયના મૂત્રથી જે પ્રાણોનો સ્પર્શ કરે છે, તે પુણ્ય સ્નાનથી તે પાપરહિત થાય છે. ત્રીસ વર્ષોમાં કરેલા પાપથી તે મુક્ત થાય છે, એમાં સંશય નથી.
14.105.38
प्रातरुत्थाय यो भक्तया प्रयच्छेत्तृणमुष्टिकम् ।
तस्य नश्यति तत्पापं त्रिंशद्रात्रकृतं नृप ॥ १४.१०५.३८ ॥
હે રાજન્, જે સવારે ઊઠીને ભક્તિથી ઘાસની એક મુઠ્ઠી અર્પણ કરે છે, તેનું ત્રીસ રાત્રિમાં કરેલું પાપ નાશ પામે છે.
14.105.39
प्रातरूत्थाय यद्भक्त्या कुर्याद्यस्मात्प्रदक्षिणम् ।
प्रदक्षिणीकृता तेन पृथिवी नात्र संशयः ॥ १४.१०५.३९ ॥
જે સવારે ઊઠીને ભક્તિથી પ્રદક્ષિણા કરે છે, તેણે પૃથ્વીની પ્રદક્ષિણા કરી છે, એમાં સંશય નથી.
14.105.40
प्रदक्षिणेन चैकेन श्रद्धायुक्तेन पाण्डव ।
दशरात्रकृतं पापं तस्य तन्नश्यति ध्रुवम् ॥ १४.१०५.४० ॥
હે પાંડવ, શ્રદ્ધાયુક્ત થઈને એક પ્રદક્ષિણાથી પણ તેનું દસ રાત્રિમાં કરેલું પાપ ચોક્કસ નાશ પામે છે.
14.105.41
कपिलापञ्चगव्येन यः स्नायात्तु शुचिर्नरः ।
स गङ्गाद्येषु तीर्थेषु स्नातो भवति पाण्डव ॥ १४.१०५.४१ ॥
જે મનુષ્ય કપિલા ગાયના પંચગવ્યથી શુદ્ધ થઈને સ્નાન કરે છે, તે હે પાંડવ, ગંગા વગેરે તીર્થોમાં સ્નાન કરેલો થાય છે.
14.105.42
तेन स्नानेन तस्यापि श्रद्दायुक्तस्य पार्थिव ।
दशरात्रकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति ॥ १४.१०५.४२ ॥
હે પાર્થિવ, તે સ્નાનથી શ્રદ્ધાયુક્ત એવા તેનું દસ રાત્રિમાં કરેલું પાપ પણ તે જ ક્ષણે નાશ પામે છે.
14.105.43
दृष्ट्वा तु कपिलां भक्त्या श्रुत्वा हुङ्कारनिस्वनम् ।
व्यपोहति नरः पापमहोरात्रकृतं नृप ॥ १४.१०५.४३ ॥
હે રાજન, જે મનુષ્ય ભક્તિથી કપિલા ગાયને જુએ છે અને તેના હુંકારનો અવાજ સાંભળે છે, તે એક દિવસ-રાતમાં કરેલું પાપ દૂર કરે છે.
14.105.44
यत्र वा तत्र वा चाङ्गे कपिलां यः स्पृशेच्छुचिः ।
संवत्सरकृतं पापं विनाशयति पाण्डव ॥ १४.१०५.४४ ॥
હે પાંડવ, જે શુદ્ધ મનુષ્ય કપિલા ગાયને શરીરના કોઈ પણ અંગથી સ્પર્શે છે, તે એક વર્ષમાં કરેલું પાપ નષ્ટ કરે છે.
14.105.45
गोसहस्रं तु यो दद्यादेकां च कपिलां नरः ।
समं तस्य फलं प्राह ब्रह्मा लोकपितामहः ॥ १४.१०५.४५ ॥
જે મનુષ્ય હજાર ગાયો દાન આપે અને જે એક કપિલા ગાય દાન આપે, તેમનું ફળ સમાન છે, એમ લોકપિતામહ બ્રહ્માએ કહ્યું છે.
14.105.46
यस्त्वेवं कपिलां हन्यान्नरः कश्चित्प्रमादतः ।
गोसहस्रं हतं तेन भवेन्नात्र विचारणा ॥ १४.१०५.४६ ॥
પરંતુ જો કોઈ મનુષ્ય બેદરકારીથી આ રીતે કપિલા ગાયને મારે, તો તેણે હજાર ગાયો મારી છે—એમાં સંદેહ નથી.
14.105.47
यश्चैकां कपिलां दद्याच्छ्रोत्रियायाहिताग्नये ।
गवां शतसहस्रं तु दत्तं भवति पाण्डव ॥ १४.१०५.४७ ॥
હે પાંડવ, જે શ્રોત્રિય અને આહિતાગ્નિ બ્રાહ્મણને એક કપિલા ગાય દાન આપે છે, તેણે જાણે લાખ ગાયો દાન આપી છે.
14.105.48
दश वै कपिलाः प्रोक्ताः स्वयमेव स्वयंभुवा ।
यो दद्याच्छ्रोत्रियेभ्यो वै स्वर्गं गच्छति तच्छृणु ॥ १४.१०५.४८ ॥
સ્વયંભૂ બ્રહ્માએ પોતે દસ કપિલા ગાયો કહી છે; જે શ્રોત્રિય બ્રાહ્મણોને તે દાન આપે છે તે સ્વર્ગે જાય છે—તે સાંભળ.
14.105.49
प्रथमा स्वर्णकपिला द्वितीया गौरपिङ्गला ।
तृतीया रक्तपिङ्गाक्षी चतुर्थीं गलपिङ्गला ॥ १४.१०५.४९ ॥
પ્રથમ સ્વર્ણ-કપિલા, બીજી ગૌર-પિંગલા, ત્રીજી રક્ત-પિંગાક્ષી, ચોથી ગલ-પિંગલા.
14.105.50
पञ्चमी बभ्रुवर्णाभा षष्ठी च श्वेतपिङ्गला ।
सप्तमी रङ्गपिङ्गाक्षी त्वष्टमी खुरपिङ्गला ॥ १४.१०५.५० ॥
પાંચમી બભ્રુવર્ણાભા, છઠ્ઠી શ્વેત-પિંગલા, સાતમી રંગ-પિંગાક્ષી અને આઠમી ખુર-પિંગલા.
14.105.51
नवमी पाटला ज्ञेया दशमी पुच्छपिङ्गला ।
दशैताः कपिलाः प्रोक्तास्तारयन्ति नरान्सदा ॥ १४.१०५.५१ ॥
નવમી પાટલા જાણવી, દસમી પુચ્છ-પિંગલા. આ દસ કપિલાઓ કહેવાઈ છે; તે સદા મનુષ્યોને તારે છે.
14.105.52
मङ्गल्याश्च पवित्राश्च सर्वपापप्रणाशनाः ।
एवमेव ह्यनड्वाहो दश प्रोक्ता नरेश्वर ॥ १४.१०५.५२ ॥
તેઓ મંગલકારી, પવિત્ર અને સર્વ પાપોનો નાશ કરનારા છે. હે નરેશ્વર, એ જ રીતે દસ બળદ પણ કહેવાયા છે.
14.105.53
ब्राह्मणो वाहयेत्तांस्तु नान्यो वर्णः कथंचन ।
न वाहयेच्च कपिलां क्षेत्रे वाऽध्वनि वा द्विजः ॥ १४.१०५.५३ ॥
બ્રાહ્મણે જ તેમને હાંકવા; અન્ય કોઈ વર્ણે કોઈ પણ રીતે નહીં. અને દ્વિજે કપિલાને ખેતરમાં કે માર્ગમાં ન હાંકવી.
14.105.54
वाहयेद्धुङ्कृतेनैव शाखया वा सपत्रया ।
न दण्डेन न वा यष्ट्या न पाशेन न वा पुनः ॥ १४.१०५.५४ ॥
હુંકારથી અથવા પાંદડાવાળી ડાળીથી હાંકવી; દંડથી, લાકડીથી કે પાશથી નહીં.
14.105.55
न क्षुत्तृष्णाश्रमश्रान्तान्वाहयेद्विकलेन्द्रियान् ।
अतृप्तेषु न भुञ्जीयात्पिबेत्पीतेषु चोदकम् ॥ १४.१०५.५५ ॥
ભૂખ, તરસ અને થાકથી કંટાળેલાં, ઇન્દ્રિયોથી શિથિલ પશુઓને હાંકવાં નહીં. તે તૃપ્ત થાય ત્યાં સુધી પોતે ન ખાવું; તે પી લે પછી જ પોતે પાણી પીવું.
14.105.56
शुश्रूषोर्मातरश्चैताः पितरस्ते प्रकीर्तिताः ।
अह्नां पूर्वत्र भागे च धुर्याणां वाहनं स्मृतम् ॥ १४.१०५.५६ ॥
સેવા કરનારા માટે આ ગાયો માતાઓ અને તે બળદો પિતાઓ કહેવાયા છે. દિવસના પૂર્વભાગમાં ધૂંસરી ખેંચનારાં પશુઓને હાંકવાં વિહિત છે.
14.105.57
विश्रामेन्मध्यमे भागे भागे चान्ते यथासुखम् ।
यत्र च त्वरया कृत्यं संशयो यत्र वाऽध्वनि। ॥ १४.१०५.५७ ॥
મધ્યભાગમાં અને અંતે સુખપૂર્વક તેમને વિશ્રામ આપવો. જ્યાં ઉતાવળે કામ કરવાનું હોય, અથવા માર્ગમાં સંશય હોય ત્યાં (વિશ્રામ આપવો નહીં).
14.105.58
वाहयेत्तत्र धुर्यांस्तु न स पापेन लिप्यते ।
भ्रूणहत्यासमं पापं तस्य स्यात्पाण्डुनन्दन। ॥ १४.१०५.५८ ॥
ત્યાં (જ્યાં જરૂરી હોય ત્યાં) ધૂંસરી ખેંચનારાં પશુઓને હાંકનાર પાપથી લિપ્ત થતો નથી. હે પાંડુનંદન, (નહીંતર) તેને ગર્ભહત્યા સમાન પાપ લાગે.
14.105.59
अन्यथा वाहयन्राजन्निरयं याति रौरवम् ।
रुधिरं पातयेत्तेषां यस्तु मोहान्नराधिप। ॥ १४.१०५.५९ ॥
નહીંતર (અયોગ્ય રીતે) હાંકનાર, હે રાજન્, રૌરવ નરકમાં જાય છે. જે મોહથી તેમનું લોહી વહેવડાવે, હે નરાધિપ (તે પણ તે જ નરકમાં જાય છે).
14.105.60
तेन पापेन पापात्मा नरकं यात्यसंशयम् ।
नरकेषु च सर्वेषु समाः स्थित्वा शतंशतम्। ॥ १४.१०५.६० ॥
તે પાપથી પાપાત્મા નિઃસંશય નરકમાં જાય છે; બધાં નરકોમાં સેંકડો વર્ષો સુધી રહીને (દુઃખ ભોગવે છે).
14.105.61
इह मानुष्यके लोके बलीवर्दो भविष्यति ।
तस्मात्तु मुक्तिमन्विच्छन्दद्यात्तु कपिलां नरः ॥ १४.१०५.६१ ॥
આ માનુષ્ય લોકમાં તે બળદ થશે. તેથી મુક્તિ ઇચ્છનાર માણસે કપિલા ગાય દાન કરવી.
14.105.62
कपिलां वाहयेद्यस्तु वृषलो लोभमोहितः ।
तेन देवास्त्रयस्त्रिंशत्पितरश्चापि वाहिताः ॥ १४.१०५.६२ ॥
લોભથી મોહિત નીચ માણસ કપિલા ગાયને ભાર ઉપાડવા લગાડે તો તેના દ્વારા તેત્રીસ દેવતાઓ અને પિતૃઓ પણ ભાર ઉપાડવા લગાડાય છે.
14.105.63
स देवैः पितृभिर्नित्यं वध्यमानस्तु दुर्मतिः ।
नरकान्नरकं घोरं गच्छेदाप्रलयं नृप ॥ १४.१०५.६३ ॥
દેવતાઓ અને પિતૃઓ દ્વારા સતત માર ખાતો તે દુર્મતિ, હે રાજા, પ્રલય સુધી એક ભયંકર નરકથી બીજા નરકમાં જશે.
14.105.64
ब्रह्मा रुद्रस्तथाऽग्निश्च कपिलानां गतिं गताः ।
तस्मात्ते न निहन्तव्याः पूज्याश्चैव न संशयः।
निःश्वसन्ति यदा श्रान्तास्तदा हन्युस्च तत्कुलं ॥ १४.१०५.६४ ॥
બ્રહ્મા, રુદ્ર અને અગ્નિ પણ કપિલા ગાયોની ગતિ પામ્યા છે. તેથી તેમને મારવી નહીં; તે પૂજનીય છે, એમાં સંશય નથી. તે થાકીને નિસાસા નાખે ત્યારે તે કુળનો નાશ કરી શકે.
14.105.65
यावन्ति तेषां रोमाणि तावद्वर्षशतं नृप ।
नरकेषूपपच्यन्ते तत्र तद्वाहका नराः ॥ १४.१०५.६५ ॥
તેમના શરીર પરના જેટલા વાળ છે, હે રાજા, તેટલાં સો વર્ષ સુધી તે નરકોમાં પકાવાય છે; ત્યાં તેમના પર ભાર લાદનારા માણસો પણ પકાવાય છે.
14.105.66
कपिला सर्वयज्ञेषु दक्षिणार्थं विधीयते ।
तस्मात्तद्दक्षिणा देया यज्ञेष्वेव द्विजातिभिः ॥ १४.१०५.६६ ॥
કપિલા ગાય સર્વ યજ્ઞોમાં દક્ષિણા માટે વિહિત છે. તેથી દ્વિજાતિઓએ યજ્ઞોમાં તે જ દક્ષિણા આપવી.
14.105.67
होमार्तं चाग्निहोत्रस्य यां प्रयच्छेत्प्रयत्नतः ।
श्रोत्रियाय दरिद्राय श्रान्तायामिततेजसे।
तेन दानेन पूतात्मा मम लोके महीयते ॥ १४.१०५.६७ ॥
અગ્નિહોત્ર માટે દુઃખી, વેદજ્ઞ, ગરીબ, થાકેલા, અમિત તેજસ્વી બ્રાહ્મણને જે પ્રયત્નપૂર્વક (ગાય) આપે છે, તે દાનથી પવિત્રાત્મા થઈને તે મારા લોકમાં સન્માનિત થાય છે.
14.105.68
यावन्ति चैव रोमाणि कपिलाङ्गे युधिष्ठिर ।
तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते ॥ १४.१०५.६८ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, કપિલા ગાયના શરીર પર જેટલા રૂંવાટા છે, તેટલા હજાર વર્ષ સુધી તે સ્વર્ગલોકમાં સન્માનિત થાય છે.
14.105.69
सुवर्णखुरशृङ्गीं च कपिलां यः प्रयच्छति ।
विषुवे चायने चापि सोऽश्वमेधफलं लभेत्।
तेनाश्वमेधतुल्येन मम लोकं स गच्छति ॥ १४.१०५.६९ ॥
સોનાના ખૂર અને સોનાના શિંગડાવાળી કપિલા ગાય જે દાન કરે છે, વિષુવ અને અયન સમયે પણ, તે અશ્વમેધનું ફળ મેળવે છે; અશ્વમેધ સમાન તે દાનથી તે મારા લોકમાં જાય છે.
14.105.70
स्वर्णशृङ्गीं रूप्यखुरां सवत्सां कांस्यदोहिनीम् ।
वस्त्रैरलङ्कृतां पुष्टां गन्धैर्माल्यैश्च शोभिताम् ॥ १४.१०५.७० ॥
સોનાના શિંગડા અને ચાંદીના ખૂરવાળી, વાછરડા સહિત, કાંસાના દોહનપાત્રવાળી, વસ્ત્રોથી અલંકૃત, પુષ્ટ, સુગંધ અને માળાઓથી શોભિત (ગાય).
14.105.71
पवित्रं हि पवित्राणां सुरव्णमिति मे मतिः ।
तस्मात्सुवर्णाभरणा दातव्या साऽग्निहोत्रिणे ॥ १४.१०५.७१ ॥
પવિત્રોમાં સોનું જ સૌથી પવિત્ર છે એવો મારો મત છે; તેથી સોનાના અલંકારોથી શણગારેલી તે (ગાય) અગ્નિહોત્રીને આપવી જોઈએ.
14.105.72
एवं दत्त्वा तु राजेन्द्र सप्तपूर्वान्परानपि ।
तारयिष्यति राजेन्द्र नात्र कार्या विचारणा ॥ १४.१०५.७२ ॥
હે રાજેન્દ્ર, આ રીતે (ગાય) આપીને તે પોતાના સાત પૂર્વજોને અને પછીના વંશજોને પણ તારશે; હે રાજેન્દ્ર, તેમાં કોઈ શંકા ન કરવી.
14.105.73
अग्निष्टोमसहस्रस्य वाजपेयं च तत्समम् ।
वाजपेयसहस्रस्य अश्वमेधं च तत्समम्।
अश्वमेधसहस्रस्य राजसूयं च तत्समम् ॥ १४.१०५.७३ ॥
અગ્નિષ્ટોમના હજાર યજ્ઞો સમાન વાજપેય છે; વાજપેયના હજાર યજ્ઞો સમાન અશ્વમેધ છે; અશ્વમેધના હજાર યજ્ઞો સમાન રાજસૂય છે.
14.105.74
कपिलानां सहस्रेण विदिदत्तेन पाण्डव ।
राजसूयफलं प्राप्य मम लोके महीयते।
न तस्य पुनरावृत्तिर्विद्यते कुरुपुङ्गव ॥ १४.१०५.७४ ॥
હે પાંડવ, વિદ્વાન બ્રાહ્મણને આપેલી હજાર કપિલા ગાયો વડે રાજસૂયનું ફળ મેળવીને તે મારા લોકમાં પૂજાય છે. હે કુરુશ્રેષ્ઠ, તેનો પુનર્જન્મ થતો નથી.
14.105.75
प्रयच्छते यः कपिलां सवत्सां कांस्यदोहिनीम् ।
सुवर्णकुरशृङ्गाङ्गीं सर्वालङ्कारशोभिताम् ॥ १४.१०५.७५ ॥
જે વાછરડા સહિત, કાંસાના પાત્રમાં દૂધ આપનારી, શિંગડાં અને ખૂર સોનાથી મઢેલાં, સર્વ અલંકારોથી શોભતી કપિલા ગાય દાન કરે છે.
14.105.76
दत्ता हि गौस्तारयते मनुष्यम् ॥ १४.१०५.७६ ॥
દાન અપાયેલી ગાય જ મનુષ્યને તારે છે.
14.105.77
पुत्रांश्च पौत्रांश्च कुलं च सर्व-
मासप्तमं तारयते यथावत्।
यावन्मनुष्यान्पृथिवी बिभर्ति ।
तावत्प्रदातारमृतं परत्र ॥ १४.१०५.७७ ॥
તે પુત્રો, પૌત્રો અને સાતમી પેઢી સુધીનું સમગ્ર કુળ યથાવત્ તારે છે. જ્યાં સુધી પૃથ્વી મનુષ્યોને ધારણ કરે છે, ત્યાં સુધી દાતા પરલોકમાં ખરેખર (સ્થિત રહે છે).
14.105.78
यथौषधं मन्त्रकृतं नरस्य ।
प्रयुक्तमात्रं विनिहन्ति रोगान्।
तथैव दत्ता कपिला सुपात्रे ।
पापं नरस्याशु निहन्ति सर्वम्
तथैव दृष्ट्वा कपिलाप्रदाना-
न्नस्यन्ति पापानि नरस्य शीघ्रम् ॥ १४.१०५.७८ ॥
મંત્રોથી સિદ્ધ કરેલી ઔષધિ પ્રયોગ કરતાંની સાથે જ માણસના રોગોનો નાશ કરે છે, તેમ સુપાત્રને આપેલી કપિલા ગાય માણસનાં બધાં પાપ શીઘ્ર નષ્ટ કરે છે. તેવી જ રીતે કપિલા દાનનું દર્શન કરવાથી માણસનાં પાપ શીઘ્ર નાશ પામે છે.
14.105.79
यथैव दृष्ट्वा भुजगाः सुपर्णं ।
नश्यन्ति दूराद्विवशा भयार्ताः। ॥ १४.१०५.७९ ॥
ગરુડને જોતાં જ સર્પો દૂરથી જ ભયથી પીડાઈને, લાચાર બનીને નાશ પામે છે.
14.105.80
यथा त्वचं वै भुजगो विहाय ।
पुनर्नवं रूपमुपैति पुण्यम्।
तथैव मुक्तः पुरुषः स्वपापै-
र्विरज्यते वै कपिलाप्रदानात् ॥ १४.१०५.८० ॥
સર્પ પોતાની કાંચળી ઉતારીને ફરી નવું અને પવિત્ર રૂપ પામે છે, તેમ કપિલા ગાયના દાનથી માણસ પોતાનાં પાપોથી મુક્ત થઈને નિર્મળ બને છે.
14.105.81
यथाऽन्धकारं भवने विलग्नं ।
दीप्तो हि निर्यातयति प्रदीपः।
तथा नरः पापमपि प्रलीनं ।
निष्क्रामयेद्वै कपिलाप्रदानात् ॥ १४.१०५.८१ ॥
ઘરમાં ચોંટી રહેલા અંધકારને સળગતો દીવો જેમ દૂર કરે છે, તેમ માણસે કપિલા દાનથી અંદર છુપાયેલું પાપ પણ દૂર કરવું જોઈએ.
14.105.82
यावन्ति रोमाणि भवन्ति तस्या ।
वत्सान्वितायाश्च शरीरजानि।
तावत्प्रदाता युगवर्षकोटिं ।
स ब्रह्मलोके रमते मनुष्यः ॥ १४.१०५.८२ ॥
વાછરડા સાથેની એ ગાયના શરીર પર જેટલા રોમ છે, તેટલા કરોડ યુગવર્ષો સુધી દાન આપનાર માણસ બ્રહ્મલોકમાં આનંદ કરે છે.
14.105.83
यस्याहिताग्नेरतिथिप्रियस्य ।
शूद्रान्नदूरस्य जितेन्द्रियस्य।
सत्यव्रतस्याध्ययनान्वितस्य ।
दत्ता हि गौस्तारयते परत्र ॥ १४.१०५.८३ ॥
જે અગ્નિહોત્રી, અતિથિપ્રિય, શૂદ્રના અન્નથી દૂર, જિતેન્દ્રિય, સત્યવ્રતી અને વેદાધ્યયનસંપન્ન છે, તેને આપેલી ગાય પરલોકમાં તેનો ઉદ્ધાર કરે છે.