महाभारत · अध्याय 14.105
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.105.1
दानपुण्यफलं श्रुत्वा तपःपुण्यफलानि च ।
धर्मपुत्रः प्रहृष्टात्मा केशवं पुनरब्रवीत् ॥ १४.१०५.१ ॥
दानपुण्याचे फळ आणि तपःपुण्याची फळे ऐकून धर्मपुत्र प्रसन्न मनाने पुन्हा केशवाला म्हणाला.
14.105.2
या चैषा कपिला देव पूर्वमुत्पादिता विभो ।
होमधेनुः सदा पुण्या चतुर्वक्त्रेण माधव ॥ १४.१०५.२ ॥
हे देवा, हे विभो, पूर्वी चतुर्मुखाने निर्माण केलेली ही कपिला गाय होमासाठीची सदा पुण्यवान धेनू आहे, हे माधवा.
14.105.3
सा कथं ब्राह्मणेभ्यो हि देया कस्मिन्दिनेऽपि वा ।
कीदृशाय च विप्राय दातव्या पुण्यलक्षणा ॥ १४.१०५.३ ॥
ती पुण्यलक्षणी गाय ब्राह्मणांना कशी द्यावी? कोणत्या दिवशी किंवा कोणत्याही दिवशी? कोणत्या प्रकारच्या ब्राह्मणाला द्यावी?
14.105.4
कथिता कपिला प्रोक्ता स्वयमेव स्वयंभुवा ।
कैर्वा देयाश्च ता देव श्रोतुमिच्छामि तत्वतः ॥ १४.१०५.४ ॥
कपिलेचे वर्णन स्वयंभूनेच स्वतः केले आहे. हे देवा, त्या कोणी द्याव्या? हे मी तत्त्वतः ऐकू इच्छितो.
14.105.5
एवमुक्तो हृषीकेशो धर्मपुत्रेण संसदि ।
अब्रवीत्कपिलासङ्क्यां तासां माहात्म्यमेव च ॥ १४.१०५.५ ॥
सभेत धर्मपुत्राने असे विचारल्यावर हृषीकेशाने कपिलांची संख्या आणि त्यांचे माहात्म्यही सांगितले.
14.105.6
शृणु पाण्डव तत्वेन पवित्रं पावनं परम् ।
यच्छ्रुत्वा पापकर्मा पि नरः पापात्प्रमुच्यते ॥ १४.१०५.६ ॥
हे पांडवा, तत्त्वतः ऐक. हे पवित्र, पावन आणि परम आहे. जे ऐकून पापकर्मी माणूसही पापातून मुक्त होतो.
14.105.7
अग्निमद्योद्भवां दिव्यामग्निज्वालासमप्रभाम् ।
अग्निज्वालोज्ज्वलच्छृङ्गीं प्रदीप्ताङ्गारलोचनाम् ॥ १४.१०५.७ ॥
ती जणू अग्नीपासून जन्मलेली, दिव्य, अग्निज्वालेसम तेजस्वी होती; तिची शिंगे अग्निज्वालांसारखी उजळलेली होती आणि तिचे डोळे पेटत्या निखार्‍यांसारखे होते.
14.105.8
अग्निपुच्छामग्निखुरामग्निरोमप्रभान्विताम् ।
तामग्नेयीमग्निजिह्वामग्निग्रीवां ज्वलत्प्रभाम् ॥ १४.१०५.८ ॥
तिची शेपटी अग्नीसारखी, खुर अग्नीसारखे, आणि केस अग्निप्रभेने युक्त होते; ती अग्निसंबंधी होती, तिची जीभ अग्नीसारखी, मान अग्नीसारखी आणि ती पेटत्या प्रभेची होती.
14.105.9
भुञ्जते कपिलां ये तु शूद्रा लोभेन मोहिताः ।
पतितांस्तान्विजानीयाच्चण्डालसदृशा हि ते ॥ १४.१०५.९ ॥
लोभाने मोहित होऊन जे शूद्र कपिला गाईचे भक्षण करतात, त्यांना पतित समजावे, कारण ते चांडाळांसारखे आहेत.
14.105.10
न तेषां ब्राह्ममः कश्चिद्गृहे कुर्यात्प्रतिग्रहम् ।
दूराच्च परिहर्तव्या महापातकिनोपि ते ॥ १४.१०५.१० ॥
कोणत्याही ब्राह्मणाने त्यांच्या घरी दान स्वीकारू नये; त्या महापातक्यांना दुरूनच टाळले पाहिजे.
14.105.11
सार्वकालं हि ते सर्वैर्वर्जिताः पितृदैवतैः ।
ते सदा ह्यप्रतिग्राह्या ह्यसंभाष्याश्च पापिनः ॥ १४.१०५.११ ॥
ते सर्वकाळ सर्वांनी, पितर व देवतांनी त्याग केलेले आहेत; त्यांच्याकडून दान नेहमी स्वीकारू नये आणि त्या पाप्यांशी बोलूही नये.
14.105.12
पिबन्ति कपिलां यावत्तावत्तेषां पितामहाः ।
अमेध्यमुपभुञ्जन्ति भूम्यां वै श्वसृगालवत् ॥ १४.१०५.१२ ॥
ते जोपर्यंत कपिला गाईचे दूध पितात, तोपर्यंत त्यांचे पितामह कुत्रे व कोल्ह्यांप्रमाणे जमिनीवर अपवित्र वस्तू खात राहतात.
14.105.13
कपिलाया दधि क्षीरं घृतं तक्रमथापि वा ।
ये शूद्रा उपभुञ्जन्ति तेषां गतिमिमां शृणु ॥ १४.१०५.१३ ॥
कपिला गाईचे दही, दूध, तूप किंवा ताक जे शूद्र उपभोगतात, त्यांची ही गती ऐक.
14.105.14
कपिलोपजीवी शूद्रस्तु मृतो गच्छति रौरवम् ।
क्लिश्यते रौरवे घोरे वर्षकोटिशतं वसन् ॥ १४.१०५.१४ ॥
कपिला गाईवर उपजीविका करणारा शूद्र मरण पावून रौरव नरकात जातो; त्या घोर रौरवात शंभर कोटी वर्षे राहून क्लेश भोगतो.
14.105.15
ततश्चापि च्युतः कालाच्छ्वानयोनिं स गच्छति ।
श्वयोन्याश्च परिभ्रष्टो विष्ठायां जायते क्रिमिः ॥ १४.१०५.१५ ॥
मग काळ संपल्यावर तो कुत्र्याच्या योनीत जातो; कुत्र्याच्या योनीतून पतित होऊन विष्ठेत किडा म्हणून जन्म घेतो.
14.105.16
विष्ठाकूपेषु पापिष्ठो दुर्गन्धेषु सहस्रशः ।
तत्रतत्रोपजायेत नोत्तारं तत्रथ विन्दति ॥ १४.१०५.१६ ॥
महापापी विष्ठेच्या खड्ड्यांत, दुर्गंधी ठिकाणी हजारो वेळा इकडे-तिकडे जन्म घेतो; तेथून त्याला सुटका मिळत नाही.
14.105.17
ब्राह्मणश्चैव यस्तेषां गृहे कुर्यात्प्रतिग्रहम् ।
ततः प्रभृति तस्यापि पितरः स्युरमेध्यपाः ॥ १४.१०५.१७ ॥
त्यांच्या घरी जो ब्राह्मण दान स्वीकारतो, त्या दिवसापासून त्याचे पितरही अमेध्य पिणारे होतात.
14.105.18
न तेन सार्धं सम्भाषेन्न चाप्येकासनं व्रजेत् ।
स नित्यं वर्जनीयो हि दूरात्तु ब्राह्मणाधमः ॥ १४.१०५.१८ ॥
त्याच्याशी बोलू नये, एका आसनावर बसू नये; तो ब्राह्मणांमध्ये अधम आहे, त्याला नेहमी दुरूनच वर्ज्य करावे.
14.105.19
यस्तेन सह सम्भाषेदेकशय्यां व्रजेत् वा ।
प्राजापत्यं चरेत्कृच्छ्रं स च तेन विसुद्ध्यति ॥ १४.१०५.१९ ॥
जो त्याच्याशी बोलतो किंवा एकाच शय्येवर जातो, त्याने प्राजापत्य कृच्छ्र व्रत करावे; त्यानेच तो शुद्ध होतो.
14.105.20
कपिलोपजीविनः शूद्राद्यः करोति प्रतिग्रहम् ।
प्रायश्चित्तं भवेत्तस्य विप्रस्यैतन्न संशयः ॥ १४.१०५.२० ॥
कपिला गायीवर उपजीविका करणाऱ्या शूद्राकडून दान घेणाऱ्या ब्राह्मणाचे प्रायश्चित्त हेच आहे, यात संशय नाही.
14.105.21
ब्रह्मकूर्चं प्रकुर्वीति चान्द्रायणमथापि वा ।
मुच्यते किल्बिषात्तस्मादेतेन ब्राह्मणो हि सः ॥ १४.१०५.२१ ॥
ब्रह्मकूर्च किंवा चांद्रायण व्रत करावे; त्यामुळे तो पापातून मुक्त होतो; याच्यानेच तो खरा ब्राह्मण ठरतो.
14.105.22
कपिला ह्यग्निहोत्रार्थे विप्रार्थे वा स्वयंभुवा ।
सर्वं तेजः समुद्धृत्य निर्मिता ब्रह्मणा पुरा ॥ १४.१०५.२२ ॥
कपिला गाय पूर्वी स्वयंभू ब्रह्मदेवाने अग्निहोत्रासाठी किंवा ब्राह्मणांसाठी सर्व तेज काढून निर्माण केली.
14.105.23
पवित्रं च पवित्राणां मङ्गलानां च मङ्गलम् ।
पुण्यानां परमं पुण्यं कपिला पाण्डुनन्दन ॥ १४.१०५.२३ ॥
हे पांडुनंदना! कपिला पवित्रांत पवित्र, मंगलांत मंगल, पुण्यांत परम पुण्य आहे.
14.105.24
तपसा तप एवाग्र्यं व्रातनामुत्तमं व्रतम् ।
दानानां परमं दानं निदानं ह्येतदक्षयम् ॥ १४.१०५.२४ ॥
तपांमध्ये तपच श्रेष्ठ; व्रतांमध्ये व्रात नावाचे व्रत उत्तम; दानांमध्ये परम दान हेच मूळ; हे अक्षय आहे.
14.105.25
पृथिव्यां यानि तीर्थानि पुण्यान्यायतनानि च ।
पवित्राणि च रम्याणि सर्वलोकेषु पाण्डव ॥ १४.१०५.२५ ॥
हे पाण्डवा! पृथ्वीवरील जी तीर्थे, पुण्य आयतने आणि सर्व लोकांतील जी पवित्र व रमणीय स्थाने आहेत—
14.105.26
एभ्यस्तेजः समुद्धृत्य ब्रह्मणा लोककर्तृणा ।
लोकनिस्तरणायैव निर्मिताः कपिलाः स्वयम् ॥ १४.१०५.२६ ॥
लोककर्ता ब्रह्मदेवाने यांच्यापासून तेज काढून, लोकांचा उद्धार करण्यासाठीच स्वतः कपिला गायींची निर्मिती केली.
14.105.27
सर्वतेजोमयी ह्येषां कपिला पाण्डुनन्दन ।
सदाऽमृतमयी मेध्या शुचिः पावनमुत्तमम् ॥ १४.१०५.२७ ॥
हे पाण्डुनंदना! यांच्यामध्ये कपिला सदा सर्वतेजोमयी, अमृतमयी, मेध्य, शुचि आणि उत्तम पावन आहे.
14.105.28
क्षीरेण कपिलायास्तु दध्ना वा सघृतेन वा ।
होतव्यान्यग्निहोत्राणि सायं प्रातर्द्विजातिभिः ॥ १४.१०५.२८ ॥
कपिला गायीच्या दुधाने, दह्याने किंवा तुपासह, द्विजातींनी सायंकाळी आणि सकाळी अग्निहोत्राच्या आहुती द्याव्या.
14.105.29
कपिलाया घृतेनापि दध्ना क्षीरेण वा पुनः ।
जुह्वते योऽग्निहोत्राणि ब्राह्मणा विधिवत्प्रभो ॥ १४.१०५.२९ ॥
हे प्रभो! कपिला गायीचे तूप, दही किंवा दूध यांनी जे ब्राह्मण विधिपूर्वक अग्निहोत्राच्या आहुती देतात—
14.105.30
पूजयन्त्यतिथींश्चैव परां भक्तिमुपागताः ।
शूद्रान्नाद्विरता नित्यं डंभानृतविवर्जिताः ॥ १४.१०५.३० ॥
परम भक्ती प्राप्त होऊन जे अतिथींची पूजा करतात, शूद्राच्या अन्नापासून सदा विरत राहतात, आणि दंभ व असत्य यांपासून मुक्त असतात—
14.105.31
ते यान्त्यादित्यसङ्काशैर्विमानैर्द्विजसत्तमाः ।
सूर्यमण्डलमध्येन ब्रह्मलोकमनुत्तमम् ॥ १४.१०५.३१ ॥
सूर्यासारख्या तेजस्वी विमानांतून ते द्विजश्रेष्ठ सूर्यमंडलाच्या मध्यातून सर्वोत्तम ब्रह्मलोकाकडे जातात.
14.105.32
ब्रह्मणो भवने दिव्ये कामगाः कामरूपिणः ।
ब्रह्मणा पूज्यमानास्तु मोदन्ते कल्पमक्षयम् ॥ १४.१०५.३२ ॥
ब्रह्मदेवाच्या दिव्य भवनात, इच्छेप्रमाणे जाणारे आणि इच्छारूप धारण करणारे ते ब्रह्मदेवाकडून सन्मानित होऊन अक्षय कल्पापर्यंत आनंद भोगतात.
14.105.33
एवं हि कपिला राजन्पुण्या मन्त्रामृतारणिः ।
आदावेवाग्निमध्ये तु मैत्रेयी ब्रह्मनिर्मिता ॥ १४.१०५.३३ ॥
हे राजा, अशाप्रकारे कपिला ही पुण्यवती आहे; मंत्रामृताची अरणी. आदिकाळीच अग्नीच्या मध्यात ब्रह्मदेवाने निर्माण केलेली मैत्रेयी ही आहे.
14.105.34
शृङ्गाग्रे कपिलायास्तु सर्वतीर्थानि पाण्डव ।
ब्रह्मणो हि नियोगेन निवसन्ति दिनेदिने ॥ १४.१०५.३४ ॥
हे पांडवा, कपिलेच्या शिंगाच्या अग्रभागी सर्व तीर्थे ब्रह्मदेवाच्या आज्ञेने दररोज वास करतात.
14.105.35
प्रातरुत्थाय यो मर्त्यः कपिलाशृङ्गमस्तकात् ।
यश्च्युतामंबुधारां वै शिरसा प्रयतः शुचिः ॥ १४.१०५.३५ ॥
जो मर्त्य पहाटे उठून कपिलेच्या शिंगाच्या शिखरावरून पडणारी जलधारा मस्तकावर घेतो, संयमी व शुचि होऊन —
14.105.36
स तेन पुण्यतीर्थेन सहसा हतकिल्विषः ।
जन्मत्रयकृतं पापं प्रदहत्यग्निवतृणम् ॥ १४.१०५.३६ ॥
तो त्या पुण्य तीर्थाने तत्काळ पापमुक्त होतो; अग्नी जसा गवत जाळतो तसे तो तीन जन्मांतील पाप जाळून टाकतो.
14.105.37
मूत्रेण कपिलायास्तु यश्च प्राणानुपस्पृशेत् ।
स्नानेन तेन पुण्येन नष्टपापः स मानवः।
त्रिंशद्वर्षकृतात्पापान्मुच्यते नात्र संशयः ॥ १४.१०५.३७ ॥
कपिला गाईच्या मूत्राने जो प्राणांना स्पर्श करतो, त्या पुण्य स्नानाने तो पापरहित होतो. तीस वर्षांत केलेल्या पापातून तो मुक्त होतो, यात संशय नाही.
14.105.38
प्रातरुत्थाय यो भक्तया प्रयच्छेत्तृणमुष्टिकम् ।
तस्य नश्यति तत्पापं त्रिंशद्रात्रकृतं नृप ॥ १४.१०५.३८ ॥
हे राजा, जो पहाटे उठून भक्तीने गवताची एक मूठ अर्पण करतो, त्याचे तीस रात्रींत केलेले पाप नष्ट होते.
14.105.39
प्रातरूत्थाय यद्भक्त्या कुर्याद्यस्मात्प्रदक्षिणम् ।
प्रदक्षिणीकृता तेन पृथिवी नात्र संशयः ॥ १४.१०५.३९ ॥
जो पहाटे उठून भक्तीने प्रदक्षिणा करतो, त्याने पृथ्वीची प्रदक्षिणा केली आहे, यात संशय नाही.
14.105.40
प्रदक्षिणेन चैकेन श्रद्धायुक्तेन पाण्डव ।
दशरात्रकृतं पापं तस्य तन्नश्यति ध्रुवम् ॥ १४.१०५.४० ॥
हे पांडवा, श्रद्धेने युक्त होऊन एका प्रदक्षिणेनेही त्याचे दहा रात्रींत केलेले पाप निश्चितच नष्ट होते.
14.105.41
कपिलापञ्चगव्येन यः स्नायात्तु शुचिर्नरः ।
स गङ्गाद्येषु तीर्थेषु स्नातो भवति पाण्डव ॥ १४.१०५.४१ ॥
जो मनुष्य कपिला गाईच्या पंचगव्याने शुचिर्भूत होऊन स्नान करतो, तो हे पांडवा, गंगा इत्यादी तीर्थांत स्नान केलेला होतो.
14.105.42
तेन स्नानेन तस्यापि श्रद्दायुक्तस्य पार्थिव ।
दशरात्रकृतं पापं तत्क्षणादेव नश्यति ॥ १४.१०५.४२ ॥
हे पार्थिवा, त्या स्नानाने श्रद्धायुक्त त्याचे दहा रात्रींत केलेले पापही त्याच क्षणी नष्ट होते.
14.105.43
दृष्ट्वा तु कपिलां भक्त्या श्रुत्वा हुङ्कारनिस्वनम् ।
व्यपोहति नरः पापमहोरात्रकृतं नृप ॥ १४.१०५.४३ ॥
हे राजा, जो मनुष्य भक्तीने कपिला गाईला पाहतो आणि तिची हुंकाराची ध्वनी ऐकतो, तो एका दिवसरात्रीत केलेले पाप दूर करतो.
14.105.44
यत्र वा तत्र वा चाङ्गे कपिलां यः स्पृशेच्छुचिः ।
संवत्सरकृतं पापं विनाशयति पाण्डव ॥ १४.१०५.४४ ॥
हे पांडवा, जो शुद्ध मनुष्य कपिला गाईला शरीराच्या कोणत्याही अवयवाने स्पर्श करतो, तो एका वर्षात केलेले पाप नष्ट करतो.
14.105.45
गोसहस्रं तु यो दद्यादेकां च कपिलां नरः ।
समं तस्य फलं प्राह ब्रह्मा लोकपितामहः ॥ १४.१०५.४५ ॥
जो मनुष्य हजार गायी दान करतो आणि जो एक कपिला गाय दान करतो, त्यांचे फल समान आहे, असे लोकपितामह ब्रह्मदेव म्हणाले.
14.105.46
यस्त्वेवं कपिलां हन्यान्नरः कश्चित्प्रमादतः ।
गोसहस्रं हतं तेन भवेन्नात्र विचारणा ॥ १४.१०५.४६ ॥
परंतु जर कोणी माणसाने निष्काळजीपणाने अशी कपिला गाय मारली, तर त्याने हजार गायी मारल्या असे होते; यात शंका नाही.
14.105.47
यश्चैकां कपिलां दद्याच्छ्रोत्रियायाहिताग्नये ।
गवां शतसहस्रं तु दत्तं भवति पाण्डव ॥ १४.१०५.४७ ॥
हे पांडवा, जो श्रोत्रिय व आहिताग्नि ब्राह्मणाला एक कपिला गाय दान करतो, त्याने जणू एक लाख गायी दान केल्या असे होते.
14.105.48
दश वै कपिलाः प्रोक्ताः स्वयमेव स्वयंभुवा ।
यो दद्याच्छ्रोत्रियेभ्यो वै स्वर्गं गच्छति तच्छृणु ॥ १४.१०५.४८ ॥
स्वयंभू ब्रह्मदेवांनीच दहा कपिला गायी सांगितल्या आहेत; जो श्रोत्रिय ब्राह्मणांना त्या दान करतो तो स्वर्गाला जातो—ते ऐक.
14.105.49
प्रथमा स्वर्णकपिला द्वितीया गौरपिङ्गला ।
तृतीया रक्तपिङ्गाक्षी चतुर्थीं गलपिङ्गला ॥ १४.१०५.४९ ॥
पहिली स्वर्ण-कपिला, दुसरी गौर-पिंगला, तिसरी रक्त-पिंगाक्षी, चौथी गल-पिंगला.
14.105.50
पञ्चमी बभ्रुवर्णाभा षष्ठी च श्वेतपिङ्गला ।
सप्तमी रङ्गपिङ्गाक्षी त्वष्टमी खुरपिङ्गला ॥ १४.१०५.५० ॥
पाचवी बभ्रुवर्णाभा, सहावी श्वेत-पिंगला, सातवी रंग-पिंगाक्षी आणि आठवी खुर-पिंगला.
14.105.51
नवमी पाटला ज्ञेया दशमी पुच्छपिङ्गला ।
दशैताः कपिलाः प्रोक्तास्तारयन्ति नरान्सदा ॥ १४.१०५.५१ ॥
नववी पाटला जाणावी, दहावी पुच्छ-पिंगला. या दहा कपिला सांगितल्या आहेत; त्या सदैव माणसांना तारतात.
14.105.52
मङ्गल्याश्च पवित्राश्च सर्वपापप्रणाशनाः ।
एवमेव ह्यनड्वाहो दश प्रोक्ता नरेश्वर ॥ १४.१०५.५२ ॥
त्या मंगल, पवित्र आणि सर्व पापांचा नाश करणाऱ्या आहेत. हे नरेश्वरा, त्याचप्रमाणे दहा बैलही सांगितले आहेत.
14.105.53
ब्राह्मणो वाहयेत्तांस्तु नान्यो वर्णः कथंचन ।
न वाहयेच्च कपिलां क्षेत्रे वाऽध्वनि वा द्विजः ॥ १४.१०५.५३ ॥
ब्राह्मणानेच त्यांना हाकावे, इतर कोणत्याही वर्णाने कोणत्याही प्रकारे नाही. आणि द्विजाने कपिलेला शेतात किंवा मार्गात हाकू नये.
14.105.54
वाहयेद्धुङ्कृतेनैव शाखया वा सपत्रया ।
न दण्डेन न वा यष्ट्या न पाशेन न वा पुनः ॥ १४.१०५.५४ ॥
हुंकाराने किंवा पानांसहित फांदीने हाकावे; दंडाने, काठीने किंवा पाशाने नाही.
14.105.55
न क्षुत्तृष्णाश्रमश्रान्तान्वाहयेद्विकलेन्द्रियान् ।
अतृप्तेषु न भुञ्जीयात्पिबेत्पीतेषु चोदकम् ॥ १४.१०५.५५ ॥
भूक, तहान आणि श्रमाने थकलेल्या, इंद्रियांनी शिथिल झालेल्या प्राण्यांना हाकू नये. ते तृप्त होईपर्यंत स्वतः खाऊ नये; ते प्यायल्यानंतरच स्वतः पाणी प्यावे.
14.105.56
शुश्रूषोर्मातरश्चैताः पितरस्ते प्रकीर्तिताः ।
अह्नां पूर्वत्र भागे च धुर्याणां वाहनं स्मृतम् ॥ १४.१०५.५६ ॥
सेवा करणाऱ्यासाठी या गायी माता आणि ते बैल पिता म्हणून सांगितले आहेत. दिवसाच्या पूर्वार्धात जोखड ओढणाऱ्या प्राण्यांना हाकणे विहित आहे.
14.105.57
विश्रामेन्मध्यमे भागे भागे चान्ते यथासुखम् ।
यत्र च त्वरया कृत्यं संशयो यत्र वाऽध्वनि। ॥ १४.१०५.५७ ॥
मध्यभागी आणि शेवटी, सुखाने त्यांना विश्रांती द्यावी. जेथे घाईने कार्य करायचे असेल किंवा मार्गात संशय असेल तेथे (विश्रांती देण्याची गरज नाही).
14.105.58
वाहयेत्तत्र धुर्यांस्तु न स पापेन लिप्यते ।
भ्रूणहत्यासमं पापं तस्य स्यात्पाण्डुनन्दन। ॥ १४.१०५.५८ ॥
तेथे (आवश्यक असेल तेथे) जोखड ओढणाऱ्या प्राण्यांना हाकणारा पापाने लिप्त होत नाही. हे पाण्डुनंदना, (अन्यथा) त्याला गर्भहत्येइतके पाप लागेल.
14.105.59
अन्यथा वाहयन्राजन्निरयं याति रौरवम् ।
रुधिरं पातयेत्तेषां यस्तु मोहान्नराधिप। ॥ १४.१०५.५९ ॥
अन्यथा (अयोग्यरीत्या) हाकणारा, हे राजा, रौरव नरकात जातो. जो मोहाने त्यांचे रक्त वाहवतो, हे नराधिपा (तोही त्याच नरकात जातो).
14.105.60
तेन पापेन पापात्मा नरकं यात्यसंशयम् ।
नरकेषु च सर्वेषु समाः स्थित्वा शतंशतम्। ॥ १४.१०५.६० ॥
त्या पापाने पापात्मा निःसंशय नरकात जातो; सर्व नरकांत शेकडो वर्षे राहून (दुःख भोगतो).
14.105.61
इह मानुष्यके लोके बलीवर्दो भविष्यति ।
तस्मात्तु मुक्तिमन्विच्छन्दद्यात्तु कपिलां नरः ॥ १४.१०५.६१ ॥
या मानुष्य लोकात तो बैल होईल. म्हणून मुक्तीची इच्छा करणाऱ्या माणसाने कपिला गाय दान करावी.
14.105.62
कपिलां वाहयेद्यस्तु वृषलो लोभमोहितः ।
तेन देवास्त्रयस्त्रिंशत्पितरश्चापि वाहिताः ॥ १४.१०५.६२ ॥
लोभाने मोहित झालेला नीच माणूस कपिला गाईला ओझे वाहायला लावतो, त्याच्याद्वारे तेहतीस देव आणि पितरही ओझे वाहायला लावले जातात.
14.105.63
स देवैः पितृभिर्नित्यं वध्यमानस्तु दुर्मतिः ।
नरकान्नरकं घोरं गच्छेदाप्रलयं नृप ॥ १४.१०५.६३ ॥
देव आणि पितरांकडून सतत ताडन होणारा तो दुर्मती, हे राजा, प्रलयापर्यंत एका भयंकर नरकातून दुसऱ्या नरकात जाईल.
14.105.64
ब्रह्मा रुद्रस्तथाऽग्निश्च कपिलानां गतिं गताः ।
तस्मात्ते न निहन्तव्याः पूज्याश्चैव न संशयः।
निःश्वसन्ति यदा श्रान्तास्तदा हन्युस्च तत्कुलं ॥ १४.१०५.६४ ॥
ब्रह्मा, रुद्र आणि अग्नी हेही कपिला गाईंची गती प्राप्त झालेले आहेत. म्हणून त्यांना मारू नये; त्या पूज्य आहेत, यात संशय नाही. त्या थकून उसासे टाकतात तेव्हा त्या वंशाचा नाश करतात.
14.105.65
यावन्ति तेषां रोमाणि तावद्वर्षशतं नृप ।
नरकेषूपपच्यन्ते तत्र तद्वाहका नराः ॥ १४.१०५.६५ ॥
त्यांच्या अंगावर जितके केस असतील, हे राजा, तितकी शेकडो वर्षे त्या नरकांमध्ये शिजवल्या जातात; तिथे त्यांच्याकडून ओझे वाहवून घेणारे माणसेही शिजवली जातात.
14.105.66
कपिला सर्वयज्ञेषु दक्षिणार्थं विधीयते ।
तस्मात्तद्दक्षिणा देया यज्ञेष्वेव द्विजातिभिः ॥ १४.१०५.६६ ॥
कपिला गाय सर्व यज्ञांमध्ये दक्षिणेसाठी विहित आहे. म्हणून द्विजातींनी यज्ञांमध्ये तीच दक्षिणा द्यावी.
14.105.67
होमार्तं चाग्निहोत्रस्य यां प्रयच्छेत्प्रयत्नतः ।
श्रोत्रियाय दरिद्राय श्रान्तायामिततेजसे।
तेन दानेन पूतात्मा मम लोके महीयते ॥ १४.१०५.६७ ॥
अग्निहोत्रासाठी व्याकुळ झालेल्या, वेदज्ञ, दरिद्री, थकलेल्या, अमित तेजस्वी ब्राह्मणाला जो प्रयत्नपूर्वक (गाय) देतो, त्या दानाने पवित्रात्मा होऊन तो माझ्या लोकात गौरवला जातो.
14.105.68
यावन्ति चैव रोमाणि कपिलाङ्गे युधिष्ठिर ।
तावद्वर्षसहस्राणि स्वर्गलोके महीयते ॥ १४.१०५.६८ ॥
हे युधिष्ठिरा, कपिला गायीच्या शरीरावर जितके केस आहेत, तितकी हजारो वर्षे तो स्वर्गलोकात गौरवला जातो.
14.105.69
सुवर्णखुरशृङ्गीं च कपिलां यः प्रयच्छति ।
विषुवे चायने चापि सोऽश्वमेधफलं लभेत्।
तेनाश्वमेधतुल्येन मम लोकं स गच्छति ॥ १४.१०५.६९ ॥
सोन्याचे खूर आणि सोन्याची शिंगे असलेली कपिला गाय जो दान करतो, विषुव आणि अयन काळातही, त्याला अश्वमेधाचे फळ मिळते; अश्वमेधाच्या तुल्य त्या दानाने तो माझ्या लोकात जातो.
14.105.70
स्वर्णशृङ्गीं रूप्यखुरां सवत्सां कांस्यदोहिनीम् ।
वस्त्रैरलङ्कृतां पुष्टां गन्धैर्माल्यैश्च शोभिताम् ॥ १४.१०५.७० ॥
सोन्याची शिंगे आणि चांदीचे खूर असलेली, वासरासह, कांस्य दोहनपात्र असलेली, वस्त्रांनी अलंकृत, पुष्ट, सुगंध आणि माळांनी शोभित (गाय).
14.105.71
पवित्रं हि पवित्राणां सुरव्णमिति मे मतिः ।
तस्मात्सुवर्णाभरणा दातव्या साऽग्निहोत्रिणे ॥ १४.१०५.७१ ॥
पवित्रांमध्ये सोने हेच सर्वात पवित्र आहे, असे माझे मत आहे; म्हणून सोन्याच्या अलंकारांनी सजलेली ती (गाय) अग्निहोत्र्याला द्यावी.
14.105.72
एवं दत्त्वा तु राजेन्द्र सप्तपूर्वान्परानपि ।
तारयिष्यति राजेन्द्र नात्र कार्या विचारणा ॥ १४.१०५.७२ ॥
हे राजेंद्रा, अशा प्रकारे (गाय) दान करून तो आपल्या सात पूर्वजांना आणि नंतरच्यांनाही तारील; हे राजेंद्रा, यात शंका घेऊ नये.
14.105.73
अग्निष्टोमसहस्रस्य वाजपेयं च तत्समम् ।
वाजपेयसहस्रस्य अश्वमेधं च तत्समम्।
अश्वमेधसहस्रस्य राजसूयं च तत्समम् ॥ १४.१०५.७३ ॥
अग्निष्टोमाच्या हजार यज्ञांइतके वाजपेय; वाजपेयाच्या हजार यज्ञांइतके अश्वमेध; अश्वमेधाच्या हजार यज्ञांइतके राजसूय.
14.105.74
कपिलानां सहस्रेण विदिदत्तेन पाण्डव ।
राजसूयफलं प्राप्य मम लोके महीयते।
न तस्य पुनरावृत्तिर्विद्यते कुरुपुङ्गव ॥ १४.१०५.७४ ॥
हे पांडवा, विद्वान ब्राह्मणाला दिलेल्या हजार कपिला गायींनी राजसूयाचे फळ मिळवून तो माझ्या लोकात सन्मानित होतो. हे कुरुश्रेष्ठा, त्याला पुन्हा जन्म नाही.
14.105.75
प्रयच्छते यः कपिलां सवत्सां कांस्यदोहिनीम् ।
सुवर्णकुरशृङ्गाङ्गीं सर्वालङ्कारशोभिताम् ॥ १४.१०५.७५ ॥
जो वासरासह, कांस्यपात्रात दूध देणारी, शिंगे व खुरे सोन्याने मढवलेली, सर्व अलंकारांनी शोभणारी कपिला गाय दान करतो.
14.105.76
दत्ता हि गौस्तारयते मनुष्यम् ॥ १४.१०५.७६ ॥
दिलेली गायच मनुष्याला तारते.
14.105.77
पुत्रांश्च पौत्रांश्च कुलं च सर्व-
मासप्तमं तारयते यथावत्।
यावन्मनुष्यान्पृथिवी बिभर्ति ।
तावत्प्रदातारमृतं परत्र ॥ १४.१०५.७७ ॥
तो पुत्र, नातवंड आणि सातव्या पिढीपर्यंत सर्व कुलाला यथावत तारतो. जोपर्यंत पृथ्वी मनुष्यांना धारण करते, तोपर्यंत दाता परलोकात खरोखर (स्थिर राहतो).
14.105.78
यथौषधं मन्त्रकृतं नरस्य ।
प्रयुक्तमात्रं विनिहन्ति रोगान्।
तथैव दत्ता कपिला सुपात्रे ।
पापं नरस्याशु निहन्ति सर्वम्
तथैव दृष्ट्वा कपिलाप्रदाना-
न्नस्यन्ति पापानि नरस्य शीघ्रम् ॥ १४.१०५.७८ ॥
मंत्रांनी सिद्ध केलेले औषध वापरताच जसे माणसाचे रोग नष्ट करते, तसेच सुपात्राला दिलेली कपिला गाय माणसाची सर्व पापे लवकर नष्ट करते. त्याच प्रमाणे कपिला दान पाहिल्यानेही माणसाची पापे लवकर नष्ट होतात.
14.105.79
यथैव दृष्ट्वा भुजगाः सुपर्णं ।
नश्यन्ति दूराद्विवशा भयार्ताः। ॥ १४.१०५.७९ ॥
गरुडाला पाहताच सर्प दुरूनच भयाने पीडित व असहाय्य होऊन नष्ट होतात.
14.105.80
यथा त्वचं वै भुजगो विहाय ।
पुनर्नवं रूपमुपैति पुण्यम्।
तथैव मुक्तः पुरुषः स्वपापै-
र्विरज्यते वै कपिलाप्रदानात् ॥ १४.१०५.८० ॥
साप आपली कात टाकून पुन्हा नवे, पवित्र रूप धारण करतो, तसेच कपिला दानामुळे माणूस आपल्या पापांपासून मुक्त होऊन निर्मळ होतो.
14.105.81
यथाऽन्धकारं भवने विलग्नं ।
दीप्तो हि निर्यातयति प्रदीपः।
तथा नरः पापमपि प्रलीनं ।
निष्क्रामयेद्वै कपिलाप्रदानात् ॥ १४.१०५.८१ ॥
घरात साचलेला अंधार पेटलेला दिवा जसा घालवतो, तसेच माणसाने कपिला दानाने आत दडलेले पापही दूर करावे.
14.105.82
यावन्ति रोमाणि भवन्ति तस्या ।
वत्सान्वितायाश्च शरीरजानि।
तावत्प्रदाता युगवर्षकोटिं ।
स ब्रह्मलोके रमते मनुष्यः ॥ १४.१०५.८२ ॥
वासरासह त्या गाईच्या अंगावर जितकी रोमे आहेत, तितके कोटी युगवर्षे दान देणारा माणूस ब्रह्मलोकात आनंद भोगतो.
14.105.83
यस्याहिताग्नेरतिथिप्रियस्य ।
शूद्रान्नदूरस्य जितेन्द्रियस्य।
सत्यव्रतस्याध्ययनान्वितस्य ।
दत्ता हि गौस्तारयते परत्र ॥ १४.१०५.८३ ॥
जो अग्निहोत्री, अतिथिप्रिय, शूद्राच्या अन्नापासून दूर, जितेंद्रिय, सत्यव्रती आणि वेदाध्ययनसंपन्न आहे, त्याला दिलेली गाय परलोकात त्याचा उद्धार करते.