महाभारत · अध्याय 14.11
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.11.1
इत्युक्ते नृपतौ तस्मिन्व्यासेनाद्भुतकर्मणा ।
वासुदेवो महातेजास्ततो वचनमाददे ॥ १४.११.१ ॥
अद्भुतकर्मा व्यासांनी त्या राजाला असे सांगितल्यावर महातेजस्वी वासुदेवाने बोलण्यास सुरुवात केली.
14.11.2
तं नृपं दीनमनसं निहतज्ञातिबान्धवम् ।
उपप्लुतमिवादित्यं सधूममिव पावकम् ॥ १४.११.२ ॥
ज्ञाती आणि बांधव मारले गेलेला, दीन मनाचा तो राजा ग्रहणग्रस्त सूर्यासारखा आणि धुराने वेढलेल्या अग्नीसारखा दिसत होता.
14.11.3
निर्विण्णमनसं पार्थं ज्ञात्वा वृष्णिकुलोद्वहः ।
आश्वासनन्धर्मसुतं प्रवक्तुमुपचक्रमे ॥ १४.११.३ ॥
पार्थ विरक्त मनाचा आहे हे जाणून वृष्णिकुलाचा भार वाहणाऱ्या कृष्णाने धर्मपुत्राला आश्वासन देण्यासाठी बोलण्यास आरंभ केला.
14.11.4
सर्वं जिह्मं मृत्युपदमजिह्मं ब्रह्मणः पदम् ।
एतावान्ज्ञानविषयः किं प्रलापः करिष्यति ॥ १४.११.४ ॥
सर्व काही वाकडे आहे, ते मृत्यूचे स्थान आहे; सरळ तेच ब्रह्माचे स्थान आहे. ज्ञानाचा विषय इतकाच आहे; विलाप काय करणार?
14.11.5
नैव तेऽनुष्ठितं कर्म नैव ते शत्रवो जिताः ।
कथं शत्रुं शरीरस्तमात्मनो नावबुध्यसे ॥ १४.११.५ ॥
तू कर्म केलेस नाहीस, शत्रूंवर विजयही मिळवला नाहीस. आपल्या शरीरात असलेल्या शत्रूला तू का ओळखत नाहीस?
14.11.6
अत्र ते वर्तयिष्यामि यथाधर्मं यथाश्रुतम् ।
इन्द्रस्य सह वृत्रेण यथा युद्धमवर्तत ॥ १४.११.६ ॥
येथे मी तुला धर्मानुसार, जसे ऐकले तसे, इंद्र आणि वृत्र यांच्यातील युद्ध कसे झाले ते सांगेन.
14.11.7
वृत्रेण पृथिवी व्याप्ता पुरा किल नराधिप ।
दृष्ट्वा स पृथिवीं व्याप्तां गन्धस्य विषये हृते।
धराहरणदुर्गन्धो विषयः समपद्यत ॥ १४.११.७ ॥
हे नराधिपा, पूर्वी वृत्राने पृथ्वी व्यापली होती. गंधाचा विषय हरण केला गेला तेव्हा पृथ्वी व्यापलेली पाहून, पृथ्वीच्या हरणामुळे दुर्गंधी झालेला तो विषय निर्माण झाला.
14.11.8
शतक्रतुश्चुकोपाथ गन्धस्य विषये हृते ।
वृत्रस्य सततः क्रुद्धो घोरं वज्रमवासृजत् ॥ १४.११.८ ॥
गंधाचा विषय हरण केला गेला तेव्हा शतक्रतू कोपला. वृत्रावर सतत क्रुद्ध होऊन त्याने घोर वज्र सोडले.
14.11.9
स वध्यमानो वज्रेण सुभृशं भूरितेजसा ।
विवेश सहसा तोयं जग्राह विषयं ततः ॥ १४.११.९ ॥
महातेजस्वी वज्राने अत्यंत प्रहार झालेला तो अचानक पाण्यात शिरला. मग त्याने पाण्याचा विषय ताब्यात घेतला.
14.11.10
अप्सु वृत्रगृहीतासु रसे च विषये हृते ।
शतक्रतुरतिक्रुद्धस्तत्र वज्रमवासृजत् ॥ १४.११.१० ॥
पाणी वृत्राने ताब्यात घेतले आणि रसाचा विषय हरण केला गेला, तेव्हा अतिक्रुद्ध शतक्रतूने तेथे वज्र सोडले.
14.11.11
स वध्यमानो वज्रेण तस्मिन्नमिततेजसा ।
विवेश सहसा ज्योतिर्जग्राह विषयं ततः ॥ १४.११.११ ॥
अमित तेजस्वी त्या वज्राने प्रहार झालेला तो अचानक ज्योतीत शिरला. मग त्याने ज्योतीचा विषय ताब्यात घेतला.
14.11.12
व्याप्ते ज्योतिषि वृत्रेण रूपेऽथ विषये हृते ।
शतक्रतुरतिक्रुद्धस्तत्र वज्रमवासृजत् ॥ १४.११.१२ ॥
ज्योती वृत्राने व्यापली आणि रूपाचा विषय हरण केला गेला, तेव्हा अतिक्रुद्ध शतक्रतूने तेथे वज्र सोडले.
14.11.13
स वद्यमानो वज्रेण तस्मिन्नमिततेजसा ।
विवेश सहसा वायुं जग्राह विषयं ततः ॥ १४.११.१३ ॥
अमित तेजाच्या त्या वज्राने आहत होऊन तो अचानक वायूमध्ये शिरला; मग त्याने वायूचे क्षेत्र ताब्यात घेतले.
14.11.14
व्याप्ते वायौ तु वृत्रेण स्पर्शेऽथ विषये हृते ।
शतक्रतुरतिक्रुद्धस्तत्र वज्रमवासृजत् ॥ १४.११.१४ ॥
वृत्राने वायू व्यापला आणि स्पर्शाचे क्षेत्र हरण केले, तेव्हा शतक्रतू (इंद्र) अत्यंत क्रुद्ध होऊन तेथे वज्र सोडले.
14.11.15
स वध्यगानो वज्रेण तस्मिन्नमिततेजसा ।
आकाशमभिदुद्राव जग्राह विषयं ततः ॥ १४.११.१५ ॥
अमित तेजाच्या त्या वज्राने आहत होऊन तो आकाशाकडे धावला; मग त्याने आकाशाचे क्षेत्र ताब्यात घेतले.
14.11.16
आकाशे वृत्रभूतेऽथ शब्दे च विषये हृते ।
शतक्रतुरभिक्रुद्धस्तत्र वज्रमवासृजत् ॥ १४.११.१६ ॥
आकाश वृत्ररूप झाले आणि शब्दाचे क्षेत्र हरण झाले, तेव्हा शतक्रतू (इंद्र) अत्यंत क्रुद्ध होऊन तेथे वज्र सोडले.
14.11.17
स वध्यमानो वज्रेण तस्मिन्नमिततेजसा ।
विवेश सहसा शक्रं जग्राह विषयं ततः ॥ १४.११.१७ ॥
अमित तेजाच्या त्या वज्राने आहत होऊन तो अचानक शक्रात (इंद्रात) शिरला; मग त्याने त्याचे क्षेत्र ताब्यात घेतले.
14.11.18
तस्य वृत्रगृहीतस्य मोहः समभवन्महान् ।
रथन्तरेण तं साम्ना वसिष्ठः प्रत्यबोधयत् ॥ १४.११.१८ ॥
वृत्राने ग्रासलेल्या त्याच्यात महान मोह उत्पन्न झाला; तेव्हा वसिष्ठाने रथंतर साम्याने त्याला जागे केले.
14.11.19
ततो वृत्रं शरीरस्थं जघान भरतर्षभ ।
शतक्रतुरदृश्येन वज्रेणेतीह नः श्रुतम् ॥ १४.११.१९ ॥
हे भरतश्रेष्ठा, तेव्हा शरीरात असलेल्या वृत्राला शतक्रतू (इंद्र) अदृश्य वज्राने ठार केले, असे आम्ही येथे ऐकले आहे.
14.11.20
इदं धर्म्यं रहस्यं वै शक्रेणोक्तं महर्षिषु ।
ऋषिभिश्च मम प्रोक्तं तन्निबोध जनाधिप ॥ १४.११.२० ॥
हे जनाधिपा, हे धर्मसंगत रहस्य इंद्राने महर्षींना सांगितले, आणि ऋषींनी मला सांगितले; ते ऐका.