ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 14.110
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.110.1
समुच्चयं च धर्माणां भोज्याभोज्यं तथैव च ।
श्रुतं मया त्वत्प्रसादादापद्धर्मं ब्रवीहि मे ॥ १४.११०.१ ॥
ଧର୍ମର ସଂଗ୍ରହ ଓ ଭକ୍ଷ୍ୟାଭକ୍ଷ୍ୟ, ଏବଂ ତୁମ୍ଭ କୃପାରୁ ମୁଁ ଶୁଣିଥିବା ଆପଦ୍ଧର୍ମ ମୋତେ କୁହ।
14.110.2
दुर्भिक्षे राष्ट्रसंबाधेऽप्याशौचे मृतसूतके ।
धर्मकालेऽध्वनि तथा नियमो येन लुप्यते ॥ १४.११०.२ ॥
ଦୁର୍ଭିକ୍ଷରେ, ରାଷ୍ଟ୍ରସଙ୍କଟରେ, ଅଶୌଚରେ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଜନ୍ମ ସୂତକରେ, ଧର୍ମକାଳରେ ଏବଂ ପଥରେ ମଧ୍ୟ—ଯାହାଦ୍ୱାରା ନିୟମ ଲୁପ୍ତ ହୁଏ।
14.110.3
दूराध्वगमनात्खिन्नो द्विजालाभेऽथ शूद्रतः ।
अकृतन्नं तु यत्किंचिद्गृह्णीयादात्मवृत्तये ॥ १४.११०.३ ॥
ଦୀର୍ଘ ପଥଯାତ୍ରାରେ କ୍ଳାନ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି, ଦ୍ୱିଜ ନ ମିଳିଲେ ଶୂଦ୍ରଠାରୁ ମଧ୍ୟ, ଅପକ୍ୱ ଯାହା କିଛି ମିଳେ ତାହା ନିଜ ଜୀବିକା ପାଇଁ ଗ୍ରହଣ କରିପାରେ।
14.110.4
आतुरो दुःखितो वाऽपि तथाऽऽर्तो वा बुभुक्षितः ।
भुञ्जन्नविधिना विप्रः प्रायश्चित्तीयते न च ॥ १४.११०.४ ॥
ରୋଗୀ, ଦୁଃଖିତ, ପୀଡ଼ିତ ବା କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଧି ବିରୁଦ୍ଧ ଭୋଜନ କଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ।
14.110.5
निमन्त्रितस्तु यो विप्रो विदिवद्धव्यकव्ययोः ।
मांसादीन्यपि भुञ्जानः प्रायश्चित्तीयते न च ॥ १४.११०.५ ॥
ବେଦବିଧି ଅନୁସାରେ ହବ୍ୟ ଓ କବ୍ୟ ପାଇଁ ନିମନ୍ତ୍ରିତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମାଂସାଦି ଭୋଜନ କଲେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ।
14.110.6
अष्टौ तान्यव्रतघ्नानि आपो मूलं घृतं पयः ।
हविर्ब्राह्मणकाम्या च गुरोर्वचनमौषधम् ॥ १४.११०.६ ॥
ବ୍ରତଭଙ୍ଗ ଦୋଷ ନାଶକାରୀ ଆଠଟି ବସ୍ତୁ: ଜଳ, ମୂଳ, ଘିଅ, କ୍ଷୀର, ହବିଷ୍ୟ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛା, ଗୁରୁବାକ୍ୟ ଓ ଔଷଧ।
14.110.7
अशक्तो विधिवत्कर्तुं प्रायश्चित्तानि यो नरः ।
विदुषां वचनेनापि दानेनापि विशुद्ध्यति ॥ १४.११०.७ ॥
ବିଧି ଅନୁସାରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବାକୁ ଅସମର୍ଥ ମନୁଷ୍ୟ, ବିଦ୍ୱାନମାନଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
14.110.8
अनृतावृतुकाले वा दिवा रात्रौ तथाऽपि वा ।
प्रोषितस्तु स्त्रियं गच्छेत्प्रायश्चित्तीयते न च ॥ १४.११०.८ ॥
ଋତୁ ବ୍ୟତୀତ ବା ଋତୁକାଳରେ, ଦିନରେ ବା ରାତିରେ, ପ୍ରବାସରୁ ଫେରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସ୍ତ୍ରୀ ନିକଟକୁ ଗଲେ ତାକୁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କରିବାକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ।
14.110.9
प्रशस्याः कीदृशा विप्रा निन्द्याश्चापि सुरेश्वर ।
अष्टकायाश्च कः कालस्तन्मे कथय सुव्रत ॥ १४.११०.९ ॥
ହେ ସୁରେଶ୍ୱର, କେଉଁ ପ୍ରକାରର ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରଶଂସନୀୟ ଏବଂ କିଏ ନିନ୍ଦନୀୟ? ଅଷ୍ଟକାର କାଳ କେଉଁଟି? ହେ ସୁବ୍ରତ, ତାହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
14.110.10
सत्यसन्धं द्विजं दृष्ट्वा स्थानाद्वेपति भास्करः ।
एष मे मण्डलं भित्त्वा याति ब्रह्म सनातनम् ॥ १४.११०.१० ॥
ସତ୍ୟସନ୍ଧ ଦ୍ୱିଜକୁ ଦେଖି ସୂର୍ଯ୍ୟ ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ କମ୍ପନ୍ତି। ଏ ମୋ ମଣ୍ଡଳ ଭେଦ କରି ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଯାଏ।
14.110.11
कुलीनः कर्मकृद्वैद्यस्तथा चाप्यानृशंस्यवान् ।
श्रीमानृजउः सत्यवादी पात्रं सर्व इमे द्विजाः ॥ १४.११०.११ ॥
କୁଳୀନ, କର୍ମକାରୀ, ବେଦଜ୍ଞ, ସେହିପରି ଦୟାଳୁ, ଶ୍ରୀମାନ, ସରଳ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ — ଏହି ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜ ଦାନର ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ର।
14.110.12
एते चाग्रासनस्थास्ते भुञ्जानाः प्रथमं द्विजाः ।
तस्यां पङ्क्त्यां तु ये वान्ये तान्पुनत्येव दर्शनात् ॥ १४.११०.१२ ॥
ଆଗ ଆସନରେ ବସି ପ୍ରଥମେ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ଏହି ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସେହି ପଙ୍କ୍ତିର ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର କରନ୍ତି।
14.110.13
मद्भक्ता ये द्विजश्रेष्ठा मद्भक्ता मत्परायणाः ।
तान्पङ्क्तिपावनान्विद्धि पूज्यांश्चैव विशेषतः ॥ १४.११०.१३ ॥
ମୋ ଭକ୍ତ, ମୋତେ ପରମ ଆଶ୍ରୟ ମାନୁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କୁ ପଂକ୍ତି ପବିତ୍ରକାରୀ ବୋଲି ଜାଣ; ସେମାନେ ବିଶେଷ ଭାବେ ପୂଜ୍ୟ।
14.110.14
निन्द्याञ्शृणु द्विजान्राजन्नपि वा वेदपारगान् ।
ब्राह्मणच्छद्मना लोके चरतः पापकारिणः ॥ १४.११०.१४ ॥
ହେ ରାଜନ, ନିନ୍ଦନୀୟ ଦ୍ବିଜମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣ; ବେଦପାରଙ୍ଗତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଶ ଧରି ଜଗତରେ ପାପକର୍ମ କରି ବୁଲୁଥିବା ସେମାନେ।
14.110.15
अनग्निरनधीयानः प्रतिग्रहरुचिस्तु यः ।
यतस्ततस्तु भुञ्जानस्तं विद्याद्ब्रह्मदूषकम् ॥ १४.११०.१५ ॥
ଯେ ଅଗ୍ନିହୀନ, ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନ କରେ ନାହିଁ, ଦାନ ଗ୍ରହଣରେ ରୁଚି ରଖେ ଏବଂ ଯେଉଁଠୁ ମିଳେ ସେଠୁ ଭୋଜନ କରେ, ତାକୁ ବ୍ରହ୍ମଦୂଷକ ବୋଲି ଜାଣ।
14.110.16
मृतसूतकपुष्टाङ्गो यश्च शूद्रान्नभुग्द्विजः ।
अहं चापि न जानामि गतिं तस्य नराधिप ॥ १४.११०.१६ ॥
ମୃତ୍ୟୁ ଓ ଜନ୍ମର ସୂତକରେ ଯାହାର ଶରୀର ପୁଷ୍ଟ, ଓ ଯେଉଁ ଦ୍ବିଜ ଶୂଦ୍ରର ଅନ୍ନ ଭୋଜନ କରେ—ହେ ନରାଧିପ, ତାର ଗତି ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଜାଣେ ନାହିଁ।
14.110.17
शूद्रान्नरसपुष्टाङ्गोऽप्यधीयानो हि नित्यशः ।
जपतो जुह्वतो वाऽपि गतिरूर्ध्वं न विद्यते ॥ १४.११०.१७ ॥
ଶୂଦ୍ରର ଅନ୍ନରସରେ ଯାହାର ଶରୀର ପୁଷ୍ଟ, ସେ ନିତ୍ୟ ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ, ଜପ କଲେ ବା ହୋମ କଲେ ମଧ୍ୟ ତାର ଊର୍ଧ୍ୱ ଗତି ମିଳେ ନାହିଁ।
14.110.18
आहिताग्निश्च यो विप्रः शूद्रान्नान्न निवर्तते ।
पञ्च तस्य प्रणश्यन्ति आत्मा ब्रह्म त्रयोऽग्नयः ॥ १४.११०.१८ ॥
ଆହିତାଗ୍ନି ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ବିପ୍ର ଶୂଦ୍ରର ଅନ୍ନରୁ ନିବୃତ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ, ତାର ପାଞ୍ଚଟି ନଷ୍ଟ ହୁଏ—ଆତ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମ (ବେଦ) ଏବଂ ତିନି ଅଗ୍ନି।
14.110.19
शूद्रप्रेषणकर्तुश्च ब्राह्मणस्य विशेषतः ।
भूमावन्नं प्रदातव्यं श्वसृगालसमो हि सः ॥ १४.११०.१९ ॥
ଶୂଦ୍ରଙ୍କୁ ସେବାରେ ନିୟୋଜିତ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ, ବିଶେଷ ଭାବେ, ଭୂମିରେ ଅନ୍ନ ଦେବା ଉଚିତ; ସେ କୁକୁର ଓ ଶିଆଳ ସମାନ।
14.110.20
प्रेतभूतं तु यः शूद्रं ब्राह्ममो ज्ञानदुर्बलः ।
अनुगच्छेन्नीयमानं त्रिरात्रमशुचिर्भवेत् ॥ १४.११०.२० ॥
କିନ୍ତୁ ଜ୍ଞାନରେ ଦୁର୍ବଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୃତ ଶୂଦ୍ରକୁ ନିଆଯାଉଥିବା ବେଳେ ତାର ପଛେ ଯାଏ, ସେ ତିନି ରାତି ଅଶୁଚି ହୁଏ।
14.110.21
त्रिरात्रे तु ततः पूर्णे नदीं गत्वा समुद्रगाम् ।
प्राणायामशतं कृत्वा घृतं प्राश्य विशुद्ध्यति ॥ १४.११०.२१ ॥
ତା'ପରେ ତିନି ରାତି ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ସମୁଦ୍ରଗାମୀ ନଦୀକୁ ଯାଇ, ଶହେ ପ୍ରାଣାୟାମ କରି, ଘିଅ ଖାଇ ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
14.110.22
अनाथं ब्राह्मणं प्रेतं ये वहन्ति द्विजोत्तमाः ।
पदेपदेऽश्वमेधस्य फलं ते प्राप्नुवन्ति हि ॥ १४.११०.२२ ॥
ଅନାଥ ବ୍ରାହ୍ମଣର ମୃତଦେହ ଯେଉଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜମାନେ ବହନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପଦେ ପଦେ ଅଶ୍ୱମେଧର ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
14.110.23
न तेषामशुभं किंचित्पापं वा शुभकर्मणाम् ।
जलावगाहनादेव सद्यः शौचं विधीयते ॥ १४.११०.२३ ॥
ଶୁଭକର୍ମ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର କୌଣସି ଅଶୁଭ କିମ୍ବା ପାପ ରହେ ନାହିଁ; ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ ହିଁ ତୁରନ୍ତ ଶୁଦ୍ଧି ବିହିତ।
14.110.24
शूद्रवेश्मनि विप्रेणि क्षीरं वा यदि वा दधि ।
निवृत्तेन न भोक्तव्यं विद्धि शूद्रान्नमेव तत ॥ १४.११०.२४ ॥
ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଘରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କ୍ଷୀର କିମ୍ବା ଦହି, ଯାହା ହେଉ, ଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଜାଣ ଯେ ତାହା ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ଅନ୍ନ ହିଁ।
14.110.25
विप्राणां भोक्तुकामानामत्यन्तं चान्नकाङ्क्षिणाम् ।
यो विघ्नं कुरुते मर्त्यस्ततो नान्योस्ति पापकृत् ॥ १४.११०.२५ ॥
ଭୋଜନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଓ ଅନ୍ନର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଙ୍କ୍ଷୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଭୋଜନରେ ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରେ, ତା'ଠାରୁ ବଡ଼ ପାପୀ ଆଉ କେହି ନାହିଁ।
14.110.26
सर्वे च वेदाः सहषङ्भिरङ्गैः ।
साङ्ख्यं पुराणं च कुले च जन्म।
नैतानि सर्वाणि गतिर्भवन्ति ।
शीलव्यपेतस्य नृप द्विजस्य ॥ १४.११०.२६ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ଛଅ ଅଙ୍ଗ ସହିତ ସମସ୍ତ ବେଦ, ସାଂଖ୍ୟ, ପୁରାଣ ଏବଂ ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଜନ୍ମ — ଶୀଳରହିତ ଦ୍ୱିଜର ପାଇଁ ଏସବୁ ଗତି ହୁଏ ନାହିଁ।
14.110.27
ग्रहोपरागे विषुवेऽयनान्ते ।
पित्र्ये मघासु स्वसुते च जाते।
गयेषु पिण्डेषु च पाण्डुपुत्र ।
दत्तं भवेन्निष्कसहस्रतुल्यम् ॥ १४.११०.२७ ॥
ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ, ବିଷୁବରେ, ଅୟନାନ୍ତରେ, ପିତୃକର୍ମରେ, ମଘା ନକ୍ଷତ୍ରରେ, ନିଜ ପୁତ୍ରର ଜନ୍ମରେ, ଏବଂ ଗୟାର ପିଣ୍ଡରେ — ହେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର! ଯାହା ଦାନ କରାଯାଏ ତାହା ହଜାର ନିଷ୍କ ସମାନ ହୁଏ।
14.110.28
वैशाखमासस्य तु या तृतीयाऽ-
नवद्याऽसौ कार्तिकशुक्लपक्षे।
नभस्यमासस्य च कृष्णपक्षे ।
त्रयोदशी पञ्चदशी न माघे ॥ १४.११०.२८ ॥
ବୈଶାଖ ମାସର ସେହି ତୃତୀୟା ନିର୍ଦୋଷ; ତାହା କାର୍ତ୍ତିକ ଶୁକ୍ଳ ପକ୍ଷରେ ଅଛି। ନଭସ୍ୟ ମାସର କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷରେ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଓ ପଞ୍ଚଦଶୀ (ଅଛି), ମାଘରେ ନୁହେଁ।
14.110.29
रहस्यमेतत्पितरो वदन्ति ॥ १४.११०.२९ ॥
ଏହା ଏକ ରହସ୍ୟ, ଏହିପରି ପିତୃଗଣ କହନ୍ତି।
14.110.30
यस्त्वेकपङ्क्त्यां विषमं ददाति ।
स्नेहाद्भयाद्वा यदि वाऽर्थहेतोः।
क्रूरं दुराचारमनात्मवन्तं ।
ब्रह्मघ्नमेनं कवयो वदन्ति ॥ १४.११०.३० ॥
ଏକ ପଙ୍କ୍ତିରେ ବସିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଯିଏ ଅସମାନ ଭାବରେ ଦିଏ — ସ୍ନେହରୁ, ଭୟରୁ, କିମ୍ବା ଧନ ପାଇଁ — ସେହି କ୍ରୂର, ଦୁରାଚାରୀ, ଆତ୍ମସଂଯମହୀନ ଲୋକକୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାକାରୀ କହନ୍ତି।
14.110.31
धनानि येषां विपुलानि सन्ति ।
नित्यं रमन्ते परलोकमूढाः।
तेषामयं शत्रुवरघ्नलोको ।
नान्यत्सुखं देहसुखे रतानाम् ॥ १४.११०.३१ ॥
ଯାହାଙ୍କ ପାଖରେ ବିପୁଳ ଧନ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ପରଲୋକ ବିଷୟରେ ମୂଢ଼ ହୋଇ ସର୍ବଦା ତାହାରିଠାରେ ରମନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଶତ୍ରୁଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ ବଧ କରୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ଲୋକ; ଦେହସୁଖରେ ରତ ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅନ୍ୟ ସୁଖ ନାହିଁ।
14.110.32
ये चैव मुक्तास्तपसि प्रयुक्ताः ।
स्वाध्यायशीला जरयन्ति देहम्।
जितेन्द्रिया भूतहिते निविष्ट-
स्तेषामसौ चापि परश्च लोकः ॥ १४.११०.३२ ॥
ଯେଉଁମାନେ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ତପସ୍ୟାରେ ନିଯୁକ୍ତ, ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟଶୀଳ ହୋଇ ଦେହକୁ କ୍ଷୀଣ କରନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟୀ ହୋଇ ଭୂତମାନଙ୍କ ହିତରେ ନିବିଷ୍ଟ — ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତାହା ଅଛି, ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ପରେ ଆଉ ଏକ ଲୋକ ଅଛି।
14.110.33
ये चैव विद्यां न तपो न दानं ।
न चापि मूढाः प्रजने यतन्ते।
न चापि गच्छन्ति सुखानि भोगां-
स्तेषामयंक चापि परश्च नास्ति ॥ १४.११०.३३ ॥
ଯେଉଁମାନେ ବିଦ୍ୟା, ତପସ୍ୟା ଓ ଦାନରେ ଲାଗନ୍ତି ନାହିଁ, ମୋହରେ ପଡ଼ି ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଯତ୍ନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସୁଖଭୋଗ ମଧ୍ୟ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ — ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ମଧ୍ୟ ନାହିଁ, ପରଲୋକ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
14.110.34
नारायण पुराणेश लोकावास नमोस्तु ते ।
श्रोतुमिच्छामि कार्त्स्न्येन धर्मसारसमुच्चयम् ॥ १४.११०.३४ ॥
ହେ ନାରାୟଣ, ପୁରାଣର ପ୍ରଭୁ, ଲୋକମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଧର୍ମସାରର ସମଗ୍ର ସଂଗ୍ରହ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
14.110.35
धर्मसारं महाप्राज्ञि मनुना प्रोक्तमादितः ।
प्रवक्ष्यामि मनुप्रोक्तं पौराणां श्रुतिसंहितम् ॥ १४.११०.३५ ॥
ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ଆଦିରେ ମନୁ କହିଥିବା ଧର୍ମସାର ମୁଁ କହିବି — ମନୁ କହିଥିବା, ପୁରାଣର ଶ୍ରୁତିସଂହିତା।
14.110.36
अग्निचित्कपिला सत्री राजा भिक्षुर्महोदधिः ।
दृष्टमात्रात्पुनत्येते तस्मात्पश्येत तान्सदा ॥ १४.११०.३६ ॥
ଅଗ୍ନିଚିତ୍, କପିଳା ଗାଈ, ସତୀ ସ୍ତ୍ରୀ, ରାଜା, ଭିକ୍ଷୁ, ମହାସମୁଦ୍ର — ଏମାନେ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି; ତେଣୁ ଏମାନଙ୍କୁ ସର୍ବଦା ଦେଖିବା ଉଚିତ।
14.110.37
गौरकस्यैव दातव्या न बहूनां युधिष्ठिर ।
सा गौर्विक्रयमापन्ना दहत्यासप्तमं कुलम् ॥ १४.११०.३७ ॥
ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଗାଈ କେବଳ ଜଣକୁ ଦେବା ଉଚିତ, ଅନେକଙ୍କୁ ନୁହେଁ। ବିକ୍ରୟ ହୋଇଥିବା ସେ ଗାଈ ସପ୍ତମ ପୀଢ଼ି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଂଶକୁ ଦହନ କରେ।
14.110.38
बहूनां न प्रदातव्या गौर्वस्त्रं शयनं स्त्रियः ।
तादृग्भूतं तु तद्दानं दातारं नोपतिष्ठति ॥ १४.११०.३८ ॥
ଗାଈ, ବସ୍ତ୍ର, ଶୟ୍ୟା ଓ ସ୍ତ୍ରୀଲୋକମାନଙ୍କୁ ଅନେକଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏପରି ସ୍ୱଭାବର ସେ ଦାନ ଦାତାଙ୍କ ପାଖରେ ରହେ ନାହିଁ।
14.110.39
आक्रम्य ब्राह्मणैर्भुक्तमनार्याणां च वेश्मनि ।
गोभिश्च पुण्यं तत्तेषां राजसूयाद्विशिष्यते ॥ १४.११०.३९ ॥
ଅନାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କ ଘରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବଳପୂର୍ବକ ଭୋଗ କରିଥିବା, ଗାଈ ସହିତ ସେମାନଙ୍କର ସେ ପୁଣ୍ୟ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
14.110.40
मा ददात्विति यो ब्रूयाद्ब्राह्मणेषु च गोषु च ।
तिर्यग्योनिशतं गत्वा चण्डालेषूपजायते ॥ १४.११०.४० ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଗାଈ ବିଷୟରେ 'ନ ଦେଉ' ବୋଲି ଯେ କହେ, ସେ ଶହେ ତିର୍ଯ୍ୟକ୍ ଯୋନିରେ ଯାଇ ଚଣ୍ଡାଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନିଏ।
14.110.41
ब्राह्मणस्वं च यद्दैवं दरिद्रस्यैव यद्धनम् ।
गुरोश्चापि हृतं राजन्स्वर्गस्थानपि पातयेत् ॥ १४.११०.४१ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ବ୍ରାହ୍ମଣର ସ୍ୱତ୍ୱ, ଯାହା ଦୈବିକ, ଦରିଦ୍ରର ଧନ ଓ ଗୁରୁଙ୍କ ଧନ ହରଣ କଲେ ସ୍ୱର୍ଗସ୍ଥମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପତିତ କରେ।
14.110.42
धर्मं जिज्ञासमानानां प्रमाणं परमं श्रुतिः ।
द्वितायं धर्मशास्त्राणि तृतीयं लोकसंग्रहः ॥ १४.११०.४२ ॥
ଧର୍ମ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପରମ ପ୍ରମାଣ ଶ୍ରୁତି; ଦ୍ୱିତୀୟ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ର; ତୃତୀୟ ଲୋକସଂଗ୍ରହ, ଅର୍ଥାତ୍ ଲୋକାଚାର।
14.110.43
आसमुद्राच्च यत्पूर्वादासमुद्राच्च पश्चिमात् ।
हिमाद्रिविन्ध्ययोर्मध्यमार्यावर्तं प्रचक्षते ॥ १४.११०.४३ ॥
ପୂର୍ବ ସମୁଦ୍ରଠାରୁ ପଶ୍ଚିମ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ହିମାଳୟ ଓ ବିନ୍ଧ୍ୟ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଭୂମିକୁ ଆର୍ଯ୍ୟାବର୍ତ୍ତ କୁହାଯାଏ।
14.110.44
सरावतीदृषद्वत्योर्देवनद्योर्यदन्तरम् ।
तद्देवनिर्मितं देशं ब्रह्मवर्तं प्रचक्षते ॥ १४.११०.४४ ॥
ସରସ୍ୱତୀ ଓ ଦୃଷଦ୍ୱତୀ ଦେବନଦୀଙ୍କ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ସେହି ଦେଶକୁ ବ୍ରହ୍ମାବର୍ତ୍ତ କୁହାଯାଏ।
14.110.45
यस्मिन्देशे य आचारः पारंपर्यक्रमागतः ।
वर्णानां सान्तरालानां स सदाचार उच्यते ॥ १४.११०.४५ ॥
ଯେଉଁ ଦେଶରେ ପରମ୍ପରାରୁ ଆସିଥିବା ଯେଉଁ ଆଚାର ଅଛି, ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ବର୍ଣ୍ଣମାନଙ୍କର ସେହି ହିଁ ସଦାଚାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
14.110.46
कुरुक्षेत्रं च मत्स्याश्च पाञ्चालाः शूरसेनयः ।
एते ब्रह्मर्षिदेशास्तु ब्रह्मावर्तादनन्तराः ॥ १४.११०.४६ ॥
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ମତ୍ସ୍ୟ, ପାଞ୍ଚାଳ ଓ ଶୂରସେନ — ଏହିସବୁ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଦେଶ; ଏଗୁଡ଼ିକ ବ୍ରହ୍ମାବର୍ତ୍ତ ପାଖରେ ଅବସ୍ଥିତ।
14.110.47
एतद्देशप्रसूतस्य सकाशादग्रजन्मनः ।
स्वं चारित्रं च गृह्णीयुः पृथिव्यां सर्वमानवाः ॥ १४.११०.४७ ॥
ଏହି ଦେଶରେ ଜନ୍ମିତ ଅଗ୍ରଜନ୍ମା (ବ୍ରାହ୍ମଣ)ଙ୍କଠାରୁ ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ମାନବ ନିଜ ଆଚରଣ ଶିଖନ୍ତୁ।
14.110.48
हिमवद्विन्ध्ययोर्मध्यं यत्प्राग्विशसनादपि ।
प्रत्यगेव प्रयागात्तु मध्यदेशः प्रकीर्तितः ॥ १४.११०.४८ ॥
ହିମାଳୟ ଓ ବିନ୍ଧ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁ ମଧ୍ୟଭାଗ — ପୂର୍ବରେ ବିଶସନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଓ ପଶ୍ଚିମରେ ପ୍ରୟାଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ — ତାହାକୁ ମଧ୍ୟଦେଶ କୁହାଯାଇଛି।
14.110.49
कृष्णसारस्तु चरति मृगो यत्र स्वभावतः ।
स ज्ञेयो याज्ञिको देशो म्लेच्छदेशस्ततः परम् ॥ १४.११०.४९ ॥
ଯେଉଁଠାରେ କୃଷ୍ଣସାର ମୃଗ ସ୍ୱଭାବତଃ ବିଚରଣ କରେ, ସେହି ଦେଶ ଯଜ୍ଞୋପଯୋଗୀ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ୍; ତାହାର ପରେ ମ୍ଲେଚ୍ଛ ଦେଶ।
14.110.50
एतान्विज्ञाय देशांस्तु संश्रयेरन्द्विजातयः ।
शूद्रस्तु यस्मिन्कस्मिन्वा निवसेद्वृत्तिकर्शितः ॥ १४.११०.५० ॥
ଏହି ଦେଶସବୁ ଜାଣି ଦ୍ୱିଜାତିମାନେ ସେଗୁଡ଼ିକର ଆଶ୍ରୟ ନେବେ; କିନ୍ତୁ ଶୂଦ୍ର ଜୀବିକାରେ କ୍ଲିଷ୍ଟ ହେଲେ ଯେକୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ବାସ କରିପାରେ।
14.110.51
आचारः प्रथमो धर्मो ह्यहिंसा सत्यमेव च ।
दानं चैव यथाशक्ति नियमाश्च यमैः सह ॥ १४.११०.५१ ॥
ଆଚାର ହିଁ ପ୍ରଥମ ଧର୍ମ; ଅହିଂସା ଓ ସତ୍ୟ, ଯଥାଶକ୍ତି ଦାନ, ଏବଂ ଯମସହିତ ନିୟମସବୁ ମଧ୍ୟ।
14.110.52
वैदिकैः कर्मभिः पुण्यैर्निषेकादिर्द्विजन्मनाम् ।
कार्यः शरीरसंस्कारः पावनः प्रेत्य चेह च ॥ १४.११०.५२ ॥
ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ଶରୀରସଂସ୍କାର ନିଷେକରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ବୈଦିକ ପୁଣ୍ୟକର୍ମରେ କରିବା ଉଚିତ୍; ତାହା ଇହ ଓ ପରଲୋକରେ ପବିତ୍ର କରେ।
14.110.53
गर्भहोमैर्जातकर्मनामचौलोपनायनैः ।
स्वाध्यायैस्तद्व्रतैश्चैव विवाहस्नातकव्रतैः।
महायज्ञैश्च यज्ञैश्च ब्राह्मीयं क्रियते तनुः ॥ १४.११०.५३ ॥
ଗର୍ଭହୋମ, ଜାତକର୍ମ, ନାମକରଣ, ଚୌଲ ଓ ଉପନୟନ; ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ସେସବୁର ବ୍ରତ; ବିବାହ ଓ ସ୍ନାତକ ବ୍ରତ; ମହାଯଜ୍ଞ ଓ ଯଜ୍ଞ — ଏଥିରେ ଶରୀର ବ୍ରାହ୍ମୀ ହୁଏ।
14.110.54
धर्मोर्थौ यदि न स्यातां शुश्रुषा वाऽपि तद्विधा ।
विद्या तस्मिन्नवप्तव्या शुभं बीजमिवोषरे ॥ १४.११०.५४ ॥
ତାହାଠାରେ ଧର୍ମ ଓ ଅର୍ଥ ନଥିଲେ, କିମ୍ବା ସେହିପରି ସେବା ନଥିଲେ, ତେବେ ତାହାଠାରେ ବିଦ୍ୟା ବୁଣିବା ଉଚିତ୍; ଅନୁର୍ବର ଭୂମିରେ ଶୁଭ ବୀଜ ପରି।
14.110.55
लौकिकं वैदिकं वाऽपि तथाऽऽध्यात्मिकमेव वा ।
यस्माज्ज्ञानमिदं प्राप्तं तं पूर्वमभिवादयेत् ॥ १४.११०.५५ ॥
ଲୌକିକ ହେଉ କି ବୈଦିକ, ଅଥବା ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ — ଯାହାଠାରୁ ଏ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଥମେ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ।
14.110.56
सव्येन सव्यं संगृह्य दक्षिणेन तु दक्षिणम् ।
न कुर्यादेकहस्तेन गुरोः पादाभिवादनम् ॥ १४.११०.५६ ॥
ବାମ ହାତରେ ବାମ ପାଦ ଓ ଡାହାଣ ହାତରେ ଡାହାଣ ପାଦ ଧରି — ଏକ ହାତରେ ଗୁରୁଙ୍କ ଚରଣରେ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
14.110.57
निषेकादीनि कर्माणि यः करोति यथाविधि ।
अध्यापयति चैवेनं स विप्रो गुरुरुच्यते ॥ १४.११०.५७ ॥
ନିଷେକାଦି ସଂସ୍କାର ଯଥାବିଧି କରି ଯିଏ ଏହାକୁ ପଢ଼ାଏ — ସେହି ବିପ୍ର ଗୁରୁ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
14.110.58
कृत्वोपनयनं वेदान्योध्यापयति नित्यशः ।
सकल्पान्सरहस्यांश्च स चोपाध्याय उच्यते ॥ १४.११०.५८ ॥
ଉପନୟନ କରାଇ, କଳ୍ପ ଓ ରହସ୍ୟ ସହିତ ବେଦ ଯିଏ ନିତ୍ୟ ପଢ଼ାଏ — ସେ ହିଁ ଉପାଧ୍ୟାୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
14.110.59
साङ्गांश्च वेदानध्याप्य शिक्षयित्वा व्रतानि च ।
विवृणोति च मन्त्रार्थानाचार्यः सोभिधीयते ॥ १४.११०.५९ ॥
ଅଙ୍ଗ ସହିତ ବେଦ ପଢ଼ାଇ, ବ୍ରତ ଶିକ୍ଷା ଦେଇ, ମନ୍ତ୍ରାର୍ଥ ବୁଝାଇ ଦିଏ ଯିଏ — ସେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
14.110.60
उपाध्यायाद्दशाचार्य आचार्याणां शतं पिता ।
पितुः शतगुणं माता गौरवेणातिरिच्यते ॥ १४.११०.६० ॥
ଉପାଧ୍ୟାୟଠାରୁ ଦଶଗୁଣ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ; ଆଚାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କଠାରୁ ଶହଗୁଣ ପିତା; ପିତାଙ୍କଠାରୁ ଶହଗୁଣ ମାତା ଗୌରବରେ ଅଧିକ।
14.110.61
एतेषामपि सर्वेषां गरीयान्ज्ञानदो गुरुः ।
गुरोः परतरं किंचिन्न भूतं न भविष्यति ॥ १४.११०.६१ ॥
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବି ଜ୍ଞାନଦାତା ଗୁରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ କିଛି ହୋଇ ନାହିଁ ଓ ହେବ ନାହିଁ।
14.110.62
तस्मात्तेषां वशे तिष्ठिच्छुश्रूषापरमो भवेत् ।
अवमानाद्धि तेषां तु नरकं स्यान्न संशयः ॥ १४.११०.६२ ॥
ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କ ବଶରେ ରହି ସେବାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତତ୍ପର ରହିବା ଉଚିତ। ସେମାନଙ୍କୁ ଅପମାନ କଲେ ନରକ ହୁଏ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
14.110.63
हीनाङ्गानतिरिक्ताङ्गान्विद्याहीनान्वयोधिकान् ।
रूपद्रविणहीनांश्च जातिहीनांस्च नाक्षिपेत् ॥ १४.११०.६३ ॥
ଯେଉଁମାନଙ୍କ ଅଙ୍ଗ କମ ବା ଅଧିକ, ଯେଉଁମାନେ ବିଦ୍ୟାହୀନ, ବୟସରେ ବଡ଼, ରୂପ ବା ଧନରେ ହୀନ ଏବଂ ଜାତିରେ ହୀନ, ସେମାନଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା ନ କରିବ।
14.110.64
शपता यत्कृतं पुण्यं शप्यमानं तु गच्छति ।
शप्यमानस्य यत्पापं शपन्तमनुगच्छति ॥ १४.११०.६४ ॥
ଶାପ ଦେଉଥିବା ଲୋକର ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ, ତାହା ଶାପପ୍ରାପ୍ତ ଲୋକ ପାଖକୁ ଯାଏ; ଆଉ ଶାପପ୍ରାପ୍ତ ଲୋକର ଯେଉଁ ପାପ, ତାହା ଶାପଦାତାର ପଛେ ଯାଏ।
14.110.65
नास्तिक्यं वेदनिन्दां च देवतानां च कुत्सनम् ।
द्वेषं डंभं च मानं च क्रोधं तैक्ष्ण्यं विवर्जयेत् ॥ १४.११०.६५ ॥
ନାସ୍ତିକତା, ବେଦନିନ୍ଦା, ଦେବତାଙ୍କ ନିନ୍ଦା, ଦ୍ୱେଷ, ଦମ୍ଭ, ଅହଂକାର, କ୍ରୋଧ ଓ କଠୋରତା ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।