ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 14.110
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.110.1
समुच्चयं च धर्माणां भोज्याभोज्यं तथैव च ।
श्रुतं मया त्वत्प्रसादादापद्धर्मं ब्रवीहि मे ॥ १४.११०.१ ॥
ਧਰਮਾਂ ਦਾ ਸੰਗ੍ਰਹ ਅਤੇ ਖਾਣ ਯੋਗ ਤੇ ਨਾ-ਖਾਣ ਯੋਗ ਬਾਰੇ, ਅਤੇ ਤੇਰੀ ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸੁਣਿਆ ਆਪਦਧਰਮ, ਮੈਨੂੰ ਦੱਸ।
14.110.2
दुर्भिक्षे राष्ट्रसंबाधेऽप्याशौचे मृतसूतके ।
धर्मकालेऽध्वनि तथा नियमो येन लुप्यते ॥ १४.११०.२ ॥
ਕਾਲ ਵਿੱਚ, ਰਾਸ਼ਟਰ ਦੇ ਸੰਕਟ ਵਿੱਚ, ਅਸ਼ੌਚ ਵਿੱਚ, ਮੌਤ ਅਤੇ ਜਨਮ ਦੇ ਸੂਤਕ ਵਿੱਚ, ਧਰਮ-ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਿਯਮ ਟੁੱਟਦਾ ਹੈ।
14.110.3
दूराध्वगमनात्खिन्नो द्विजालाभेऽथ शूद्रतः ।
अकृतन्नं तु यत्किंचिद्गृह्णीयादात्मवृत्तये ॥ १४.११०.३ ॥
ਲੰਮੇ ਸਫ਼ਰ ਨਾਲ ਥੱਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਜਦ ਦ੍ਵਿਜ ਨਾ ਮਿਲੇ ਤਾਂ ਸ਼ੂਦਰ ਤੋਂ ਵੀ, ਜੋ ਕੁਝ ਕੱਚਾ ਅੰਨ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੀ ਰੋਜ਼ੀ ਲਈ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
14.110.4
आतुरो दुःखितो वाऽपि तथाऽऽर्तो वा बुभुक्षितः ।
भुञ्जन्नविधिना विप्रः प्रायश्चित्तीयते न च ॥ १४.११०.४ ॥
ਰੋਗੀ, ਦੁਖੀ, ਪੀੜਤ ਜਾਂ ਭੁੱਖਾ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਵਿਧੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਖਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਦਾ ਭਾਗੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
14.110.5
निमन्त्रितस्तु यो विप्रो विदिवद्धव्यकव्ययोः ।
मांसादीन्यपि भुञ्जानः प्रायश्चित्तीयते न च ॥ १४.११०.५ ॥
ਵੇਦ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਹਵ੍ਯ ਤੇ ਕਵ੍ਯ ਲਈ ਨਿਮੰਤ੍ਰਿਤ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਾਸ ਆਦਿ ਖਾਵੇ ਤਾਂ ਵੀ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿਤ ਦਾ ਭਾਗੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
14.110.6
अष्टौ तान्यव्रतघ्नानि आपो मूलं घृतं पयः ।
हविर्ब्राह्मणकाम्या च गुरोर्वचनमौषधम् ॥ १४.११०.६ ॥
ਵਰਤ-ਭੰਗ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਨੂੰ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਅੱਠ ਚੀਜ਼ਾਂ: ਪਾਣੀ, ਜੜ੍ਹ, ਘਿਓ, ਦੁੱਧ, ਹਵਿਸ਼, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਇੱਛਾ, ਗੁਰੂ ਦਾ ਬਚਨ ਅਤੇ ਦਵਾਈ।
14.110.7
अशक्तो विधिवत्कर्तुं प्रायश्चित्तानि यो नरः ।
विदुषां वचनेनापि दानेनापि विशुद्ध्यति ॥ १४.११०.७ ॥
ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਅਸਮਰਥ ਮਨੁੱਖ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਦੇ ਬਚਨ ਅਤੇ ਦਾਨ ਨਾਲ ਵੀ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.110.8
अनृतावृतुकाले वा दिवा रात्रौ तथाऽपि वा ।
प्रोषितस्तु स्त्रियं गच्छेत्प्रायश्चित्तीयते न च ॥ १४.११०.८ ॥
ਰੁੱਤ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾਂ ਰੁੱਤ ਵਿੱਚ, ਦਿਨ ਜਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ, ਪ੍ਰਵਾਸ ਤੋਂ ਪਰਤਿਆ ਮਨੁੱਖ ਜੇ ਇਸਤਰੀ ਕੋਲ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਚਿੱਤ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਪੈਂਦਾ।
14.110.9
प्रशस्याः कीदृशा विप्रा निन्द्याश्चापि सुरेश्वर ।
अष्टकायाश्च कः कालस्तन्मे कथय सुव्रत ॥ १४.११०.९ ॥
ਹੇ ਸੁਰੇਸ਼ਵਰ, ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਾਯੋਗ ਹਨ ਅਤੇ ਕੌਣ ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਹਨ? ਅਸ਼ਟਕਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਕਿਹੜਾ ਹੈ? ਹੇ ਸੁਵ੍ਰਤ, ਇਹ ਮੈਨੂੰ ਦੱਸੋ।
14.110.10
सत्यसन्धं द्विजं दृष्ट्वा स्थानाद्वेपति भास्करः ।
एष मे मण्डलं भित्त्वा याति ब्रह्म सनातनम् ॥ १४.११०.१० ॥
ਸੱਚੇ ਪ੍ਰਣ ਵਾਲੇ ਦ੍ਵਿਜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸੂਰਜ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਤੋਂ ਕੰਬਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਮੰਡਲ ਭੇਦ ਕੇ ਸਨਾਤਨ ਬ੍ਰਹਮ ਵੱਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.110.11
कुलीनः कर्मकृद्वैद्यस्तथा चाप्यानृशंस्यवान् ।
श्रीमानृजउः सत्यवादी पात्रं सर्व इमे द्विजाः ॥ १४.११०.११ ॥
ਕੁਲੀਨ, ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਵੇਦਾਂ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ, ਅਤੇ ਦਇਆਵਾਨ, ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ, ਸਰਲ, ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲਾ — ਇਹ ਸਾਰੇ ਦ੍ਵਿਜ ਦਾਨ ਦੇ ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਹਨ।
14.110.12
एते चाग्रासनस्थास्ते भुञ्जानाः प्रथमं द्विजाः ।
तस्यां पङ्क्त्यां तु ये वान्ये तान्पुनत्येव दर्शनात् ॥ १४.११०.१२ ॥
ਅਗਲੇ ਆਸਨ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਪਹਿਲਾਂ ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਇਹ ਦ੍ਵਿਜ, ਉਸ ਪੰਗਤ ਦੇ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੇਵਲ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
14.110.13
मद्भक्ता ये द्विजश्रेष्ठा मद्भक्ता मत्परायणाः ।
तान्पङ्क्तिपावनान्विद्धि पूज्यांश्चैव विशेषतः ॥ १४.११०.१३ ॥
ਮੇਰੇ ਭਗਤ, ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪਰਮ ਆਸਰਾ ਮੰਨਣ ਵਾਲੇ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਪੰਕਤੀ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਾਣ; ਉਹ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਪੂਜਨੀਕ ਹਨ।
14.110.14
निन्द्याञ्शृणु द्विजान्राजन्नपि वा वेदपारगान् ।
ब्राह्मणच्छद्मना लोके चरतः पापकारिणः ॥ १४.११०.१४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਨਿੰਦਣਯੋਗ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਬਾਰੇ ਸੁਣ; ਵੇਦਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਰੰਗਤ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਭੇਸ ਧਾਰ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪਾਪ ਕਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ।
14.110.15
अनग्निरनधीयानः प्रतिग्रहरुचिस्तु यः ।
यतस्ततस्तु भुञ्जानस्तं विद्याद्ब्रह्मदूषकम् ॥ १४.११०.१५ ॥
ਜੋ ਅਗਨੀਹੀਣ ਹੈ, ਵੇਦ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਦਾ, ਦਾਨ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਰੁਚੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਜਿੱਥੋਂ ਮਿਲੇ ਉੱਥੋਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ-ਦੂਸ਼ਕ ਜਾਣੋ।
14.110.16
मृतसूतकपुष्टाङ्गो यश्च शूद्रान्नभुग्द्विजः ।
अहं चापि न जानामि गतिं तस्य नराधिप ॥ १४.११०.१६ ॥
ਮੌਤ ਅਤੇ ਜਨਮ ਦੇ ਸੂਤਕ ਨਾਲ ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਪੁਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਅਤੇ ਜੋ ਦ੍ਵਿਜ ਸ਼ੂਦਰ ਦਾ ਅੰਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ—ਹੇ ਨਰਾਧਿਪ, ਉਸਦੀ ਗਤੀ ਮੈਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
14.110.17
शूद्रान्नरसपुष्टाङ्गोऽप्यधीयानो हि नित्यशः ।
जपतो जुह्वतो वाऽपि गतिरूर्ध्वं न विद्यते ॥ १४.११०.१७ ॥
ਸ਼ੂਦਰ ਦੇ ਅੰਨ-ਰਸ ਨਾਲ ਜਿਸਦਾ ਸਰੀਰ ਪੁਸ਼ਟ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਭਾਵੇਂ ਨਿੱਤ ਪੜ੍ਹੇ, ਜਪ ਕਰੇ ਜਾਂ ਹਵਨ ਕਰੇ, ਉਸ ਲਈ ਉੱਚੀ ਗਤੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।
14.110.18
आहिताग्निश्च यो विप्रः शूद्रान्नान्न निवर्तते ।
पञ्च तस्य प्रणश्यन्ति आत्मा ब्रह्म त्रयोऽग्नयः ॥ १४.११०.१८ ॥
ਜੋ ਆਹਿਤਾਗਨੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸ਼ੂਦਰ ਦੇ ਅੰਨ ਤੋਂ ਨਿਵ੍ਰਿਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਸ ਦੀਆਂ ਪੰਜ ਚੀਜ਼ਾਂ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ—ਆਤਮਾ, ਬ੍ਰਹਮ (ਵੇਦ) ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਅਗਨੀਆਂ।
14.110.19
शूद्रप्रेषणकर्तुश्च ब्राह्मणस्य विशेषतः ।
भूमावन्नं प्रदातव्यं श्वसृगालसमो हि सः ॥ १४.११०.१९ ॥
ਸ਼ੂਦਰ ਤੋਂ ਸੇਵਾ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ, ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅੰਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਕੁੱਤੇ ਅਤੇ ਗਿੱਦੜ ਵਰਗਾ ਹੈ।
14.110.20
प्रेतभूतं तु यः शूद्रं ब्राह्ममो ज्ञानदुर्बलः ।
अनुगच्छेन्नीयमानं त्रिरात्रमशुचिर्भवेत् ॥ १४.११०.२० ॥
ਪਰ ਜੋ ਗਿਆਨ ਵਿੱਚ ਕਮਜ਼ੋਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਮਰੇ ਹੋਏ ਸ਼ੂਦਰ ਨੂੰ ਲਿਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਅਸ਼ੁੱਧ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
14.110.21
त्रिरात्रे तु ततः पूर्णे नदीं गत्वा समुद्रगाम् ।
प्राणायामशतं कृत्वा घृतं प्राश्य विशुद्ध्यति ॥ १४.११०.२१ ॥
ਫਿਰ ਤਿੰਨ ਰਾਤਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਹੋਣ ਤੇ, ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਵਗਦੀ ਨਦੀ ਤੇ ਜਾ ਕੇ, ਸੌ ਪ੍ਰਾਣਾਯਾਮ ਕਰਕੇ, ਘਿਓ ਖਾ ਕੇ ਉਹ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
14.110.22
अनाथं ब्राह्मणं प्रेतं ये वहन्ति द्विजोत्तमाः ।
पदेपदेऽश्वमेधस्य फलं ते प्राप्नुवन्ति हि ॥ १४.११०.२२ ॥
ਅਨਾਥ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਲਾਸ਼ ਜਿਹੜੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਦ੍ਵਿਜ ਚੁੱਕਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਪੈਰ ਪੈਰ ਤੇ ਅਸ਼ਵਮੇਧ ਦਾ ਫਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
14.110.23
न तेषामशुभं किंचित्पापं वा शुभकर्मणाम् ।
जलावगाहनादेव सद्यः शौचं विधीयते ॥ १४.११०.२३ ॥
ਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਅਸ਼ੁਭ ਜਾਂ ਪਾਪ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ; ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਹੀ ਤੁਰੰਤ ਸ਼ੁੱਧੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ।
14.110.24
शूद्रवेश्मनि विप्रेणि क्षीरं वा यदि वा दधि ।
निवृत्तेन न भोक्तव्यं विद्धि शूद्रान्नमेव तत ॥ १४.११०.२४ ॥
ਸ਼ੂਦਰ ਦੇ ਘਰ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਦਹੀਂ, ਜੋ ਵੀ ਹੋਵੇ, ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਜਾਣੋ ਕਿ ਉਹ ਸ਼ੂਦਰ ਦਾ ਅੰਨ ਹੀ ਹੈ।
14.110.25
विप्राणां भोक्तुकामानामत्यन्तं चान्नकाङ्क्षिणाम् ।
यो विघ्नं कुरुते मर्त्यस्ततो नान्योस्ति पापकृत् ॥ १४.११०.२५ ॥
ਭੋਜਨ ਕਰਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅੰਨ ਦੀ ਬਹੁਤ ਲਾਲਸਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਭੋਜਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਰੁਕਾਵਟ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਾਪੀ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ।
14.110.26
सर्वे च वेदाः सहषङ्भिरङ्गैः ।
साङ्ख्यं पुराणं च कुले च जन्म।
नैतानि सर्वाणि गतिर्भवन्ति ।
शीलव्यपेतस्य नृप द्विजस्य ॥ १४.११०.२६ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ! ਛੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਵੇਦ, ਸਾਂਖਿਆ, ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਉੱਤਮ ਕੁਲ ਵਿੱਚ ਜਨਮ — ਇਹ ਸਭ ਸ਼ੀਲ-ਰਹਿਤ ਦਵਿਜ ਲਈ ਗਤੀ ਨਹੀਂ ਬਣਦੇ।
14.110.27
ग्रहोपरागे विषुवेऽयनान्ते ।
पित्र्ये मघासु स्वसुते च जाते।
गयेषु पिण्डेषु च पाण्डुपुत्र ।
दत्तं भवेन्निष्कसहस्रतुल्यम् ॥ १४.११०.२७ ॥
ਗ੍ਰਹਿਣ ਦੇ ਸਮੇਂ, ਵਿਸ਼ੁਵ ਵਿੱਚ, ਅਯਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਪਿਤ੍ਰ ਕਰਮ ਵਿੱਚ, ਮਘਾ ਨਕਸ਼ਤ੍ਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਦੇ ਜਨਮ ਤੇ, ਅਤੇ ਗਯਾ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ — ਹੇ ਪਾਂਡੁਪੁੱਤਰ! ਜੋ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਨਿਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
14.110.28
वैशाखमासस्य तु या तृतीयाऽ-
नवद्याऽसौ कार्तिकशुक्लपक्षे।
नभस्यमासस्य च कृष्णपक्षे ।
त्रयोदशी पञ्चदशी न माघे ॥ १४.११०.२८ ॥
ਵੈਸਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਉਹ ਤ੍ਰਿਤੀਆ ਨਿਰਦੋਸ਼ ਹੈ; ਉਹ ਕਾਰਤਿਕ ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਨਭਸਯ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪੰਚਦਸ਼ੀ ਹੈ; ਮਾਘ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ।
14.110.29
रहस्यमेतत्पितरो वदन्ति ॥ १४.११०.२९ ॥
ਇਹ ਇੱਕ ਰਹੱਸ ਹੈ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਤਰ ਆਖਦੇ ਹਨ।
14.110.30
यस्त्वेकपङ्क्त्यां विषमं ददाति ।
स्नेहाद्भयाद्वा यदि वाऽर्थहेतोः।
क्रूरं दुराचारमनात्मवन्तं ।
ब्रह्मघ्नमेनं कवयो वदन्ति ॥ १४.११०.३० ॥
ਇੱਕੋ ਪੰਗਤ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਅਸਮਾਨ ਢੰਗ ਨਾਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ — ਮੋਹ ਕਰਕੇ, ਡਰ ਕਰਕੇ, ਜਾਂ ਧਨ ਲਈ — ਉਸ ਕਰੂਰ, ਦੁਰਾਚਾਰੀ, ਸੰਜਮਹੀਨ ਨੂੰ ਗਿਆਨੀ ਬ੍ਰਹਮਹੱਤਿਆਰਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।
14.110.31
धनानि येषां विपुलानि सन्ति ।
नित्यं रमन्ते परलोकमूढाः।
तेषामयं शत्रुवरघ्नलोको ।
नान्यत्सुखं देहसुखे रतानाम् ॥ १४.११०.३१ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਵਿਪੁਲ ਧਨ ਹੈ, ਜੋ ਪਰਲੋਕ ਬਾਰੇ ਮੂਰਖ ਹੋ ਕੇ ਸਦਾ ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਰਮਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸ਼ਤਰੂ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦਾ ਲੋਕ ਹੈ; ਦੇਹ-ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸੁਖ ਨਹੀਂ।
14.110.32
ये चैव मुक्तास्तपसि प्रयुक्ताः ।
स्वाध्यायशीला जरयन्ति देहम्।
जितेन्द्रिया भूतहिते निविष्ट-
स्तेषामसौ चापि परश्च लोकः ॥ १४.११०.३२ ॥
ਜੋ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਲੱਗੇ ਹਨ, ਸ੍ਵਾਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਰਤ ਰਹਿ ਕੇ ਦੇਹ ਨੂੰ ਖੁਰਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਇੰਦਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਹਿੱਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਰ ਹਨ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਹ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਲੋਕ ਹੈ।
14.110.33
ये चैव विद्यां न तपो न दानं ।
न चापि मूढाः प्रजने यतन्ते।
न चापि गच्छन्ति सुखानि भोगां-
स्तेषामयंक चापि परश्च नास्ति ॥ १४.११०.३३ ॥
ਜੋ ਵਿੱਦਿਆ, ਤਪ ਅਤੇ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ, ਮੋਹ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਸੰਤਾਨ ਲਈ ਵੀ ਯਤਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਸੁਖ-ਭੋਗ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦੇ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਇਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਅਤੇ ਪਰ ਵੀ ਨਹੀਂ।
14.110.34
नारायण पुराणेश लोकावास नमोस्तु ते ।
श्रोतुमिच्छामि कार्त्स्न्येन धर्मसारसमुच्चयम् ॥ १४.११०.३४ ॥
ਹੇ ਨਾਰਾਇਣ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਸਰੇ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਧਰਮਸਾਰ ਦਾ ਪੂਰਾ ਸੰਗ੍ਰਹਿ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
14.110.35
धर्मसारं महाप्राज्ञि मनुना प्रोक्तमादितः ।
प्रवक्ष्यामि मनुप्रोक्तं पौराणां श्रुतिसंहितम् ॥ १४.११०.३५ ॥
ਹੇ ਮਹਾਪ੍ਰਾਜ੍ਞ, ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਨੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਧਰਮਸਾਰ ਮੈਂ ਕਹਾਂਗਾ — ਮਨੂ ਦਾ ਕਹਿਆ, ਪੁਰਾਣਾਂ ਦਾ ਸ਼ਰੁਤੀ-ਸੰਗ੍ਰਹਿ।
14.110.36
अग्निचित्कपिला सत्री राजा भिक्षुर्महोदधिः ।
दृष्टमात्रात्पुनत्येते तस्मात्पश्येत तान्सदा ॥ १४.११०.३६ ॥
ਅਗਨੀਚਿਤ, ਕਪਿਲਾ ਗਾਂ, ਸਤੀ ਇਸਤਰੀ, ਰਾਜਾ, ਭਿਖਸ਼ੂ, ਮਹਾਸਾਗਰ — ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਦਰਸ਼ਨ ਨਾਲ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
14.110.37
गौरकस्यैव दातव्या न बहूनां युधिष्ठिर ।
सा गौर्विक्रयमापन्ना दहत्यासप्तमं कुलम् ॥ १४.११०.३७ ॥
ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਗਾਂ ਇੱਕ ਹੀ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ। ਵੇਚੀ ਗਈ ਉਹ ਗਾਂ ਸੱਤਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤੱਕ ਕੁਲ ਨੂੰ ਸਾੜਦੀ ਹੈ।
14.110.38
बहूनां न प्रदातव्या गौर्वस्त्रं शयनं स्त्रियः ।
तादृग्भूतं तु तद्दानं दातारं नोपतिष्ठति ॥ १४.११०.३८ ॥
ਗਾਂ, ਵਸਤਰ, ਬਿਸਤਰਾ ਅਤੇ ਔਰਤਾਂ ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ। ਐਸੇ ਸੁਭਾਅ ਵਾਲਾ ਉਹ ਦਾਨ ਦਾਤਾ ਕੋਲ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਦਾ।
14.110.39
आक्रम्य ब्राह्मणैर्भुक्तमनार्याणां च वेश्मनि ।
गोभिश्च पुण्यं तत्तेषां राजसूयाद्विशिष्यते ॥ १४.११०.३९ ॥
ਅਨਾਰਿਆਂ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਜ਼ਬਰਦਸਤੀ ਭੋਗਿਆ ਗਿਆ, ਗਾਵਾਂ ਸਹਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਉਹ ਪੁੰਨ ਰਾਜਸੂਯ ਯੱਗ ਨਾਲੋਂ ਵਧੀਕ ਹੈ।
14.110.40
मा ददात्विति यो ब्रूयाद्ब्राह्मणेषु च गोषु च ।
तिर्यग्योनिशतं गत्वा चण्डालेषूपजायते ॥ १४.११०.४० ॥
ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਅਤੇ ਗਾਵਾਂ ਬਾਰੇ 'ਨਾ ਦੇਵੇ' ਆਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸੌ ਤਿਰਯਗ ਜੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਚੰਡਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
14.110.41
ब्राह्मणस्वं च यद्दैवं दरिद्रस्यैव यद्धनम् ।
गुरोश्चापि हृतं राजन्स्वर्गस्थानपि पातयेत् ॥ १४.११०.४१ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦਾ ਧਨ, ਜੋ ਦੈਵੀ ਹੈ, ਗਰੀਬ ਦਾ ਧਨ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਦਾ ਧਨ ਹਰਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਵਰਗ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਡੇਗ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
14.110.42
धर्मं जिज्ञासमानानां प्रमाणं परमं श्रुतिः ।
द्वितायं धर्मशास्त्राणि तृतीयं लोकसंग्रहः ॥ १४.११०.४२ ॥
ਧਰਮ ਜਾਣਨ ਦੇ ਇੱਛੁਕਾਂ ਲਈ ਪਰਮ ਪ੍ਰਮਾਣ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਧਰਮਸ਼ਾਸਤਰ; ਤੀਜਾ ਲੋਕਸੰਗ੍ਰਹ, ਭਾਵ ਲੋਕਾਚਾਰ।
14.110.43
आसमुद्राच्च यत्पूर्वादासमुद्राच्च पश्चिमात् ।
हिमाद्रिविन्ध्ययोर्मध्यमार्यावर्तं प्रचक्षते ॥ १४.११०.४३ ॥
ਪੂਰਬੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤੋਂ ਪੱਛਮੀ ਸਮੁੰਦਰ ਤੱਕ, ਹਿਮਾਲਿਆ ਅਤੇ ਵਿੰਧਿਆ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਭਾਗ ਨੂੰ ਆਰਿਆਵਰਤ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.110.44
सरावतीदृषद्वत्योर्देवनद्योर्यदन्तरम् ।
तद्देवनिर्मितं देशं ब्रह्मवर्तं प्रचक्षते ॥ १४.११०.४४ ॥
ਸਰਸਵਤੀ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਦਵਤੀ ਦੇਵਨਦੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਬਣਾਇਆ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਬ੍ਰਹਮਾਵਰਤ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.110.45
यस्मिन्देशे य आचारः पारंपर्यक्रमागतः ।
वर्णानां सान्तरालानां स सदाचार उच्यते ॥ १४.११०.४५ ॥
ਜਿਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਪਰੰਪਰਾ ਨਾਲ ਚਲਿਆ ਆ ਰਿਹਾ ਜੋ ਆਚਾਰ ਹੈ, ਵਰਣਾਂ ਅਤੇ ਅੰਤਰਾਲ ਵਰਣਾਂ ਦਾ ਉਹੀ ਸਦਾਚਾਰ ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.110.46
कुरुक्षेत्रं च मत्स्याश्च पाञ्चालाः शूरसेनयः ।
एते ब्रह्मर्षिदेशास्तु ब्रह्मावर्तादनन्तराः ॥ १४.११०.४६ ॥
ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ, ਮਤਸਯ, ਪਾਂਚਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ੂਰਸੇਨ — ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀਆਂ ਦੇ ਦੇਸ਼ ਹਨ, ਜੋ ਬ੍ਰਹਮਾਵਰਤ ਨਾਲ ਲੱਗਦੇ ਹਨ।
14.110.47
एतद्देशप्रसूतस्य सकाशादग्रजन्मनः ।
स्वं चारित्रं च गृह्णीयुः पृथिव्यां सर्वमानवाः ॥ १४.११०.४७ ॥
ਇਸ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜਨਮੇ ਅਗ੍ਰਜਨਮਾ (ਬ੍ਰਾਹਮਣ) ਤੋਂ ਧਰਤੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣਾ ਆਚਰਣ ਸਿੱਖਣ।
14.110.48
हिमवद्विन्ध्ययोर्मध्यं यत्प्राग्विशसनादपि ।
प्रत्यगेव प्रयागात्तु मध्यदेशः प्रकीर्तितः ॥ १४.११०.४८ ॥
ਹਿਮਾਲਿਆ ਅਤੇ ਵਿੰਧਿਆ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਜੋ ਮੱਧ ਭਾਗ ਹੈ — ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਸਨ ਤੱਕ ਅਤੇ ਪੱਛਮ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਯਾਗ ਤੱਕ — ਉਸੇ ਨੂੰ ਮਧ ਦੇਸ਼ ਆਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
14.110.49
कृष्णसारस्तु चरति मृगो यत्र स्वभावतः ।
स ज्ञेयो याज्ञिको देशो म्लेच्छदेशस्ततः परम् ॥ १४.११०.४९ ॥
ਜਿੱਥੇ ਕਾਲਾ ਹਿਰਨ ਸੁਭਾਵਿਕ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਚਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦੇਸ਼ ਯੱਗ ਲਈ ਯੋਗ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਮਲੇੱਛ ਦੇਸ਼ ਹੈ।
14.110.50
एतान्विज्ञाय देशांस्तु संश्रयेरन्द्विजातयः ।
शूद्रस्तु यस्मिन्कस्मिन्वा निवसेद्वृत्तिकर्शितः ॥ १४.११०.५० ॥
ਇਹਨਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਦਵਿਜਾਤੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ; ਪਰ ਸ਼ੂਦਰ ਰੋਜ਼ੀ ਦੀ ਤੰਗੀ ਨਾਲ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਕੇ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਵੀ ਵੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ।
14.110.51
आचारः प्रथमो धर्मो ह्यहिंसा सत्यमेव च ।
दानं चैव यथाशक्ति नियमाश्च यमैः सह ॥ १४.११०.५१ ॥
ਆਚਾਰ ਹੀ ਪਹਿਲਾ ਧਰਮ ਹੈ; ਅਹਿੰਸਾ ਅਤੇ ਸੱਚ, ਯਥਾਸ਼ਕਤੀ ਦਾਨ, ਅਤੇ ਯਮਾਂ ਸਮੇਤ ਨਿਯਮ ਵੀ।
14.110.52
वैदिकैः कर्मभिः पुण्यैर्निषेकादिर्द्विजन्मनाम् ।
कार्यः शरीरसंस्कारः पावनः प्रेत्य चेह च ॥ १४.११०.५२ ॥
ਦਵਿਜਾਂ ਦਾ ਸਰੀਰ-ਸੰਸਕਾਰ ਨਿਸ਼ੇਕ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਕੇ ਵੈਦਿਕ ਪੁੰਨ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਇਸ ਲੋਕ ਤੇ ਪਰਲੋਕ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
14.110.53
गर्भहोमैर्जातकर्मनामचौलोपनायनैः ।
स्वाध्यायैस्तद्व्रतैश्चैव विवाहस्नातकव्रतैः।
महायज्ञैश्च यज्ञैश्च ब्राह्मीयं क्रियते तनुः ॥ १४.११०.५३ ॥
ਗਰਭਹੋਮ, ਜਾਤਕਰਮ, ਨਾਮਕਰਨ, ਚੂੜਾਕਰਮ, ਉਪਨਯਨ; ਸਵਾਧਿਆਏ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵ੍ਰਤ; ਵਿਆਹ ਅਤੇ ਸਨਾਤਕ ਵ੍ਰਤ; ਮਹਾਯੱਗ ਅਤੇ ਯੱਗ — ਇਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਸਰੀਰ ਬ੍ਰਾਹਮੀ ਬਣਦਾ ਹੈ।
14.110.54
धर्मोर्थौ यदि न स्यातां शुश्रुषा वाऽपि तद्विधा ।
विद्या तस्मिन्नवप्तव्या शुभं बीजमिवोषरे ॥ १४.११०.५४ ॥
ਜੇ ਉਸ ਵਿੱਚ ਧਰਮ ਅਤੇ ਅਰਥ ਨਾ ਹੋਣ, ਜਾਂ ਉਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵੀ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਵਿੱਚ ਵਿੱਦਿਆ ਬੀਜਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ; ਬੰਜਰ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਭ ਬੀਜ ਵਾਂਗ।
14.110.55
लौकिकं वैदिकं वाऽपि तथाऽऽध्यात्मिकमेव वा ।
यस्माज्ज्ञानमिदं प्राप्तं तं पूर्वमभिवादयेत् ॥ १४.११०.५५ ॥
ਲੌਕਿਕ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਵੈਦਿਕ, ਜਾਂ ਆਤਮਕ — ਜਿਸ ਤੋਂ ਇਹ ਗਿਆਨ ਮਿਲਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
14.110.56
सव्येन सव्यं संगृह्य दक्षिणेन तु दक्षिणम् ।
न कुर्यादेकहस्तेन गुरोः पादाभिवादनम् ॥ १४.११०.५६ ॥
ਖੱਬੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਖੱਬਾ ਪੈਰ ਅਤੇ ਸੱਜੇ ਹੱਥ ਨਾਲ ਸੱਜਾ ਪੈਰ ਫੜ ਕੇ — ਇੱਕ ਹੱਥ ਨਾਲ ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ।
14.110.57
निषेकादीनि कर्माणि यः करोति यथाविधि ।
अध्यापयति चैवेनं स विप्रो गुरुरुच्यते ॥ १४.११०.५७ ॥
ਨਿਸ਼ੇਕ ਆਦਿ ਸੰਸਕਾਰ ਜੋ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਵੀ ਹੈ — ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਗੁਰੂ ਕਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
14.110.58
कृत्वोपनयनं वेदान्योध्यापयति नित्यशः ।
सकल्पान्सरहस्यांश्च स चोपाध्याय उच्यते ॥ १४.११०.५८ ॥
ਉਪਨਯਨ ਕਰਵਾ ਕੇ, ਕਲਪ ਅਤੇ ਰਹੱਸਾਂ ਸਮੇਤ ਵੇਦਾਂ ਨੂੰ ਜੋ ਨਿੱਤ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ — ਉਹੀ ਉਪਾਧਿਆਏ ਕਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
14.110.59
साङ्गांश्च वेदानध्याप्य शिक्षयित्वा व्रतानि च ।
विवृणोति च मन्त्रार्थानाचार्यः सोभिधीयते ॥ १४.११०.५९ ॥
ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ ਵੇਦ ਪੜ੍ਹਾ ਕੇ, ਵ੍ਰਤਾਂ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਦੇ ਕੇ ਅਤੇ ਮੰਤਰਾਂ ਦੇ ਅਰਥ ਸਮਝਾਉਣ ਵਾਲਾ — ਉਹ ਆਚਾਰੀਆ ਕਹਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
14.110.60
उपाध्यायाद्दशाचार्य आचार्याणां शतं पिता ।
पितुः शतगुणं माता गौरवेणातिरिच्यते ॥ १४.११०.६० ॥
ਉਪਾਧਿਆਏ ਨਾਲੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾ ਆਚਾਰੀਆ; ਆਚਾਰੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਸੌ ਗੁਣਾ ਪਿਤਾ; ਪਿਤਾ ਨਾਲੋਂ ਸੌ ਗੁਣਾ ਮਾਤਾ ਆਦਰ ਵਿੱਚ ਵੱਧ ਹੈ।
14.110.61
एतेषामपि सर्वेषां गरीयान्ज्ञानदो गुरुः ।
गुरोः परतरं किंचिन्न भूतं न भविष्यति ॥ १४.११०.६१ ॥
ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਿਆਨ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਗੁਰੂ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਕੁਝ ਵੀ ਨਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।
14.110.62
तस्मात्तेषां वशे तिष्ठिच्छुश्रूषापरमो भवेत् ।
अवमानाद्धि तेषां तु नरकं स्यान्न संशयः ॥ १४.११०.६२ ॥
ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਧੀਨ ਰਹਿ ਕੇ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਪੂਰੀ ਲਗਨ ਨਾਲ ਲੱਗਿਆ ਰਹੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅਪਮਾਨ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਰਕ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
14.110.63
हीनाङ्गानतिरिक्ताङ्गान्विद्याहीनान्वयोधिकान् ।
रूपद्रविणहीनांश्च जातिहीनांस्च नाक्षिपेत् ॥ १४.११०.६३ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਘੱਟ ਜਾਂ ਵੱਧ ਹੋਣ, ਜੋ ਵਿੱਦਿਆ ਵਿੱਚ ਹੀਣ ਹੋਣ, ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਹੋਣ, ਰੂਪ ਜਾਂ ਧਨ ਵਿੱਚ ਹੀਣ ਹੋਣ, ਅਤੇ ਜਾਤ ਵਿੱਚ ਹੀਣ ਹੋਣ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਨਾ ਕਰੇ।
14.110.64
शपता यत्कृतं पुण्यं शप्यमानं तु गच्छति ।
शप्यमानस्य यत्पापं शपन्तमनुगच्छति ॥ १४.११०.६४ ॥
ਸਰਾਪ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਜੋ ਪੁੰਨ ਹੈ ਉਹ ਸਰਾਪੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਰਾਪੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਦਾ ਜੋ ਪਾਪ ਹੈ ਉਹ ਸਰਾਪ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.110.65
नास्तिक्यं वेदनिन्दां च देवतानां च कुत्सनम् ।
द्वेषं डंभं च मानं च क्रोधं तैक्ष्ण्यं विवर्जयेत् ॥ १४.११०.६५ ॥
ਨਾਸਤਿਕਤਾ, ਵੇਦਾਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿੰਦਾ, ਦੁਸ਼ਮਣੀ, ਦੰਭ, ਹੰਕਾਰ, ਗੁੱਸਾ ਅਤੇ ਕਠੋਰਤਾ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।