మహాభారతం · అధ్యాయం 14.110
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.110.1
समुच्चयं च धर्माणां भोज्याभोज्यं तथैव च ।
श्रुतं मया त्वत्प्रसादादापद्धर्मं ब्रवीहि मे ॥ १४.११०.१ ॥
ధర్మాల సంగ్రహాన్ని, తినదగినవి తినదగనివి గురించి కూడా, అలాగే నీ అనుగ్రహంతో నేను విన్న ఆపద్ధర్మాన్ని నాకు చెప్పు.
14.110.2
दुर्भिक्षे राष्ट्रसंबाधेऽप्याशौचे मृतसूतके ।
धर्मकालेऽध्वनि तथा नियमो येन लुप्यते ॥ १४.११०.२ ॥
కరువులో, రాష్ట్ర సంకటంలో, అశౌచంలో, మరణ-జనన సూతకంలో, ధర్మకాలంలో, దారిలో కూడా—దానివల్ల నియమం తప్పబడుతుంది.
14.110.3
दूराध्वगमनात्खिन्नो द्विजालाभेऽथ शूद्रतः ।
अकृतन्नं तु यत्किंचिद्गृह्णीयादात्मवृत्तये ॥ १४.११०.३ ॥
దూర ప్రయాణంతో అలసినవాడు, బ్రాహ్మణుడు దొరకనప్పుడు శూద్రుని వద్ద నుంచైనా, వండని ఏ ఆహారాన్నైనా తన జీవనానికి స్వీకరించవచ్చు.
14.110.4
आतुरो दुःखितो वाऽपि तथाऽऽर्तो वा बुभुक्षितः ।
भुञ्जन्नविधिना विप्रः प्रायश्चित्तीयते न च ॥ १४.११०.४ ॥
రోగి, దుఃఖితుడు, బాధితుడు, లేదా ఆకలితో ఉన్న బ్రాహ్మణుడు విధికి విరుద్ధంగా భుజిస్తే కూడా ప్రాయశ్చిత్తం చేయవలసిన అవసరం లేదు.
14.110.5
निमन्त्रितस्तु यो विप्रो विदिवद्धव्यकव्ययोः ।
मांसादीन्यपि भुञ्जानः प्रायश्चित्तीयते न च ॥ १४.११०.५ ॥
వేద విధి ప్రకారం హవ్య-కవ్యాలకు ఆహ్వానించబడిన బ్రాహ్మణుడు మాంసాదులు భుజించినా ప్రాయశ్చిత్తం చేయవలసిన అవసరం లేదు.
14.110.6
अष्टौ तान्यव्रतघ्नानि आपो मूलं घृतं पयः ।
हविर्ब्राह्मणकाम्या च गुरोर्वचनमौषधम् ॥ १४.११०.६ ॥
వ్రత ఉల్లంఘన దోషాన్ని నశింపజేసేవి ఎనిమిది: నీరు, వేరు, నెయ్యి, పాలు, హవిస్సు, బ్రాహ్మణుని కోరిక, గురువు మాట, ఔషధం.
14.110.7
अशक्तो विधिवत्कर्तुं प्रायश्चित्तानि यो नरः ।
विदुषां वचनेनापि दानेनापि विशुद्ध्यति ॥ १४.११०.७ ॥
విధిప్రకారం ప్రాయశ్చిత్తాలు చేయలేని మనిషి, విద్వాంసుల వచనం వల్లనూ దానం వల్లనూ కూడా శుద్ధుడవుతాడు.
14.110.8
अनृतावृतुकाले वा दिवा रात्रौ तथाऽपि वा ।
प्रोषितस्तु स्त्रियं गच्छेत्प्रायश्चित्तीयते न च ॥ १४.११०.८ ॥
ఋతుకాలం కాని సమయంలో లేదా ఋతుకాలంలో, పగలైనా రాత్రైనా, ప్రవాసం నుండి తిరిగివచ్చినవాడు స్త్రీని సమీపిస్తే, అతనికి ప్రాయశ్చిత్తం అవసరం లేదు.
14.110.9
प्रशस्याः कीदृशा विप्रा निन्द्याश्चापि सुरेश्वर ।
अष्टकायाश्च कः कालस्तन्मे कथय सुव्रत ॥ १४.११०.९ ॥
ఓ సురేశ్వరా, ఎటువంటి బ్రాహ్మణులు ప్రశంసనీయులు, ఎటువంటివారు నిందనీయులు? అష్టకా కాలం ఏది? ఓ సుత్రతా, అది నాకు చెప్పు.
14.110.10
सत्यसन्धं द्विजं दृष्ट्वा स्थानाद्वेपति भास्करः ।
एष मे मण्डलं भित्त्वा याति ब्रह्म सनातनम् ॥ १४.११०.१० ॥
సత్యసంధుడైన ద్విజుని చూసి సూర్యుడు తన స్థానం నుండి కంపిస్తాడు. ఇతడు నా మండలాన్ని భేదించి సనాతన బ్రహ్మాన్ని చేరుతాడు.
14.110.11
कुलीनः कर्मकृद्वैद्यस्तथा चाप्यानृशंस्यवान् ।
श्रीमानृजउः सत्यवादी पात्रं सर्व इमे द्विजाः ॥ १४.११०.११ ॥
కులీనుడు, కర్మలు చేసేవాడు, వేదజ్ఞుడు, అలాగే దయగలవాడు, శ్రీమంతుడు, సరళుడు, సత్యవాది — ఈ ద్విజులందరూ దానానికి యోగ్యులు.
14.110.12
एते चाग्रासनस्थास्ते भुञ्जानाः प्रथमं द्विजाः ।
तस्यां पङ्क्त्यां तु ये वान्ये तान्पुनत्येव दर्शनात् ॥ १४.११०.१२ ॥
ముందు ఆసనంపై కూర్చుని మొదట భోజనం చేసే ఈ ద్విజులు, ఆ వరుసలో ఉన్న ఇతరులను కూడా చూపుతోనే పవిత్రులను చేస్తారు.
14.110.13
मद्भक्ता ये द्विजश्रेष्ठा मद्भक्ता मत्परायणाः ।
तान्पङ्क्तिपावनान्विद्धि पूज्यांश्चैव विशेषतः ॥ १४.११०.१३ ॥
నా భక్తులైన, నన్నే పరమ గతిగా భావించే ద్విజశ్రేష్ఠులను పంక్తిని పవిత్రం చేసేవారిగా తెలుసుకో; వారు ప్రత్యేకంగా పూజ్యులు.
14.110.14
निन्द्याञ्शृणु द्विजान्राजन्नपि वा वेदपारगान् ।
ब्राह्मणच्छद्मना लोके चरतः पापकारिणः ॥ १४.११०.१४ ॥
ఓ రాజా, నిందార్హులైన ద్విజులను వినుము; వేదాలలో పారంగతులైనప్పటికీ, బ్రాహ్మణ వేషంలో లోకంలో పాపకర్మలు చేస్తూ తిరిగేవారు వారు.
14.110.15
अनग्निरनधीयानः प्रतिग्रहरुचिस्तु यः ।
यतस्ततस्तु भुञ्जानस्तं विद्याद्ब्रह्मदूषकम् ॥ १४.११०.१५ ॥
అగ్నిహీనుడు, వేదాధ్యయనం చేయనివాడు, దానం స్వీకరించడంలో ఆసక్తి ఉన్నవాడు, ఎక్కడి నుంచైనా భోజనం చేసేవాడు—అతడిని బ్రహ్మదూషకుడిగా తెలుసుకోవాలి.
14.110.16
मृतसूतकपुष्टाङ्गो यश्च शूद्रान्नभुग्द्विजः ।
अहं चापि न जानामि गतिं तस्य नराधिप ॥ १४.११०.१६ ॥
మృత్యు-జనన సూతకంతో శరీరం పోషితమైనవాడు, శూద్రుని అన్నం తినే ద్విజుడు—ఓ నరాధిపా, అతని గతి నాకూ తెలియదు.
14.110.17
शूद्रान्नरसपुष्टाङ्गोऽप्यधीयानो हि नित्यशः ।
जपतो जुह्वतो वाऽपि गतिरूर्ध्वं न विद्यते ॥ १४.११०.१७ ॥
శూద్రుని అన్న రసంతో శరీరం పోషితమైనవాడు—అతడు నిత్యం అధ్యయనం చేసినా, జపం చేసినా, హోమం చేసినా, అతనికి ఊర్ధ్వగతి లభించదు.
14.110.18
आहिताग्निश्च यो विप्रः शूद्रान्नान्न निवर्तते ।
पञ्च तस्य प्रणश्यन्ति आत्मा ब्रह्म त्रयोऽग्नयः ॥ १४.११०.१८ ॥
ఆహితాగ్ని అయినా శూద్రుని అన్నం నుండి వైదొలగని విప్రునికి ఐదు నశిస్తాయి—ఆత్మ, బ్రహ్మ (వేదం), మూడు అగ్నులు.
14.110.19
शूद्रप्रेषणकर्तुश्च ब्राह्मणस्य विशेषतः ।
भूमावन्नं प्रदातव्यं श्वसृगालसमो हि सः ॥ १४.११०.१९ ॥
శూద్రుని సేవకునిగా పనిచేయించే బ్రాహ్మణునికి, ముఖ్యంగా, నేలపై అన్నం పెట్టాలి; అతడు కుక్క, నక్కలతో సమానుడు.
14.110.20
प्रेतभूतं तु यः शूद्रं ब्राह्ममो ज्ञानदुर्बलः ।
अनुगच्छेन्नीयमानं त्रिरात्रमशुचिर्भवेत् ॥ १४.११०.२० ॥
కానీ, జ్ఞానంలో బలహీనుడైన బ్రాహ్మణుడు, శవంగా మారిన శూద్రుడిని మోసుకువెళ్తుండగా వెంబడిస్తే, మూడు రాత్రులు అశుచిగా ఉంటాడు.
14.110.21
त्रिरात्रे तु ततः पूर्णे नदीं गत्वा समुद्रगाम् ।
प्राणायामशतं कृत्वा घृतं प्राश्य विशुद्ध्यति ॥ १४.११०.२१ ॥
అప్పుడు మూడు రాత్రులు పూర్తయ్యాక, సముద్రానికి ప్రవహించే నదికి వెళ్లి, వంద ప్రాణాయామాలు చేసి, నెయ్యి తిని, అతడు శుద్ధుడవుతాడు.
14.110.22
अनाथं ब्राह्मणं प्रेतं ये वहन्ति द्विजोत्तमाः ।
पदेपदेऽश्वमेधस्य फलं ते प्राप्नुवन्ति हि ॥ १४.११०.२२ ॥
అనాథుడైన బ్రాహ్మణుని శవాన్ని మోసే ఉత్తమ ద్విజులు, అడుగడుగునా అశ్వమేధ ఫలాన్ని పొందుతారు.
14.110.23
न तेषामशुभं किंचित्पापं वा शुभकर्मणाम् ।
जलावगाहनादेव सद्यः शौचं विधीयते ॥ १४.११०.२३ ॥
శుభకర్మలు చేసేవారికి ఏ అశుభమూ పాపమూ ఉండదు; నీటిలో స్నానం చేయడం వల్లనే వెంటనే శుద్ధి విధించబడింది.
14.110.24
शूद्रवेश्मनि विप्रेणि क्षीरं वा यदि वा दधि ।
निवृत्तेन न भोक्तव्यं विद्धि शूद्रान्नमेव तत ॥ १४.११०.२४ ॥
శూద్రుని ఇంట్లో బ్రాహ్మణుడు పాలు లేదా పెరుగు, ఏదైనా సరే, తినకూడదు; అది శూద్రుని అన్నమే అని తెలుసుకో.
14.110.25
विप्राणां भोक्तुकामानामत्यन्तं चान्नकाङ्क्षिणाम् ।
यो विघ्नं कुरुते मर्त्यस्ततो नान्योस्ति पापकृत् ॥ १४.११०.२५ ॥
భోజనం చేయాలనుకుంటున్న, అన్నాన్ని అత్యంతంగా కోరుకుంటున్న బ్రాహ్మణులకు అడ్డంకి కలిగించే మనిషి — అతనికంటే పాపి మరొకడు లేడు.
14.110.26
सर्वे च वेदाः सहषङ्भिरङ्गैः ।
साङ्ख्यं पुराणं च कुले च जन्म।
नैतानि सर्वाणि गतिर्भवन्ति ।
शीलव्यपेतस्य नृप द्विजस्य ॥ १४.११०.२६ ॥
ఓ రాజా! ఆరు అంగాలతో కూడిన సమస్త వేదాలు, సాంఖ్యం, పురాణాలు, ఉత్తమ కులంలో పుట్టుక — ఇవేవీ శీలరహితుడైన ద్విజునికి గతి కావు.
14.110.27
ग्रहोपरागे विषुवेऽयनान्ते ।
पित्र्ये मघासु स्वसुते च जाते।
गयेषु पिण्डेषु च पाण्डुपुत्र ।
दत्तं भवेन्निष्कसहस्रतुल्यम् ॥ १४.११०.२७ ॥
గ్రహణ సమయంలో, విషువంలో, అయనాంతంలో, పితృకర్మలో, మఘా నక్షత్రాలలో, స్వంత కుమారుడు జన్మించిన సమయంలో, గయలోని పిండాలలో — ఓ పాండుపుత్రా! ఇచ్చే దానం వేయి నిష్కాలతో సమానం.
14.110.28
वैशाखमासस्य तु या तृतीयाऽ-
नवद्याऽसौ कार्तिकशुक्लपक्षे।
नभस्यमासस्य च कृष्णपक्षे ।
त्रयोदशी पञ्चदशी न माघे ॥ १४.११०.२८ ॥
వైశాఖ మాసంలోని ఆ తృతీయ నిర్దోషమైనది; అది కార్తీక శుక్ల పక్షంలో ఉంది. నభస్య మాసపు కృష్ణ పక్షంలో త్రయోదశి, పంచదశి ఉన్నాయి; మాఘంలో లేవు.
14.110.29
रहस्यमेतत्पितरो वदन्ति ॥ १४.११०.२९ ॥
ఇది ఒక రహస్యం అని పితరులు చెబుతారు.
14.110.30
यस्त्वेकपङ्क्त्यां विषमं ददाति ।
स्नेहाद्भयाद्वा यदि वाऽर्थहेतोः।
क्रूरं दुराचारमनात्मवन्तं ।
ब्रह्मघ्नमेनं कवयो वदन्ति ॥ १४.११०.३० ॥
ఒకే పంక్తిలో కూర్చున్న బ్రాహ్మణులకు అసమానంగా ఇచ్చేవాడు — ప్రేమతో, భయంతో, లేదా ధనం కోసం — ఆ క్రూరుడు, దురాచారుడు, ఆత్మనిగ్రహం లేనివాడిని జ్ఞానులు బ్రహ్మహంతకుడు అంటారు.
14.110.31
धनानि येषां विपुलानि सन्ति ।
नित्यं रमन्ते परलोकमूढाः।
तेषामयं शत्रुवरघ्नलोको ।
नान्यत्सुखं देहसुखे रतानाम् ॥ १४.११०.३१ ॥
ఎవరికి విపులమైన ధనం ఉందో, పరలోకం గురించి మోహంలో పడి నిత్యం దానిలోనే రమిస్తారో, వారికి ఇది శత్రువుల శ్రేష్ఠులను చంపేవారి లోకం; దేహసుఖంలో మునిగినవారికి వేరే సుఖం లేదు.
14.110.32
ये चैव मुक्तास्तपसि प्रयुक्ताः ।
स्वाध्यायशीला जरयन्ति देहम्।
जितेन्द्रिया भूतहिते निविष्ट-
स्तेषामसौ चापि परश्च लोकः ॥ १४.११०.३२ ॥
విముక్తులై తపస్సులో నిమగ్నులై, స్వాధ్యాయశీలులై దేహాన్ని క్షీణింపజేసేవారూ, ఇంద్రియాలను జయించి ప్రాణుల హితంలో నిలిచినవారూ — వారికి అది ఉంది, దానికంటే ఆవల మరో లోకం కూడా ఉంది.
14.110.33
ये चैव विद्यां न तपो न दानं ।
न चापि मूढाः प्रजने यतन्ते।
न चापि गच्छन्ति सुखानि भोगां-
स्तेषामयंक चापि परश्च नास्ति ॥ १४.११०.३३ ॥
విద్య, తపస్సు, దానాల్లో లేనివారూ, మోహంలో పడి సంతానం కోసం కూడా ప్రయత్నించనివారూ, సుఖాలు భోగాలు పొందనివారూ — వారికి ఇదీ లేదు, పరమూ లేదు.
14.110.34
नारायण पुराणेश लोकावास नमोस्तु ते ।
श्रोतुमिच्छामि कार्त्स्न्येन धर्मसारसमुच्चयम् ॥ १४.११०.३४ ॥
నారాయణా, పురాణాలకు ప్రభువా, లోకాలకు ఆశ్రయమా, నీకు నమస్కారం. ధర్మసారపు సమగ్ర సంగ్రహాన్ని పూర్తిగా వినాలనుకుంటున్నాను.
14.110.35
धर्मसारं महाप्राज्ञि मनुना प्रोक्तमादितः ।
प्रवक्ष्यामि मनुप्रोक्तं पौराणां श्रुतिसंहितम् ॥ १४.११०.३५ ॥
మహాప్రాజ్ఞా, ఆదిలో మనువు చెప్పిన ధర్మసారాన్ని చెబుతాను — మనువు పలికిన పురాణాల శ్రుతి-సంగ్రహాన్ని.
14.110.36
अग्निचित्कपिला सत्री राजा भिक्षुर्महोदधिः ।
दृष्टमात्रात्पुनत्येते तस्मात्पश्येत तान्सदा ॥ १४.११०.३६ ॥
అగ్నిచిత్తు, కపిలగోవు, సతీ స్త్రీ, రాజు, భిక్షువు, మహాసముద్రం — ఇవి చూసిన మాత్రానే పవిత్రం చేస్తాయి; కాబట్టి వీటిని ఎల్లప్పుడూ చూడాలి.
14.110.37
गौरकस्यैव दातव्या न बहूनां युधिष्ठिर ।
सा गौर्विक्रयमापन्ना दहत्यासप्तमं कुलम् ॥ १४.११०.३७ ॥
యుధిష్ఠిరా, ఆవును ఒక్కరికే ఇవ్వాలి, అనేకులకు ఇవ్వరాదు. అమ్మబడిన ఆ ఆవు ఏడవ తరం వరకు వంశాన్ని దహిస్తుంది.
14.110.38
बहूनां न प्रदातव्या गौर्वस्त्रं शयनं स्त्रियः ।
तादृग्भूतं तु तद्दानं दातारं नोपतिष्ठति ॥ १४.११०.३८ ॥
ఆవు, వస్త్రం, శయ్య, స్త్రీలను అనేకులకు ఇవ్వరాదు. అటువంటి స్వభావం గల ఆ దానం దాతను చేరదు.
14.110.39
आक्रम्य ब्राह्मणैर्भुक्तमनार्याणां च वेश्मनि ।
गोभिश्च पुण्यं तत्तेषां राजसूयाद्विशिष्यते ॥ १४.११०.३९ ॥
అనార్యుల ఇంట బ్రాహ్మణులచే బలాత్కారంగా అనుభవించబడినదీ, గోవులతో కూడినదీ అయిన వారి ఆ పుణ్యం రాజసూయ యాగం కంటే శ్రేష్ఠమైనది.
14.110.40
मा ददात्विति यो ब्रूयाद्ब्राह्मणेषु च गोषु च ।
तिर्यग्योनिशतं गत्वा चण्डालेषूपजायते ॥ १४.११०.४० ॥
బ్రాహ్మణులకు, గోవులకు 'ఇవ్వవద్దు' అని అనేవాడు, వంద తిర్యగ్యోనులలో తిరిగి చండాలుర మధ్య జన్మిస్తాడు.
14.110.41
ब्राह्मणस्वं च यद्दैवं दरिद्रस्यैव यद्धनम् ।
गुरोश्चापि हृतं राजन्स्वर्गस्थानपि पातयेत् ॥ १४.११०.४१ ॥
రాజా, బ్రాహ్మణుని సొమ్ము, దైవసంబంధమైనది, దరిద్రుని ధనం, గురువు ధనం అపహరింపబడితే, స్వర్గస్థులనైనా పడగొడుతుంది.
14.110.42
धर्मं जिज्ञासमानानां प्रमाणं परमं श्रुतिः ।
द्वितायं धर्मशास्त्राणि तृतीयं लोकसंग्रहः ॥ १४.११०.४२ ॥
ధర్మాన్ని తెలుసుకోగోరేవారికి పరమ ప్రమాణం శ్రుతి; రెండవది ధర్మశాస్త్రాలు; మూడవది లోకసంగ్రహం, అంటే లోకాచారం.
14.110.43
आसमुद्राच्च यत्पूर्वादासमुद्राच्च पश्चिमात् ।
हिमाद्रिविन्ध्ययोर्मध्यमार्यावर्तं प्रचक्षते ॥ १४.११०.४३ ॥
తూర్పు సముద్రం నుండి పశ్చిమ సముద్రం వరకు, హిమాలయానికి వింధ్యకు మధ్య ఉన్న భాగాన్ని ఆర్యావర్తం అని పిలుస్తారు.
14.110.44
सरावतीदृषद्वत्योर्देवनद्योर्यदन्तरम् ।
तद्देवनिर्मितं देशं ब्रह्मवर्तं प्रचक्षते ॥ १४.११०.४४ ॥
సరస్వతి మరియు దృషద్వతి దేవనదుల మధ్య ఉన్న, దేవతలచే నిర్మితమైన ఆ ప్రదేశాన్ని బ్రహ్మావర్తం అని పిలుస్తారు.
14.110.45
यस्मिन्देशे य आचारः पारंपर्यक्रमागतः ।
वर्णानां सान्तरालानां स सदाचार उच्यते ॥ १४.११०.४५ ॥
ఏ దేశంలో పరంపరగా వచ్చిన ఏ ఆచారం ఉన్నదో, వర్ణాలకు మరియు మధ్యస్థ వర్ణాలకు అదే సదాచారం అని చెప్పబడుతుంది.
14.110.46
कुरुक्षेत्रं च मत्स्याश्च पाञ्चालाः शूरसेनयः ।
एते ब्रह्मर्षिदेशास्तु ब्रह्मावर्तादनन्तराः ॥ १४.११०.४६ ॥
కురుక్షేత్రం, మత్స్యులు, పాంచాలులు, శూరసేనులు — ఇవి బ్రహ్మర్షుల దేశాలు; ఇవి బ్రహ్మావర్తానికి ఆనుకొని ఉన్నాయి.
14.110.47
एतद्देशप्रसूतस्य सकाशादग्रजन्मनः ।
स्वं चारित्रं च गृह्णीयुः पृथिव्यां सर्वमानवाः ॥ १४.११०.४७ ॥
ఈ దేశంలో జన్మించిన అగ్రజన్ముని వద్ద, భూమిపై ఉన్న సర్వ మానవులూ తమ నడవడిని నేర్చుకోవాలి.
14.110.48
हिमवद्विन्ध्ययोर्मध्यं यत्प्राग्विशसनादपि ।
प्रत्यगेव प्रयागात्तु मध्यदेशः प्रकीर्तितः ॥ १४.११०.४८ ॥
హిమాలయానికి వింధ్యకు మధ్య ఉన్న భాగం — తూర్పున విశసన వరకు, పడమర ప్రయాగ వరకు — దానిని మధ్యదేశం అని చెప్పారు.
14.110.49
कृष्णसारस्तु चरति मृगो यत्र स्वभावतः ।
स ज्ञेयो याज्ञिको देशो म्लेच्छदेशस्ततः परम् ॥ १४.११०.४९ ॥
నల్ల జింక సహజంగా సంచరించే ప్రదేశం యజ్ఞయోగ్యమైనదిగా తెలుసుకోవాలి; దానికి ఆవల మ్లేచ్ఛ దేశం.
14.110.50
एतान्विज्ञाय देशांस्तु संश्रयेरन्द्विजातयः ।
शूद्रस्तु यस्मिन्कस्मिन्वा निवसेद्वृत्तिकर्शितः ॥ १४.११०.५० ॥
ఈ దేశాలను తెలుసుకొని ద్విజులు వాటిలోనే నివసించాలి; కానీ శూద్రుడు జీవనభారంతో కృశించి ఎక్కడైనా నివసించవచ్చు.
14.110.51
आचारः प्रथमो धर्मो ह्यहिंसा सत्यमेव च ।
दानं चैव यथाशक्ति नियमाश्च यमैः सह ॥ १४.११०.५१ ॥
ఆచారమే ప్రథమ ధర్మం; అహింస, సత్యం, యథాశక్తి దానం, యమాలతో కూడిన నియమాలు కూడా ధర్మమే.
14.110.52
वैदिकैः कर्मभिः पुण्यैर्निषेकादिर्द्विजन्मनाम् ।
कार्यः शरीरसंस्कारः पावनः प्रेत्य चेह च ॥ १४.११०.५२ ॥
ద్విజులకు శరీరసంస్కారం నిషేకం మొదలు వైదిక పుణ్యకర్మలతో చేయాలి; అది ఇహపరాలలో పవిత్రం చేస్తుంది.
14.110.53
गर्भहोमैर्जातकर्मनामचौलोपनायनैः ।
स्वाध्यायैस्तद्व्रतैश्चैव विवाहस्नातकव्रतैः।
महायज्ञैश्च यज्ञैश्च ब्राह्मीयं क्रियते तनुः ॥ १४.११०.५३ ॥
గర్భహోమాలు, జాతకర్మ, నామకరణం, చౌలం, ఉపనయనం; స్వాధ్యాయం, వాటి వ్రతాలు; వివాహ, స్నాతక వ్రతాలు; మహాయజ్ఞాలు, యజ్ఞాలు — వీటితో శరీరం బ్రాహ్మీ అవుతుంది.
14.110.54
धर्मोर्थौ यदि न स्यातां शुश्रुषा वाऽपि तद्विधा ।
विद्या तस्मिन्नवप्तव्या शुभं बीजमिवोषरे ॥ १४.११०.५४ ॥
అతనిలో ధర్మం, అర్థం లేకపోతే, లేదా అలాంటి సేవ లేకపోతే, అతనిలో విద్యను నాటాలి; బీడు భూమిలో శుభ బీజం వలె.
14.110.55
लौकिकं वैदिकं वाऽपि तथाऽऽध्यात्मिकमेव वा ।
यस्माज्ज्ञानमिदं प्राप्तं तं पूर्वमभिवादयेत् ॥ १४.११०.५५ ॥
లౌకికమైనా, వైదికమైనా, లేదా ఆధ్యాత్మికమైనా — ఎవరి నుండి ఈ జ్ఞానం పొందబడిందో, వారికి ముందుగా అభివాదం చేయాలి.
14.110.56
सव्येन सव्यं संगृह्य दक्षिणेन तु दक्षिणम् ।
न कुर्यादेकहस्तेन गुरोः पादाभिवादनम् ॥ १४.११०.५६ ॥
ఎడమ చేతితో ఎడమ పాదాన్ని, కుడి చేతితో కుడి పాదాన్ని పట్టుకుని — ఒకే చేత్తో గురువు పాదాలకు నమస్కరించకూడదు.
14.110.57
निषेकादीनि कर्माणि यः करोति यथाविधि ।
अध्यापयति चैवेनं स विप्रो गुरुरुच्यते ॥ १४.११०.५७ ॥
నిషేకం మొదలైన సంస్కారాలను విధిప్రకారం చేసి, ఇతనికి బోధించేవాడు — ఆ విప్రుడు గురువు అని పిలవబడతాడు.
14.110.58
कृत्वोपनयनं वेदान्योध्यापयति नित्यशः ।
सकल्पान्सरहस्यांश्च स चोपाध्याय उच्यते ॥ १४.११०.५८ ॥
ఉపనయనం చేయించి, కల్పాలు, రహస్యాలతో కూడిన వేదాలను నిత్యం బోధించేవాడు — అతడే ఉపాధ్యాయుడు అని పిలవబడతాడు.
14.110.59
साङ्गांश्च वेदानध्याप्य शिक्षयित्वा व्रतानि च ।
विवृणोति च मन्त्रार्थानाचार्यः सोभिधीयते ॥ १४.११०.५९ ॥
అంగాలతో సహా వేదాలను బోధించి, వ్రతాలను శిక్షణ ఇచ్చి, మంత్రార్థాలను వివరించేవాడు — అతడే ఆచార్యుడు అని పిలవబడతాడు.
14.110.60
उपाध्यायाद्दशाचार्य आचार्याणां शतं पिता ।
पितुः शतगुणं माता गौरवेणातिरिच्यते ॥ १४.११०.६० ॥
ఉపాధ్యాయుని కంటే పదిరెట్లు ఆచార్యుడు; ఆచార్యుల కంటే నూరు రెట్లు తండ్రి; తండ్రి కంటే నూరు రెట్లు తల్లి గౌరవంలో మిన్న.
14.110.61
एतेषामपि सर्वेषां गरीयान्ज्ञानदो गुरुः ।
गुरोः परतरं किंचिन्न भूतं न भविष्यति ॥ १४.११०.६१ ॥
వీరందరిలోనూ జ్ఞానాన్ని ఇచ్చే గురువు గొప్పవాడు. గురువు కంటే గొప్పది ఏదీ ఉండలేదు, ఉండబోదు.
14.110.62
तस्मात्तेषां वशे तिष्ठिच्छुश्रूषापरमो भवेत् ।
अवमानाद्धि तेषां तु नरकं स्यान्न संशयः ॥ १४.११०.६२ ॥
కాబట్టి వారికి లోబడి, సేవలో అత్యంత నిమగ్నంగా ఉండాలి. వారిని అవమానించడం వల్ల నరకం కలుగుతుంది, ఇందులో సందేహం లేదు.
14.110.63
हीनाङ्गानतिरिक्ताङ्गान्विद्याहीनान्वयोधिकान् ।
रूपद्रविणहीनांश्च जातिहीनांस्च नाक्षिपेत् ॥ १४.११०.६३ ॥
అవయవాలు తక్కువైన వారిని, ఎక్కువైన వారిని, విద్యలేని వారిని, వయసులో పెద్దవారిని, రూపంలో లేదా ధనంలో తక్కువైన వారిని, జన్మతః తక్కువ వారిని ఎగతాళి చేయరాదు.
14.110.64
शपता यत्कृतं पुण्यं शप्यमानं तु गच्छति ।
शप्यमानस्य यत्पापं शपन्तमनुगच्छति ॥ १४.११०.६४ ॥
శపించేవాడు చేసిన పుణ్యం శపించబడినవాని దగ్గరకు వెళ్తుంది; శపించబడినవాని పాపం శపించినవాణ్ణి అనుసరిస్తుంది.
14.110.65
नास्तिक्यं वेदनिन्दां च देवतानां च कुत्सनम् ।
द्वेषं डंभं च मानं च क्रोधं तैक्ष्ण्यं विवर्जयेत् ॥ १४.११०.६५ ॥
నాస్తికత్వం, వేదాలను నిందించడం, దేవతలను దూషించడం, ద్వేషం, డంభం, అహంకారం, కోపం, కఠినత్వం వీటిని విడిచిపెట్టాలి.