มหาภารตะ · อัธยายะ 14.110
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.110.1
समुच्चयं च धर्माणां भोज्याभोज्यं तथैव च ।
श्रुतं मया त्वत्प्रसादादापद्धर्मं ब्रवीहि मे ॥ १४.११०.१ ॥
ขอโปรดตรัสแก่ข้าพระองค์ถึงการรวบรวมธรรมทั้งหลาย ว่าอะไรควรกินและไม่ควรกิน และเช่นเดียวกันถึงธรรมในยามทุกข์ยาก ซึ่งข้าพระองค์ได้ฟังมาด้วยพระกรุณาของพระองค์
14.110.2
दुर्भिक्षे राष्ट्रसंबाधेऽप्याशौचे मृतसूतके ।
धर्मकालेऽध्वनि तथा नियमो येन लुप्यते ॥ १४.११०.२ ॥
ในยามอดอยากขาดแคลน ในยามที่แผ่นดินเดือดร้อน ในยามไม่บริสุทธิ์ ในยามไม่บริสุทธิ์เพราะความตายหรือการเกิด ในเวลาปฏิบัติธรรม และแม้บนทาง ซึ่งข้อกำหนดอาจถูกละเว้นได้
14.110.3
दूराध्वगमनात्खिन्नो द्विजालाभेऽथ शूद्रतः ।
अकृतन्नं तु यत्किंचिद्गृह्णीयादात्मवृत्तये ॥ १४.११०.३ ॥
ผู้ที่อ่อนเพลียจากการเดินทางไกล เมื่อหาพราหมณ์ไม่ได้ ก็อาจรับอาหารที่ยังไม่ได้ปรุงจากศูทรได้บ้าง เพื่อเลี้ยงชีวิตของตน
14.110.4
आतुरो दुःखितो वाऽपि तथाऽऽर्तो वा बुभुक्षितः ।
भुञ्जन्नविधिना विप्रः प्रायश्चित्तीयते न च ॥ १४.११०.४ ॥
พราหมณ์ผู้เจ็บป่วย ทุกข์ระทม ถูกเบียดเบียน หรือหิวโหย แม้กินโดยไม่เป็นไปตามข้อกำหนด ก็ไม่ต้องชดใช้ด้วยการไถ่บาป
14.110.5
निमन्त्रितस्तु यो विप्रो विदिवद्धव्यकव्ययोः ।
मांसादीन्यपि भुञ्जानः प्रायश्चित्तीयते न च ॥ १४.११०.५ ॥
พราหมณ์ผู้ได้รับนิมนต์ตามพระเวทให้ไปร่วมการบูชาเทพเจ้าและบรรพบุรุษ แม้จะกินเนื้อสัตว์และอาหารทำนองนั้น ก็ไม่ต้องชดใช้ด้วยการไถ่บาป
14.110.6
अष्टौ तान्यव्रतघ्नानि आपो मूलं घृतं पयः ।
हविर्ब्राह्मणकाम्या च गुरोर्वचनमौषधम् ॥ १४.११०.६ ॥
สิ่งเหล่านี้ทั้งแปดย่อมชำระมลทินจากการละเมิดคำปฏิญาณ ได้แก่ น้ำ รากพืช เนยใส นม เครื่องบูชา ความปรารถนาของพราหมณ์ คำสอนของครู และยารักษาโรค
14.110.7
अशक्तो विधिवत्कर्तुं प्रायश्चित्तानि यो नरः ।
विदुषां वचनेनापि दानेनापि विशुद्ध्यति ॥ १४.११०.७ ॥
ผู้ที่ไม่สามารถปฏิบัติการไถ่บาปตามข้อกำหนดได้ ย่อมบริสุทธิ์ได้ด้วยคำของผู้รู้ และด้วยการให้ทานเช่นกัน
14.110.8
अनृतावृतुकाले वा दिवा रात्रौ तथाऽपि वा ।
प्रोषितस्तु स्त्रियं गच्छेत्प्रायश्चित्तीयते न च ॥ १४.११०.८ ॥
ไม่ว่าจะอยู่นอกฤดูกาลสืบพันธุ์หรือในฤดูกาลนั้น ไม่ว่ากลางวันหรือกลางคืน ผู้ที่กลับจากการเดินทางไกลแล้วร่วมประเวณีกับหญิง ไม่จำเป็นต้องชดใช้ด้วยการไถ่บาป
14.110.9
प्रशस्याः कीदृशा विप्रा निन्द्याश्चापि सुरेश्वर ।
अष्टकायाश्च कः कालस्तन्मे कथय सुव्रत ॥ १४.११०.९ ॥
โอ้ เจ้าแห่งเทพทั้งหลาย พราหมณ์เช่นไรควรสรรเสริญ และเช่นไรควรตำหนิ และเวลาของพิธีอัษฏกาคือเมื่อใด ขอโปรดตรัสบอกข้าพระองค์ โอ้ ผู้ทรงคำปฏิญาณอันดีงาม
14.110.10
सत्यसन्धं द्विजं दृष्ट्वा स्थानाद्वेपति भास्करः ।
एष मे मण्डलं भित्त्वा याति ब्रह्म सनातनम् ॥ १४.११०.१० ॥
เมื่อเห็นพราหมณ์ผู้ยึดมั่นในความจริง ดวงอาทิตย์ก็สั่นสะเทือนในที่ของตน พราหมณ์ผู้นี้จะทะลุผ่านวงโคจรของข้า แล้วไปสู่พรหมันนิรันดร์
14.110.11
कुलीनः कर्मकृद्वैद्यस्तथा चाप्यानृशंस्यवान् ।
श्रीमानृजउः सत्यवादी पात्रं सर्व इमे द्विजाः ॥ १४.११०.११ ॥
ผู้ที่มาจากตระกูลดี ผู้ประกอบพิธีกรรม ผู้รู้พระเวทและเป็นผู้มีความรู้ ผู้ใจอ่อนโยนไม่โหดร้าย ผู้มั่งคั่ง ผู้ซื่อตรง ผู้พูดความจริง พราหมณ์ทั้งหมดนี้เป็นผู้ควรรับทาน
14.110.12
एते चाग्रासनस्थास्ते भुञ्जानाः प्रथमं द्विजाः ।
तस्यां पङ्क्त्यां तु ये वान्ये तान्पुनत्येव दर्शनात् ॥ १४.११०.१२ ॥
พราหมณ์ทั้งหลายที่นั่งในที่นั่งแถวหน้าและรับประทานก่อน แม้เพียงได้ถูกมองเห็น ก็ชำระผู้อื่นในแถวนั้นให้บริสุทธิ์ได้
14.110.13
मद्भक्ता ये द्विजश्रेष्ठा मद्भक्ता मत्परायणाः ।
तान्पङ्क्तिपावनान्विद्धि पूज्यांश्चैव विशेषतः ॥ १४.११०.१३ ॥
จงรู้ไว้ว่า พราหมณ์ผู้ประเสริฐที่ภักดีต่อเรา ยึดมั่นในเรา และมีเราเป็นที่พึ่ง คือผู้ชำระแถวให้บริสุทธิ์ และควรได้รับการบูชาเป็นพิเศษ
14.110.14
निन्द्याञ्शृणु द्विजान्राजन्नपि वा वेदपारगान् ।
ब्राह्मणच्छद्मना लोके चरतः पापकारिणः ॥ १४.११०.१४ ॥
โอ้ กษัตริย์ จงฟังถึงพราหมณ์ที่น่าตำหนิ แม้ผู้ที่ได้เรียนรู้พระเวทจนจบ ที่เร่ร่อนไปในโลกในรูปของพราหมณ์ และกระทำความชั่ว
14.110.15
अनग्निरनधीयानः प्रतिग्रहरुचिस्तु यः ।
यतस्ततस्तु भुञ्जानस्तं विद्याद्ब्रह्मदूषकम् ॥ १४.११०.१५ ॥
ผู้ที่ไม่บำรุงไฟศักดิ์สิทธิ์ ไม่ศึกษาพระเวท ชอบรับของทาน และกินอาหารจากแหล่งใดก็ได้ พึงรู้ว่าเป็นผู้ทำลายพรหมัน
14.110.16
मृतसूतकपुष्टाङ्गो यश्च शूद्रान्नभुग्द्विजः ।
अहं चापि न जानामि गतिं तस्य नराधिप ॥ १४.११०.१६ ॥
ข้าพเจ้าเองก็ไม่รู้ว่า โอ้ เจ้าแห่งมนุษย์ ทางไปของพราหมณ์ผู้มีร่างกายอิ่มหนำด้วยมลทินจากความตายและการเกิด และผู้กินอาหารของศูทร
14.110.17
शूद्रान्नरसपुष्टाङ्गोऽप्यधीयानो हि नित्यशः ।
जपतो जुह्वतो वाऽपि गतिरूर्ध्वं न विद्यते ॥ १४.११०.१७ ॥
สำหรับผู้มีร่างกายหล่อเลี้ยงด้วยสาระของอาหารศูทร แม้จะศึกษาอยู่เป็นนิตย์ สวดมนต์ หรือถวายเครื่องบูชาในไฟ ก็ไม่มีทางไปสู่ที่สูงขึ้นไป
14.110.18
आहिताग्निश्च यो विप्रः शूद्रान्नान्न निवर्तते ।
पञ्च तस्य प्रणश्यन्ति आत्मा ब्रह्म त्रयोऽग्नयः ॥ १४.११०.१८ ॥
พราหมณ์ผู้ดูแลไฟบูชาแต่ไม่งดเว้นจากอาหารของศูทร สิ่งห้าประการของเขาย่อมพินาศ ได้แก่ อาตมัน พรหมัน (พระเวท) และไฟทั้งสาม
14.110.19
शूद्रप्रेषणकर्तुश्च ब्राह्मणस्य विशेषतः ।
भूमावन्नं प्रदातव्यं श्वसृगालसमो हि सः ॥ १४.११०.१९ ॥
โดยเฉพาะพราหมณ์ที่ใช้ศูทรรับใช้ ควรถวายอาหารบนพื้นดิน เพราะเขาเหมือนสุนัขและสุนัขจิ้งจอก
14.110.20
प्रेतभूतं तु यः शूद्रं ब्राह्ममो ज्ञानदुर्बलः ।
अनुगच्छेन्नीयमानं त्रिरात्रमशुचिर्भवेत् ॥ १४.११०.२० ॥
ส่วนพราหมณ์ที่อ่อนด้อยในความรู้ ซึ่งติดตามศูทรที่กลายเป็นศพขณะถูกหามไป ย่อมเป็นผู้ไม่บริสุทธิ์เป็นเวลาสามคืน
14.110.21
त्रिरात्रे तु ततः पूर्णे नदीं गत्वा समुद्रगाम् ।
प्राणायामशतं कृत्वा घृतं प्राश्य विशुद्ध्यति ॥ १४.११०.२१ ॥
เมื่อครบสามราตรีแล้ว ให้ไปยังแม่น้ำที่ไหลลงสู่มหาสมุทร ทำปราณายามะหนึ่งร้อยครั้ง และฉันเนยใส เขาก็บริสุทธิ์
14.110.22
अनाथं ब्राह्मणं प्रेतं ये वहन्ति द्विजोत्तमाः ।
पदेपदेऽश्वमेधस्य फलं ते प्राप्नुवन्ति हि ॥ १४.११०.२२ ॥
ผู้ประเสริฐในหมู่ทวิชาที่แบกศพพราหมณ์ซึ่งไม่มีผู้พิทักษ์ ย่อมได้รับผลของอัศวเมธในทุกก้าวย่าง
14.110.23
न तेषामशुभं किंचित्पापं वा शुभकर्मणाम् ।
जलावगाहनादेव सद्यः शौचं विधीयते ॥ १४.११०.२३ ॥
สำหรับผู้ที่กระทำการดี ไม่มีความอัปมงคลหรือบาปใดเลย การชำระให้บริสุทธิ์ถูกกำหนดไว้ทันที เพียงด้วยการอาบน้ำเท่านั้น
14.110.24
शूद्रवेश्मनि विप्रेणि क्षीरं वा यदि वा दधि ।
निवृत्तेन न भोक्तव्यं विद्धि शूद्रान्नमेव तत ॥ १४.११०.२४ ॥
ในเรือนของศูทร พราหมณ์ไม่ควรฉันนมหรือนมเปรี้ยว ไม่ว่าจะเป็นอย่างใดก็ตาม จงรู้ไว้ว่านั่นคืออาหารของศูทรนั่นเอง
14.110.25
विप्राणां भोक्तुकामानामत्यन्तं चान्नकाङ्क्षिणाम् ।
यो विघ्नं कुरुते मर्त्यस्ततो नान्योस्ति पापकृत् ॥ १४.११०.२५ ॥
ผู้ใดขัดขวางพราหมณ์ที่ปรารถนาจะฉันและหิวอาหารอย่างยิ่ง มนุษย์ผู้นั้นเป็นผู้กระทำบาป ไม่มีผู้ใดอื่นที่ทำบาปยิ่งกว่าเขา
14.110.26
सर्वे च वेदाः सहषङ्भिरङ्गैः ।
साङ्ख्यं पुराणं च कुले च जन्म।
नैतानि सर्वाणि गतिर्भवन्ति ।
शीलव्यपेतस्य नृप द्विजस्य ॥ १४.११०.२६ ॥
ข้าแต่พระราชา พระเวททั้งหมดพร้อมด้วยเวทางคะทั้งหกประการ สางขยะ คัมภีร์ปุราณะ และการเกิดในตระกูลสูง ไม่เป็นที่พึ่งของทวิชาที่ขาดศีลความประพฤติเลยแม้แต่อย่างเดียว
14.110.27
ग्रहोपरागे विषुवेऽयनान्ते ।
पित्र्ये मघासु स्वसुते च जाते।
गयेषु पिण्डेषु च पाण्डुपुत्र ।
दत्तं भवेन्निष्कसहस्रतुल्यम् ॥ १४.११०.२७ ॥
ในคราวสุริยุปราคาหรือจันทรุปราคา ในวิษุวัต ในปลายอายนะ ในพิธีบรรพบุรุษ ภายใต้ดาวมฆา เมื่อบุตรของตนเกิด และในปิณฑะที่คยา ข้าแต่โอรสของปาณฑุ ทานที่ให้ในเวลานั้นเท่ากับหนึ่งพันนิษกะ
14.110.28
वैशाखमासस्य तु या तृतीयाऽ-
नवद्याऽसौ कार्तिकशुक्लपक्षे।
नभस्यमासस्य च कृष्णपक्षे ।
त्रयोदशी पञ्चदशी न माघे ॥ १४.११०.२८ ॥
วันจันทรคติที่สามของเดือนไวศาขะเป็นวันที่ไร้ตำหนิ วันนั้นตรงกับข้างขึ้นของเดือนการติกะ ส่วนวันที่สิบสามและสิบห้าตกในข้างแรมของเดือนนภัสยะ ไม่ใช่ในเดือนมาฆะ
14.110.29
रहस्यमेतत्पितरो वदन्ति ॥ १४.११०.२९ ॥
นี่คือความลับ บรรพบุรุษกล่าวไว้
14.110.30
यस्त्वेकपङ्क्त्यां विषमं ददाति ।
स्नेहाद्भयाद्वा यदि वाऽर्थहेतोः।
क्रूरं दुराचारमनात्मवन्तं ।
ब्रह्मघ्नमेनं कवयो वदन्ति ॥ १४.११०.३० ॥
ผู้ใดให้ทานแก่พราหมณ์ที่นั่งเรียงแถวเดียวกันอย่างไม่เท่าเทียม ไม่ว่าจะด้วยความรักใคร่ ความกลัว หรือเพราะเหตุแห่งทรัพย์ ปราชญ์ทั้งหลายเรียกบุรุษผู้โหดร้าย ประพฤติชั่ว และไม่ควบคุมตน ผู้นั้นว่าเป็นฆาตกรพราหมณ์
14.110.31
धनानि येषां विपुलानि सन्ति ।
नित्यं रमन्ते परलोकमूढाः।
तेषामयं शत्रुवरघ्नलोको ।
नान्यत्सुखं देहसुखे रतानाम् ॥ १४.११०.३१ ॥
สำหรับผู้ที่มีทรัพย์สมบัติมากมาย และหลงในโลกหน้าจึงยินดีในทรัพย์นั้นอยู่เสมอ นี่คือโลกของผู้สังหารศัตรูผู้ประเสริฐ สำหรับผู้ที่ยึดติดในความสุขของร่างกาย ไม่มีความสุขอื่นใดอีก
14.110.32
ये चैव मुक्तास्तपसि प्रयुक्ताः ।
स्वाध्यायशीला जरयन्ति देहम्।
जितेन्द्रिया भूतहिते निविष्ट-
स्तेषामसौ चापि परश्च लोकः ॥ १४.११०.३२ ॥
ผู้ที่หลุดพ้นแล้ว ผู้มุ่งมั่นในการบำเพ็ญตบะ ผู้ยึดมั่นในการศึกษาพระเวท ผู้ทำให้ร่างกายทรุดโทรมด้วยวัย ผู้ควบคุมอินทรีย์ได้ และผู้ตั้งมั่นในประโยชน์ของสรรพสัตว์ สำหรับผู้เหล่านั้นมีโลกนั้น และยังมีโลกอื่นที่ยิ่งกว่านั้นอีก
14.110.33
ये चैव विद्यां न तपो न दानं ।
न चापि मूढाः प्रजने यतन्ते।
न चापि गच्छन्ति सुखानि भोगां-
स्तेषामयंक चापि परश्च नास्ति ॥ १४.११०.३३ ॥
ส่วนผู้ที่ไม่ขวนขวายในวิชา ตบะ หรือการให้ทาน และผู้หลงงมงายที่ไม่พยายามแม้จะมีบุตร ผู้ไม่ได้รับความสุขและการเสวยสุขใดๆ สำหรับผู้เหล่านั้นไม่มีทั้งโลกนี้และโลกหน้า
14.110.34
नारायण पुराणेश लोकावास नमोस्तु ते ।
श्रोतुमिच्छामि कार्त्स्न्येन धर्मसारसमुच्चयम् ॥ १४.११०.३४ ॥
ข้าแต่พระนารายณ์ ผู้เป็นเจ้าแห่งปุราณะ ผู้เป็นที่อาศัยของโลกทั้งหลาย ขอให้ข้าพระองค์นอบน้อมต่อพระองค์ ข้าพระองค์ปรารถนาจะฟังแก่นแท้แห่งธรรมที่รวบรวมไว้ทั้งหมดโดยครบถ้วน
14.110.35
धर्मसारं महाप्राज्ञि मनुना प्रोक्तमादितः ।
प्रवक्ष्यामि मनुप्रोक्तं पौराणां श्रुतिसंहितम् ॥ १४.११०.३५ ॥
ข้าแต่ผู้มีปัญญาอันยิ่งใหญ่ แก่นแท้แห่งธรรมที่มนูกล่าวไว้แต่เบื้องต้น ข้าพเจ้าจะประกาศให้ฟัง คือคัมภีร์รวมแห่งศรุติของปุราณะที่มนูกล่าวไว้
14.110.36
अग्निचित्कपिला सत्री राजा भिक्षुर्महोदधिः ।
दृष्टमात्रात्पुनत्येते तस्मात्पश्येत तान्सदा ॥ १४.११०.३६ ॥
ผู้สร้างแท่นบูชาไฟ โคสีน้ำตาลแดง สตรีผู้ทรงศีล พระราชา ภิกษุ และมหาสมุทร สิ่งเหล่านี้ชำระให้บริสุทธิ์เพียงแค่ได้เห็น เพราะฉะนั้นควรมองดูสิ่งเหล่านั้นอยู่เสมอ
14.110.37
गौरकस्यैव दातव्या न बहूनां युधिष्ठिर ।
सा गौर्विक्रयमापन्ना दहत्यासप्तमं कुलम् ॥ १४.११०.३७ ॥
ข้าแต่ยุธิษฐิระ โคควรให้แก่ผู้เดียวเท่านั้น ไม่ควรให้แก่หลายคน โคตัวนั้นเมื่อถูกขายไป ย่อมเผาผลาญตระกูลลงไปจนถึงรุ่นที่เจ็ด
14.110.38
बहूनां न प्रदातव्या गौर्वस्त्रं शयनं स्त्रियः ।
तादृग्भूतं तु तद्दानं दातारं नोपतिष्ठति ॥ १४.११०.३८ ॥
โค ผ้า เตียงนอน หรือสตรี ไม่ควรให้แก่หลายคน ทานที่มีลักษณะเช่นนั้นย่อมไม่ตั้งอยู่เคียงข้างผู้ให้
14.110.39
आक्रम्य ब्राह्मणैर्भुक्तमनार्याणां च वेश्मनि ।
गोभिश्च पुण्यं तत्तेषां राजसूयाद्विशिष्यते ॥ १४.११०.३९ ॥
บุญของคนเหล่านั้น ที่พราหมณ์ยึดครองและเสวยในเรือนของคนชั้นต่ำ พร้อมทั้งโค ย่อมยิ่งกว่าการบูชายัญราชสูยะ
14.110.40
मा ददात्विति यो ब्रूयाद्ब्राह्मणेषु च गोषु च ।
तिर्यग्योनिशतं गत्वा चण्डालेषूपजायते ॥ १४.११०.४० ॥
ผู้ใดกล่าวเกี่ยวกับพราหมณ์และโคว่า "อย่าให้เขา" เขาจะต้องผ่านครรภ์สัตว์เดรัจฉานร้อยชาติ แล้วจึงเกิดในหมู่จัณฑาล
14.110.41
ब्राह्मणस्वं च यद्दैवं दरिद्रस्यैव यद्धनम् ।
गुरोश्चापि हृतं राजन्स्वर्गस्थानपि पातयेत् ॥ १४.११०.४१ ॥
ข้าแต่พระราชา ทรัพย์สมบัติของพราหมณ์ซึ่งเป็นของศักดิ์สิทธิ์ ทรัพย์ของคนยากจน และทรัพย์ของคุรุ หากถูกชิงไป แม้ผู้ที่อยู่บนสวรรค์ก็จะตกลงมาได้
14.110.42
धर्मं जिज्ञासमानानां प्रमाणं परमं श्रुतिः ।
द्वितायं धर्मशास्त्राणि तृतीयं लोकसंग्रहः ॥ १४.११०.४२ ॥
สำหรับผู้ที่ปรารถนาจะรู้ธรรม อำนาจยืนยันอันสูงสุดคือศรุติที่ประกาศไว้ ประการที่สองคือคัมภีร์ธรรมศาสตร์ ประการที่สามคือธรรมเนียมปฏิบัติของผู้คน
14.110.43
आसमुद्राच्च यत्पूर्वादासमुद्राच्च पश्चिमात् ।
हिमाद्रिविन्ध्ययोर्मध्यमार्यावर्तं प्रचक्षते ॥ १४.११०.४३ ॥
จากมหาสมุทรทางตะวันออกถึงมหาสมุทรทางตะวันตก ดินแดนระหว่างเทือกเขาหิมาลัยกับเทือกเขาวินธยะ เรียกกันว่าอารยาวรรต
14.110.44
सरावतीदृषद्वत्योर्देवनद्योर्यदन्तरम् ।
तद्देवनिर्मितं देशं ब्रह्मवर्तं प्रचक्षते ॥ १४.११०.४४ ॥
ดินแดนระหว่างแม่น้ำศรัสวตีกับแม่น้ำทฤษทวตี ซึ่งเป็นแม่น้ำศักดิ์สิทธิ์ที่เทพเจ้าสร้างขึ้น เรียกกันว่าพรหมาวรรต
14.110.45
यस्मिन्देशे य आचारः पारंपर्यक्रमागतः ।
वर्णानां सान्तरालानां स सदाचार उच्यते ॥ १४.११०.४५ ॥
ธรรมเนียมที่สืบทอดกันมาโดยไม่ขาดสาย ในแคว้นใดแคว้นหนึ่ง เรียกว่าสทาจาระ คือความประพฤติที่ดีงามสำหรับวรรณะทั้งหลายและกลุ่มที่อยู่ระหว่างวรรณะ
14.110.46
कुरुक्षेत्रं च मत्स्याश्च पाञ्चालाः शूरसेनयः ।
एते ब्रह्मर्षिदेशास्तु ब्रह्मावर्तादनन्तराः ॥ १४.११०.४६ ॥
กุรุกเษตร มัตสยะ ปาญจาละ และศูรเสนะ ดินแดนเหล่านี้คือถิ่นของพรหมฤๅษี อยู่ติดกับพรหมาวรรต
14.110.47
एतद्देशप्रसूतस्य सकाशादग्रजन्मनः ।
स्वं चारित्रं च गृह्णीयुः पृथिव्यां सर्वमानवाः ॥ १४.११०.४७ ॥
มนุษย์ทั้งปวงบนแผ่นดินควรเรียนรู้ความประพฤติของตนจากพราหมณ์ผู้เป็นบุตรคนโตที่เกิดในดินแดนนี้
14.110.48
हिमवद्विन्ध्ययोर्मध्यं यत्प्राग्विशसनादपि ।
प्रत्यगेव प्रयागात्तु मध्यदेशः प्रकीर्तितः ॥ १४.११०.४८ ॥
ดินแดนกลางระหว่างเทือกเขาหิมาลัยกับเทือกเขาวินธยะ ตั้งแต่วิศสนะทางตะวันออกจนถึงประยาคะทางตะวันตก เรียกกันว่ามธยเทศ
14.110.49
कृष्णसारस्तु चरति मृगो यत्र स्वभावतः ।
स ज्ञेयो याज्ञिको देशो म्लेच्छदेशस्ततः परम् ॥ १४.११०.४९ ॥
แดนที่กฤษณสารซึ่งเป็นเนื้อดำเที่ยวไปตามธรรมชาติ พึงรู้ว่าเป็นดินแดนสำหรับการบูชายัญ ถัดจากนั้นคือดินแดนของมิลักษะ
14.110.50
एतान्विज्ञाय देशांस्तु संश्रयेरन्द्विजातयः ।
शूद्रस्तु यस्मिन्कस्मिन्वा निवसेद्वृत्तिकर्शितः ॥ १४.११०.५० ॥
เมื่อรู้จักดินแดนเหล่านี้แล้ว ทวิชาติพึงอาศัยอยู่ในที่นั้น ส่วนศูทรที่ถูกการทำมาหากินบีบคั้น จะอาศัยอยู่ในที่ใดก็ได้ที่ตนพบ
14.110.51
आचारः प्रथमो धर्मो ह्यहिंसा सत्यमेव च ।
दानं चैव यथाशक्ति नियमाश्च यमैः सह ॥ १४.११०.५१ ॥
ความประพฤติดีเป็นธรรมข้อแรก คือการไม่เบียดเบียนและความสัตย์จริง การให้ทานตามกำลัง และการปฏิบัติตามวินัยพร้อมทั้งยมะทั้งหลาย
14.110.52
वैदिकैः कर्मभिः पुण्यैर्निषेकादिर्द्विजन्मनाम् ।
कार्यः शरीरसंस्कारः पावनः प्रेत्य चेह च ॥ १४.११०.५२ ॥
สำหรับทวิชาติ การชำระร่างกายด้วยพิธีกรรมเวทที่เป็นบุญ เริ่มตั้งแต่พิธีนิเษกะเป็นต้นไป พึงกระทำ การชำระนี้ย่อมบริสุทธิ์ทั้งในโลกนี้และโลกหน้า
14.110.53
गर्भहोमैर्जातकर्मनामचौलोपनायनैः ।
स्वाध्यायैस्तद्व्रतैश्चैव विवाहस्नातकव्रतैः।
महायज्ञैश्च यज्ञैश्च ब्राह्मीयं क्रियते तनुः ॥ १४.११०.५३ ॥
ด้วยการบูชาไฟในครรภ์ พิธีแรกเกิด การตั้งชื่อ การโกนผม และการอุปนยนะ ด้วยการศึกษาพระเวทและวัตรของพิธีเหล่านั้น ด้วยวัตรแห่งการสมรสและวัตรของผู้จบการศึกษา ด้วยมหายัญและยัญทั้งหลาย ร่างกายนี้จึงกลายเป็นพรหมมณีย์
14.110.54
धर्मोर्थौ यदि न स्यातां शुश्रुषा वाऽपि तद्विधा ।
विद्या तस्मिन्नवप्तव्या शुभं बीजमिवोषरे ॥ १४.११०.५४ ॥
หากในเขาไม่มีธรรมและทรัพย์ หรือการรับใช้ในรูปแบบนั้น ก็พึงหว่านวิชาความรู้ลงในตัวเขา ดุจหว่านเมล็ดพืชดีลงในดินแล้ง
14.110.55
लौकिकं वैदिकं वाऽपि तथाऽऽध्यात्मिकमेव वा ।
यस्माज्ज्ञानमिदं प्राप्तं तं पूर्वमभिवादयेत् ॥ १४.११०.५५ ॥
ไม่ว่าจะเป็นความรู้ทางโลก ทางพระเวท หรือทางจิตวิญญาณ ผู้ใดเป็นต้นทางให้ได้ความรู้นี้มา พึงกราบไหว้ผู้นั้นก่อน
14.110.56
सव्येन सव्यं संगृह्य दक्षिणेन तु दक्षिणम् ।
न कुर्यादेकहस्तेन गुरोः पादाभिवादनम् ॥ १४.११०.५६ ॥
ด้วยมือซ้ายจับมือซ้าย ด้วยมือขวาจับมือขวา ไม่พึงกราบเท้าคุรุด้วยมือเดียว
14.110.57
निषेकादीनि कर्माणि यः करोति यथाविधि ।
अध्यापयति चैवेनं स विप्रो गुरुरुच्यते ॥ १४.११०.५७ ॥
ผู้ใดทำพิธีกรรมเริ่มตั้งแต่นิเษกะตามที่กำหนดไว้ และสอนหนังสือให้แก่เขา พราหมณ์ผู้นั้นเรียกว่าคุรุ
14.110.58
कृत्वोपनयनं वेदान्योध्यापयति नित्यशः ।
सकल्पान्सरहस्यांश्च स चोपाध्याय उच्यते ॥ १४.११०.५८ ॥
ผู้ใดเมื่อทำอุปนยนะแล้ว สอนพระเวททุกวันพร้อมคัมภีร์กัลปะและความลับทั้งหลาย ผู้นั้นเรียกว่าอุปาธยายะ
14.110.59
साङ्गांश्च वेदानध्याप्य शिक्षयित्वा व्रतानि च ।
विवृणोति च मन्त्रार्थानाचार्यः सोभिधीयते ॥ १४.११०.५९ ॥
ผู้ใดสอนพระเวทพร้อมศาสตร์เสริม ฝึกฝนให้ตั้งมั่นในวัตร และอธิบายความหมายของมนตร์ ผู้นั้นเรียกว่าอาจารย์
14.110.60
उपाध्यायाद्दशाचार्य आचार्याणां शतं पिता ।
पितुः शतगुणं माता गौरवेणातिरिच्यते ॥ १४.११०.६० ॥
อาจารย์ระดับอุปาธยายะมีค่าเท่าสิบอาจารย์ บิดามีค่าเท่าร้อยอาจารย์ มารดามีค่าเท่าร้อยบิดา ด้วยความเคารพนับถือ มารดายิ่งกว่าสิ่งทั้งปวง
14.110.61
एतेषामपि सर्वेषां गरीयान्ज्ञानदो गुरुः ।
गुरोः परतरं किंचिन्न भूतं न भविष्यति ॥ १४.११०.६१ ॥
ในบรรดาทั้งหมดนี้ ครูผู้ประทานความรู้เป็นผู้ยิ่งใหญ่ที่สุด ไม่เคยมีสิ่งใดยิ่งกว่าครู และจะไม่มีสิ่งใดยิ่งกว่าครูในกาลต่อไป
14.110.62
तस्मात्तेषां वशे तिष्ठिच्छुश्रूषापरमो भवेत् ।
अवमानाद्धि तेषां तु नरकं स्यान्न संशयः ॥ १४.११०.६२ ॥
เพราะฉะนั้น ควรอยู่ในอำนาจของท่านเหล่านั้น และมุ่งรับใช้ด้วยความอุทิศตนอย่างยิ่ง เพราะการดูหมิ่นท่านเหล่านั้นย่อมนำไปสู่นรกเป็นแน่ ไม่มีข้อสงสัยในเรื่องนี้
14.110.63
हीनाङ्गानतिरिक्ताङ्गान्विद्याहीनान्वयोधिकान् ।
रूपद्रविणहीनांश्च जातिहीनांस्च नाक्षिपेत् ॥ १४.११०.६३ ॥
ไม่ควรเหยียดหยามผู้ที่มีอวัยวะบกพร่องหรือเกินปกติ ผู้ที่ขาดความรู้ ผู้ที่มีอายุมากกว่า ผู้ที่ขาดความงามหรือทรัพย์สิน หรือผู้ที่มีกำเนิดต่ำ
14.110.64
शपता यत्कृतं पुण्यं शप्यमानं तु गच्छति ।
शप्यमानस्य यत्पापं शपन्तमनुगच्छति ॥ १४.११०.६४ ॥
บุญที่ผู้สาปแช่งได้กระทำไว้ ย่อมไปถึงผู้ที่ถูกสาปแช่ง และบาปของผู้ที่ถูกสาปแช่ง ย่อมติดตามผู้ที่สาปแช่ง
14.110.65
नास्तिक्यं वेदनिन्दां च देवतानां च कुत्सनम् ।
द्वेषं डंभं च मानं च क्रोधं तैक्ष्ण्यं विवर्जयेत् ॥ १४.११०.६५ ॥
ควรละเว้นความไม่เชื่อ การดูหมิ่นพระเวท การกล่าวร้ายเหล่าเทวดา ความเกลียดชัง การเสแสร้ง ความถือตัว ความโกรธ และความแข็งกระด้าง