महाभारत · अध्याय 14.113
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.113.1
केशवेनैवमुक्ते तु चान्द्रायणविधिक्रमे ।
अपृच्छत्पुनरन्यांश्च धर्मान्धर्मात्मजो नृप ॥ १४.११३.१ ॥
केशवाने असे सांगितल्यानंतर, चान्द्रायण विधीच्या क्रमाविषयी, धर्मात्म्याचा पुत्र, हे राजा, पुन्हा इतर धर्मांविषयी विचारता झाला.
14.113.2
सर्वभूतपते श्रीमन्सर्वभूतनमस्कृत ।
सर्वभूतहितं धर्मं सर्वज्ञ कथयस्व नः ॥ १४.११३.२ ॥
हे सर्वभूतांच्या स्वामी, हे श्रीमन्, हे सर्वभूतांनी नमस्कृत, हे सर्वज्ञ, सर्वभूतांच्या हिताचा धर्म आम्हाला सांगा.
14.113.3
यद्दरिद्रजनस्यापि स्वर्ग्यं सुखकरं भवेत् ।
सर्वपापप्रशमनं तच्छृणुष्व युधिष्टिर ॥ १४.११३.३ ॥
जे दरिद्री माणसालाही स्वर्गदायक आणि सुखकारक असेल आणि सर्व पापांचे शमन करणारे असेल, हे युधिष्ठिरा, ते ऐक.
14.113.4
कार्तिकाद्यास्तु ये मासा द्वादशैव प्रकीर्तिताः ।
तेष्वेकबुक्तनिमः सर्वेषामुच्यते मया ॥ १४.११३.४ ॥
कार्तिकापासून सुरू होणारे जे बारा महिने सांगितले आहेत, त्यांत एकभुक्ताप्रमाणे व्रत मी सर्वांसाठी सांगतो.
14.113.5
कार्तिके यस्तु वै मासे नन्दायां संयतेन्द्रियः ।
एकभुक्तेन मद्भक्तो मासमेकं तु वर्तते ॥ १४.११३.५ ॥
कार्तिक महिन्यात नंदा तिथीला, इंद्रिये संयमित ठेवून, माझा भक्त होऊन, एकभुक्त राहून एक महिना घालवतो.
14.113.6
जलं वा न पिबेन्मासे नान्तरं भोजनात्परम् ।
आदित्यरूपं मां नित्यमर्चयन्सुसमाहितः ॥ १४.११३.६ ॥
महिनाभर पाणीही पिऊ नये, भोजनांमध्ये काही खाऊ नये; सूर्यरूप अशा मला नित्य पूजत अत्यंत एकाग्रचित्त राहावे.
14.113.7
व्रतान्ते भोजयेद्विप्रान्दक्षिणां सम्प्रदाय च ।
क्रोधलोभविनिर्मुक्तस्तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ १४.११३.७ ॥
व्रताच्या शेवटी ब्राह्मणांना भोजन घालावे आणि दक्षिणा द्यावी; क्रोध आणि लोभापासून मुक्त झालेल्याचे पुण्यफल ऐक.
14.113.8
विधिवत्कपिलादाने यत्पुण्यं समुदाहृतम् ।
तत्पुण्यं समनुप्राप्य सूर्यकलोके महीयते।
ततश्चापि च्युतः कालात्पुरुषेषूपजायते ॥ १४.११३.८ ॥
विधिपूर्वक कपिला गोदानात जे पुण्य सांगितले आहे, ते पुण्य मिळवून तो सूर्यलोकात सन्मानित होतो; नंतर कालांतराने च्युत होऊन मनुष्यांमध्ये जन्म घेतो.
14.113.9
मार्गशीर्षं तु यो मासमेकभुक्तेन वर्तते ।
कामं क्रोधं च लोभं च परित्यज्य यथाविधि ॥ १४.११३.९ ॥
जो मार्गशीर्ष महिनाभर एकभुक्त राहतो आणि काम, क्रोध व लोभ यथाविधी सोडून देतो.
14.113.10
स्नात्वा चादित्यरूपं मामर्ययेन्नियतेन्द्रियः ।
जपेच्चैव च गायत्रीं मामिकां वाग्यतेन्द्रियः ॥ १४.११३.१० ॥
स्नान करून, इंद्रिये संयमित ठेवून आदित्यरूप मला पूजावे; वाणी आणि इंद्रिये आवरून माझी गायत्री जपावी.
14.113.11
मासे परिसमाप्ते तु भोजयित्वा द्विजाञ्शुचिः ।
तानर्चयति मद्भक्त्या तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ १४.११३.११ ॥
महिना पूर्ण झाल्यावर शुचिर्भूत होऊन ब्राह्मणांना भोजन घालून माझ्या भक्तीने त्यांची पूजा करावी; त्याचे पुण्यफल ऐक.
14.113.12
अग्निहोत्रे कृते पुण्यमाहिताग्नेस्तु यद्भवेत् ।
तत्पुण्यं फलमासाद्य योनेनांऽबरशोभिना।
सह सप्तर्षिलोकेषु यथाकामं यथासुखम् ॥ १४.११३.१२ ॥
अग्निहोत्र केल्याने आहिताग्नीला जे पुण्य लाभते, ते पुण्यफल मिळवून… आकाशाने शोभिवंत (…) सह, सप्तर्षी लोकांत, इच्छेप्रमाणे, सुखाने.
14.113.13
ततश्चापि च्युतः कालाद्धरिवर्षेषु जायते ।
तत्र प्रकामं क्रीडित्वा राजा पश्चाद्भविष्यति ॥ १४.११३.१३ ॥
नंतर काळानुसार तो च्युत होऊन हरिवर्ष देशांत जन्मतो. तेथे इच्छेप्रमाणे क्रीडा करून पुढे तो राजा होईल.
14.113.14
क्षिपेदेवमेकभुक्तेन यो नरः ।
अर्चयन्नेव मां नित्यं मद्गतेनान्तरात्मना ॥ १४.११३.१४ ॥
असा एकदाच भोजन करून, सदैव माझी पूजा करणारा, अंतरात्मा माझ्यात लावलेला जो मनुष्य [...]
14.113.15
अहिंसासत्यसहितः क्रोधहर्षविवर्जितः ।
एवं युक्तस्य राजेन्द्र शृणु यत्फलमुत्तमम् ॥ १४.११३.१५ ॥
अहिंसा व सत्याने युक्त, क्रोध व हर्षापासून मुक्त, अशा संयमी पुरुषाचे उत्तम फळ ऐक, हे राजेंद्रा.
14.113.16
विप्रातिथ्यसहस्रेषु यत्पुण्यं समुदाहृतम् ।
तत्पुण्यं समनुप्राप्य शक्रलोके महीयते ॥ १४.११३.१६ ॥
ब्राह्मणांच्या हजारो अतिथिसत्कारांत जे पुण्य सांगितले आहे, ते पुण्य मिळवून तो इंद्रलोकात सन्मानित होतो.
14.113.17
अवतीर्णस्ततः कालादिलावर्षेषु जायते ।
तत्र स्थित्वा चिरं कालमस्मिन्विप्रो भविष्यति ॥ १४.११३.१७ ॥
नंतर काळानुसार उतरून तो इलावर्ष देशांत जन्मतो. तेथे दीर्घकाल राहून तो ब्राह्मण होईल.
14.113.18
माघमासं सदा यस्तु वर्तते चैकभुक्ततः ।
मदर्चनपरो भूत्वा डंभक्तोधविवर्जितः।
मामिकामपि सावित्रीं सन्ध्यायां तु जपेद्बुधः ॥ १४.११३.१८ ॥
माघ महिनाभर सदैव एकदाच भोजन करून व्रत पाळणारा, माझ्या पूजेत तत्पर, दंभ व क्रोधरहित होऊन, संध्याकाळी माझी सावित्री जपणारा तो बुद्धिमान.
14.113.19
दत्त्वा दु दक्षिणामन्ते भोजयित्वा द्विजानपि ।
नमिस्करोति तान्भक्त्या मद्गतेनान्तरात्मना।
त्रिकालस्नानयुक्तस्य तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ १४.११३.१९ ॥
शेवटी दक्षिणा देऊन आणि ब्राह्मणांना भोजन घालून जो भक्तीने, माझ्यात लीन अंतरात्म्याने त्यांना नमस्कार करतो, त्रिकाल स्नान करणाऱ्या त्या माणसाचे पुण्यफल ऐक.
14.113.20
नीलकण्ठप्रयुक्तेन योनेनांऽबरशोभिना ।
पितृलोकं व्रजेच्छ्रीमान्सेव्यमानोप्सरोणैः ॥ १४.११३.२० ॥
नीलकंठाने जोडलेल्या, आकाशात तेजस्वी दिसणाऱ्या यानातून तो श्रीमान पितृलोकाकडे जातो; अप्सरा त्याची सेवा करतात.
14.113.21
तत्र प्रकामं क्रीडित्वा भद्राश्वेषूपजायते ।
ततश्च्युतश्चतुर्वेदी विप्रो भवति भूतले ॥ १४.११३.२१ ॥
तेथे इच्छेनुसार क्रीडा करून तो भद्राश्व देशांत जन्म घेतो; नंतर तेथून च्युत होऊन पृथ्वीवर चार वेदांना जाणणारा ब्राह्मण होतो.
14.113.22
यश्चरेत्फाल्गुनं मासमेकभुक्तो जितेन्द्रियः ।
नमो ब्रह्मण्यदेवायेत्येतन्मन्त्रं जपेत्सदा ॥ १४.११३.२२ ॥
जो फाल्गुन महिन्यात जितेंद्रिय होऊन एकवेळ भोजन करतो आणि सदैव "ब्रह्मण्यदेवाय नमः" हा मंत्र जपतो.
14.113.23
पायसं भोजयेद्विप्रान्व्रतान्ते संयतेन्द्रियः ।
मदर्चनपरोऽक्रोधस्तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ १४.११३.२३ ॥
व्रताच्या शेवटी संयमी इंद्रियांनी जो ब्राह्मणांना पायस भोजन घालतो, माझ्या पूजेत तत्पर असतो आणि क्रोधरहित असतो, त्याचे पुण्यफल ऐक.
14.113.24
विमानं सारसैर्युक्तमारूढः कामगामि च ।
नक्षत्रलोके रमते नक्षत्रसदृशाकृतिः ॥ १४.११३.२४ ॥
सारस पक्ष्यांनी युक्त, इच्छेनुसार चालणाऱ्या विमानात आरूढ होऊन नक्षत्रांसारख्या रूपाचा तो नक्षत्रलोकात रमतो.
14.113.25
ततश्चापि च्युतः कालात्केतुमालेषु जायते ।
तत्र प्रकामं क्रीडित्वा मानुषेषु मुनिर्भवेत् ॥ १४.११३.२५ ॥
नंतर कालानुसार तेथून च्युत होऊन केतुमाल देशांत जन्म घेतो. तेथे मनसोक्त क्रीडा करून मनुष्यांमध्ये मुनी होतो.
14.113.26
चैत्रमासं तु यो राजन्नेकभुक्तेन वर्तते ।
ब्रह्मचारी च मद्भक्त्या तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ १४.११३.२६ ॥
हे राजा, जो चैत्र महिन्यात एकदाच भोजन करून ब्रह्मचारी राहतो आणि माझ्या भक्तीने जगतो, त्याचे पुण्यफळ ऐक.
14.113.27
यदग्निहोत्रिणः पुण्यं यथोक्तं व्रतचारिणः ।
तत्पुण्यफकलमासाद्य चन्द्रलोके महीयते ॥ १४.११३.२७ ॥
अग्निहोत्रीचे जे पुण्य, यथोक्त व्रत करणाऱ्याचे जे पुण्य, त्या पुण्यफळाने तो चंद्रलोकात सन्मानित होतो.
14.113.28
ततोऽवतीर्णो जायेत वर्षे रमणके पुनः ।
भुक्त्वा कामांस्ततस्तस्मिन्निह राजा भविष्यति ॥ १४.११३.२८ ॥
नंतर तेथून उतरून रमणक वर्षात पुन्हा जन्म घेतो. तेथे काम-भोग भोगून मग इथेच राजा होईल.
14.113.29
वैशाखे यस्तु मासे वै ह्येकभुक्तेन वर्तते ।
द्विजमग्रासने कृत्वा भुञ्जन्भूमौ च वाग्यतः ॥ १४.११३.२९ ॥
जो वैशाख महिन्यात एकदाच भोजन करून जगतो, ब्राह्मणाला श्रेष्ठ आसनावर बसवून, भूमीवर बसून, वाणी संयमित ठेवून भोजन करतो.
14.113.30
नमो ब्रह्मण्यदेवायेत्यर्चयित्वा दिवाकरम् ।
व्रतान्ते भोजयेद्विप्रांस्तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ १४.११३.३० ॥
"ब्रह्मण्यदेवाला नमस्कार" असे म्हणून सूर्याची पूजा करून, व्रताच्या शेवटी ब्राह्मणांना भोजन घालावे; त्याचे पुण्यफळ ऐक.
14.113.31
फलं यद्विधिवत्प्रोक्तमग्निष्टोमातिरात्रयोः ।
तत्पुण्यफलमासाद्य देवलोके महीयते ॥ १४.११३.३१ ॥
अग्निष्टोम आणि अतिरात्र यज्ञांचे विधिपूर्वक सांगितलेले जे फल आहे, ते पुण्यफल मिळवून तो देवलोकात सन्मानित होतो.
14.113.32
ततो हैमवते वर्षे जायते कालपर्ययात् ।
तत्र प्रकामं क्रीडित्वा विप्रः पश्चाद्भविष्यति ॥ १४.११३.३२ ॥
त्यानंतर कालक्रमाने तो हैमवत वर्षात जन्म घेतो. तेथे इच्छेप्रमाणे आनंद उपभोगून नंतर तो ब्राह्मण होईल.
14.113.33
ज्येष्ठमासं तु यो विप्रो ह्येकभुक्तेन वर्तते ।
विप्रमग्रासने कृत्वा भूमौ भुञ्जन्यथाविधि ॥ १४.११३.३३ ॥
जो ब्राह्मण ज्येष्ठ महिन्यात एकदाच भोजन करून राहतो, आणि एका ब्राह्मणाला अग्रासनावर बसवून विधिपूर्वक जमिनीवर बसून भोजन करतो.
14.113.34
नमो ब्रह्मण्यदेवायेत्युच्चरन्मां समाहितः ।
डंभानृतविनिर्मुक्तस्तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ १४.११३.३४ ॥
"ब्रह्मण्यदेवाला नमस्कार" असे म्हणत एकाग्र मनाने माझे उच्चारण करणारा, दंभ आणि असत्यापासून मुक्त असलेला — त्याचे पुण्यफल ऐक.
14.113.35
चीर्णे चान्द्रायणे सम्यग्यत्पुण्यं समुदाहृतम् ।
तत्पुण्यफलमासाद्य देवलोके महीयते ॥ १४.११३.३५ ॥
चांद्रायण व्रत योग्य रीतीने पूर्ण केल्याने जे पुण्य सांगितले आहे, ते पुण्यफल मिळवून तो देवलोकात सन्मानित होतो.
14.113.36
अथोत्तरकुरौ वर्षे जायते निर्गतस्ततः ।
ततश्चापि च्युतः कालादिह लोके द्विजो भवेत् ॥ १४.११३.३६ ॥
त्यानंतर तो उत्तरकुरु वर्षात जन्म घेतो. तेथून बाहेर येऊन, कालाने च्युत होऊन, या लोकात तो द्विज होईल.
14.113.37
आषाढमासं यो राजन्नेकभुक्तेन वर्तते ।
ब्रह्मचारी जितक्रोधो मदर्चनपरायणः ॥ १४.११३.३७ ॥
हे राजा, जो आषाढ महिन्यात एकवेळ भोजन करून व्रत करतो, ब्रह्मचर्य पाळतो, क्रोधावर विजय मिळवतो आणि माझ्या पूजनात तत्पर असतो.
14.113.38
विप्रमग्रासने कृत्वा भूमौ भुञ्जञ्जितेन्द्रियः ।
कृत्वा त्रिषवणं स्नानमष्टाक्षरविधानतः ॥ १४.११३.३८ ॥
ब्राह्मणाला श्रेष्ठ आसनावर बसवून, इंद्रियांना संयमात ठेवून, जमिनीवर बसून भोजन करावे; तिन्ही वेळा स्नान करून, अष्टाक्षर विधीप्रमाणे.
14.113.39
व्रतान्ते भोजयेद्विद्वान्पायसेन युधिष्ठिर ।
गुडोदनेन राजेन्द्र तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ १४.११३.३९ ॥
हे युधिष्ठिरा, व्रताच्या शेवटी विद्वानाने ब्राह्मणाला पायसाने भोजन घालावे. हे राजेंद्रा, त्याचे पुण्यफल ऐक.
14.113.40
कपिलाशतदानस्य यत्पुण्यं पाण्डुनन्दन ।
तत्पुण्यफलमासाद्य देवलोके महीयते ॥ १४.११३.४० ॥
हे पांडुनंदना, शंभर कपिला गायींच्या दानाचे जे पुण्य - ते पुण्यफल मिळवून तो देवलोकात गौरविला जातो.
14.113.41
ततोऽवतीर्णः काले तु शाकद्वीपे तु जायते ।
ततश्चापि च्युतः कालादिह विप्रो भविष्यति ॥ १४.११३.४१ ॥
नंतर योग्य काळी उतरून तो शाकद्वीपात जन्म घेतो; आणि मग काळ संपल्यावर इथे ब्राह्मण होईल.
14.113.42
श्रावणं यः क्षिपेन्मासमेकभुक्तेन वर्तते ।
नमो ब्रह्मण्यदेवायेत्युक्त्वा मामर्चयेत्सदा।
विप्रमाग्रासने कृत्वा भूमौ भुञ्जन्यथाविधि ॥ १४.११३.४२ ॥
जो श्रावण महिना एकवेळ भोजन करून घालवितो, 'ब्रह्मण्यदेवाय नमः' म्हणून सदैव माझी पूजा करतो, ब्राह्मणाला श्रेष्ठ आसनावर बसवून, जमिनीवर बसून यथाविधी भोजन करतो.
14.113.43
पायसेनार्चयन्विप्राञ्जितक्रोधो जितेन्द्रियः ।
लोभमोहविनिर्मुक्तस्तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ १४.११३.४३ ॥
लोभ-मोहापासून मुक्त, क्रोधावर विजय मिळवलेला आणि इंद्रियांना जिंकलेला, पायसाने ब्राह्मणांची पूजा करणाऱ्याचे पुण्यफल ऐक.
14.113.44
कपिलादानस्य यत्पुण्यं विधिदत्तस्य पाण्डव ।
तत्पुण्यं समप्राप्य शक्रलोके महीयते ॥ १४.११३.४४ ॥
हे पाण्डवा, विधिपूर्वक दिलेल्या कपिला गायीच्या दानाचे जे पुण्य, तेच पुण्य मिळवून तो इंद्रलोकात गौरवला जातो.
14.113.45
ततश्चापि च्युत कालात्कुशद्वीपे प्रजायते ।
तत्रि प्रकामं क्रीडित्वा विप्रो भवति मानुषे ॥ १४.११३.४५ ॥
नंतर काळाने तेथून च्युत होऊन कुशद्वीपात जन्म घेतो; तेथे इच्छेनुसार क्रीडा करून मनुष्यलोकात ब्राह्मण होतो.
14.113.46
यस्तु भाद्रपदं मासमेकभुक्तेन वर्तते ।
ब्रह्मचारी जितक्रोधः सत्यसन्धो जितेन्द्रियः ॥ १४.११३.४६ ॥
जो भाद्रपद महिनाभर एकवेळ भोजन करून राहतो, ब्रह्मचारी, क्रोधजयी, सत्यप्रतिज्ञ आणि इंद्रियजयी असतो.
14.113.47
विप्रमग्रासने कृत्वा पाकभेदविवर्जितः ।
नमो ब्रह्मण्यदेवायेत्युक्त्वाऽस्य चरणौ स्पृशेत् ॥ १४.११३.४७ ॥
ब्राह्मणाला श्रेष्ठ आसनावर बसवून, नाना पाकभेद टाळून, 'ब्रह्मण्यदेवाला नमस्कार' म्हणून त्याच्या चरणांना स्पर्श करावा.
14.113.48
तिलानपि घृतं वाऽपि व्रतान्ते दक्षिमां ददत् ।
मद्भक्तस्य नरश्रेष्ठ तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ १४.११३.४८ ॥
व्रताच्या शेवटी तीळ किंवा तूपही दान करून दक्षिणा देणारा, हे नरश्रेष्ठा, माझा भक्त असतो; त्याचे पुण्यफल ऐक.
14.113.49
यत्फलं विधिवत्प्रोक्तं राजसूयाश्वमेधयोः ।
तत्पुण्यफलमासाद्य शक्रलोके महीयते ॥ १४.११३.४९ ॥
राजसूय आणि अश्वमेध यज्ञांचे जे फल विधिपूर्वक सांगितले आहे, ते पुण्यफल मिळवून तो इंद्रलोकात सन्मानित होतो.
14.113.50
ततश्चापि च्युतः कालाज्जायते धनदालये ।
तत्र प्रकामं क्रीकडित्वा राजा भवति मानुषे ॥ १४.११३.५० ॥
नंतर कालवशाने तेथून च्युत होऊन तो कुबेराच्या भवनात जन्म घेतो; तेथे इच्छेनुसार क्रीडा करून मानवांमध्ये राजा होतो.
14.113.51
यश्चाप्याश्वयुजं मासमेकभुक्तेन वर्तते ।
मद्गायत्रीं जपेद्भक्त्या मद्गतेनान्तरात्मना।
द्विसन्ध्यं वा त्रिसन्ध्यं वा शतमष्टोत्तरं तु वा ॥ १४.११३.५१ ॥
आश्विन महिन्यात एकवेळ भोजन करून जो व्रत करतो, आणि भक्तीने, माझ्यात लीन झालेल्या अंतरात्म्याने माझी गायत्री जपतो — दोन्ही संध्यांत, किंवा तिन्ही संध्यांत, किंवा एकशे आठ वेळा.
14.113.52
विप्रमग्रासने कृत्वा संयतेन्द्रियमानसः ।
व्रतान्ते भोजयेद्विप्रांस्तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ १४.११३.५२ ॥
ब्राह्मणाला श्रेष्ठ आसनावर बसवून, इंद्रिये व मन संयमित ठेवून, व्रताच्या शेवटी ब्राह्मणांना भोजन घालावे; त्याचे पुण्यफल ऐक.
14.113.53
अश्वमेधस्य यत्पुण्यं विधिवत्पाण्डुनन्दन ।
तत्पुण्यफलमासाद्य मम लोके महीयते ॥ १४.११३.५३ ॥
हे पांडुनंदना! अश्वमेधाचे जे पुण्य विधिपूर्वक होते, ते पुण्यफल मिळवून तो माझ्या लोकात सन्मानित होतो.
14.113.54
ततश्चापि च्युतः कालाच्छ्वेतद्वीपे प्रजायते ।
तत्र भुक्त्वा च भोगांश्च ततो विप्रवरो भवेत् ॥ १४.११३.५४ ॥
नंतर कालवशाने तेथून च्युत होऊन तो श्वेतद्वीपात जन्म घेतो; तेथे भोग भोगून मग तो श्रेष्ठ ब्राह्मण होतो.