মহাভারত · অধ্যায় 14.114
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.114.1
एवं संवत्सरं पूर्णमेकभुक्तेन यः क्षिपेत् ।
तस्य पुण्यफलं यद्वै तन्ममाचक्ष्व केशव ॥ १४.११४.१ ॥
এইভাবে যে ব্যক্তি এক বছর পূর্ণরূপে একবার মাত্র আহার করে কাটায়, তার পুণ্যফল যা, হে কেশব, তা আমাকে বলুন।
14.114.2
शृणु पाण्डव तत्त्वं मे वचनं पुण्यमुत्तमम् ।
यदकृत्वाऽथवा कृत्वा नरः पापैः प्रमुच्यते ॥ १४.११४.२ ॥
হে পাণ্ডব, আমার এই তত্ত্বপূর্ণ, পরম পুণ্যময় বাক্য শোনো; যা করে বা না করে মানুষ পাপ থেকে মুক্ত হয়।
14.114.3
एकभुक्तेन वर्तेत नरः संवत्सरं तु यः ।
ब्रह्मचारी जितक्रोधो ह्यधश्शायी जितेन्द्रियः ॥ १४.११४.३ ॥
যে মানুষ এক বছর একবার মাত্র আহার করে জীবন কাটায়, ব্রহ্মচারী থাকে, ক্রোধ জয় করে, মাটিতে শয়ন করে এবং ইন্দ্রিয় জয় করে।
14.114.4
शुचिश्चि स्नानतो व्यग्रः सत्यवागनसूयकः ।
अर्चन्नेव तु मां नित्यं मद्गतेनान्तरात्मना।
सन्ध्ययोस्तु जपेन्नित्यं मद्गायत्रीं समाहितः ॥ १४.११४.४ ॥
স্নানে শুচি হয়ে, একাগ্র, সত্যবাদী ও ঈর্ষাহীন হয়ে, সর্বদা আমার পূজা করে, আমাতে নিবদ্ধ অন্তরাত্মায়, দুই সন্ধ্যায় সমাহিত হয়ে নিত্য আমার গায়ত্রী জপ করবে।
14.114.5
नमो ब्रह्मण्यदेवायेत्यसकृन्मां प्रणम्य च ।
विप्रमग्रासने कृत्वा यावकं भैत्रमेव वा ॥ १४.११४.५ ॥
"ব্রাহ্মণ্যদেবকে নমস্কার" বলে বারবার আমাকে প্রণাম করে, এক ব্রাহ্মণকে শ্রেষ্ঠ আসনে বসিয়ে যবের পায়েস বা মৈত্র (খাদ্য) দেবে।
14.114.6
भुक्त्वा तु वाग्यतो भूमावाचान्तस्य द्विजन्मनः ।
नमोऽस्तु वासुदेवायेत्युक्त्वा तु चरणौ स्पृशेत् ॥ १४.११४.६ ॥
আহারের পর, মৌন থেকে, মাটিতে আচমন করা দ্বিজের পায়ে "বাসুদেবকে নমস্কার" বলে স্পর্শ করবে।
14.114.7
मासेमासे समाप्ते तु भोजयित्वा द्विजाञ्शुचीन् ।
संवत्सरे ततः पूर्णे दद्यात्तु व्रतदक्षिणाम् ॥ १४.११४.७ ॥
প্রতি মাস সম্পূর্ণ হলে শুচি দ্বিজদের ভোজন করিয়ে, বছর পূর্ণ হলে ব্রতদক্ষিণা দিতে হবে।
14.114.8
नवनीतमयीं गां वा तिलधेनुमथापि वा ।
विप्रहस्तच्युतैस्तोयैः सहिरण्यैः समुक्षितः।
तस्य पुण्यफलं राजन्कथ्यमानं मया शृणु ॥ १४.११४.८ ॥
মাখন দিয়ে তৈরি গাভী বা তিলের ধেনু, কিংবা ব্রাহ্মণের হাত থেকে পড়া জল ও সোনায় অভিষিক্ত হলে তার পুণ্যফল, হে রাজন্, আমি যা বলছি তা শোনো।
14.114.9
दशजन्मकृतं पापं ज्ञानतोऽज्ञानतोपि वा ।
तद्विनश्यति तस्याशु नात्र कार्या विचारणा ॥ १४.११४.९ ॥
দশ জন্মে কৃত পাপ, জেনে বা না জেনে করা, তা শীঘ্রই বিনষ্ট হয়; এতে কোনো বিচার করার নেই।
14.114.10
सर्वेषामुपवासानां यच्छ्रेयः सुमहत्फलम् ।
यच्च निःश्रेयसं लोके तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १४.११४.१० ॥
সব উপবাসের মধ্যে যে শ্রেষ্ঠ কল্যাণ ও মহৎ ফল, এবং জগতে যে পরম নিঃশ্রেয়স — তা আপনিই বলার যোগ্য।
14.114.11
शृणु राजन्यथापूर्वं मयाऽभीष्टं तु मोदते ।
तथा ते कथयिष्यामि मद्भक्ताय युधिषठिर
सर्वक्रतुफलं लब्ध्वा मम लोके महीयते ॥ १४.११४.११ ॥
হে রাজন্, শোনো — পূর্বের মতো আমার দ্বারা যা অভীষ্ট, তাতে সে আনন্দিত হয়; তেমনই তোমাকে, যুধিষ্ঠির, আমার ভক্তের জন্য বলব। সকল যজ্ঞের ফল লাভ করে সে আমার লোকে সম্মানিত হয়।
14.114.12
यस्तु भक्त्या शुचिर्भूत्वा पञ्चम्यां मे नराधिप ।
उपवासव्रतं कुर्यात्त्रिकालं चार्चयंस्तु माम्। ॥ १४.११४.१२ ॥
যে ভক্তিভরে, শুদ্ধ হয়ে, হে নরাধিপ, আমার পঞ্চমী তিথিতে উপবাসের ব্রত পালন করে এবং তিন কালে আমার পূজা করে—
14.114.13
भगवन्देवदेवेश पञ्चमी नाम का तव ।
तामहं श्रोतुमिच्छामि कथयस्व ममानघ ॥ १४.११४.१३ ॥
হে ভগবান, দেবদেবেশ, আপনার পঞ্চমী নামের ব্রত কী? হে নিষ্পাপ, আমি তা শুনতে চাই, আমাকে বলুন।
14.114.14
पर्वद्वयं च द्वादश्यां श्रवणं च नराधिप ।
मत्पञ्चमीति विख्यातां मत्प्रिया च विशेषतः ॥ १४.११४.१४ ॥
হে নরাধিপ, দ্বাদশী তিথিতে দুই পর্ব ও শ্রবণা নক্ষত্রের যোগ হয়; এটি আমার পঞ্চমী নামে বিখ্যাত এবং আমার বিশেষ প্রিয়।
14.114.15
तस्मात्तु ब्राह्मणश्रेष्ठैर्मन्निवेशितबुद्धिभिः ।
उपवासस्तु कर्तव्यो मत्प्रियार्तं विशेषतः ॥ १४.११४.१५ ॥
অতএব, আমাতে বুদ্ধি নিবিষ্ট শ্রেষ্ঠ ব্রাহ্মণেরা আমার প্রিয়ের জন্য, বিশেষত, উপবাস করবেন।
14.114.16
द्वादश्यामेव वा कुर्यादुपवासमशक्नुवन् ।
तेनाहं परमां प्रीति यास्यामि नरपुङ्गव ॥ १४.११४.१६ ॥
অক্ষম ব্যক্তি দ্বাদশীতেই উপবাস করবেন; হে নরশ্রেষ্ঠ, তাতে আমি পরম প্রীতি লাভ করব।
14.114.17
अहोरात्रेण द्वादश्यां मार्गशीर्षेण केशवम् ।
उपोष्य पूजयेद्यो मां सोऽस्वमेधफलं लभेत् ॥ १४.११४.१७ ॥
মার্গশীর্ষ মাসে দ্বাদশী তিথিতে দিনরাত উপবাস করে যিনি কেশবের পূজা করেন, তিনি অশ্বমেধের ফল লাভ করেন।
14.114.18
द्वादश्यां पुष्यमासे तु नाम्ना नारायणं तु माम् ।
उपोष्य पूजयेद्यो मां वाजिमेधफलं लभेत् ॥ १४.११४.१८ ॥
পৌষ মাসে দ্বাদশী তিথিতে নারায়ণ নামে আমাকে উপবাস করে যিনি পূজা করেন, তিনি অশ্বমেধের ফল লাভ করেন।
14.114.19
द्वादश्यां माघमासे तु मामुपोष्य तु माधवम् ।
पूजयेद्यः समाप्नोति राजसूयफलं नृप ॥ १४.११४.१९ ॥
হে রাজন, মাঘ মাসের দ্বাদশী তিথিতে উপবাস করে মাধব আমাকে যে পূজা করে, সে রাজসূয় যজ্ঞের ফল লাভ করে।
14.114.20
द्वादश्यां फाल्गुने मासि गोविन्दाख्यमुपोष्य माम् ।
पूजयेद्यः समाप्नोति ह्यतिरात्रफलं नृप ॥ १४.११४.२० ॥
হে রাজন, ফাল্গুন মাসের দ্বাদশীতে উপবাস করে গোবিন্দ নামে আমাকে যে পূজা করে, সে অতিরাত্র যজ্ঞের ফল লাভ করে।
14.114.21
द्वादश्यां मासि चैत्रे तु मां विष्णुं समुपोष्य यः ।
पूजयंस्तदवाप्नोति पौण्डरीकस्य यत्फलम् ॥ १४.११४.२१ ॥
চৈত্র মাসের দ্বাদশীতে উপবাস করে বিষ্ণুরূপী আমাকে যে পূজা করে, সে পৌণ্ডরীক যজ্ঞের যে ফল, তাই লাভ করে।
14.114.22
द्वादश्यां मासि वैशाखे मधुसूदनसंज्ञितम् ।
उपोष्य पूजयेद्यो मां सोग्निष्टोमस्य पाण्डव ॥ १४.११४.२२ ॥
হে পাণ্ডব, বৈশাখ মাসের দ্বাদশীতে উপবাস করে মধুসূদন নামে আমাকে যে পূজা করে, সে অগ্নিষ্টোম যজ্ঞের ফল লাভ করে।
14.114.23
द्वादश्यां ज्येष्ठमासे तु मामुपोष्य त्रिविक्रमम् ।
अर्ययेद्यः समाप्नोति गवां मेधफलं नृप ॥ १४.११४.२३ ॥
হে রাজন, জ্যৈষ্ঠ মাসের দ্বাদশীতে উপবাস করে ত্রিবিক্রম নামে আমাকে যে পূজা করে, সে গোমেধ যজ্ঞের ফল লাভ করে।
14.114.24
आषाढे वामनाख्यं मां द्वादश्यां समुपोष्य यः ।
नरमेधस्य स फलं प्राप्नोति भरतर्षभ ॥ १४.११४.२४ ॥
হে ভরতশ্রেষ্ঠ, আষাঢ় মাসের দ্বাদশীতে উপবাস করে বামন নামে আমাকে যে পূজা করে, সে নরমেধ যজ্ঞের ফল লাভ করে।
14.114.25
द्वादश्यां श्रावणे मासि श्रीधराख्यमुपोष्य माम् ।
पूजयेद्य समाप्नोति पञ्चयज्ञफलं नृप ॥ १४.११४.२५ ॥
শ্রাবণ মাসের দ্বাদশী তিথিতে যিনি উপবাস করে শ্রীধর নামে আমাকে পূজা করেন, তিনি পঞ্চযজ্ঞের ফল লাভ করেন, হে রাজা।
14.114.26
मासे भाद्रपदे यो मां हृषीकेशाख्यमर्चयेत् ।
उपोष्य स समाप्नोति सौत्रामणिफलं नृप ॥ १४.११४.२६ ॥
ভাদ্রপদ মাসে হৃষীকেশ নামে যিনি উপবাস করে আমাকে পূজা করেন, তিনি সৌত্রামণি যজ্ঞের ফল লাভ করেন, হে রাজা।
14.114.27
द्वादश्यामाश्वयुङ्मासे पद्मनाभमुपोष्य माम् ।
अर्चयेद्यः समाप्नोति गोसहस्रफलं नृप ॥ १४.११४.२७ ॥
আশ্বিন মাসের দ্বাদশী তিথিতে পদ্মনাভ নামে যিনি উপবাস করে আমাকে পূজা করেন, তিনি সহস্র গাভী দানের ফল লাভ করেন, হে রাজা।
14.114.28
द्वादश्यां कार्तिके मासि मां दामोदरसंज्ञितम् ।
उपोष्य पूजयेद्यस्तु सर्वक्रतुफलं नृप ॥ १४.११४.२८ ॥
কার্তিক মাসের দ্বাদশী তিথিতে দামোদর নামে যিনি উপবাস করে আমাকে পূজা করেন, তিনি সমস্ত যজ্ঞের ফল লাভ করেন, হে রাজা।
14.114.29
केवलेनोपवासेन द्वादश्यां पाण्डुनन्दन ।
यत्फलं पूर्वमुद्दिष्टं तस्यार्धं लभते नृप ॥ १४.११४.२९ ॥
হে পাণ্ডুনন্দন, দ্বাদশী তিথিতে কেবল উপবাসের দ্বারা পূর্বে উক্ত ফলের অর্ধেক লাভ করেন, হে রাজা।
14.114.30
श्रावणेऽप्येवमेवं मामर्चयेद्भक्तिमान्नरः ।
मम सालोक्यमाप्नोति नात्र कार्या विचारणा ॥ १४.११४.३० ॥
শ্রাবণ মাসেও এইভাবে ভক্তিমান মানুষ আমাকে পূজা করলে সে আমার সালোক্য লাভ করে; এতে কোনো সন্দেহ নেই।
14.114.31
मासेमासे समभ्यर्च्य क्रमशो मामतन्द्रितः ।
पूर्मे संवत्सरे कुर्यात्पुनः संवत्सरं तु माम् ॥ १४.११४.३१ ॥
প্রতি মাসে ক্রমানুসারে, অনলসভাবে আমাকে সম্যক পূজা করবে; পূর্ণ বছরে আবার এক বছর আমাকে পূজা করবে।
14.114.32
अविघ्नमर्चयानस्तु यो मद्भक्तो मत्परायणः ।
अविघ्नमर्चयानस्तु मम सायुज्यमाप्नुयात् ॥ १४.११४.३२ ॥
যে আমার ভক্ত ও আমাতেই পরায়ণ, সে বিঘ্নহীনভাবে পূজা করলে আমার সাযুজ্য লাভ করবে।
14.114.33
अर्चयेत्प्रीतिमान्यो मां द्वादस्यां वेदसंहिताम् ।
स पूर्वोक्तफलं राजँल्लभते नात्र संशयः ॥ १४.११४.३३ ॥
যে প্রীতিভরে দ্বাদশীতে বেদসংহিতা দ্বারা আমাকে পূজা করে, হে রাজা, সে পূর্বোক্ত ফল লাভ করে; এতে সন্দেহ নেই।
14.114.34
गन्धं पुष्पं फलं तोयं पत्रं वा मूलमेव वा ।
द्वादश्यां मम यो दद्यात्तत्समो नास्ति मत्प्रियः ॥ १४.११४.३४ ॥
যে দ্বাদশীতে আমাকে গন্ধ, পুষ্প, ফল, জল, পত্র কিংবা মূল নিবেদন করে, তার সমান আমার প্রিয় আর কেউ নেই।
14.114.35
एतेन विधिना सर्वे देवाः शक्रपुरोगमाः ।
मद्भक्ता नरशार्दूल स्वर्गलोकं तु भुञ्जते ॥ १४.११४.३५ ॥
এই পদ্ধতিতে ইন্দ্রপ্রমুখ সকল দেবতা, হে নরশার্দুল, আমার ভক্ত হয়ে স্বর্গলোক ভোগ করেন।
14.114.36
एवं वदति देवेशे केशवे पाडुनन्दनः ।
कृताञ्जलिः स्तोत्रमिदं भक्त्तया धर्मात्मजोऽब्रवीत् ॥ १४.११४.३६ ॥
দেবেশ কেশব এরূপ বললে, পাণ্ডুপুত্র ধর্মাত্মজ কৃতাঞ্জলি হয়ে ভক্তিভরে এই স্তোত্র বললেন।
14.114.37
सर्वलोकेश देवेश हृषीकेशक नमोस्तु ते ।
सहस्रशिरसे नित्यं सहस्राक्ष नमोस्तु ते ॥ १४.११४.३७ ॥
হে সর্বলোকেশ, দেবেশ, হৃষীকেশ, আপনাকে নমস্কার। সহস্রশির আপনাকে সর্বদা নমস্কার; হে সহস্রাক্ষ, আপনাকে নমস্কার।
14.114.38
त्रयीमय त्रयीनाथ त्रयीस्तुत नमोनमः ।
यज्ञात्मन्यज्ञसंभूत यज्ञनाथ नमोनमः ॥ १४.११४.३८ ॥
হে ত্রয়ীময়, ত্রয়ীনাথ, ত্রয়ীস্তুত, বারবার নমস্কার। হে যজ্ঞাত্মা, যজ্ঞসম্ভূত, যজ্ঞনাথ, বারবার নমস্কার।
14.114.39
चतुर्मूर्ते चतुर्बाहो चतुर्व्यूह नमोनमः ।
लोकात्मँल्लोककृन्नाथ लोकावास नमोनमः ॥ १४.११४.३९ ॥
হে চতুর্মূর্তি, চতুর্বাহু, চতুর্ব্যূহ, বারবার নমস্কার। হে লোকাত্মা, লোককর্তা, নাথ, লোকাবাস, বারবার নমস্কার।
14.114.40
सृष्टिसंहारकर्त्रे तु नरसिंह नमोनमः ।
भक्तप्रिय नमस्तेऽस्तु कृष्ण नाथ नमोनमः ॥ १४.११४.४० ॥
সৃষ্টি ও সংহারকারীকে, হে নরসিংহ, বারবার নমস্কার। হে ভক্তপ্রিয়, আপনাকে নমস্কার; হে কৃষ্ণ, নাথ, বারবার নমস্কার।
14.114.41
लोकप्रिय नमस्तेऽस्तु भक्तवत्सल ते नमः ।
ब्रह्मवास नमस्तेऽस्तु ब्रह्मनाथ नमोनमः ॥ १४.११४.४१ ॥
হে লোকপ্রিয়, আপনাকে নমস্কার; হে ভক্তবৎসল, আপনাকে নমস্কার। হে ব্রহ্মবাস, আপনাকে নমস্কার; হে ব্রহ্মনাথ, বারবার নমস্কার।
14.114.42
रुद्ररूप नमस्तेऽस्तु रुद्रकर्मिरताय ते ।
पञ्चयज्ञ नमस्तेऽस्तु सर्वयज्ञ नमोनमः ॥ १४.११४.४२ ॥
হে রুদ্ররূপ, আপনাকে নমস্কার; রুদ্রকর্মে রত আপনাকে নমস্কার। হে পঞ্চযজ্ঞ, আপনাকে নমস্কার; হে সর্বযজ্ঞ, বারবার নমস্কার।
14.114.43
कृष्णप्रिय नमस्तेऽस्तु कृष्णनाथ नमोनमः ।
योगिप्रिय नमस्तेऽस्तु योगिनाथ नमोनमः ॥ १४.११४.४३ ॥
হে কৃষ্ণপ্রিয়, আপনাকে প্রণাম; হে কৃষ্ণনাথ, আপনাকে বারবার প্রণাম। হে যোগিপ্রিয়, আপনাকে প্রণাম; হে যোগিনাথ, আপনাকে বারবার প্রণাম।
14.114.44
हयवक्त्र नमस्तेऽस्तु चक्रपाणे नमोनमः ।
पञ्चभूत नमस्तेऽस्तु पञ्चायुध नमोनमः ॥ १४.११४.४४ ॥
হে হয়বক্ত্র, আপনাকে প্রণাম; হে চক্রপাণি, আপনাকে বারবার প্রণাম। হে পঞ্চভূত, আপনাকে প্রণাম; হে পঞ্চায়ুধ, আপনাকে বারবার প্রণাম।
14.114.45
भक्तिगद्गदया वाचा स्तुवत्येवं युधिष्ठिरे ।
गृहीत्वा केशवो हस्ते प्रीतात्मा तं न्यवारयत् ॥ १४.११४.४५ ॥
ভক্তিতে গদগদ কণ্ঠে যুধিষ্ঠির এইরূপ স্তব করছিলেন; তখন প্রসন্নচিত্ত কেশব তাঁর হাত ধরে তাঁকে নিবারণ করলেন।
14.114.46
निवार्य च पुनर्वाचा भक्तिनम्रं युधिष्ठिरम् ।
वक्तुमेव नरश्रेषठ धर्मपूत्रं प्रचक्रमे ॥ १४.११४.४६ ॥
হে নরশ্রেষ্ঠ, আবার বাক্যে তাঁকে নিবারণ করে ভক্তিতে নম্র ধর্মপুত্র যুধিষ্ঠির কথা বলতে আরম্ভ করলেন।
14.114.47
अन्यवत्किमिदं राजन्मां स्तौषि नरपुङ्गव ।
तिष्ठ पृच्छ यथापूर्वं धर्मपूत्र युधिष्ठिर ॥ १४.११४.४७ ॥
হে রাজন, নরপুঙ্গব, তুমি কেন এভাবে আমার স্তব করছ? থামো; আগের মতো প্রশ্ন করো, হে ধর্মপুত্র যুধিষ্ঠির।
14.114.48
भगवंस्त्वत्प्रसादात्तु धर्मं स्मृत्वा पुनःपुनः ।
न शान्तिरस्ति मे देव नृत्यतीव च मे मनः ॥ १४.११४.४८ ॥
হে ভগবান, আপনার কৃপায় বারবার ধর্মকে স্মরণ করেও, হে দেব, আমার শান্তি নেই; আমার মন যেন নৃত্য করছে।
14.114.49
इदं च धर्मसंपन्नं वक्तुमर्हसि माधव ।
कृष्णपक्षेषु द्वादश्यामर्चनीयः कथं भवेत् ॥ १४.११४.४९ ॥
হে মাধব, ধর্মসম্পন্ন এই বিষয়টিও আপনার বলা উচিত: কৃষ্ণপক্ষের দ্বাদশীতে পূজনীয়কে কীভাবে পূজা করা উচিত?
14.114.50
शृणु राजन्यथापूर्वं तत्सर्वं कथयामि ते ।
परमं कृष्णद्वादश्यामर्चनायां फलं मम ॥ १४.११४.५० ॥
হে রাজন, শোনো। পূর্বের মতোই সেই সমস্ত আমি তোমাকে বলছি: কৃষ্ণপক্ষের দ্বাদশীতে আমার পূজার পরম ফল।
14.114.51
एकादश्यामुपोष्याथ द्वादश्यामर्चयेत्तु माम् ।
विप्रानपि यथालाभं पूजयेद्भक्तिमान्नरः ॥ १४.११४.५१ ॥
একাদশীতে উপবাস করে দ্বাদশীতে আমাকে পূজা করবে; ভক্তিমান মানুষ সাধ্যমতো ব্রাহ্মণদেরও পূজা করবে।
14.114.52
स गच्छेद्दक्षिणामूर्तिं मां वा नात्र विचारणा ।
चन्द्रसालोक्यमथवा ग्रहनक्षत्रपूजितः ॥ १४.११४.५२ ॥
সে দক্ষিণামূর্তি অথবা আমাকে লাভ করবে; এতে সন্দেহ নেই। অথবা চন্দ্রলোক, অথবা গ্রহনক্ষত্র কর্তৃক পূজিত হয়ে (উত্তম গতি লাভ করবে)।