મહાભારત · અધ્યાય 14.114
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.114.1
एवं संवत्सरं पूर्णमेकभुक्तेन यः क्षिपेत् ।
तस्य पुण्यफलं यद्वै तन्ममाचक्ष्व केशव ॥ १४.११४.१ ॥
આ રીતે જે માણસ આખું વર્ષ એક જ વાર ભોજન કરીને વિતાવે, તેને જે પુણ્યફળ મળે તે, હે કેશવ, મને કહો.
14.114.2
शृणु पाण्डव तत्त्वं मे वचनं पुण्यमुत्तमम् ।
यदकृत्वाऽथवा कृत्वा नरः पापैः प्रमुच्यते ॥ १४.११४.२ ॥
હે પાંડવ, મારું આ તત્ત્વયુક્ત, અતિ ઉત્તમ પુણ્યદાયક વચન સાંભળ; જે કરીને કે ન કરીને માણસ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
14.114.3
एकभुक्तेन वर्तेत नरः संवत्सरं तु यः ।
ब्रह्मचारी जितक्रोधो ह्यधश्शायी जितेन्द्रियः ॥ १४.११४.३ ॥
જે માણસ એક વર્ષ સુધી એક જ વાર ભોજન કરીને જીવે, બ્રહ્મચારી રહે, ક્રોધ જીતે, ભૂમિ પર સૂએ અને ઇન્દ્રિયો પર વિજય મેળવે.
14.114.4
शुचिश्चि स्नानतो व्यग्रः सत्यवागनसूयकः ।
अर्चन्नेव तु मां नित्यं मद्गतेनान्तरात्मना।
सन्ध्ययोस्तु जपेन्नित्यं मद्गायत्रीं समाहितः ॥ १४.११४.४ ॥
સ્નાનથી શુદ્ધ, એકાગ્ર, સત્યવાદી અને ઈર્ષ્યારહિત થઈને, સદા મારી પૂજા કરતા, મારામાં લીન અંતરાત્માથી, બંને સંધ્યાઓમાં સમાહિત થઈને નિત્ય મારી ગાયત્રીનો જપ કરવો.
14.114.5
नमो ब्रह्मण्यदेवायेत्यसकृन्मां प्रणम्य च ।
विप्रमग्रासने कृत्वा यावकं भैत्रमेव वा ॥ १४.११४.५ ॥
"બ્રાહ્મણ્યદેવને નમસ્કાર" એમ કહીને વારંવાર મને પ્રણામ કરીને, બ્રાહ્મણને શ્રેષ્ઠ આસન પર બેસાડીને યવાગુ અથવા મૈત્ર (ભોજન) આપવું.
14.114.6
भुक्त्वा तु वाग्यतो भूमावाचान्तस्य द्विजन्मनः ।
नमोऽस्तु वासुदेवायेत्युक्त्वा तु चरणौ स्पृशेत् ॥ १४.११४.६ ॥
ભોજન કરીને, મૌન રહીને, ભૂમિ પર આચમન કરેલા દ્વિજના ચરણોને, "વાસુદેવને નમસ્કાર હો" એમ કહીને સ્પર્શ કરવા.
14.114.7
मासेमासे समाप्ते तु भोजयित्वा द्विजाञ्शुचीन् ।
संवत्सरे ततः पूर्णे दद्यात्तु व्रतदक्षिणाम् ॥ १४.११४.७ ॥
દર મહિને પૂર્ણ થયા પછી શુદ્ધ દ્વિજોને ભોજન કરાવીને, વર્ષ પૂર્ણ થતાં વ્રતદક્ષિણા આપવી.
14.114.8
नवनीतमयीं गां वा तिलधेनुमथापि वा ।
विप्रहस्तच्युतैस्तोयैः सहिरण्यैः समुक्षितः।
तस्य पुण्यफलं राजन्कथ्यमानं मया शृणु ॥ १४.११४.८ ॥
માખણની બનેલી ગાય અથવા તલની ધેનુ, અથવા બ્રાહ્મણના હાથમાંથી પડેલા જળ અને સોનાથી અભિષિક્ત થયેલાનું પુણ્યફળ, હે રાજન્, હું કહું તે સાંભળ.
14.114.9
दशजन्मकृतं पापं ज्ञानतोऽज्ञानतोपि वा ।
तद्विनश्यति तस्याशु नात्र कार्या विचारणा ॥ १४.११४.९ ॥
દસ જન્મોમાં કરેલું પાપ, જાણીને કે અજાણતાં, તે જલદી નષ્ટ થાય છે; આમાં કોઈ વિચાર કરવાનો નથી.
14.114.10
सर्वेषामुपवासानां यच्छ्रेयः सुमहत्फलम् ।
यच्च निःश्रेयसं लोके तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १४.११४.१० ॥
બધા ઉપવાસોમાંનું જે શ્રેષ્ઠ કલ્યાણ અને મહાન ફળ છે, અને જગતમાં જે પરમ નિઃશ્રેયસ છે, તે તમે જ કહેવા યોગ્ય છો.
14.114.11
शृणु राजन्यथापूर्वं मयाऽभीष्टं तु मोदते ।
तथा ते कथयिष्यामि मद्भक्ताय युधिषठिर
सर्वक्रतुफलं लब्ध्वा मम लोके महीयते ॥ १४.११४.११ ॥
હે રાજન્, સાંભળ — પહેલાંની જેમ મારા વડે ઇષ્ટ હોવાથી તે આનંદ પામે છે; તેમ જ તને, યુધિષ્ઠિર, મારા ભક્ત માટે કહીશ. બધા યજ્ઞોનું ફળ મેળવીને તે મારા લોકમાં સન્માનિત થાય છે.
14.114.12
यस्तु भक्त्या शुचिर्भूत्वा पञ्चम्यां मे नराधिप ।
उपवासव्रतं कुर्यात्त्रिकालं चार्चयंस्तु माम्। ॥ १४.११४.१२ ॥
જે ભક્તિથી, શુદ્ધ થઈને, હે નરાધિપ, મારી પંચમી તિથિએ ઉપવાસવ્રત કરે છે અને ત્રણે કાળે મારી પૂજા કરે છે—
14.114.13
भगवन्देवदेवेश पञ्चमी नाम का तव ।
तामहं श्रोतुमिच्छामि कथयस्व ममानघ ॥ १४.११४.१३ ॥
હે ભગવાન, દેવોના દેવ, તમારું પંચમી નામનું વ્રત કયું છે? હે નિષ્પાપ, તે સાંભળવાની મારી ઇચ્છા છે; મને કહો.
14.114.14
पर्वद्वयं च द्वादश्यां श्रवणं च नराधिप ।
मत्पञ्चमीति विख्यातां मत्प्रिया च विशेषतः ॥ १४.११४.१४ ॥
હે નરાધિપ, દ્વાદશીએ બે પર્વ અને શ્રવણ નક્ષત્ર એકસાથે આવે છે; આ મારી પંચમી નામે પ્રસિદ્ધ છે અને મને વિશેષ પ્રિય છે.
14.114.15
तस्मात्तु ब्राह्मणश्रेष्ठैर्मन्निवेशितबुद्धिभिः ।
उपवासस्तु कर्तव्यो मत्प्रियार्तं विशेषतः ॥ १४.११४.१५ ॥
તેથી, મારામાં બુદ્ધિ સ્થિર કરનારા શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ મારા પ્રિય માટે, વિશેષ રૂપે, ઉપવાસ કરવો જોઈએ.
14.114.16
द्वादश्यामेव वा कुर्यादुपवासमशक्नुवन् ।
तेनाहं परमां प्रीति यास्यामि नरपुङ्गव ॥ १४.११४.१६ ॥
અસમર્થ હોય તો દ્વાદશીએ જ ઉપવાસ કરે; હે નરશ્રેષ્ઠ, તેથી હું પરમ પ્રસન્નતા પામીશ.
14.114.17
अहोरात्रेण द्वादश्यां मार्गशीर्षेण केशवम् ।
उपोष्य पूजयेद्यो मां सोऽस्वमेधफलं लभेत् ॥ १४.११४.१७ ॥
માગશર માસની દ્વાદશીએ દિવસ-રાત ઉપવાસ કરીને જે કેશવની પૂજા કરે છે, તેને અશ્વમેધનું ફળ મળે છે.
14.114.18
द्वादश्यां पुष्यमासे तु नाम्ना नारायणं तु माम् ।
उपोष्य पूजयेद्यो मां वाजिमेधफलं लभेत् ॥ १४.११४.१८ ॥
પોષ માસની દ્વાદશીએ નારાયણ નામે મારી ઉપવાસ કરીને જે પૂજા કરે છે, તેને અશ્વમેધનું ફળ મળે છે.
14.114.19
द्वादश्यां माघमासे तु मामुपोष्य तु माधवम् ।
पूजयेद्यः समाप्नोति राजसूयफलं नृप ॥ १४.११४.१९ ॥
હે રાજન, માઘ માસની દ્વાદશીએ ઉપવાસ કરીને મને માધવ રૂપે જે પૂજે છે, તેને રાજસૂય યજ્ઞનું ફળ મળે છે.
14.114.20
द्वादश्यां फाल्गुने मासि गोविन्दाख्यमुपोष्य माम् ।
पूजयेद्यः समाप्नोति ह्यतिरात्रफलं नृप ॥ १४.११४.२० ॥
હે રાજન, ફાલ્ગુન માસની દ્વાદશીએ ઉપવાસ કરીને ગોવિંદ નામે મને જે પૂજે છે, તેને અતિરાત્ર યજ્ઞનું ફળ મળે છે.
14.114.21
द्वादश्यां मासि चैत्रे तु मां विष्णुं समुपोष्य यः ।
पूजयंस्तदवाप्नोति पौण्डरीकस्य यत्फलम् ॥ १४.११४.२१ ॥
ચૈત્ર માસની દ્વાદશીએ ઉપવાસ કરીને વિષ્ણુ રૂપે મને જે પૂજે છે, તેને પૌંડરીક યજ્ઞનું જે ફળ છે તે મળે છે.
14.114.22
द्वादश्यां मासि वैशाखे मधुसूदनसंज्ञितम् ।
उपोष्य पूजयेद्यो मां सोग्निष्टोमस्य पाण्डव ॥ १४.११४.२२ ॥
હે પાંડવ, વૈશાખ માસની દ્વાદશીએ ઉપવાસ કરીને મધુસૂદન નામે મને જે પૂજે છે, તેને અગ્નિષ્ટોમ યજ્ઞનું ફળ મળે છે.
14.114.23
द्वादश्यां ज्येष्ठमासे तु मामुपोष्य त्रिविक्रमम् ।
अर्ययेद्यः समाप्नोति गवां मेधफलं नृप ॥ १४.११४.२३ ॥
હે રાજન, જ્યેષ્ઠ માસની દ્વાદશીએ ઉપવાસ કરીને ત્રિવિક્રમ રૂપે મને જે પૂજે છે, તેને ગોમેધ યજ્ઞનું ફળ મળે છે.
14.114.24
आषाढे वामनाख्यं मां द्वादश्यां समुपोष्य यः ।
नरमेधस्य स फलं प्राप्नोति भरतर्षभ ॥ १४.११४.२४ ॥
હે ભરતર્ષભ, અષાઢ માસની દ્વાદશીએ ઉપવાસ કરીને વામન નામે મને જે પૂજે છે, તેને નરમેધ યજ્ઞનું ફળ મળે છે.
14.114.25
द्वादश्यां श्रावणे मासि श्रीधराख्यमुपोष्य माम् ।
पूजयेद्य समाप्नोति पञ्चयज्ञफलं नृप ॥ १४.११४.२५ ॥
શ્રાવણ માસની દ્વાદશીએ જે શ્રીધર નામે મારી ઉપવાસ કરીને પૂજા કરે છે, તે પંચયજ્ઞનું ફળ પ્રાપ્ત કરે છે, હે રાજન.
14.114.26
मासे भाद्रपदे यो मां हृषीकेशाख्यमर्चयेत् ।
उपोष्य स समाप्नोति सौत्रामणिफलं नृप ॥ १४.११४.२६ ॥
ભાદ્રપદ માસમાં જે હૃષીકેશ નામે મારી ઉપવાસ કરીને પૂજા કરે છે, તે સૌત્રામણિ યજ્ઞનું ફળ પામે છે, હે રાજન.
14.114.27
द्वादश्यामाश्वयुङ्मासे पद्मनाभमुपोष्य माम् ।
अर्चयेद्यः समाप्नोति गोसहस्रफलं नृप ॥ १४.११४.२७ ॥
આસો માસની દ્વાદશીએ જે પદ્મનાભ નામે મારી ઉપવાસ કરીને પૂજા કરે છે, તે હજાર ગાયોનું ફળ પામે છે, હે રાજન.
14.114.28
द्वादश्यां कार्तिके मासि मां दामोदरसंज्ञितम् ।
उपोष्य पूजयेद्यस्तु सर्वक्रतुफलं नृप ॥ १४.११४.२८ ॥
કારતક માસની દ્વાદશીએ જે દામોદર નામે મારી ઉપવાસ કરીને પૂજા કરે છે, તે સર્વ યજ્ઞોનું ફળ પામે છે, હે રાજન.
14.114.29
केवलेनोपवासेन द्वादश्यां पाण्डुनन्दन ।
यत्फलं पूर्वमुद्दिष्टं तस्यार्धं लभते नृप ॥ १४.११४.२९ ॥
હે પાંડુનંદન, દ્વાદશીએ માત્ર ઉપવાસથી, પહેલાં કહેલા ફળનું અર્ધું ફળ તે મેળવે છે, હે રાજન.
14.114.30
श्रावणेऽप्येवमेवं मामर्चयेद्भक्तिमान्नरः ।
मम सालोक्यमाप्नोति नात्र कार्या विचारणा ॥ १४.११४.३० ॥
શ્રાવણ માસમાં પણ આ જ રીતે ભક્તિમાન મનુષ્ય મારી પૂજા કરે, તો તે મારું સાલોક્ય પામે છે; આમાં કોઈ શંકા નથી.
14.114.31
मासेमासे समभ्यर्च्य क्रमशो मामतन्द्रितः ।
पूर्मे संवत्सरे कुर्यात्पुनः संवत्सरं तु माम् ॥ १४.११४.३१ ॥
દર મહિને ક્રમપૂર્વક, આળસ વિના મારી સારી રીતે પૂજા કરવી; પૂર્ણ વર્ષમાં ફરી એક વર્ષ મારી પૂજા કરવી.
14.114.32
अविघ्नमर्चयानस्तु यो मद्भक्तो मत्परायणः ।
अविघ्नमर्चयानस्तु मम सायुज्यमाप्नुयात् ॥ १४.११४.३२ ॥
જે મારો ભક્ત અને મારામાં જ પરાયણ છે, તે વિઘ્ન વિના પૂજા કરે તો મારું સાયુજ્ય પામે છે.
14.114.33
अर्चयेत्प्रीतिमान्यो मां द्वादस्यां वेदसंहिताम् ।
स पूर्वोक्तफलं राजँल्लभते नात्र संशयः ॥ १४.११४.३३ ॥
જે પ્રેમથી દ્વાદશીએ વેદસંહિતાથી મારી પૂજા કરે છે, હે રાજન, તે પૂર્વે કહેલું ફળ મેળવે છે; એમાં સંશય નથી.
14.114.34
गन्धं पुष्पं फलं तोयं पत्रं वा मूलमेव वा ।
द्वादश्यां मम यो दद्यात्तत्समो नास्ति मत्प्रियः ॥ १४.११४.३४ ॥
જે દ્વાદશીએ મને ગંધ, ફૂલ, ફળ, જળ, પાંદડું કે મૂળ અર્પે છે, તેના જેવો મારો પ્રિય બીજો કોઈ નથી.
14.114.35
एतेन विधिना सर्वे देवाः शक्रपुरोगमाः ।
मद्भक्ता नरशार्दूल स्वर्गलोकं तु भुञ्जते ॥ १४.११४.३५ ॥
આ વિધિથી ઇન્દ્રને આગળ રાખનારા સર્વ દેવો, હે નરશ્રેષ્ઠ, મારા ભક્ત થઈને સ્વર્ગલોકનો ઉપભોગ કરે છે.
14.114.36
एवं वदति देवेशे केशवे पाडुनन्दनः ।
कृताञ्जलिः स्तोत्रमिदं भक्त्तया धर्मात्मजोऽब्रवीत् ॥ १४.११४.३६ ॥
દેવેશ કેશવ આમ કહેતા હતા ત્યારે, પાંડુપુત્ર ધર્માત્મજે હાથ જોડીને ભક્તિથી આ સ્તોત્ર કહ્યું.
14.114.37
सर्वलोकेश देवेश हृषीकेशक नमोस्तु ते ।
सहस्रशिरसे नित्यं सहस्राक्ष नमोस्तु ते ॥ १४.११४.३७ ॥
સર્વલોકેશ, દેવેશ, હૃષીકેશ, આપને નમસ્કાર હો. સહસ્રશીર્ષને નિત્ય નમસ્કાર; સહસ્રાક્ષ, આપને નમસ્કાર હો.
14.114.38
त्रयीमय त्रयीनाथ त्रयीस्तुत नमोनमः ।
यज्ञात्मन्यज्ञसंभूत यज्ञनाथ नमोनमः ॥ १४.११४.३८ ॥
ત્રયીમય, ત્રયીનાથ, ત્રયીસ્તુત, નમો નમઃ. યજ્ઞાત્મન્, યજ્ઞસંભૂત, યજ્ઞનાથ, નમો નમઃ.
14.114.39
चतुर्मूर्ते चतुर्बाहो चतुर्व्यूह नमोनमः ।
लोकात्मँल्लोककृन्नाथ लोकावास नमोनमः ॥ १४.११४.३९ ॥
ચતુર્મૂર્તે, ચતુર્બાહો, ચતુર્વ્યૂહ, નમો નમઃ. લોકાત્મન્, લોકકૃત્નાથ, લોકાવાસ, નમો નમઃ.
14.114.40
सृष्टिसंहारकर्त्रे तु नरसिंह नमोनमः ।
भक्तप्रिय नमस्तेऽस्तु कृष्ण नाथ नमोनमः ॥ १४.११४.४० ॥
સૃષ્ટિસંહારકર્તાને, નરસિંહ, નમો નમઃ. ભક્તપ્રિય, આપને નમસ્કાર હો; કૃષ્ણ, નાથ, નમો નમઃ.
14.114.41
लोकप्रिय नमस्तेऽस्तु भक्तवत्सल ते नमः ।
ब्रह्मवास नमस्तेऽस्तु ब्रह्मनाथ नमोनमः ॥ १४.११४.४१ ॥
લોકપ્રિય, આપને નમસ્કાર હો; ભક્તવત્સલ, આપને નમસ્કાર. બ્રહ્મવાસ, આપને નમસ્કાર હો; બ્રહ્મનાથ, નમો નમઃ.
14.114.42
रुद्ररूप नमस्तेऽस्तु रुद्रकर्मिरताय ते ।
पञ्चयज्ञ नमस्तेऽस्तु सर्वयज्ञ नमोनमः ॥ १४.११४.४२ ॥
રુદ્રરૂપ, આપને નમસ્કાર હો; રુદ્રકર્મમાં રત, આપને નમસ્કાર. પંચયજ્ઞ, આપને નમસ્કાર હો; સર્વયજ્ઞ, નમો નમઃ.
14.114.43
कृष्णप्रिय नमस्तेऽस्तु कृष्णनाथ नमोनमः ।
योगिप्रिय नमस्तेऽस्तु योगिनाथ नमोनमः ॥ १४.११४.४३ ॥
કૃષ્ણપ્રિય, તમને નમસ્કાર; કૃષ્ણનાથ, તમને વારંવાર નમસ્કાર. યોગિપ્રિય, તમને નમસ્કાર; યોગિનાથ, તમને વારંવાર નમસ્કાર.
14.114.44
हयवक्त्र नमस्तेऽस्तु चक्रपाणे नमोनमः ।
पञ्चभूत नमस्तेऽस्तु पञ्चायुध नमोनमः ॥ १४.११४.४४ ॥
હયવક્ત્ર, તમને નમસ્કાર; ચક્રપાણિ, તમને વારંવાર નમસ્કાર. પંચભૂત, તમને નમસ્કાર; પંચાયુધ, તમને વારંવાર નમસ્કાર.
14.114.45
भक्तिगद्गदया वाचा स्तुवत्येवं युधिष्ठिरे ।
गृहीत्वा केशवो हस्ते प्रीतात्मा तं न्यवारयत् ॥ १४.११४.४५ ॥
ભક્તિથી ગદ્ગદ વાણીએ યુધિષ્ઠિર આ રીતે સ્તુતિ કરતા હતા, ત્યારે પ્રસન્ન મનવાળા કેશવે તેમનો હાથ પકડી તેમને રોક્યા.
14.114.46
निवार्य च पुनर्वाचा भक्तिनम्रं युधिष्ठिरम् ।
वक्तुमेव नरश्रेषठ धर्मपूत्रं प्रचक्रमे ॥ १४.११४.४६ ॥
હે નરશ્રેષ્ઠ, ફરીથી વાણીથી તેમને રોકીને, ભક્તિથી નમ્ર ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિર બોલવા લાગ્યા.
14.114.47
अन्यवत्किमिदं राजन्मां स्तौषि नरपुङ्गव ।
तिष्ठ पृच्छ यथापूर्वं धर्मपूत्र युधिष्ठिर ॥ १४.११४.४७ ॥
હે રાજન, નરપુંગવ, તું મારી આ રીતે સ્તુતિ કેમ કરે છે? થોભ; પહેલાંની જેમ પૂછ, હે ધર્મપુત્ર યુધિષ્ઠિર.
14.114.48
भगवंस्त्वत्प्रसादात्तु धर्मं स्मृत्वा पुनःपुनः ।
न शान्तिरस्ति मे देव नृत्यतीव च मे मनः ॥ १४.११४.४८ ॥
હે ભગવન, તમારી કૃપાથી ધર્મને વારંવાર સ્મરીને પણ, હે દેવ, મને શાંતિ નથી; મારું મન જાણે નાચી રહ્યું છે.
14.114.49
इदं च धर्मसंपन्नं वक्तुमर्हसि माधव ।
कृष्णपक्षेषु द्वादश्यामर्चनीयः कथं भवेत् ॥ १४.११४.४९ ॥
હે માધવ, ધર્મસંપન્ન આ પણ તમારે કહેવું યોગ્ય છે: કૃષ્ણપક્ષની દ્વાદશીએ પૂજનીય કેવી રીતે પૂજાવો જોઈએ?
14.114.50
शृणु राजन्यथापूर्वं तत्सर्वं कथयामि ते ।
परमं कृष्णद्वादश्यामर्चनायां फलं मम ॥ १४.११४.५० ॥
હે રાજા, સાંભળ. પહેલાંની જેમ તે બધું હું તને કહું છું: કૃષ્ણપક્ષની દ્વાદશીએ મારી પૂજાનું પરમ ફળ.
14.114.51
एकादश्यामुपोष्याथ द्वादश्यामर्चयेत्तु माम् ।
विप्रानपि यथालाभं पूजयेद्भक्तिमान्नरः ॥ १४.११४.५१ ॥
એકાદશીએ ઉપવાસ કરીને દ્વાદશીએ મારી પૂજા કરવી; ભક્તિમાન મનુષ્યે યથાશક્તિ બ્રાહ્મણોની પણ પૂજા કરવી.
14.114.52
स गच्छेद्दक्षिणामूर्तिं मां वा नात्र विचारणा ।
चन्द्रसालोक्यमथवा ग्रहनक्षत्रपूजितः ॥ १४.११४.५२ ॥
તે દક્ષિણામૂર્તિને અથવા મને પામશે; આમાં શંકા નથી. અથવા ચંદ્રલોક, અથવા ગ્રહનક્ષત્રોથી પૂજિત થઈને (ઉત્તમ ગતિ પામશે).