महाभारत · अध्याय 14.114
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.114.1
एवं संवत्सरं पूर्णमेकभुक्तेन यः क्षिपेत् ।
तस्य पुण्यफलं यद्वै तन्ममाचक्ष्व केशव ॥ १४.११४.१ ॥
अशा प्रकारे जो एक संपूर्ण वर्ष एकदाच भोजन करून घालवतो, त्याला जे पुण्यफल मिळते ते मला सांगा, हे केशवा.
14.114.2
शृणु पाण्डव तत्त्वं मे वचनं पुण्यमुत्तमम् ।
यदकृत्वाऽथवा कृत्वा नरः पापैः प्रमुच्यते ॥ १४.११४.२ ॥
हे पांडवा, माझे हे तत्त्वयुक्त, अत्युत्तम पुण्यदायी वचन ऐक; जे केल्याने किंवा न केल्याने माणूस पापांपासून मुक्त होतो.
14.114.3
एकभुक्तेन वर्तेत नरः संवत्सरं तु यः ।
ब्रह्मचारी जितक्रोधो ह्यधश्शायी जितेन्द्रियः ॥ १४.११४.३ ॥
जो मनुष्य एक वर्षभर एकदाच भोजन करून जगतो, ब्रह्मचारी राहतो, क्रोध जिंकतो, जमिनीवर झोपतो आणि इंद्रियांवर विजय मिळवतो.
14.114.4
शुचिश्चि स्नानतो व्यग्रः सत्यवागनसूयकः ।
अर्चन्नेव तु मां नित्यं मद्गतेनान्तरात्मना।
सन्ध्ययोस्तु जपेन्नित्यं मद्गायत्रीं समाहितः ॥ १४.११४.४ ॥
स्नानाने शुद्ध, एकाग्र, सत्यवादी आणि असूयारहित होऊन, सतत माझी पूजा करीत, माझ्यावर स्थिर अंतरात्म्याने, दोन्ही संध्याकाळी समाहित होऊन नित्य माझी गायत्री जपावी.
14.114.5
नमो ब्रह्मण्यदेवायेत्यसकृन्मां प्रणम्य च ।
विप्रमग्रासने कृत्वा यावकं भैत्रमेव वा ॥ १४.११४.५ ॥
"ब्रह्मण्यदेवाय नमः" असे म्हणून वारंवार मला नमस्कार करावा आणि ब्राह्मणाला श्रेष्ठ आसनावर बसवून यवागू किंवा मैत्र (अन्न) द्यावे.
14.114.6
भुक्त्वा तु वाग्यतो भूमावाचान्तस्य द्विजन्मनः ।
नमोऽस्तु वासुदेवायेत्युक्त्वा तु चरणौ स्पृशेत् ॥ १४.११४.६ ॥
भोजन करून, मौन राहून, जमिनीवर आचमन केलेल्या द्विजाच्या चरणांना "वासुदेवाला नमस्कार असो" असे म्हणून स्पर्श करावा.
14.114.7
मासेमासे समाप्ते तु भोजयित्वा द्विजाञ्शुचीन् ।
संवत्सरे ततः पूर्णे दद्यात्तु व्रतदक्षिणाम् ॥ १४.११४.७ ॥
प्रत्येक महिना पूर्ण झाल्यावर शुद्ध द्विजांना भोजन घालून, वर्ष पूर्ण झाल्यावर व्रतदक्षिणा द्यावी.
14.114.8
नवनीतमयीं गां वा तिलधेनुमथापि वा ।
विप्रहस्तच्युतैस्तोयैः सहिरण्यैः समुक्षितः।
तस्य पुण्यफलं राजन्कथ्यमानं मया शृणु ॥ १४.११४.८ ॥
लोण्यापासून बनवलेली गाय किंवा तिळाची धेनू, अथवा ब्राह्मणाच्या हातून पडलेल्या पाण्याने आणि सोन्याने अभिषिक्त झालेल्याचे पुण्यफळ, हे राजा, मी सांगतो ते ऐक.
14.114.9
दशजन्मकृतं पापं ज्ञानतोऽज्ञानतोपि वा ।
तद्विनश्यति तस्याशु नात्र कार्या विचारणा ॥ १४.११४.९ ॥
दहा जन्मांमध्ये केलेले पाप, जाणूनबुजून किंवा नकळत केलेले, ते लवकरच नष्ट होते; यात विचार करण्याची गरज नाही.
14.114.10
सर्वेषामुपवासानां यच्छ्रेयः सुमहत्फलम् ।
यच्च निःश्रेयसं लोके तद्भवान्वक्तुमर्हति ॥ १४.११४.१० ॥
सर्व उपवासांमधील जे श्रेष्ठ कल्याण आणि महान फळ, आणि जगात जे परम निःश्रेयस आहे, ते तुम्हीच सांगण्यास योग्य आहात.
14.114.11
शृणु राजन्यथापूर्वं मयाऽभीष्टं तु मोदते ।
तथा ते कथयिष्यामि मद्भक्ताय युधिषठिर
सर्वक्रतुफलं लब्ध्वा मम लोके महीयते ॥ १४.११४.११ ॥
हे राजा, ऐक — पूर्वीप्रमाणे माझ्याकडून इष्ट असल्याने तो आनंदित होतो; तसेच तुला, युधिष्ठिरा, माझ्या भक्तासाठी सांगेन. सर्व यज्ञांचे फळ मिळवून तो माझ्या लोकात सन्मानित होतो.
14.114.12
यस्तु भक्त्या शुचिर्भूत्वा पञ्चम्यां मे नराधिप ।
उपवासव्रतं कुर्यात्त्रिकालं चार्चयंस्तु माम्। ॥ १४.११४.१२ ॥
जो भक्तीने, शुद्ध होऊन, हे नराधिपा, माझ्या पंचमी तिथीला उपवासव्रत करतो आणि तिन्ही काळी माझी पूजा करतो—
14.114.13
भगवन्देवदेवेश पञ्चमी नाम का तव ।
तामहं श्रोतुमिच्छामि कथयस्व ममानघ ॥ १४.११४.१३ ॥
हे भगवन्, देवदेवेश, आपले पञ्चमी नावाचे व्रत कोणते? हे निष्पाप, ते ऐकण्याची माझी इच्छा आहे; मला सांगा.
14.114.14
पर्वद्वयं च द्वादश्यां श्रवणं च नराधिप ।
मत्पञ्चमीति विख्यातां मत्प्रिया च विशेषतः ॥ १४.११४.१४ ॥
हे नराधिपा, द्वादशीला दोन पर्वे आणि श्रवण नक्षत्र एकत्र येतात; हे माझ्या पञ्चमी नावाने प्रसिद्ध असून मला विशेष प्रिय आहे.
14.114.15
तस्मात्तु ब्राह्मणश्रेष्ठैर्मन्निवेशितबुद्धिभिः ।
उपवासस्तु कर्तव्यो मत्प्रियार्तं विशेषतः ॥ १४.११४.१५ ॥
म्हणून, माझ्यात बुद्धी स्थिर केलेल्या श्रेष्ठ ब्राह्मणांनी माझ्या प्रियासाठी, विशेषतः, उपवास करावा.
14.114.16
द्वादश्यामेव वा कुर्यादुपवासमशक्नुवन् ।
तेनाहं परमां प्रीति यास्यामि नरपुङ्गव ॥ १४.११४.१६ ॥
असमर्थ असलेल्याने द्वादशीलाच उपवास करावा; हे नरश्रेष्ठा, त्यामुळे मला परम प्रीती लाभेल.
14.114.17
अहोरात्रेण द्वादश्यां मार्गशीर्षेण केशवम् ।
उपोष्य पूजयेद्यो मां सोऽस्वमेधफलं लभेत् ॥ १४.११४.१७ ॥
मार्गशीर्ष महिन्यात द्वादशीला दिवसरात्र उपवास करून जो केशवाची पूजा करतो, त्याला अश्वमेधाचे फळ मिळते.
14.114.18
द्वादश्यां पुष्यमासे तु नाम्ना नारायणं तु माम् ।
उपोष्य पूजयेद्यो मां वाजिमेधफलं लभेत् ॥ १४.११४.१८ ॥
पौष महिन्यात द्वादशीला नारायण नावाने माझी उपवास करून जो पूजा करतो, त्याला अश्वमेधाचे फळ मिळते.
14.114.19
द्वादश्यां माघमासे तु मामुपोष्य तु माधवम् ।
पूजयेद्यः समाप्नोति राजसूयफलं नृप ॥ १४.११४.१९ ॥
हे नृपा, माघ महिन्यातील द्वादशीला उपवास करून माधव अशा मला जो पूजतो, त्याला राजसूय यज्ञाचे फळ मिळते.
14.114.20
द्वादश्यां फाल्गुने मासि गोविन्दाख्यमुपोष्य माम् ।
पूजयेद्यः समाप्नोति ह्यतिरात्रफलं नृप ॥ १४.११४.२० ॥
हे नृपा, फाल्गुन महिन्यातील द्वादशीला उपवास करून गोविंद नावाने मला जो पूजतो, त्याला अतिरात्र यज्ञाचे फळ मिळते.
14.114.21
द्वादश्यां मासि चैत्रे तु मां विष्णुं समुपोष्य यः ।
पूजयंस्तदवाप्नोति पौण्डरीकस्य यत्फलम् ॥ १४.११४.२१ ॥
चैत्र महिन्यातील द्वादशीला उपवास करून विष्णू अशा मला जो पूजतो, त्याला पौंडरीक यज्ञाचे जे फळ तेच मिळते.
14.114.22
द्वादश्यां मासि वैशाखे मधुसूदनसंज्ञितम् ।
उपोष्य पूजयेद्यो मां सोग्निष्टोमस्य पाण्डव ॥ १४.११४.२२ ॥
हे पाण्डवा, वैशाख महिन्यातील द्वादशीला उपवास करून मधुसूदन नावाने मला जो पूजतो, त्याला अग्निष्टोम यज्ञाचे फळ मिळते.
14.114.23
द्वादश्यां ज्येष्ठमासे तु मामुपोष्य त्रिविक्रमम् ।
अर्ययेद्यः समाप्नोति गवां मेधफलं नृप ॥ १४.११४.२३ ॥
हे नृपा, ज्येष्ठ महिन्यातील द्वादशीला उपवास करून त्रिविक्रम अशा मला जो पूजतो, त्याला गोमेध यज्ञाचे फळ मिळते.
14.114.24
आषाढे वामनाख्यं मां द्वादश्यां समुपोष्य यः ।
नरमेधस्य स फलं प्राप्नोति भरतर्षभ ॥ १४.११४.२४ ॥
हे भरतर्षभा, आषाढ महिन्यातील द्वादशीला उपवास करून वामन नावाने मला जो पूजतो, त्याला नरमेध यज्ञाचे फळ मिळते.
14.114.25
द्वादश्यां श्रावणे मासि श्रीधराख्यमुपोष्य माम् ।
पूजयेद्य समाप्नोति पञ्चयज्ञफलं नृप ॥ १४.११४.२५ ॥
श्रावण महिन्याच्या द्वादशीला जो श्रीधर नावाने मला उपवास करून पूजतो, त्याला पंचयज्ञाचे फळ मिळते, हे राजा.
14.114.26
मासे भाद्रपदे यो मां हृषीकेशाख्यमर्चयेत् ।
उपोष्य स समाप्नोति सौत्रामणिफलं नृप ॥ १४.११४.२६ ॥
भाद्रपद महिन्यात जो हृषीकेश नावाने मला उपवास करून पूजतो, त्याला सौत्रामणी यज्ञाचे फळ मिळते, हे राजा.
14.114.27
द्वादश्यामाश्वयुङ्मासे पद्मनाभमुपोष्य माम् ।
अर्चयेद्यः समाप्नोति गोसहस्रफलं नृप ॥ १४.११४.२७ ॥
आश्विन महिन्याच्या द्वादशीला जो पद्मनाभ नावाने मला उपवास करून पूजतो, त्याला हजार गाईंचे फळ मिळते, हे राजा.
14.114.28
द्वादश्यां कार्तिके मासि मां दामोदरसंज्ञितम् ।
उपोष्य पूजयेद्यस्तु सर्वक्रतुफलं नृप ॥ १४.११४.२८ ॥
कार्तिक महिन्याच्या द्वादशीला जो दामोदर नावाने मला उपवास करून पूजतो, त्याला सर्व यज्ञांचे फळ मिळते, हे राजा.
14.114.29
केवलेनोपवासेन द्वादश्यां पाण्डुनन्दन ।
यत्फलं पूर्वमुद्दिष्टं तस्यार्धं लभते नृप ॥ १४.११४.२९ ॥
हे पांडुपुत्रा, द्वादशीला केवळ उपवासाने पूर्वी सांगितलेल्या फळाचे अर्धे फळ तो मिळवतो, हे राजा.
14.114.30
श्रावणेऽप्येवमेवं मामर्चयेद्भक्तिमान्नरः ।
मम सालोक्यमाप्नोति नात्र कार्या विचारणा ॥ १४.११४.३० ॥
श्रावण महिन्यातही याच प्रकारे भक्तिमान मनुष्याने मला पूजल्यास त्याला माझे सालोक्य प्राप्त होते; यात संशय नाही.
14.114.31
मासेमासे समभ्यर्च्य क्रमशो मामतन्द्रितः ।
पूर्मे संवत्सरे कुर्यात्पुनः संवत्सरं तु माम् ॥ १४.११४.३१ ॥
दर महिन्याला क्रमाने, आळस न करता माझी उत्तम पूजा करावी; पूर्ण वर्षात पुन्हा एक वर्षभर माझी पूजा करावी.
14.114.32
अविघ्नमर्चयानस्तु यो मद्भक्तो मत्परायणः ।
अविघ्नमर्चयानस्तु मम सायुज्यमाप्नुयात् ॥ १४.११४.३२ ॥
जो माझा भक्त आणि माझ्यावरच परायण आहे, त्याने विघ्नरहित पूजा केल्यास तो माझे सायुज्य प्राप्त करतो.
14.114.33
अर्चयेत्प्रीतिमान्यो मां द्वादस्यां वेदसंहिताम् ।
स पूर्वोक्तफलं राजँल्लभते नात्र संशयः ॥ १४.११४.३३ ॥
जो प्रेमाने द्वादशीला वेदसंहितेने माझी पूजा करतो, हे राजा, तो पूर्वी सांगितलेले फळ मिळवतो; यात संशय नाही.
14.114.34
गन्धं पुष्पं फलं तोयं पत्रं वा मूलमेव वा ।
द्वादश्यां मम यो दद्यात्तत्समो नास्ति मत्प्रियः ॥ १४.११४.३४ ॥
जो द्वादशीला मला गंध, फूल, फळ, पाणी, पान किंवा मूळ अर्पण करतो, त्याच्यासारखा माझा प्रिय दुसरा कोणी नाही.
14.114.35
एतेन विधिना सर्वे देवाः शक्रपुरोगमाः ।
मद्भक्ता नरशार्दूल स्वर्गलोकं तु भुञ्जते ॥ १४.११४.३५ ॥
या विधीने इंद्राला पुढे करणारे सर्व देव, हे नरश्रेष्ठा, माझे भक्त होऊन स्वर्गलोक भोगतात.
14.114.36
एवं वदति देवेशे केशवे पाडुनन्दनः ।
कृताञ्जलिः स्तोत्रमिदं भक्त्तया धर्मात्मजोऽब्रवीत् ॥ १४.११४.३६ ॥
देवेश केशव असे बोलत असताना, पांडुपुत्र धर्मात्मज हात जोडून भक्तीने हे स्तोत्र बोलला.
14.114.37
सर्वलोकेश देवेश हृषीकेशक नमोस्तु ते ।
सहस्रशिरसे नित्यं सहस्राक्ष नमोस्तु ते ॥ १४.११४.३७ ॥
सर्वलोकेश, देवेश, हृषीकेश, आपणास नमस्कार असो. सहस्रशीर्षाला नित्य नमस्कार; सहस्राक्षा, आपणास नमस्कार असो.
14.114.38
त्रयीमय त्रयीनाथ त्रयीस्तुत नमोनमः ।
यज्ञात्मन्यज्ञसंभूत यज्ञनाथ नमोनमः ॥ १४.११४.३८ ॥
त्रयीमया, त्रयीनाथा, त्रयीस्तुता, नमो नमः. यज्ञात्मन्, यज्ञसंभूता, यज्ञनाथा, नमो नमः.
14.114.39
चतुर्मूर्ते चतुर्बाहो चतुर्व्यूह नमोनमः ।
लोकात्मँल्लोककृन्नाथ लोकावास नमोनमः ॥ १४.११४.३९ ॥
चतुर्मूर्ते, चतुर्बाहो, चतुर्व्यूहा, नमो नमः. लोकात्मन्, लोककृत्नाथा, लोकावासा, नमो नमः.
14.114.40
सृष्टिसंहारकर्त्रे तु नरसिंह नमोनमः ।
भक्तप्रिय नमस्तेऽस्तु कृष्ण नाथ नमोनमः ॥ १४.११४.४० ॥
सृष्टिसंहारकर्त्याला, नरसिंहा, नमो नमः. भक्तप्रिया, आपणास नमस्कार असो; कृष्णा, नाथा, नमो नमः.
14.114.41
लोकप्रिय नमस्तेऽस्तु भक्तवत्सल ते नमः ।
ब्रह्मवास नमस्तेऽस्तु ब्रह्मनाथ नमोनमः ॥ १४.११४.४१ ॥
लोकप्रिया, आपणास नमस्कार असो; भक्तवत्सला, आपणास नमस्कार. ब्रह्मवासा, आपणास नमस्कार असो; ब्रह्मनाथा, नमो नमः.
14.114.42
रुद्ररूप नमस्तेऽस्तु रुद्रकर्मिरताय ते ।
पञ्चयज्ञ नमस्तेऽस्तु सर्वयज्ञ नमोनमः ॥ १४.११४.४२ ॥
रुद्ररूपा, आपणास नमस्कार असो; रुद्रकर्मरता, आपणास नमस्कार. पञ्चयज्ञा, आपणास नमस्कार असो; सर्वयज्ञा, नमो नमः.
14.114.43
कृष्णप्रिय नमस्तेऽस्तु कृष्णनाथ नमोनमः ।
योगिप्रिय नमस्तेऽस्तु योगिनाथ नमोनमः ॥ १४.११४.४३ ॥
कृष्णप्रिया, तुला नमस्कार; कृष्णनाथा, तुला वारंवार नमस्कार. योगिप्रिया, तुला नमस्कार; योगिनाथा, तुला वारंवार नमस्कार.
14.114.44
हयवक्त्र नमस्तेऽस्तु चक्रपाणे नमोनमः ।
पञ्चभूत नमस्तेऽस्तु पञ्चायुध नमोनमः ॥ १४.११४.४४ ॥
हयवक्त्रा, तुला नमस्कार; चक्रपाणे, तुला वारंवार नमस्कार. पञ्चभूता, तुला नमस्कार; पञ्चायुधा, तुला वारंवार नमस्कार.
14.114.45
भक्तिगद्गदया वाचा स्तुवत्येवं युधिष्ठिरे ।
गृहीत्वा केशवो हस्ते प्रीतात्मा तं न्यवारयत् ॥ १४.११४.४५ ॥
भक्तीने गद्गदलेल्या वाणीने युधिष्ठिर असे स्तवन करत असताना, प्रसन्न मनाच्या केशवाने त्याचा हात धरून त्याला थांबवले.
14.114.46
निवार्य च पुनर्वाचा भक्तिनम्रं युधिष्ठिरम् ।
वक्तुमेव नरश्रेषठ धर्मपूत्रं प्रचक्रमे ॥ १४.११४.४६ ॥
हे नरश्रेष्ठा, पुन्हा शब्दाने त्याला थांबवून, भक्तीने नम्र झालेला धर्मपुत्र युधिष्ठिर बोलू लागला.
14.114.47
अन्यवत्किमिदं राजन्मां स्तौषि नरपुङ्गव ।
तिष्ठ पृच्छ यथापूर्वं धर्मपूत्र युधिष्ठिर ॥ १४.११४.४७ ॥
हे राजा, नरपुंगवा, तू माझी अशी स्तुती का करतोस? थांब; पूर्वीसारखे विचार, हे धर्मपुत्र युधिष्ठिरा.
14.114.48
भगवंस्त्वत्प्रसादात्तु धर्मं स्मृत्वा पुनःपुनः ।
न शान्तिरस्ति मे देव नृत्यतीव च मे मनः ॥ १४.११४.४८ ॥
हे भगवन्, तुमच्या कृपेने धर्माचे पुनःपुन्हा स्मरण करूनही, हे देवा, मला शांती नाही; माझे मन जणू नाचत आहे.
14.114.49
इदं च धर्मसंपन्नं वक्तुमर्हसि माधव ।
कृष्णपक्षेषु द्वादश्यामर्चनीयः कथं भवेत् ॥ १४.११४.४९ ॥
हे माधवा, धर्मसंपन्न हे देखील तुम्ही सांगण्यास योग्य आहात: कृष्णपक्षातील द्वादशीला पूजनीय कसा पूजावा?
14.114.50
शृणु राजन्यथापूर्वं तत्सर्वं कथयामि ते ।
परमं कृष्णद्वादश्यामर्चनायां फलं मम ॥ १४.११४.५० ॥
हे राजा, ऐक. पूर्वीप्रमाणेच ते सर्व मी तुला सांगतो: कृष्णपक्षातील द्वादशीला माझ्या पूजेचे परम फल.
14.114.51
एकादश्यामुपोष्याथ द्वादश्यामर्चयेत्तु माम् ।
विप्रानपि यथालाभं पूजयेद्भक्तिमान्नरः ॥ १४.११४.५१ ॥
एकादशीला उपवास करून द्वादशीला माझी पूजा करावी; भक्तिमान मनुष्याने यथाशक्ती ब्राह्मणांचीही पूजा करावी.
14.114.52
स गच्छेद्दक्षिणामूर्तिं मां वा नात्र विचारणा ।
चन्द्रसालोक्यमथवा ग्रहनक्षत्रपूजितः ॥ १४.११४.५२ ॥
तो दक्षिणामूर्तीला किंवा मला प्राप्त होईल; यात संशय नाही. किंवा चंद्रलोक, किंवा ग्रहनक्षत्रांनी पूजित होऊन (उत्तम गती प्राप्त करील).