મહાભારત · અધ્યાય 14.115
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.115.1
केशवेनैवमाख्याते धर्मपुत्रः पुनःपुनः ।
पप्रच्छ दानकालस्य विशेषं च विधिं नृप ॥ १४.११५.१ ॥
કેશવે આમ કહ્યું ત્યારે ધર્મપુત્રે વારંવાર પૂછ્યું — દાનના કાળની વિશેષતા અને વિધિ વિશે, હે રાજન્.
14.115.2
देव किं फलमाख्यातं विषुवेष्मवरेश्वर ।
सूर्येन्दूपप्लवे चैव वस्तुमर्हति तत्फलम् ॥ १४.११५.२ ॥
હે દેવ, વિષુવ અને ઋતુઓમાં શ્રેષ્ઠ ઈશ્વર, સૂર્ય-ચંદ્રગ્રહણમાં દાનનું ફળ શું કહેવાયું છે? તે ફળ આપ વર્ણવવા યોગ્ય છો.
14.115.3
शृणुष्व राजन्विषुवे सोमार्कग्रहणेषु च ।
व्यतीपातेऽयने चैव दानं स्यादक्षयं फलम् ॥ १४.११५.३ ॥
હે રાજન્, સાંભળો. વિષુવમાં, ચંદ્ર-સૂર્યગ્રહણમાં, વ્યતીપાતમાં અને અયનમાં પણ દાન અક્ષય ફળ આપે છે.
14.115.4
राजन्नयनयोर्मध्ये विषुवं सम्प्रचक्षते ।
समे रात्रिदिने तत्र सन्ध्यायां विषुवे नृप ॥ १४.११५.४ ॥
હે રાજન્, બે નેત્રો (સૂર્ય-ચંદ્ર) વચ્ચેના સમયને વિષુવ કહેવાય છે. ત્યાં દિવસ અને રાત સમાન હોય છે; હે નૃપ, વિષુવની સંધ્યામાં એમ જ થાય છે.
14.115.5
ब्रह्माऽहं शङ्करश्चापि तिष्ठामः सहिताः सकृत् ।
क्रियाकरणकार्याणामेकीभावत्वकारणात् ॥ १४.११५.५ ॥
હું, બ્રહ્મા અને શંકર પણ એકવાર સાથે ઊભા રહીએ છીએ; ક્રિયા, કરણ અને કાર્ય એકીભાવમાં હોવાને કારણે.
14.115.6
अस्माकमेकीभूतानां निष्कलं परमं पदम् ।
तन्मुहूर्तं परं पुण्यं राजन्विषुवसंज्ञितम् ॥ १४.११५.६ ॥
એકીભૂત થયેલા અમારું નિષ્કળ (અંશરહિત) પરમ પદ છે. હે રાજન્, વિષુવ નામનો તે મુહૂર્ત પરમ પુણ્યમય છે.
14.115.7
तदेवाद्यक्षरं ब्रह्म परं ब्रह्मेति कीर्तितम् ।
तस्मिन्मुहूर्ते सर्वे तु चिन्तयन्ति परं पदम् ॥ १४.११५.७ ॥
તે જ અક્ષર બ્રહ્મ, પરબ્રહ્મ કહેવાયું છે. તે મુહૂર્તમાં સૌ પરમ પદનું ચિંતન કરે છે.
14.115.8
देवाश्च वसवो रुद्राः पितरश्चाश्विनौ तथा ।
साध्याश्च विश्वे गन्धर्वाः सिद्धा ब्रह्मर्षयस्तथा ॥ १४.११५.८ ॥
દેવો, વસુઓ, રુદ્રો, પિતૃઓ, બે અશ્વિનીકુમારો, સાધ્યો, વિશ્વેદેવો, ગંધર્વો, સિદ્ધો અને બ્રહ્મર્ષિઓ પણ એ જ રીતે.
14.115.9
सोमादयो ग्रहाश्चैव सरितः सागरास्तथा ।
मरुतोत्सरसो नागा यक्षराक्षसगुह्यकाः ॥ १४.११५.९ ॥
સોમ વગેરે ગ્રહો, નદીઓ, સાગરો, મરુતો, અપ્સરાઓ, નાગો, યક્ષો, રાક્ષસો અને ગુહ્યકો પણ.
14.115.10
एते चान्ये च राजेन्द्र विषुवे संयतेन्द्रियाः ।
सोपवासाः प्रयत्नेन भवन्ति ध्यानतत्पराः ॥ १४.११५.१० ॥
હે રાજેન્દ્ર! આ અને અન્ય લોકો વિષુવ કાળે ઇન્દ્રિયોને સંયમિત કરી, ઉપવાસ કરી, પ્રયત્નપૂર્વક ધ્યાનમાં તત્પર થાય છે.
14.115.11
अन्नं गावस्तिलान्भूमिं कन्यादानं तथैव च ।
गृहमायतनं धान्यं वाहनं शयनं तथा। ॥ १४.११५.११ ॥
અન્ન, ગાયો, તલ, ભૂમિ, કન્યાદાન, તેમજ ઘર, મંદિર, ધાન્ય, વાહન અને શય્યા.
14.115.12
यच्चान्यच्च मया प्रोक्तं तत्प्रयच्छ युधिष्ठिर ।
दीयते विषुवेष्वेवं श्रोत्रियेभ्यो विशेषतः ॥ १४.११५.१२ ॥
મેં કહ્યું તે અને અન્ય પણ આપ, હે યુધિષ્ઠિર! વિષુવ કાળે આ રીતે ખાસ કરીને શ્રોત્રિય બ્રાહ્મણોને દાન અપાય છે.
14.115.13
तस्य दानस्य कौन्तेय क्षयं नैवोपपद्यते ।
वर्धतेऽहरहः पुण्यं तद्दानं कोटिसंमितम् ॥ १४.११५.१३ ॥
હે કૌંતેય, તે દાનનો ક્યારેય ક્ષય થતો નથી. તેનું પુણ્ય દિવસે દિવસે વધે છે; તે દાન કરોડ જેટલું છે.
14.115.14
विषुवे स्नपनं यस्तु मम कुर्याद्धरस्य वा ।
अर्चनां च यतान्यायं तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ १४.११५.१४ ॥
વિષુવ દિવસે જે મારું અથવા હરનું સ્નપન કરે છે અને વિધિ પ્રમાણે અર્ચન કરે છે, તેના પુણ્યફળને સાંભળ.
14.115.15
दशजन्मकृतं पापं तस्य सद्यो विनश्यति ।
दशानामश्वमेधानामिष्टानां लभते फलम् ॥ १४.११५.१५ ॥
તેના દસ જન્મોમાં કરેલું પાપ તરત જ નાશ પામે છે; દસ અશ્વમેધ યજ્ઞોનું ફળ તે પ્રાપ્ત કરે છે.
14.115.16
विमानं दिव्यमारूढः कामरूपी यथासुखम् ।
स याति मामकं लोकं रुद्रलोकमथापि वा ॥ १४.११५.१६ ॥
દિવ્ય વિમાન પર આરૂઢ થઈ, ઇચ્છા પ્રમાણે રૂપ ધારણ કરી, સુખપૂર્વક તે મારા લોકમાં અથવા રુદ્રલોકમાં જાય છે.
14.115.17
तत्रस्थैर्देवगन्धर्वेर्गीयमानो यथासुखम् ।
दिव्यवर्षसहस्राणि कोटिमेकं तु मोदते ॥ १४.११५.१७ ॥
ત્યાં રહીને, દેવ અને ગંધર્વો દ્વારા સુખપૂર્વક ગવાતો, દિવ્ય વર્ષોના હજારો અને એક કરોડ વર્ષ તે આનંદ કરે છે.
14.115.18
ततश्चापि च्युतः कालादिह लोके द्विजोत्तमः ।
चतुर्णामपि वेदानां पारगो ब्रह्मिविद्भवेत् ॥ १४.११५.१८ ॥
પછી, કાળ પૂર્ણ થતાં ત્યાંથી ચ્યુત થઈને તે આ લોકમાં દ્વિજોત્તમ થાય છે; ચારેય વેદોનો પારંગત અને બ્રહ્મવેત્તા બને છે.
14.115.19
चन्द्रसूर्यग्रहे व्योम्नि मम वा शङ्करस्य वा ।
गायत्रीं मामिकां वाऽपि जपेद्यः शङ्करस्य वा ॥ १४.११५.१९ ॥
ચંદ્ર-સૂર્ય ગ્રહણ સમયે આકાશમાં મારી અથવા શંકરની, અથવા મારી કે શંકરની ગાયત્રીનો જે જપ કરે છે.
14.115.20
शङ्खर्तूर्यस्वनैश्चैव कांस्यघण्टास्वनैरपि ।
कारयेत्तु ध्वनिं भक्त्या तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ १४.११५.२० ॥
શંખ અને તૂર્યના અવાજથી તથા કાંસાની ઘંટડીઓના અવાજથી પણ જે ભક્તિથી ધ્વનિ કરાવે છે, તેનું પુણ્યફળ સાંભળ.
14.115.21
गान्धर्वैर्होमजप्यैश्च जप्तैरुत्कृष्टनामभिः ।
दुर्बलोपि भवेद्राहुः सोमश्च बलवान्भवेत् ॥ १४.११५.२१ ॥
ગાંધર્વ ગાન, હોમ-જપ તથા ઉત્તમ નામોના જપથી રાહુ દુર્બળ થાય છે અને ચંદ્ર બળવાન થાય છે.
14.115.22
सूर्येन्दूपप्लवे चैव श्रोत्रियेभ्यः प्रदीयते ।
तत्सहस्रगुणं भूत्वा दांतारमुपतिष्ठति ॥ १४.११५.२२ ॥
સૂર્ય અને ચંદ્ર ગ્રહણ સમયે શ્રોત્રિય બ્રાહ્મણોને જે દાન અપાય છે, તે હજારગણું થઈને દાતા પાસે આવે છે.
14.115.23
महापातकयुक्तोपि यद्यपि स्यान्नरोत्तम ।
निष्पापस्तत्क्षणादेव तेन दानेन जायते ॥ १४.११५.२३ ॥
હે નરોત્તમ, મહાપાતકોથી યુક્ત હોય તોપણ તે દાનથી તે જ ક્ષણે નિષ્પાપ થાય છે.
14.115.24
चन्द्रसूर्यप्रकाशेन विमानेन विराजता ।
याति सोमपुरं रम्यं सेव्यमानोप्सरोगणैः ॥ १४.११५.२४ ॥
ચંદ્ર-સૂર્યના પ્રકાશથી ઝળહળતા વિમાનમાં અપ્સરાઓના સમૂહોથી સેવાતો તે રમણીય સોમપુરમાં જાય છે.
14.115.25
यावदृक्षाणि तिष्ठन्ति गगने शशिना सह ।
तावत्कालं स रजेन्द्र सोमलोके महीयते ॥ १४.११५.२५ ॥
ચંદ્ર સાથે નક્ષત્રો આકાશમાં રહે ત્યાં સુધી, હે રાજેન્દ્ર, તે સોમલોકમાં સન્માનિત થાય છે.
14.115.26
ततश्चापि च्युतः कालादिह लोके युधिष्ठिर ।
वेदवेदाङ्गविद्विप्रः कोटीधनपतिर्भवेत् ॥ १४.११५.२६ ॥
પછી, હે યુધિષ્ઠિર, સમય પૂરો થતાં અહીં લોકમાં પડીને વેદ-વેદાંગના જ્ઞાતા તે બ્રાહ્મણ કરોડ ધનના સ્વામી થાય છે.
14.115.27
भगवंस्तव गायत्री जप्यते च कथं विभो ।
किं वा तस्य फळं देव ममाचक्ष्व सुरेश्वर ॥ १४.११५.२७ ॥
હે ભગવાન, હે વિભુ, તમારી ગાયત્રી કેવી રીતે જપાય છે? હે દેવ, હે સુરેશ્વર, તેનું ફળ શું? મને કહો.
14.115.28
द्वादश्यां विषुवे चैव चन्द्रसूर्यग्रहे तथा ।
अयने श्रवणे चैव व्यतीपाते तथैव च ॥ १४.११५.२८ ॥
દ્વાદશીએ, વિષુવમાં, ચંદ્ર-સૂર્યગ્રહણમાં, તેમજ અયનમાં, શ્રવણ નક્ષત્રમાં અને વ્યતીપાતમાં પણ.
14.115.29
अश्वत्तदर्शने चैव तथा मद्दर्शनेऽपि च ।
जप्या तु मम गायत्री चाथवाऽष्टाक्षरं नृप।
आर्जितं दुष्कृतं तस्य नाशयेन्नात्र संशयः ॥ १४.११५.२९ ॥
અશ્વત્થ-દર્શન પર, અને મારા દર્શન પર પણ મારી ગાયત્રી અથવા અષ્ટાક્ષર મંત્ર જપવો, હે નૃપ. તેનાં સંચિત દુષ્કૃત્યોનો નાશ થાય છે, એમાં સંશય નથી.
14.115.30
अश्वत्थदर्शनं चैव किं त्वद्दर्शनसंमितम् ।
एतत्कथय मे देव परं कौतूहलं हि मे ॥ १४.११५.३० ॥
અશ્વત્થ-દર્શન પણ તમારા દર્શન સમાન કેવી રીતે? હે દેવ, આ મને કહો; મને મોટી જિજ્ઞાસા છે.
14.115.31
अहमश्वत्थरूपेण पालयामि जगत्त्रयम् ।
अस्वत्थो न स्थितो यत्र नाहं तत्र प्रतिष्ठितः ॥ १४.११५.३१ ॥
હું અશ્વત્થ રૂપે ત્રણે લોકનું પાલન કરું છું. જ્યાં અશ્વત્થ નથી, ત્યાં હું સ્થિત નથી.
14.115.32
यत्राहं संस्थितो राजन्नस्वत्थश्चापि तिष्ठति ।
यस्त्वेनमर्चयेद्भक्त्या स मां साक्षात्समर्चति ॥ १४.११५.३२ ॥
હે રાજન, હું જ્યાં રહું છું ત્યાં અશ્વત્થ પણ ઊભું રહે છે. જે ભક્તિથી તેની પૂજા કરે છે, તે સાક્ષાત્ મારી જ પૂજા કરે છે.
14.115.33
यस्त्वेनं प्रहरेत्कोपान्मामेव प्रहरेत्तु सः ।
तस्मात्प्रदक्षिणं कुर्यान्न चिन्द्यादेनमन्वहम् ॥ १४.११५.३३ ॥
જે ક્રોધથી તેના પર પ્રહાર કરે છે, તે ખરેખર મારા પર જ પ્રહાર કરે છે. તેથી તેની પ્રદક્ષિણા કરવી અને દરરોજ તેને કાપવું નહીં.
14.115.34
व्रतस्य पारणं तीर्थमार्जवं तीर्थमुच्यते ।
देवशुश्रूषणं तीर्तचं गुरुशुश्रूषणं तथा ॥ १४.११५.३४ ॥
વ્રતનું પારણું એ તીર્થ છે; સરળતાને તીર્થ કહેવાય છે. દેવોની સેવા તીર્થ છે, અને ગુરુની સેવા પણ તેવી જ.
14.115.35
पितृशुश्रूषणं तीर्थं मातृशुश्रूषणं तथा ।
दाराणां तोषणं तीर्तं गार्हस्थ्यं तीर्थमुच्यते ॥ १४.११५.३५ ॥
પિતાની સેવા તીર્થ છે, અને માતાની સેવા પણ તેવી જ. પત્નીઓને સંતોષ આપવો તીર્થ છે; ગૃહસ્થ જીવન તીર્થ કહેવાય છે.
14.115.36
आतिथेयः परं तीर्थं ब्रह्मतीर्थं सनातनम् ।
ब्रह्मिचर्यं परं तीर्तं त्रेताग्निस्तीर्थमुच्यते ॥ १४.११५.३६ ॥
અતિથિ-સત્કાર પરમ તીર્થ છે, તે સનાતન બ્રહ્મતીર્થ છે. બ્રહ્મચર્ય પરમ તીર્થ છે; ત્રેતાગ્નિ તીર્થ કહેવાય છે.
14.115.37
मूलं धर्मं तु विज्ञाय मनस्तत्रावधार्यताम् ।
गच्छ तीर्थानि कौन्तेय धर्मो धर्मेण वर्धते ॥ १४.११५.३७ ॥
ધર્મનું મૂળ જાણીને તેમાં મન સ્થિર કર. હે કૌન્તેય, તીર્થો તરફ જા; ધર્મથી ધર્મ વધે છે.
14.115.38
द्विविधं तीर्थमित्याहुः स्थावरं जङ्गमं तथा ।
स्तावराज्जङ्गमं तीर्थं ततो ज्ञानपरिग्रहः ॥ १४.११५.३८ ॥
તીર્થ બે પ્રકારનું કહેવાય છે — સ્થાવર અને જંગમ. સ્થાવરથી જંગમ તીર્થ શ્રેષ્ઠ; અને તેનાથી પણ જ્ઞાનનું ગ્રહણ.
14.115.39
कर्म्णाऽपि विशुद्धस्य पुरुषस्येह भारत ।
हृदये सर्वतीर्थानि तीर्थभूतः स उच्यते ॥ १४.११५.३९ ॥
હે ભારત, અહીં કર્મથી પણ જે પુરુષ વિશુદ્ધ થયો છે, તેના હૃદયમાં સર્વ તીર્થો છે; તે પોતે તીર્થરૂપ કહેવાય છે.
14.115.40
गुरुतीर्थं परं ज्ञानमतस्तीर्तं न विद्यते ।
ज्ञानतीर्तं परं तीर्तं ब्रह्मतीर्तं सनातनम् ॥ १४.११५.४० ॥
ગુરુ જ પરમ તીર્થ છે; જ્ઞાન પરમ છે. આનાથી ચડિયાતું તીર્થ નથી. જ્ઞાનતીર્થ પરમ તીર્થ છે; બ્રહ્મતીર્થ સનાતન છે.
14.115.41
क्षमा तु परमं तीर्तं सर्वतीर्थेषु पाण्डव ।
क्षमावतामयं लोकः परश्चैव क्षमावताम् ॥ १४.११५.४१ ॥
હે પાંડવ, સર્વ તીર્થોમાં ક્ષમા જ પરમ તીર્થ છે. ક્ષમાવાનને માટે આ લોક છે; અને પરલોક પણ ક્ષમાવાનનો જ છે.
14.115.42
मानितोऽमानितो वाऽपि पूजितोऽपूजितोपि वा ।
आक्रुष्टस्तर्जितो वाऽपि क्षमावांस्तीर्थमुच्यते ॥ १४.११५.४२ ॥
માન પામેલો હોય કે અપમાનિત, પૂજાયેલો હોય કે અપૂજિત, નિંદાયેલો હોય કે ધમકાયેલો — જે ક્ષમાવાન છે તે જ તીર્થ કહેવાય છે.
14.115.43
क्षमा यशः क्षमा दानं क्षमा यज्ञः क्षमा दमः ।
क्षमाऽहिंसा क्षमा धर्मः क्षमा चेन्द्रियनिग्रहः ॥ १४.११५.४३ ॥
ક્ષમા એ યશ છે, ક્ષમા એ દાન છે, ક્ષમા એ યજ્ઞ છે, ક્ષમા એ દમ છે. ક્ષમા એ અહિંસા છે, ક્ષમા એ ધર્મ છે, અને ક્ષમા જ ઇન્દ્રિયનિગ્રહ છે.
14.115.44
क्षमा दया क्षमा यज्ञः क्षमयैव धृतं जगत् ।
क्षमावान्ब्राह्मणो देवः क्षमावान्ब्राह्मणो वरः ॥ १४.११५.४४ ॥
ક્ષમા એ દયા છે, ક્ષમા એ યજ્ઞ છે; ક્ષમાથી જ જગત ધારણ થયેલું છે. ક્ષમાવાન બ્રાહ્મણ દેવ છે, ક્ષમાવાન બ્રાહ્મણ શ્રેષ્ઠ છે.
14.115.45
क्षमावानाप्नुयात्स्वर्गं क्षमावानाप्नुयाद्यशः ।
क्षमावान्प्राप्नुयान्मोक्षं तस्मात्साद्युः स उच्यते ॥ १४.११५.४५ ॥
ક્ષમાવાન સ્વર્ગ પામે છે, ક્ષમાવાન યશ પામે છે. ક્ષમાવાન મોક્ષ પામે છે; તેથી તે સાધુ કહેવાય છે.
14.115.46
आत्मा नदी भारतपुण्यतीर्थ-
मात्मा तीर्थं सर्वतीर्थप्रधानम्।
आत्मा यज्ञः सततं मन्यते वै ।
स्वर्गो मोक्षः सर्वमात्मन्यधीनम् ॥ १४.११५.४६ ॥
આત્મા એ નદી છે, હે ભારત, પુણ્ય તીર્થ છે. આત્મા એ તીર્થ છે, સર્વ તીર્થોમાં પ્રધાન. આત્મા સતત યજ્ઞ માનવામાં આવે છે. સ્વર્ગ અને મોક્ષ, સર્વ કંઈ આત્માને આધીન છે.
14.115.47
आचारनैर्मल्यमुपागतेन ।
सत्यक्षमानिस्तुलशीतलेन।
ज्ञानांबुना स्नाति हि नित्यमेवं ।
किं तस्य भूयः सलिलेन तीर्थम् ॥ १४.११५.४७ ॥
આચારની નિર્મળતા પામેલો, સત્ય અને ક્ષમાથી અતુલ્ય શીતળતા ધરાવનાર, જ્ઞાનજળથી સદા આ રીતે સ્નાન કરે છે. તેને ફરી જળથી તીર્થનું શું પ્રયોજન?
14.115.48
भगवन्सर्वपापघ्नं प्रायश्चित्तमदुष्करम् ।
त्वद्भक्तस्य सुरश्रेष्ठ मम त्वं वक्तुमर्हसि ॥ १४.११५.४८ ॥
હે ભગવન્, સર્વ પાપોનો નાશ કરનાર, કઠિન ન હોય એવું પ્રાયશ્ચિત્ત કયું? હે સુરશ્રેષ્ઠ, તમારા ભક્ત એવા મને તે કહેવાને તમે જ યોગ્ય છો.
14.115.49
रहलस्यमिदमत्यर्थमश्राव्यं पापकर्मणाम् ।
अधार्मिकाणामश्राव्यं प्रायश्चित्तं ब्रवीमि ते ॥ १४.११५.४९ ॥
આ અત્યંત ગુપ્ત છે; પાપકર્મીઓ અને અધાર્મિકોને સાંભળવા યોગ્ય નથી. હું તને પ્રાયશ્ચિત્ત કહું છું.
14.115.50
पावनं ब्राह्ममं दृष्ट्वा मद्गतेनान्तरात्मना ।
नमो ब्रह्मण्यदेवायेत्यभिवादनमाचरेत् ॥ १४.११५.५० ॥
પાવન બ્રાહ્મ (તીર્થ) જોઈને, અંતરાત્માથી મારામાં લીન થઈ, 'બ્રહ્મણ્યદેવને નમસ્કાર' કહી અભિવાદન કરવું.
14.115.51
प्रदक्षिणं च यः कुर्यात्पुनरष्टाक्षरेण तु ।
तेन तुष्टेन विप्रेणि तत्पापं क्षपयाम्यहम् ॥ १४.११५.५१ ॥
અષ્ટાક્ષર મંત્રથી ફરી પ્રદક્ષિણા કરનારનું પાપ, તેના પર પ્રસન્ન બ્રાહ્મણ દ્વારા હું ક્ષીણ કરું છું.
14.115.52
पोत्रकृष्टां वराहस्य मृत्तिकां शिरसा वहन् ।
प्राणायामशतं कृत्वा नरः पापैः प्रमुच्यते ॥ १४.११५.५२ ॥
વરાહના નાકથી ખોદાયેલી માટી માથા પર ધારણ કરી, સો પ્રાણાયામ કરીને માણસ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
14.115.53
दक्षिणावर्तशङ्खाद्वा कपिलाशृङ्गतोपि वा ।
प्राक्स्रोतसं नदीं गत्वा ममायतनसंनिधौ ॥ १४.११५.५३ ॥
દક્ષિણાવર્ત શંખમાંથી અથવા કપિલા ગાયના શિંગડામાંથી (જળ લઈને), અથવા પૂર્વવાહિની નદીએ જઈને, મારા મંદિર પાસે.
14.115.54
सलिलेन तु यः स्नायात्सकृदेव रविग्रहे ।
तस्य यत्संचितं पापं तत्क्षणादेव नश्यति ॥ १४.११५.५४ ॥
સૂર્યગ્રહણ સમયે એકવાર જ જળમાં સ્નાન કરનારનું સંચિત પાપ તે જ ક્ષણે નાશ પામે છે.
14.115.55
मस्तकान्निस्सृतैस्तोयैः कपिलाया युधिष्ठिर ।
गोमूत्रेणापि यः स्नायाद्रोहिण्यां मम वा दिने। ॥ १४.११५.५५ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, કપિલા ગાયના મસ્તકમાંથી વહેતા જળથી, અથવા ગોમૂત્રથી પણ જે રોહિણી નક્ષત્રમાં કે મારા દિવસે સ્નાન કરે છે—
14.115.56
विप्रपादच्युतैर्वाऽपि तोयैः पापं प्रणश्यति ।
नमस्येद्यस्तु मद्भक्त्या शिंशुमारं प्रजापतिम्।
चतुर्दशाङ्गसंयुक्तं तस्य पापं प्रणस्यति ॥ १४.११५.५६ ॥
બ્રાહ્મણના પગમાંથી પડેલા જળથી પણ પાપ નાશ પામે છે. જે મારી ભક્તિથી ચૌદ અંગોવાળા પ્રજાપતિ શિંશુમારને નમે છે, તેનું પાપ નાશ પામે છે.
14.115.57
ततश्चतुर्दशाङ्गानि शृणु तस्य युधिष्ठिर ।
शिरो धर्मो हनुर्ब्रह्मा वृषावुत्तरदक्षिणौ ॥ १४.११५.५७ ॥
હવે, હે યુધિષ્ઠિર, તેમના ચૌદ અંગો સાંભળ: મસ્તક ધર્મ, હનુ બ્રહ્મા, ઉત્તર અને દક્ષિણ એ બે વૃષભ.
14.115.58
हृदयं तु भवेद्विष्णुरंसौ स्यातां तथाऽश्विनौ ।
अत्रिर्मध्यं भवेद्राजँल्लिङ्गं संवत्सरं भवेत् ॥ १४.११५.५८ ॥
હૃદય વિષ્ણુ; બે ખભા અશ્વિનીકુમાર. હે રાજન્, મધ્યભાગ અત્રિ; લિંગ સંવત્સર.
14.115.59
मित्रावरुणकौ पादावूरुद्वन्द्वं हुताशनः ।
ततः पश्चाद्भवेदिन्द्रस्ततः पश्चात्प्रजापतिः ॥ १४.११५.५९ ॥
મિત્ર અને વરુણ બે પગ; બે જાંઘ અગ્નિ. પછી ઇન્દ્ર; ત્યારબાદ પ્રજાપતિ.
14.115.60
अभयं च ततः पश्चात्स एव ध्रुवसंज्ञिकः ।
एतान्यङ्गानि सर्वाणि शिंशुमारप्रजापतेः ॥ १४.११५.६० ॥
પછી અભય; ત્યારબાદ ધ્રુવ નામે તે જ. આ બધાં પ્રજાપતિ શિંશુમારનાં અંગો છે.
14.115.61
विबेत्तु पञ्चगव्यं यः पौर्णमास्यामुपोष्य तु ।
तस्य नश्यति यत्पापं तत्पापं पूर्वसंचितम्
तथैव ब्रह्मकूर्च तु समन्त्रं तु पृथक्पृथक्। ॥ १४.११५.६१ ॥
પૂર્ણિમાના દિવસે ઉપવાસ કરીને જે પંચગવ્ય પીએ છે, તેનું પૂર્વસંચિત પાપ નાશ પામે છે. તેમજ મંત્રો સહિત બ્રહ્મકૂર્ચ પણ અલગ અલગ (કરવું).
14.115.62
मासिमासि विबेद्यस्तु तस्य पापं प्रणश्यति ।
पात्रं च ब्रह्मकूर्चं च शृणु तत्र च भारत। ॥ १४.११५.६२ ॥
દર મહિને (પંચગવ્ય) પીનારનું પાપ સંપૂર્ણ નાશ પામે છે. હે ભારત, પાત્ર અને બ્રહ્મકૂર્ચ વિશે પણ ત્યાં સાંભળ.
14.115.63
पालाशं पद्मपत्रं च ताम्रं वाऽथ हिरण्ययम् ।
सादयित्वा तु गृह्णीयात्तत्तु पात्रमुदाहृतम् ॥ १४.११५.६३ ॥
ખાખરાનું, કમળપત્રનું, તાંબાનું કે સોનાનું (પાત્ર) મૂકીને ગ્રહણ કરવું; તે જ પાત્ર કહેવાયું છે.
14.115.64
गायत्र्या गृह्णते मूत्रं गन्धद्वारेति गोमयम् ।
आप्यायस्वेति च क्षीरं दधिक्राण्वेति वै दधि ॥ १४.११५.६४ ॥
ગાયત્રી મંત્રથી મૂત્ર લેવાય છે; "ગંધદ્વારા" (મંત્ર)થી છાણ; "આપ્યાયસ્વ"થી દૂધ, અને "દધિક્રાણ્વા" (મંત્ર)થી દહીં.
14.115.65
तेजोसिशुक्लमित्याज्यं देवस्यत्वेति कुशोदकम् ।
आपोहिष्ठेत्यृचा गृह्यि यवचूर्णं यथाविधि ॥ १४.११५.६५ ॥
"તેજોઽસિ શુક્લમ્" થી ઘી, "દેવસ્ય ત્વા" થી કુશોદક, અને "આપો હિ ષ્ઠા" ઋચાથી વિધિ મુજબ જવનો ચૂરો ગ્રહણ કરવો.
14.115.66
ब्रह्मणे च यथा हुत्वा समिद्धे च हुताशने ।
आलोड्य प्रणवेनैव निर्मथ्य प्रणवेन तु ॥ १४.११५.६६ ॥
બ્રહ્મને હોમ કરીને, પ્રજ્વલિત હોમાગ્નિમાં આહુતિ આપીને, પ્રણવથી હલાવીને અને પ્રણવથી જ મંથન કરીને (વિધિ કરવી).
14.115.67
उद्धृत्य प्रणवेनैव पिबेतु प्रणवेन तु ।
महताऽपि स पापेन त्वचेवाहिर्विमुच्यते ॥ १४.११५.६७ ॥
પ્રણવથી જ ઉપાડીને પ્રણવથી જ પીવું જોઈએ. મહા પાપથી પણ તે સાપ પોતાની ચામડીમાંથી છૂટે તેમ મુક્ત થાય છે.
14.115.68
भद्रं न हति यः पादं पठन्नृक्सहितां तदा ।
अन्तर्जले वाऽभ्यादित्ये तस्य पापं प्रणश्यति ॥ १४.११५.६८ ॥
પાણીમાં અથવા સૂર્ય તરફ રહીને ઋચા સહિત પાદનો પાઠ કરનારનું પાપ નાશ પામે છે.
14.115.69
मम सूक्तं जपेद्यस्तु नित्यं मद्गतमानसः ।
न पापेन स लिप्येत पद्मपत्रमिवांभसा ॥ १४.११५.६९ ॥
જે સદા મારામાં મન રાખીને મારું સૂક્ત જપે છે તે પાપથી લિપ્ત થતો નથી, જેમ કમળપત્ર પાણીથી ભીંજાતું નથી.