ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 14.115
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.115.1
केशवेनैवमाख्याते धर्मपुत्रः पुनःपुनः ।
पप्रच्छ दानकालस्य विशेषं च विधिं नृप ॥ १४.११५.१ ॥
କେଶବ ଏପରି କହିବାରୁ ଧର୍ମପୁତ୍ର ବାରମ୍ବାର ପଚାରିଲେ — ଦାନକାଳର ବିଶେଷତା ଓ ବିଧି ବିଷୟରେ, ହେ ନୃପ।
14.115.2
देव किं फलमाख्यातं विषुवेष्मवरेश्वर ।
सूर्येन्दूपप्लवे चैव वस्तुमर्हति तत्फलम् ॥ १४.११५.२ ॥
ହେ ଦେବ, ବିଷୁବ ଓ ଋତୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ଈଶ୍ୱର, ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣରେ ଦାନର ଫଳ କ'ଣ କୁହାଯାଇଛି? ସେ ଫଳ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ।
14.115.3
शृणुष्व राजन्विषुवे सोमार्कग्रहणेषु च ।
व्यतीपातेऽयने चैव दानं स्यादक्षयं फलम् ॥ १४.११५.३ ॥
ହେ ନୃପ, ଶୁଣ। ବିଷୁବ, ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ, ବ୍ୟତୀପାତ ଓ ଅୟନରେ ମଧ୍ୟ ଦାନ ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦିଏ।
14.115.4
राजन्नयनयोर्मध्ये विषुवं सम्प्रचक्षते ।
समे रात्रिदिने तत्र सन्ध्यायां विषुवे नृप ॥ १४.११५.४ ॥
ହେ ନୃପ, ଦୁଇ ଚକ୍ଷୁ (ସୂର୍ଯ୍ୟ-ଚନ୍ଦ୍ର) ମଧ୍ୟବର୍ତୀ କାଳକୁ ବିଷୁବ କୁହାଯାଏ। ସେଠାରେ ଦିନ ଓ ରାତି ସମାନ ହୁଏ; ହେ ନୃପ, ବିଷୁବ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ମଧ୍ୟ ତାହା ହୁଏ।
14.115.5
ब्रह्माऽहं शङ्करश्चापि तिष्ठामः सहिताः सकृत् ।
क्रियाकरणकार्याणामेकीभावत्वकारणात् ॥ १४.११५.५ ॥
ମୁଁ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଶଙ୍କର ମଧ୍ୟ ଏକ ସଙ୍ଗେ ଥରେ ଠିଆ ହେଉ; କ୍ରିୟା, କରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଏକତ୍ୱରେ ଥିବା କାରଣରୁ।
14.115.6
अस्माकमेकीभूतानां निष्कलं परमं पदम् ।
तन्मुहूर्तं परं पुण्यं राजन्विषुवसंज्ञितम् ॥ १४.११५.६ ॥
ଏକାକାର ହୋଇଥିବା ଆମ ପାଇଁ ନିଷ୍କଳ (ଅଂଶରହିତ) ପରମପଦ ଅଛି। ହେ ନୃପ, ବିଷୁବ ନାମକ ସେ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପରମ ପୁଣ୍ୟମୟ।
14.115.7
तदेवाद्यक्षरं ब्रह्म परं ब्रह्मेति कीर्तितम् ।
तस्मिन्मुहूर्ते सर्वे तु चिन्तयन्ति परं पदम् ॥ १४.११५.७ ॥
ସେହି ଅକ୍ଷର ବ୍ରହ୍ମ, ପରବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ। ସେହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସମସ୍ତେ ପରମ ପଦର ଚିନ୍ତନ କରନ୍ତି।
14.115.8
देवाश्च वसवो रुद्राः पितरश्चाश्विनौ तथा ।
साध्याश्च विश्वे गन्धर्वाः सिद्धा ब्रह्मर्षयस्तथा ॥ १४.११५.८ ॥
ଦେବତା, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ପିତୃଗଣ, ଦୁଇ ଅଶ୍ୱିନୀକୁମାର, ସାଧ୍ୟ, ବିଶ୍ୱଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ ଓ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଗଣ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।
14.115.9
सोमादयो ग्रहाश्चैव सरितः सागरास्तथा ।
मरुतोत्सरसो नागा यक्षराक्षसगुह्यकाः ॥ १४.११५.९ ॥
ସୋମ ପ୍ରଭୃତି ଗ୍ରହ, ନଦୀ, ସାଗର, ମରୁତ୍, ଅପ୍ସରା, ନାଗ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଗୁହ୍ୟକମାନେ ମଧ୍ୟ।
14.115.10
एते चान्ये च राजेन्द्र विषुवे संयतेन्द्रियाः ।
सोपवासाः प्रयत्नेन भवन्ति ध्यानतत्पराः ॥ १४.११५.१० ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ଏମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ବିଷୁବ କାଳରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସଂଯମ କରି, ଉପବାସ କରି, ଯତ୍ନରେ ଧ୍ୟାନରେ ନିମଗ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
14.115.11
अन्नं गावस्तिलान्भूमिं कन्यादानं तथैव च ।
गृहमायतनं धान्यं वाहनं शयनं तथा। ॥ १४.११५.११ ॥
ଅନ୍ନ, ଗାଈ, ତିଳ, ଭୂମି, କନ୍ୟାଦାନ, ସେହିପରି ଘର, ମନ୍ଦିର, ଧାନ୍ୟ, ବାହନ ଓ ଶଯ୍ୟା।
14.115.12
यच्चान्यच्च मया प्रोक्तं तत्प्रयच्छ युधिष्ठिर ।
दीयते विषुवेष्वेवं श्रोत्रियेभ्यो विशेषतः ॥ १४.११५.१२ ॥
ମୁଁ କହିଥିବା ଏବଂ ଅନ୍ୟ ବସ୍ତୁ ମଧ୍ୟ ଦିଅ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ବିଷୁବ କାଳରେ ଏହିପରି ବିଶେଷ ଭାବେ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ।
14.115.13
तस्य दानस्य कौन्तेय क्षयं नैवोपपद्यते ।
वर्धतेऽहरहः पुण्यं तद्दानं कोटिसंमितम् ॥ १४.११५.१३ ॥
ହେ କୌନ୍ତେୟ, ସେହି ଦାନର କେବେ କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ। ତାହାର ପୁଣ୍ୟ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼େ; ସେହି ଦାନ କୋଟି ସମାନ।
14.115.14
विषुवे स्नपनं यस्तु मम कुर्याद्धरस्य वा ।
अर्चनां च यतान्यायं तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ १४.११५.१४ ॥
ବିଷୁବ ଦିନରେ ଯିଏ ମୋର କିମ୍ବା ହରର ସ୍ନପନ କରେ ଏବଂ ବିଧି ଅନୁସାରେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରେ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟଫଳ ଶୁଣ।
14.115.15
दशजन्मकृतं पापं तस्य सद्यो विनश्यति ।
दशानामश्वमेधानामिष्टानां लभते फलम् ॥ १४.११५.१५ ॥
ତାହାର ଦଶ ଜନ୍ମର କୃତ ପାପ ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; ଦଶ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ସେ ପାଏ।
14.115.16
विमानं दिव्यमारूढः कामरूपी यथासुखम् ।
स याति मामकं लोकं रुद्रलोकमथापि वा ॥ १४.११५.१६ ॥
ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଆରୂଢ଼ ହୋଇ, ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସୁଖରେ ସେ ମୋ ଲୋକକୁ କିମ୍ବା ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ଯାଏ।
14.115.17
तत्रस्थैर्देवगन्धर्वेर्गीयमानो यथासुखम् ।
दिव्यवर्षसहस्राणि कोटिमेकं तु मोदते ॥ १४.११५.१७ ॥
ସେଠାରେ ରହି, ଦେବ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁଖରେ ଗାଯିତ ହୋଇ, ଦିବ୍ୟ ବର୍ଷର ହଜାରେ ଓ ଏକ କୋଟି ବର୍ଷ ସେ ଆନନ୍ଦ କରେ।
14.115.18
ततश्चापि च्युतः कालादिह लोके द्विजोत्तमः ।
चतुर्णामपि वेदानां पारगो ब्रह्मिविद्भवेत् ॥ १४.११५.१८ ॥
ତାପରେ, କାଳ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ସେଠାରୁ ଚ୍ୟୁତ ହୋଇ ସେ ଏ ଲୋକରେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ ହୁଏ; ଚାରି ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ବ୍ରହ୍ମବିତ୍ ହୁଏ।
14.115.19
चन्द्रसूर्यग्रहे व्योम्नि मम वा शङ्करस्य वा ।
गायत्रीं मामिकां वाऽपि जपेद्यः शङ्करस्य वा ॥ १४.११५.१९ ॥
ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ଆକାଶରେ ମୋର ବା ଶଙ୍କରଙ୍କର, କିମ୍ବା ମୋର ବା ଶଙ୍କରଙ୍କର ଗାୟତ୍ରୀ ଯେ ଜପ କରେ।
14.115.20
शङ्खर्तूर्यस्वनैश्चैव कांस्यघण्टास्वनैरपि ।
कारयेत्तु ध्वनिं भक्त्या तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ १४.११५.२० ॥
ଶଙ୍ଖ ଓ ତୂର୍ଯ୍ୟର ଧ୍ୱନି ଏବଂ କାଂସ୍ୟ ଘଣ୍ଟାର ଧ୍ୱନିରେ ମଧ୍ୟ ଯେ ଭକ୍ତିରେ ଧ୍ୱନି କରାଏ, ତାହାର ପୁଣ୍ୟଫଳ ଶୁଣ।
14.115.21
गान्धर्वैर्होमजप्यैश्च जप्तैरुत्कृष्टनामभिः ।
दुर्बलोपि भवेद्राहुः सोमश्च बलवान्भवेत् ॥ १४.११५.२१ ॥
ଗାନ୍ଧର୍ବ ଗୀତ, ହୋମ-ଜପ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନାମ ଜପ ଦ୍ୱାରା ରାହୁ ଦୁର୍ବଳ ହୁଏ ଏବଂ ସୋମ ବଳବାନ ହୁଏ।
14.115.22
सूर्येन्दूपप्लवे चैव श्रोत्रियेभ्यः प्रदीयते ।
तत्सहस्रगुणं भूत्वा दांतारमुपतिष्ठति ॥ १४.११५.२२ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ଶ୍ରୋତ୍ରିୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଯାହା ଦିଆଯାଏ, ତାହା ହଜାରଗୁଣ ହୋଇ ଦାତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସେ।
14.115.23
महापातकयुक्तोपि यद्यपि स्यान्नरोत्तम ।
निष्पापस्तत्क्षणादेव तेन दानेन जायते ॥ १४.११५.२३ ॥
ହେ ନରୋତ୍ତମ, ମହାପାତକରେ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି ଦାନଦ୍ୱାରା ସେହିକ୍ଷଣରେ ସେ ନିଷ୍ପାପ ହୁଏ।
14.115.24
चन्द्रसूर्यप्रकाशेन विमानेन विराजता ।
याति सोमपुरं रम्यं सेव्यमानोप्सरोगणैः ॥ १४.११५.२४ ॥
ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରକାଶରେ ଝଲସୁଥିବା ବିମାନରେ ସେ ଅପ୍ସରା ଗଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ହୋଇ ରମ୍ୟ ସୋମପୁରକୁ ଯାଏ।
14.115.25
यावदृक्षाणि तिष्ठन्ति गगने शशिना सह ।
तावत्कालं स रजेन्द्र सोमलोके महीयते ॥ १४.११५.२५ ॥
ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ନକ୍ଷତ୍ରମାନେ ଆକାଶରେ ଯେତେ ସମୟ ରହନ୍ତି, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ସେତେ ସମୟ ସେ ସୋମଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।
14.115.26
ततश्चापि च्युतः कालादिह लोके युधिष्ठिर ।
वेदवेदाङ्गविद्विप्रः कोटीधनपतिर्भवेत् ॥ १४.११५.२६ ॥
ତା'ପରେ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, କାଳ ଶେଷରେ ଏହି ଲୋକରେ ପତିତ ହୋଇ ବେଦବେଦାଙ୍ଗଜ୍ଞ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କୋଟି ଧନର ଅଧିପତି ହୁଏ।
14.115.27
भगवंस्तव गायत्री जप्यते च कथं विभो ।
किं वा तस्य फळं देव ममाचक्ष्व सुरेश्वर ॥ १४.११५.२७ ॥
ହେ ଭଗବାନ, ହେ ବିଭୋ, ଆପଣଙ୍କ ଗାୟତ୍ରୀ କିପରି ଜପାଯାଏ? ହେ ଦେବ, ହେ ସୁରେଶ୍ୱର, ତାର ଫଳ କ'ଣ? ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।
14.115.28
द्वादश्यां विषुवे चैव चन्द्रसूर्यग्रहे तथा ।
अयने श्रवणे चैव व्यतीपाते तथैव च ॥ १४.११५.२८ ॥
ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ, ବିଷୁବରେ, ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣରେ, ସେହିପରି ଅୟନରେ, ଶ୍ରବଣା ନକ୍ଷତ୍ରରେ ଓ ବ୍ୟତୀପାତରେ ମଧ୍ୟ।
14.115.29
अश्वत्तदर्शने चैव तथा मद्दर्शनेऽपि च ।
जप्या तु मम गायत्री चाथवाऽष्टाक्षरं नृप।
आर्जितं दुष्कृतं तस्य नाशयेन्नात्र संशयः ॥ १४.११५.२९ ॥
ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଦର୍ଶନରେ ଓ ମୋ ଦର୍ଶନରେ ମଧ୍ୟ ମୋର ଗାୟତ୍ରୀ କିମ୍ବା ଅଷ୍ଟାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପିବା ଉଚିତ, ହେ ନୃପ। ତାର ସଞ୍ଚିତ ଦୁଷ୍କୃତ ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
14.115.30
अश्वत्थदर्शनं चैव किं त्वद्दर्शनसंमितम् ।
एतत्कथय मे देव परं कौतूहलं हि मे ॥ १४.११५.३० ॥
ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ସହିତ କିପରି ସମାନ? ହେ ଦେବ, ଏହା ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ; ମୋର ଅତ୍ୟନ୍ତ କୌତୂହଳ ଅଛି।
14.115.31
अहमश्वत्थरूपेण पालयामि जगत्त्रयम् ।
अस्वत्थो न स्थितो यत्र नाहं तत्र प्रतिष्ठितः ॥ १४.११५.३१ ॥
ମୁଁ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ରୂପରେ ତ୍ରିଲୋକକୁ ପାଳନ କରେ। ଯେଉଁଠି ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ମୁଁ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ନୁହେଁ।
14.115.32
यत्राहं संस्थितो राजन्नस्वत्थश्चापि तिष्ठति ।
यस्त्वेनमर्चयेद्भक्त्या स मां साक्षात्समर्चति ॥ १४.११५.३२ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଯେଉଁଠି ମୁଁ ଅବସ୍ଥାନ କରେ, ସେଠାରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ମଧ୍ୟ ଠିଆ ହୋଇ ରହେ। ଯିଏ ଭକ୍ତିରେ ଏହାକୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ସାକ୍ଷାତ୍ ମୋତେ ହିଁ ପୂଜା କରେ।
14.115.33
यस्त्वेनं प्रहरेत्कोपान्मामेव प्रहरेत्तु सः ।
तस्मात्प्रदक्षिणं कुर्यान्न चिन्द्यादेनमन्वहम् ॥ १४.११५.३३ ॥
ଯିଏ କ୍ରୋଧରେ ଏହାକୁ ପ୍ରହାର କରେ, ସେ ପ୍ରକୃତରେ ମୋତେ ହିଁ ପ୍ରହାର କରେ। ତେଣୁ ଏହାର ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ପ୍ରତିଦିନ ଏହାକୁ କାଟିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
14.115.34
व्रतस्य पारणं तीर्थमार्जवं तीर्थमुच्यते ।
देवशुश्रूषणं तीर्तचं गुरुशुश्रूषणं तथा ॥ १४.११५.३४ ॥
ବ୍ରତର ପାରଣ ତୀର୍ଥ; ସରଳତାକୁ ତୀର୍ଥ କୁହାଯାଏ। ଦେବସେବା ତୀର୍ଥ, ଏବଂ ଗୁରୁସେବା ମଧ୍ୟ ସେହିପରି।
14.115.35
पितृशुश्रूषणं तीर्थं मातृशुश्रूषणं तथा ।
दाराणां तोषणं तीर्तं गार्हस्थ्यं तीर्थमुच्यते ॥ १४.११५.३५ ॥
ପିତୃସେବା ତୀର୍ଥ, ଏବଂ ସେହିପରି ମାତୃସେବା। ପତ୍ନୀମାନଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରଖିବା ତୀର୍ଥ; ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନ ତୀର୍ଥ କୁହାଯାଏ।
14.115.36
आतिथेयः परं तीर्थं ब्रह्मतीर्थं सनातनम् ।
ब्रह्मिचर्यं परं तीर्तं त्रेताग्निस्तीर्थमुच्यते ॥ १४.११५.३६ ॥
ଅତିଥି-ସତ୍କାର ପରମ ତୀର୍ଥ, ତାହା ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥ। ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପରମ ତୀର୍ଥ; ତ୍ରେତାଗ୍ନି ତୀର୍ଥ କୁହାଯାଏ।
14.115.37
मूलं धर्मं तु विज्ञाय मनस्तत्रावधार्यताम् ।
गच्छ तीर्थानि कौन्तेय धर्मो धर्मेण वर्धते ॥ १४.११५.३७ ॥
ଧର୍ମର ମୂଳ ଜାଣି ତାହାରେ ମନ ସ୍ଥିର କର। ହେ କୌନ୍ତେୟ, ତୀର୍ଥକୁ ଯାଅ; ଧର୍ମରେ ହିଁ ଧର୍ମ ବଢ଼େ।
14.115.38
द्विविधं तीर्थमित्याहुः स्थावरं जङ्गमं तथा ।
स्तावराज्जङ्गमं तीर्थं ततो ज्ञानपरिग्रहः ॥ १४.११५.३८ ॥
ତୀର୍ଥ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ବୋଲି କୁହାଯାଏ — ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ। ସ୍ଥାବରଠାରୁ ଜଙ୍ଗମ ତୀର୍ଥ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏବଂ ତାହାଠାରୁ ଜ୍ଞାନଗ୍ରହଣ।
14.115.39
कर्म्णाऽपि विशुद्धस्य पुरुषस्येह भारत ।
हृदये सर्वतीर्थानि तीर्थभूतः स उच्यते ॥ १४.११५.३९ ॥
ହେ ଭାରତ, ଏଠାରେ କର୍ମଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ବିଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଛି, ତାହାର ହୃଦୟରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ଅଛନ୍ତି; ସେ ନିଜେ ତୀର୍ଥରୂପ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
14.115.40
गुरुतीर्थं परं ज्ञानमतस्तीर्तं न विद्यते ।
ज्ञानतीर्तं परं तीर्तं ब्रह्मतीर्तं सनातनम् ॥ १४.११५.४० ॥
ଗୁରୁ ହିଁ ପରମ ତୀର୍ଥ; ଜ୍ଞାନ ପରମ। ଏଥିରୁ ବଡ଼ ତୀର୍ଥ ନାହିଁ। ଜ୍ଞାନତୀର୍ଥ ପରମ ତୀର୍ଥ; ବ୍ରହ୍ମତୀର୍ଥ ସନାତନ।
14.115.41
क्षमा तु परमं तीर्तं सर्वतीर्थेषु पाण्डव ।
क्षमावतामयं लोकः परश्चैव क्षमावताम् ॥ १४.११५.४१ ॥
ହେ ପାଣ୍ଡବ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ କ୍ଷମା ହିଁ ପରମ ତୀର୍ଥ। କ୍ଷମାବାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଲୋକ; ପରଲୋକ ମଧ୍ୟ କ୍ଷମାବାନଙ୍କର।
14.115.42
मानितोऽमानितो वाऽपि पूजितोऽपूजितोपि वा ।
आक्रुष्टस्तर्जितो वाऽपि क्षमावांस्तीर्थमुच्यते ॥ १४.११५.४२ ॥
ସମ୍ମାନିତ ହେଉ ବା ଅପମାନିତ, ପୂଜିତ ହେଉ ବା ଅପୂଜିତ, ନିନ୍ଦିତ ହେଉ ବା ଭର୍ତ୍ସିତ — ଯିଏ କ୍ଷମାବାନ, ସେ ହିଁ ତୀର୍ଥ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
14.115.43
क्षमा यशः क्षमा दानं क्षमा यज्ञः क्षमा दमः ।
क्षमाऽहिंसा क्षमा धर्मः क्षमा चेन्द्रियनिग्रहः ॥ १४.११५.४३ ॥
କ୍ଷମା ଯଶ, କ୍ଷମା ଦାନ, କ୍ଷମା ଯଜ୍ଞ, କ୍ଷମା ଦମ। କ୍ଷମା ଅହିଂସା, କ୍ଷମା ଧର୍ମ, ଏବଂ କ୍ଷମା ଇନ୍ଦ୍ରିୟନିଗ୍ରହ।
14.115.44
क्षमा दया क्षमा यज्ञः क्षमयैव धृतं जगत् ।
क्षमावान्ब्राह्मणो देवः क्षमावान्ब्राह्मणो वरः ॥ १४.११५.४४ ॥
କ୍ଷମା ଦୟା, କ୍ଷମା ଯଜ୍ଞ; କ୍ଷମାରେ ହିଁ ଜଗତ ଧୃତ ହୁଏ। କ୍ଷମାବାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦେବତା, କ୍ଷମାବାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
14.115.45
क्षमावानाप्नुयात्स्वर्गं क्षमावानाप्नुयाद्यशः ।
क्षमावान्प्राप्नुयान्मोक्षं तस्मात्साद्युः स उच्यते ॥ १४.११५.४५ ॥
କ୍ଷମାବାନ୍ ସ୍ୱର୍ଗ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, କ୍ଷମାବାନ୍ ଯଶ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। କ୍ଷମାବାନ୍ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ତେଣୁ ସେ ସାଧୁ ବୋଲି କଥିତ ହୁଏ।
14.115.46
आत्मा नदी भारतपुण्यतीर्थ-
मात्मा तीर्थं सर्वतीर्थप्रधानम्।
आत्मा यज्ञः सततं मन्यते वै ।
स्वर्गो मोक्षः सर्वमात्मन्यधीनम् ॥ १४.११५.४६ ॥
ଆତ୍ମା ନଦୀ, ହେ ଭରତ, ପୁଣ୍ୟ ତୀର୍ଥ। ଆତ୍ମା ତୀର୍ଥ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ପ୍ରଧାନ। ଆତ୍ମା ସର୍ବଦା ଯଜ୍ଞ ବୋଲି ମନ୍ୟ ହୁଏ। ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ, ସବୁ ଆତ୍ମାର ଅଧୀନ।
14.115.47
आचारनैर्मल्यमुपागतेन ।
सत्यक्षमानिस्तुलशीतलेन।
ज्ञानांबुना स्नाति हि नित्यमेवं ।
किं तस्य भूयः सलिलेन तीर्थम् ॥ १४.११५.४७ ॥
ଆଚାରର ନିର୍ମଳତା ପ୍ରାପ୍ତ, ସତ୍ୟ ଓ କ୍ଷମାରେ ଅତୁଳନୀୟ ଶୀତଳତା ଥିବା ଲୋକ ଜ୍ଞାନ-ଜଳରେ ସର୍ବଦା ଏହିପରି ସ୍ନାନ କରେ। ତା'ର ଆଉ ଜଳରେ ତୀର୍ଥରେ କଣ ପ୍ରୟୋଜନ?
14.115.48
भगवन्सर्वपापघ्नं प्रायश्चित्तमदुष्करम् ।
त्वद्भक्तस्य सुरश्रेष्ठ मम त्वं वक्तुमर्हसि ॥ १४.११५.४८ ॥
ହେ ଭଗବନ୍, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ, କଷ୍ଟକର ନୁହେଁ ଏପରି ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କ'ଣ? ହେ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ଭକ୍ତ ମୋତେ ତାହା କହିବାକୁ ତୁମେ ହିଁ ଯୋଗ୍ୟ।
14.115.49
रहलस्यमिदमत्यर्थमश्राव्यं पापकर्मणाम् ।
अधार्मिकाणामश्राव्यं प्रायश्चित्तं ब्रवीमि ते ॥ १४.११५.४९ ॥
ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଗୁପ୍ତ; ପାପକର୍ମୀ ଓ ଅଧାର୍ମିକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଣିବା ଅଯୋଗ୍ୟ। ତୁମକୁ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ କହୁଛି।
14.115.50
पावनं ब्राह्ममं दृष्ट्वा मद्गतेनान्तरात्मना ।
नमो ब्रह्मण्यदेवायेत्यभिवादनमाचरेत् ॥ १४.११५.५० ॥
ପାବନ ବ୍ରାହ୍ମ (ତୀର୍ଥ) ଦେଖି, ଅନ୍ତରାତ୍ମାରେ ମୋତେ ଲୀନ ହୋଇ, 'ବ୍ରହ୍ମଣ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର' କହି ଅଭିବାଦନ କରିବ।
14.115.51
प्रदक्षिणं च यः कुर्यात्पुनरष्टाक्षरेण तु ।
तेन तुष्टेन विप्रेणि तत्पापं क्षपयाम्यहम् ॥ १४.११५.५१ ॥
ଅଷ୍ଟାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରରେ ପୁଣି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରୁଥିବା ଲୋକର ପାପ, ତାହାଠାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ବିପ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ କ୍ଷୟ କରେ।
14.115.52
पोत्रकृष्टां वराहस्य मृत्तिकां शिरसा वहन् ।
प्राणायामशतं कृत्वा नरः पापैः प्रमुच्यते ॥ १४.११५.५२ ॥
ବରାହର ନାକରେ ଖୋଳା ମାଟି ମୁଣ୍ଡରେ ଧରି, ଶହେ ପ୍ରାଣାୟାମ କରି ମଣିଷ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
14.115.53
दक्षिणावर्तशङ्खाद्वा कपिलाशृङ्गतोपि वा ।
प्राक्स्रोतसं नदीं गत्वा ममायतनसंनिधौ ॥ १४.११५.५३ ॥
ଦକ୍ଷିଣାବର୍ତ୍ତ ଶଙ୍ଖରୁ କିମ୍ବା କପିଳା ଗାଈର ଶୃଙ୍ଗରୁ (ଜଳ ନେଇ), କିମ୍ବା ପୂର୍ବମୁଖୀ ନଦୀକୁ ଯାଇ, ମୋ ମନ୍ଦିର ପାଖରେ।
14.115.54
सलिलेन तु यः स्नायात्सकृदेव रविग्रहे ।
तस्य यत्संचितं पापं तत्क्षणादेव नश्यति ॥ १४.११५.५४ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ ଥରେ ମାତ୍ର ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ଲୋକର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ସେହି କ୍ଷଣରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
14.115.55
मस्तकान्निस्सृतैस्तोयैः कपिलाया युधिष्ठिर ।
गोमूत्रेणापि यः स्नायाद्रोहिण्यां मम वा दिने। ॥ १४.११५.५५ ॥
ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, କପିଳା ଗାଈର ମସ୍ତକରୁ ଝରୁଥିବା ଜଳରେ, କିମ୍ବା ଗୋମୂତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଯିଏ ରୋହିଣୀ କିମ୍ବା ମୋ ଦିନରେ ସ୍ନାନ କରେ—
14.115.56
विप्रपादच्युतैर्वाऽपि तोयैः पापं प्रणश्यति ।
नमस्येद्यस्तु मद्भक्त्या शिंशुमारं प्रजापतिम्।
चतुर्दशाङ्गसंयुक्तं तस्य पापं प्रणस्यति ॥ १४.११५.५६ ॥
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପାଦରୁ ପଡ଼ିଥିବା ଜଳରେ ମଧ୍ୟ ପାପ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଯିଏ ମୋ ଭକ୍ତିରେ ଚଉଦ ଅଙ୍ଗବିଶିଷ୍ଟ ପ୍ରଜାପତି ଶିଂଶୁମାରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ, ତାର ପାପ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
14.115.57
ततश्चतुर्दशाङ्गानि शृणु तस्य युधिष्ठिर ।
शिरो धर्मो हनुर्ब्रह्मा वृषावुत्तरदक्षिणौ ॥ १४.११५.५७ ॥
ଏବେ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତାଙ୍କର ଚଉଦ ଅଙ୍ଗ ଶୁଣ: ମସ୍ତକ ଧର୍ମ, ଚିବୁକ ବ୍ରହ୍ମା, ଉତ୍ତର ଓ ଦକ୍ଷିଣ ଦୁଇ ବୃଷ।
14.115.58
हृदयं तु भवेद्विष्णुरंसौ स्यातां तथाऽश्विनौ ।
अत्रिर्मध्यं भवेद्राजँल्लिङ्गं संवत्सरं भवेत् ॥ १४.११५.५८ ॥
ହୃଦୟ ବିଷ୍ଣୁ; ଦୁଇ କାନ୍ଧ ଅଶ୍ୱିନୀ। ହେ ରାଜନ୍, ମଧ୍ୟଭାଗ ଅତ୍ରି; ଲିଙ୍ଗ ସଂବତ୍ସର।
14.115.59
मित्रावरुणकौ पादावूरुद्वन्द्वं हुताशनः ।
ततः पश्चाद्भवेदिन्द्रस्ततः पश्चात्प्रजापतिः ॥ १४.११५.५९ ॥
ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣ ଦୁଇ ପାଦ; ଦୁଇ ଊରୁ ଅଗ୍ନି। ତା’ ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର; ତା’ ପରେ ପ୍ରଜାପତି।
14.115.60
अभयं च ततः पश्चात्स एव ध्रुवसंज्ञिकः ।
एतान्यङ्गानि सर्वाणि शिंशुमारप्रजापतेः ॥ १४.११५.६० ॥
ତା’ ପରେ ଅଭୟ; ତା’ ପରେ ଧ୍ରୁବ ନାମରେ ସେହି। ଏଗୁଡ଼ିକ ସମସ୍ତେ ପ୍ରଜାପତି ଶିଂଶୁମାରଙ୍କ ଅଙ୍ଗ।
14.115.61
विबेत्तु पञ्चगव्यं यः पौर्णमास्यामुपोष्य तु ।
तस्य नश्यति यत्पापं तत्पापं पूर्वसंचितम्
तथैव ब्रह्मकूर्च तु समन्त्रं तु पृथक्पृथक्। ॥ १४.११५.६१ ॥
ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନ ଉପବାସ କରି ଯିଏ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ସେବନ କରେ, ତାହାର ପୂର୍ବସଞ୍ଚିତ ପାପ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ସେହିପରି ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ବ୍ରହ୍ମକୂର୍ଚ୍ଚ ମଧ୍ୟ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ (କରିବା ଉଚିତ)।
14.115.62
मासिमासि विबेद्यस्तु तस्य पापं प्रणश्यति ।
पात्रं च ब्रह्मकूर्चं च शृणु तत्र च भारत। ॥ १४.११५.६२ ॥
ପ୍ରତି ମାସରେ (ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ) ସେବନ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ପାପ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ହେ ଭାରତ, ପାତ୍ର ଓ ବ୍ରହ୍ମକୂର୍ଚ୍ଚ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ଶୁଣ।
14.115.63
पालाशं पद्मपत्रं च ताम्रं वाऽथ हिरण्ययम् ।
सादयित्वा तु गृह्णीयात्तत्तु पात्रमुदाहृतम् ॥ १४.११५.६३ ॥
ପଳାଶ, ପଦ୍ମପତ୍ର, ତମ୍ବା ବା ସୁନାର (ପାତ୍ର) ରଖି ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ; ସେହି ପାତ୍ର ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।
14.115.64
गायत्र्या गृह्णते मूत्रं गन्धद्वारेति गोमयम् ।
आप्यायस्वेति च क्षीरं दधिक्राण्वेति वै दधि ॥ १४.११५.६४ ॥
ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ମୂତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ; "ଗନ୍ଧଦ୍ବାରା" (ମନ୍ତ୍ର)ରେ ଗୋବର; "ଆପ୍ୟାୟସ୍ୱ"ରେ କ୍ଷୀର, ଏବଂ "ଦଧିକ୍ରାଣ୍ୱା" (ମନ୍ତ୍ର)ରେ ଦହି।
14.115.65
तेजोसिशुक्लमित्याज्यं देवस्यत्वेति कुशोदकम् ।
आपोहिष्ठेत्यृचा गृह्यि यवचूर्णं यथाविधि ॥ १४.११५.६५ ॥
"ତେଜୋସି ଶୁକ୍ଲମ୍" ରେ ଘିଅ, "ଦେବସ୍ୟ ତ୍ୱା" ରେ କୁଶୋଦକ, ଏବଂ "ଆପୋ ହି ଷ୍ଠା" ଋକ୍ ରେ ବିଧି ଅନୁସାରେ ଯବଚୂର୍ଣ୍ଣ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
14.115.66
ब्रह्मणे च यथा हुत्वा समिद्धे च हुताशने ।
आलोड्य प्रणवेनैव निर्मथ्य प्रणवेन तु ॥ १४.११५.६६ ॥
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ ହୋମ କରି, ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ହୋମାଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦେଇ, ପ୍ରଣବ ଦ୍ୱାରା ଆଲୋଡ଼ି ଓ ପ୍ରଣବ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ମନ୍ଥନ କରି (ବିଧି କରିବା ଉଚିତ)।
14.115.67
उद्धृत्य प्रणवेनैव पिबेतु प्रणवेन तु ।
महताऽपि स पापेन त्वचेवाहिर्विमुच्यते ॥ १४.११५.६७ ॥
ପ୍ରଣବ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ଉଠାଇ ପ୍ରଣବ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ପାନ କରିବା ଉଚିତ। ମହାପାପରୁ ମଧ୍ୟ ସେ ସାପ ଯେପରି ନିଜ ଚର୍ମରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ସେପରି ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
14.115.68
भद्रं न हति यः पादं पठन्नृक्सहितां तदा ।
अन्तर्जले वाऽभ्यादित्ये तस्य पापं प्रणश्यति ॥ १४.११५.६८ ॥
ଜଳ ଭିତରେ କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଡ଼କୁ ରହି ଋକ୍ ସହିତ ପାଦ ପାଠ କରୁଥିବା ଲୋକର ପାପ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
14.115.69
मम सूक्तं जपेद्यस्तु नित्यं मद्गतमानसः ।
न पापेन स लिप्येत पद्मपत्रमिवांभसा ॥ १४.११५.६९ ॥
ଯିଏ ସର୍ବଦା ମୋଠାରେ ମନ ରଖି ମୋର ସୂକ୍ତ ଜପ କରେ, ସେ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ, ଯେପରି ପଦ୍ମପତ୍ର ଜଳରେ ଭିଜେ ନାହିଁ।