महाभारत · अध्याय 14.115
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.115.1
केशवेनैवमाख्याते धर्मपुत्रः पुनःपुनः ।
पप्रच्छ दानकालस्य विशेषं च विधिं नृप ॥ १४.११५.१ ॥
केशवाने असे सांगितल्यावर धर्मपुत्राने वारंवार विचारले — दानकालाचे वैशिष्ट्य आणि विधी याविषयी, हे राजा.
14.115.2
देव किं फलमाख्यातं विषुवेष्मवरेश्वर ।
सूर्येन्दूपप्लवे चैव वस्तुमर्हति तत्फलम् ॥ १४.११५.२ ॥
हे देवा, विषुव आणि ऋतूंमध्ये श्रेष्ठ ईश्वरा, सूर्य-चंद्र ग्रहणात दानाचे फल काय सांगितले आहे? ते फल सांगण्यास आपण योग्य आहात.
14.115.3
शृणुष्व राजन्विषुवे सोमार्कग्रहणेषु च ।
व्यतीपातेऽयने चैव दानं स्यादक्षयं फलम् ॥ १४.११५.३ ॥
हे राजा, ऐक. विषुवात, चंद्र-सूर्य ग्रहणात, व्यतीपातात आणि अयनातही केलेले दान अक्षय फल देते.
14.115.4
राजन्नयनयोर्मध्ये विषुवं सम्प्रचक्षते ।
समे रात्रिदिने तत्र सन्ध्यायां विषुवे नृप ॥ १४.११५.४ ॥
हे राजा, दोन डोळ्यांच्या (सूर्य-चंद्रांच्या) मधील काळाला विषुव म्हणतात. तेथे दिवस आणि रात्र समान असतात; हे नृपा, विषुवाच्या संध्येत तेच घडते.
14.115.5
ब्रह्माऽहं शङ्करश्चापि तिष्ठामः सहिताः सकृत् ।
क्रियाकरणकार्याणामेकीभावत्वकारणात् ॥ १४.११५.५ ॥
मी, ब्रह्मा आणि शंकरही एकदा एकत्र उभे राहतो; क्रिया, करण आणि कार्य एकत्वात असल्यामुळे.
14.115.6
अस्माकमेकीभूतानां निष्कलं परमं पदम् ।
तन्मुहूर्तं परं पुण्यं राजन्विषुवसंज्ञितम् ॥ १४.११५.६ ॥
एकरूप झालेल्या आम्हांस निष्कल (अंशरहित) परम पद आहे. हे राजा, विषुव नावाचा तो मुहूर्त परम पुण्यमय आहे.
14.115.7
तदेवाद्यक्षरं ब्रह्म परं ब्रह्मेति कीर्तितम् ।
तस्मिन्मुहूर्ते सर्वे तु चिन्तयन्ति परं पदम् ॥ १४.११५.७ ॥
तेच अविनाशी अक्षर ब्रह्म, परब्रह्म असे म्हटले आहे. त्या मुहूर्तात सर्वजण परम पदाचे चिंतन करतात.
14.115.8
देवाश्च वसवो रुद्राः पितरश्चाश्विनौ तथा ।
साध्याश्च विश्वे गन्धर्वाः सिद्धा ब्रह्मर्षयस्तथा ॥ १४.११५.८ ॥
देव, वसू, रुद्र, पितर, दोन्ही अश्विनीकुमार, साध्य, विश्वेदेव, गंधर्व, सिद्ध आणि ब्रह्मर्षीही त्याचप्रमाणे.
14.115.9
सोमादयो ग्रहाश्चैव सरितः सागरास्तथा ।
मरुतोत्सरसो नागा यक्षराक्षसगुह्यकाः ॥ १४.११५.९ ॥
सोम इत्यादी ग्रह, नद्या, सागर, मरुत, अप्सरा, नाग, यक्ष, राक्षस आणि गुह्यकही.
14.115.10
एते चान्ये च राजेन्द्र विषुवे संयतेन्द्रियाः ।
सोपवासाः प्रयत्नेन भवन्ति ध्यानतत्पराः ॥ १४.११५.१० ॥
हे राजेंद्रा! हे आणि इतरही विषुवकाली इंद्रिये संयमित करून, उपवास करून, प्रयत्नपूर्वक ध्यानात तत्पर होतात.
14.115.11
अन्नं गावस्तिलान्भूमिं कन्यादानं तथैव च ।
गृहमायतनं धान्यं वाहनं शयनं तथा। ॥ १४.११५.११ ॥
अन्न, गायी, तीळ, भूमी, कन्यादान, तसेच घर, मंदिर, धान्य, वाहन आणि शय्या.
14.115.12
यच्चान्यच्च मया प्रोक्तं तत्प्रयच्छ युधिष्ठिर ।
दीयते विषुवेष्वेवं श्रोत्रियेभ्यो विशेषतः ॥ १४.११५.१२ ॥
मी सांगितलेले आणि इतरही दे, हे युधिष्ठिरा! विषुवकाली अशा प्रकारे विशेषतः श्रोत्रिय ब्राह्मणांना दान दिले जाते.
14.115.13
तस्य दानस्य कौन्तेय क्षयं नैवोपपद्यते ।
वर्धतेऽहरहः पुण्यं तद्दानं कोटिसंमितम् ॥ १४.११५.१३ ॥
हे कौन्तेया, त्या दानाचा कधीही क्षय होत नाही. त्याचे पुण्य दिवसेंदिवस वाढते; ते दान कोटीइतके असते.
14.115.14
विषुवे स्नपनं यस्तु मम कुर्याद्धरस्य वा ।
अर्चनां च यतान्यायं तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ १४.११५.१४ ॥
विषुवाच्या दिवशी जो माझे किंवा हराचे स्नपन करतो आणि यथान्याय पूजन करतो, त्याचे पुण्यफल ऐक.
14.115.15
दशजन्मकृतं पापं तस्य सद्यो विनश्यति ।
दशानामश्वमेधानामिष्टानां लभते फलम् ॥ १४.११५.१५ ॥
त्याचे दहा जन्मांतील पाप तत्काळ नष्ट होते; दहा अश्वमेध यज्ञांचे फल त्याला प्राप्त होते.
14.115.16
विमानं दिव्यमारूढः कामरूपी यथासुखम् ।
स याति मामकं लोकं रुद्रलोकमथापि वा ॥ १४.११५.१६ ॥
दिव्य विमानात आरूढ होऊन, इच्छेप्रमाणे रूप धारण करीत, सुखाने तो माझ्या लोकाला किंवा रुद्रलोकाला जातो.
14.115.17
तत्रस्थैर्देवगन्धर्वेर्गीयमानो यथासुखम् ।
दिव्यवर्षसहस्राणि कोटिमेकं तु मोदते ॥ १४.११५.१७ ॥
तेथे राहून, देव आणि गंधर्वांनी सुखाने गाइला जात, दिव्य वर्षांची हजारो आणि एक कोटी वर्षे तो आनंद भोगतो.
14.115.18
ततश्चापि च्युतः कालादिह लोके द्विजोत्तमः ।
चतुर्णामपि वेदानां पारगो ब्रह्मिविद्भवेत् ॥ १४.११५.१८ ॥
नंतर, काळ संपल्यावर तेथून च्युत होऊन तो या लोकात द्विजोत्तम होतो; चारही वेदांचा पारंगत आणि ब्रह्मवेत्ता होतो.
14.115.19
चन्द्रसूर्यग्रहे व्योम्नि मम वा शङ्करस्य वा ।
गायत्रीं मामिकां वाऽपि जपेद्यः शङ्करस्य वा ॥ १४.११५.१९ ॥
चंद्र-सूर्यग्रहणाच्या वेळी आकाशात माझ्या किंवा शंकराच्या, किंवा माझ्या किंवा शंकराच्या गायत्रीचा जो जप करतो.
14.115.20
शङ्खर्तूर्यस्वनैश्चैव कांस्यघण्टास्वनैरपि ।
कारयेत्तु ध्वनिं भक्त्या तस्य पुण्यफलं शृणु ॥ १४.११५.२० ॥
शंख व तूर्य यांच्या आवाजाने आणि कांस्य घंटांच्या आवाजानेही जो भक्तीने ध्वनी करवतो, त्याचे पुण्यफळ ऐक.
14.115.21
गान्धर्वैर्होमजप्यैश्च जप्तैरुत्कृष्टनामभिः ।
दुर्बलोपि भवेद्राहुः सोमश्च बलवान्भवेत् ॥ १४.११५.२१ ॥
गांधर्व गायनाने, होम-जपाने आणि उत्कृष्ट नामांच्या जपाने राहू दुर्बल होतो आणि चंद्र बलवान होतो.
14.115.22
सूर्येन्दूपप्लवे चैव श्रोत्रियेभ्यः प्रदीयते ।
तत्सहस्रगुणं भूत्वा दांतारमुपतिष्ठति ॥ १४.११५.२२ ॥
सूर्य-चंद्र ग्रहणाच्या वेळी श्रोत्रिय ब्राह्मणांना जे दान दिले जाते, ते हजारपट होऊन दात्याजवळ येते.
14.115.23
महापातकयुक्तोपि यद्यपि स्यान्नरोत्तम ।
निष्पापस्तत्क्षणादेव तेन दानेन जायते ॥ १४.११५.२३ ॥
हे नरोत्तमा, महापातकांनी युक्त असला तरी त्या दानाने त्याच क्षणी तो निष्पाप होतो.
14.115.24
चन्द्रसूर्यप्रकाशेन विमानेन विराजता ।
याति सोमपुरं रम्यं सेव्यमानोप्सरोगणैः ॥ १४.११५.२४ ॥
चंद्र-सूर्याच्या प्रकाशाने तळपणाऱ्या विमानाने अप्सरांच्या समूहांनी सेविलेल्या रम्य सोमपुरात तो जातो.
14.115.25
यावदृक्षाणि तिष्ठन्ति गगने शशिना सह ।
तावत्कालं स रजेन्द्र सोमलोके महीयते ॥ १४.११५.२५ ॥
चंद्रासह नक्षत्रे आकाशात असतात तोपर्यंत, हे राजेंद्रा, तो सोमलोकात सन्मानित होतो.
14.115.26
ततश्चापि च्युतः कालादिह लोके युधिष्ठिर ।
वेदवेदाङ्गविद्विप्रः कोटीधनपतिर्भवेत् ॥ १४.११५.२६ ॥
नंतर, हे युधिष्ठिरा, काल संपल्यावर इथे लोकात पतन पावून वेद-वेदांगांचा जाणकार तो ब्राह्मण कोटी धनाचा स्वामी होतो.
14.115.27
भगवंस्तव गायत्री जप्यते च कथं विभो ।
किं वा तस्य फळं देव ममाचक्ष्व सुरेश्वर ॥ १४.११५.२७ ॥
हे भगवन्, हे विभो, आपली गायत्री कशी जपली जाते? हे देवा, हे सुरेश्वरा, तिचे फळ काय? मला सांगा.
14.115.28
द्वादश्यां विषुवे चैव चन्द्रसूर्यग्रहे तथा ।
अयने श्रवणे चैव व्यतीपाते तथैव च ॥ १४.११५.२८ ॥
द्वादशीला, विषुवात, चंद्र-सूर्यग्रहणात, तसेच अयनात, श्रवण नक्षत्रात आणि व्यतीपातात.
14.115.29
अश्वत्तदर्शने चैव तथा मद्दर्शनेऽपि च ।
जप्या तु मम गायत्री चाथवाऽष्टाक्षरं नृप।
आर्जितं दुष्कृतं तस्य नाशयेन्नात्र संशयः ॥ १४.११५.२९ ॥
अश्वत्थ-दर्शनावर आणि माझ्या दर्शनावरही माझी गायत्री किंवा अष्टाक्षर मंत्र जपावा, हे नृपा. त्याचे संचित दुष्कृत नष्ट होते, यात संशय नाही.
14.115.30
अश्वत्थदर्शनं चैव किं त्वद्दर्शनसंमितम् ।
एतत्कथय मे देव परं कौतूहलं हि मे ॥ १४.११५.३० ॥
अश्वत्थ-दर्शनही तुमच्या दर्शनाइतके कसे? हे देवा, हे मला सांगा; मला मोठे कुतूहल आहे.
14.115.31
अहमश्वत्थरूपेण पालयामि जगत्त्रयम् ।
अस्वत्थो न स्थितो यत्र नाहं तत्र प्रतिष्ठितः ॥ १४.११५.३१ ॥
मी अश्वत्थ रूपाने त्रिलोकाचे पालन करतो. जेथे अश्वत्थ नाही, तेथे मी स्थित नसतो.
14.115.32
यत्राहं संस्थितो राजन्नस्वत्थश्चापि तिष्ठति ।
यस्त्वेनमर्चयेद्भक्त्या स मां साक्षात्समर्चति ॥ १४.११५.३२ ॥
हे राजा, मी जेथे वास करतो तेथे अश्वत्थही उभा असतो. जो भक्तीने याची पूजा करतो, तो साक्षात माझीच पूजा करतो.
14.115.33
यस्त्वेनं प्रहरेत्कोपान्मामेव प्रहरेत्तु सः ।
तस्मात्प्रदक्षिणं कुर्यान्न चिन्द्यादेनमन्वहम् ॥ १४.११५.३३ ॥
जो क्रोधाने याच्यावर प्रहार करतो, तो खरोखर माझ्यावरच प्रहार करतो. म्हणून याची प्रदक्षिणा करावी आणि दररोज याला तोडू नये.
14.115.34
व्रतस्य पारणं तीर्थमार्जवं तीर्थमुच्यते ।
देवशुश्रूषणं तीर्तचं गुरुशुश्रूषणं तथा ॥ १४.११५.३४ ॥
व्रताचे पारणे हेच तीर्थ; सरळपणा हेही तीर्थ म्हटले जाते. देवांची सेवा हे तीर्थ आहे, आणि गुरुसेवाही तसेच.
14.115.35
पितृशुश्रूषणं तीर्थं मातृशुश्रूषणं तथा ।
दाराणां तोषणं तीर्तं गार्हस्थ्यं तीर्थमुच्यते ॥ १४.११५.३५ ॥
पित्याची सेवा हे तीर्थ, आणि तसेच मातेची सेवा. पत्नींना संतुष्ट ठेवणे हे तीर्थ; गृहस्थाश्रम हे तीर्थ म्हटले जाते.
14.115.36
आतिथेयः परं तीर्थं ब्रह्मतीर्थं सनातनम् ।
ब्रह्मिचर्यं परं तीर्तं त्रेताग्निस्तीर्थमुच्यते ॥ १४.११५.३६ ॥
अतिथी-सत्कार हे परम तीर्थ, ते सनातन ब्रह्मतीर्थ आहे. ब्रह्मचर्य हे परम तीर्थ; त्रेताग्नी तीर्थ म्हटला जातो.
14.115.37
मूलं धर्मं तु विज्ञाय मनस्तत्रावधार्यताम् ।
गच्छ तीर्थानि कौन्तेय धर्मो धर्मेण वर्धते ॥ १४.११५.३७ ॥
धर्माचे मूळ जाणून त्यात मन स्थिर कर. हे कौन्तेया, तीर्थांकडे जा; धर्माने धर्म वाढतो.
14.115.38
द्विविधं तीर्थमित्याहुः स्थावरं जङ्गमं तथा ।
स्तावराज्जङ्गमं तीर्थं ततो ज्ञानपरिग्रहः ॥ १४.११५.३८ ॥
तीर्थ दोन प्रकारचे सांगितले आहे — स्थावर आणि जंगम. स्थावरापेक्षा जंगम तीर्थ श्रेष्ठ; आणि त्याहूनही ज्ञानग्रहण.
14.115.39
कर्म्णाऽपि विशुद्धस्य पुरुषस्येह भारत ।
हृदये सर्वतीर्थानि तीर्थभूतः स उच्यते ॥ १४.११५.३९ ॥
हे भारता, येथे कर्मानेही जो पुरुष शुद्ध झाला, त्याच्या हृदयात सर्व तीर्थे आहेत; तो स्वतः तीर्थरूप म्हणवला जातो.
14.115.40
गुरुतीर्थं परं ज्ञानमतस्तीर्तं न विद्यते ।
ज्ञानतीर्तं परं तीर्तं ब्रह्मतीर्तं सनातनम् ॥ १४.११५.४० ॥
गुरूच परम तीर्थ आहे; ज्ञान परम आहे. यापेक्षा श्रेष्ठ तीर्थ नाही. ज्ञानतीर्थ हे परम तीर्थ; ब्रह्मतीर्थ सनातन आहे.
14.115.41
क्षमा तु परमं तीर्तं सर्वतीर्थेषु पाण्डव ।
क्षमावतामयं लोकः परश्चैव क्षमावताम् ॥ १४.११५.४१ ॥
हे पाण्डवा, सर्व तीर्थांत क्षमा हेच परम तीर्थ आहे. क्षमावंतासाठी हा लोक आहे; आणि परलोकही क्षमावंतासाठीच आहे.
14.115.42
मानितोऽमानितो वाऽपि पूजितोऽपूजितोपि वा ।
आक्रुष्टस्तर्जितो वाऽपि क्षमावांस्तीर्थमुच्यते ॥ १४.११५.४२ ॥
मानलेला असो वा अपमानलेला, पूजलेला असो वा न पूजलेला, निंदलेला असो वा धमकावलेला — जो क्षमावान आहे, तोच तीर्थ म्हटला जातो.
14.115.43
क्षमा यशः क्षमा दानं क्षमा यज्ञः क्षमा दमः ।
क्षमाऽहिंसा क्षमा धर्मः क्षमा चेन्द्रियनिग्रहः ॥ १४.११५.४३ ॥
क्षमा हेच यश आहे, क्षमा हेच दान आहे, क्षमा हेच यज्ञ आहे, क्षमा हेच दम आहे. क्षमा हेच अहिंसा आहे, क्षमा हेच धर्म आहे, आणि क्षमाच इंद्रियनिग्रह आहे.
14.115.44
क्षमा दया क्षमा यज्ञः क्षमयैव धृतं जगत् ।
क्षमावान्ब्राह्मणो देवः क्षमावान्ब्राह्मणो वरः ॥ १४.११५.४४ ॥
क्षमा हीच दया आहे, क्षमा हाच यज्ञ आहे; क्षमेनेच जग धारण केले गेले आहे. क्षमावान ब्राह्मण देव आहे, क्षमावान ब्राह्मण श्रेष्ठ आहे.
14.115.45
क्षमावानाप्नुयात्स्वर्गं क्षमावानाप्नुयाद्यशः ।
क्षमावान्प्राप्नुयान्मोक्षं तस्मात्साद्युः स उच्यते ॥ १४.११५.४५ ॥
क्षमावान स्वर्ग मिळवतो, क्षमावान यश मिळवतो. क्षमावान मोक्ष मिळवतो; म्हणूनच तो साधू म्हटला जातो.
14.115.46
आत्मा नदी भारतपुण्यतीर्थ-
मात्मा तीर्थं सर्वतीर्थप्रधानम्।
आत्मा यज्ञः सततं मन्यते वै ।
स्वर्गो मोक्षः सर्वमात्मन्यधीनम् ॥ १४.११५.४६ ॥
आत्मा ही नदी आहे, हे भारता, पुण्य तीर्थ आहे. आत्मा हेच तीर्थ आहे, सर्व तीर्थांत प्रधान. आत्मा हाच सदैव यज्ञ मानला जातो. स्वर्ग आणि मोक्ष, सर्व काही आत्म्याधीन आहे.
14.115.47
आचारनैर्मल्यमुपागतेन ।
सत्यक्षमानिस्तुलशीतलेन।
ज्ञानांबुना स्नाति हि नित्यमेवं ।
किं तस्य भूयः सलिलेन तीर्थम् ॥ १४.११५.४७ ॥
आचाराची निर्मलता प्राप्त झालेला, सत्य आणि क्षमेने अतुल शीतलता पावलेला, ज्ञानजलाने सदैव असे स्नान करतो. त्याला पुन्हा पाण्याच्या तीर्थाची काय गरज?
14.115.48
भगवन्सर्वपापघ्नं प्रायश्चित्तमदुष्करम् ।
त्वद्भक्तस्य सुरश्रेष्ठ मम त्वं वक्तुमर्हसि ॥ १४.११५.४८ ॥
हे भगवन्, सर्व पापांचा नाश करणारे, दुष्कर नसलेले प्रायश्चित्त कोणते? हे सुरश्रेष्ठा, तुमच्या भक्ताला ते सांगण्यास तुम्हीच योग्य आहात.
14.115.49
रहलस्यमिदमत्यर्थमश्राव्यं पापकर्मणाम् ।
अधार्मिकाणामश्राव्यं प्रायश्चित्तं ब्रवीमि ते ॥ १४.११५.४९ ॥
हे अत्यंत गुप्त आहे; पापकर्म्यांना आणि अधार्मिकांना ऐकण्यास अयोग्य आहे. मी तुला प्रायश्चित्त सांगतो.
14.115.50
पावनं ब्राह्ममं दृष्ट्वा मद्गतेनान्तरात्मना ।
नमो ब्रह्मण्यदेवायेत्यभिवादनमाचरेत् ॥ १४.११५.५० ॥
पावन ब्राह्म (तीर्थ) पाहून, अंतरात्म्याने माझ्यात लीन होऊन, 'ब्रह्मण्यदेवाला नमस्कार' म्हणून अभिवादन करावे.
14.115.51
प्रदक्षिणं च यः कुर्यात्पुनरष्टाक्षरेण तु ।
तेन तुष्टेन विप्रेणि तत्पापं क्षपयाम्यहम् ॥ १४.११५.५१ ॥
अष्टाक्षर मंत्राने पुन्हा प्रदक्षिणा करणाऱ्याचे पाप, त्याच्यावर संतुष्ट झालेल्या ब्राह्मणाद्वारे मी नष्ट करतो.
14.115.52
पोत्रकृष्टां वराहस्य मृत्तिकां शिरसा वहन् ।
प्राणायामशतं कृत्वा नरः पापैः प्रमुच्यते ॥ १४.११५.५२ ॥
वराहाच्या थुंकीने खणलेली माती डोक्यावर वाहून, शंभर प्राणायाम करून मनुष्य पापांपासून मुक्त होतो.
14.115.53
दक्षिणावर्तशङ्खाद्वा कपिलाशृङ्गतोपि वा ।
प्राक्स्रोतसं नदीं गत्वा ममायतनसंनिधौ ॥ १४.११५.५३ ॥
उजव्या आवर्ताच्या शंखातून किंवा कपिला गायीच्या शिंगातून (पाणी घेऊन), किंवा पूर्ववाहिनी नदीवर जाऊन, माझ्या मंदिराजवळ.
14.115.54
सलिलेन तु यः स्नायात्सकृदेव रविग्रहे ।
तस्य यत्संचितं पापं तत्क्षणादेव नश्यति ॥ १४.११५.५४ ॥
सूर्यग्रहणाच्या वेळी एकदाच पाण्यात स्नान करणाऱ्याचे संचित पाप त्याच क्षणी नष्ट होते.
14.115.55
मस्तकान्निस्सृतैस्तोयैः कपिलाया युधिष्ठिर ।
गोमूत्रेणापि यः स्नायाद्रोहिण्यां मम वा दिने। ॥ १४.११५.५५ ॥
हे युधिष्ठिरा, कपिला गाईच्या मस्तकातून वाहणाऱ्या जलाने, किंवा गोमूत्राने जो रोहिणीच्या दिवशी किंवा माझ्या दिवशी स्नान करतो—
14.115.56
विप्रपादच्युतैर्वाऽपि तोयैः पापं प्रणश्यति ।
नमस्येद्यस्तु मद्भक्त्या शिंशुमारं प्रजापतिम्।
चतुर्दशाङ्गसंयुक्तं तस्य पापं प्रणस्यति ॥ १४.११५.५६ ॥
ब्राह्मणाच्या पायांवरून गळलेल्या जलानेही पाप नष्ट होते. जो माझ्या भक्तीने चौदा अंगांनी युक्त प्रजापती शिंशुमाराला नमस्कार करतो, त्याचे पाप नष्ट होते.
14.115.57
ततश्चतुर्दशाङ्गानि शृणु तस्य युधिष्ठिर ।
शिरो धर्मो हनुर्ब्रह्मा वृषावुत्तरदक्षिणौ ॥ १४.११५.५७ ॥
आता, हे युधिष्ठिरा, त्याचे चौदा अंग ऐक: मस्तक धर्म, हनुवटी ब्रह्मदेव, उत्तर आणि दक्षिण हे दोन वृषभ.
14.115.58
हृदयं तु भवेद्विष्णुरंसौ स्यातां तथाऽश्विनौ ।
अत्रिर्मध्यं भवेद्राजँल्लिङ्गं संवत्सरं भवेत् ॥ १४.११५.५८ ॥
हृदय विष्णू; दोन खांदे अश्विनीकुमार. हे राजा, मध्यभाग अत्री; लिंग संवत्सर.
14.115.59
मित्रावरुणकौ पादावूरुद्वन्द्वं हुताशनः ।
ततः पश्चाद्भवेदिन्द्रस्ततः पश्चात्प्रजापतिः ॥ १४.११५.५९ ॥
मित्र आणि वरुण दोन पाय; दोन मांड्या अग्नी. मग इंद्र; त्यानंतर प्रजापती.
14.115.60
अभयं च ततः पश्चात्स एव ध्रुवसंज्ञिकः ।
एतान्यङ्गानि सर्वाणि शिंशुमारप्रजापतेः ॥ १४.११५.६० ॥
मग अभय; त्यानंतर ध्रुव नावाने तोच. हे सर्व प्रजापती शिंशुमाराचे अंग आहेत.
14.115.61
विबेत्तु पञ्चगव्यं यः पौर्णमास्यामुपोष्य तु ।
तस्य नश्यति यत्पापं तत्पापं पूर्वसंचितम्
तथैव ब्रह्मकूर्च तु समन्त्रं तु पृथक्पृथक्। ॥ १४.११५.६१ ॥
पौर्णिमेच्या दिवशी उपवास करून जो पञ्चगव्य सेवन करतो, त्याचे पूर्वसंचित पाप नष्ट होते. तसेच मंत्रांसह ब्रह्मकूर्च स्वतंत्रपणे (करावा).
14.115.62
मासिमासि विबेद्यस्तु तस्य पापं प्रणश्यति ।
पात्रं च ब्रह्मकूर्चं च शृणु तत्र च भारत। ॥ १४.११५.६२ ॥
दर महिन्याला (पञ्चगव्य) सेवन करणाऱ्याचे पाप पूर्णपणे नष्ट होते. हे भारता, पात्र आणि ब्रह्मकूर्चाविषयीही तेथे ऐक.
14.115.63
पालाशं पद्मपत्रं च ताम्रं वाऽथ हिरण्ययम् ।
सादयित्वा तु गृह्णीयात्तत्तु पात्रमुदाहृतम् ॥ १४.११५.६३ ॥
पळसाचे, कमळपानाचे, तांब्याचे किंवा सोन्याचे (पात्र) ठेवून ग्रहण करावे; तेच पात्र म्हटले आहे.
14.115.64
गायत्र्या गृह्णते मूत्रं गन्धद्वारेति गोमयम् ।
आप्यायस्वेति च क्षीरं दधिक्राण्वेति वै दधि ॥ १४.११५.६४ ॥
गायत्री मंत्राने मूत्र घ्यावे; "गंधद्वारा" (मंत्र) ने शेण; "आप्यायस्व" ने दूध, आणि "दधिक्राण्वा" (मंत्र) ने दही.
14.115.65
तेजोसिशुक्लमित्याज्यं देवस्यत्वेति कुशोदकम् ।
आपोहिष्ठेत्यृचा गृह्यि यवचूर्णं यथाविधि ॥ १४.११५.६५ ॥
"तेजोऽसि शुक्लम्" ने तूप, "देवस्य त्वा" ने कुशोदक, आणि "आपो हि ष्ठा" या ऋचेने यथाविधि यवचूर्ण घ्यावे.
14.115.66
ब्रह्मणे च यथा हुत्वा समिद्धे च हुताशने ।
आलोड्य प्रणवेनैव निर्मथ्य प्रणवेन तु ॥ १४.११५.६६ ॥
ब्रह्मासाठी होम करून, प्रज्वलित हवनाग्नीत आहुती देऊन, प्रणवाने ढवळून आणि प्रणवानेच घुसळून (विधी करावा).
14.115.67
उद्धृत्य प्रणवेनैव पिबेतु प्रणवेन तु ।
महताऽपि स पापेन त्वचेवाहिर्विमुच्यते ॥ १४.११५.६७ ॥
प्रणवानेच उचलून प्रणवानेच प्यावे. महापापातूनही तो साप आपल्या कातडीपासून मुक्त होतो तसा मुक्त होतो.
14.115.68
भद्रं न हति यः पादं पठन्नृक्सहितां तदा ।
अन्तर्जले वाऽभ्यादित्ये तस्य पापं प्रणश्यति ॥ १४.११५.६८ ॥
पाण्यात किंवा सूर्याकडे तोंड करून ऋचेसह पाद पठण करणाऱ्याचे पाप नष्ट होते.
14.115.69
मम सूक्तं जपेद्यस्तु नित्यं मद्गतमानसः ।
न पापेन स लिप्येत पद्मपत्रमिवांभसा ॥ १४.११५.६९ ॥
जो सदैव माझ्यात मन ठेवून माझे सूक्त जपतो, तो पापाने लिप्त होत नाही, जसे कमलपत्र पाण्याने ओले होत नाही.