મહાભારત · અધ્યાય 14.118
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.118.1
देशान्तरगते विप्रे संयुक्ते कालधर्मणा ।
शरीरनाशे संप्राप्ते कथं प्रेतत्वकल्पना ॥ १४.११८.१ ॥
દેશાંતરે ગયેલા, કાળધર્મથી સંયુક્ત થયેલા બ્રાહ્મણનો દેહ નાશ પામે ત્યારે તેના પ્રેતત્વની કલ્પના કેવી રીતે થાય?
14.118.2
श्रूयतामाहिताग्नेस्तु तथाभूतस्य संस्क्रिया ।
पालाशबृन्दैः प्रतिमा कर्तव्या कल्पचोदिता ॥ १४.११८.२ ॥
આહિતાગ્નિની એવી સ્થિતિનો સંસ્કાર સાંભળ. કલ્પે કહ્યા મુજબ પલાશના ગુચ્છોથી પ્રતિમા બનાવવી.
14.118.3
त्रीणि षष्टिशतान्याहुरस्थीन्यस्य युधिष्ठिर ।
तेषां विकल्पना कार्या यथाशास्त्रं विनिश्चितम् ॥ १४.११८.३ ॥
હે યુધિષ્ઠિર, તેના શરીરમાં ત્રણસો સાઠ હાડકાં કહેવાયાં છે. શાસ્ત્ર મુજબ તેમની વહેંચણી નિશ્ચિતપણે કરવી.
14.118.4
अशीत्यर्धं शिरसि च ग्रीवायां दश एव च ।
बाह्वोश्चापि शतं दद्यादङ्गुलीषु पुनर्दश ॥ १४.११८.४ ॥
માથા પર ચાલીસ, ગરદન પર દસ, બંને બાહુ પર સો અને આંગળીઓ પર ફરી દસ હાડકાં આપવાં.
14.118.5
उरसि त्रिंशतं दद्याज्जठरे वाऽपि विंशतिम् ।
वृषणे द्वादशार्धं तु शिश्ने चाष्टार्धमेव च ॥ १४.११८.५ ॥
છાતી પર ત્રીસ, પેટ પર વીસ, વૃષણ પર છ અને શિશ્ન પર ચાર હાડકાં આપવાં.
14.118.6
दद्यात्तु शतमूर्वोस्तु षष्ट्यर्थं जानुजङ्घयोः ।
दश दद्याच्चरणयोरेषा प्रेतस्य निष्कृतिः ॥ १४.११८.६ ॥
જાંઘો પર સો, ઘૂંટણ અને પિંડીઓ પર સાઠ, પગ પર દસ હાડકાં આપવાં. પ્રેતની નિષ્કૃતિ આ જ છે.
14.118.7
विशेषतीर्थं सर्वेषामशक्तानामनुग्रहात् ।
भक्तानां तारणार्तं तु वक्तुमर्हसि धर्मतः ॥ १४.११८.७ ॥
બધા માટે, ખાસ કરીને અશક્તો અને ભક્તો પર અનુગ્રહ કરીને, તેમના ઉદ્ધાર માટે એક વિશેષ તીર્થ ધર્મ અનુસાર આપે કહેવું જોઈએ.
14.118.8
पावनं सर्वतीर्थानां सत्यं गायन्ति सामगाः ।
सत्यस्य वचनं तीर्थमहिंसा तीर्थमुच्यते ॥ १४.११८.८ ॥
સામગાયકો ગાય છે કે બધાં તીર્થોમાં સત્ય જ પાવન છે; સત્યનું વચન તીર્થ છે, અને અહિંસા પણ તીર્થ કહેવાય છે.
14.118.9
तपस्तीर्थं दया तीर्थं शीलं तीर्थं युधिष्ठिर ।
अल्पसंतोषकं तीर्थं नारी तीर्थं पतिव्रता ॥ १४.११८.९ ॥
તપ તીર્થ છે, દયા તીર્થ છે, શીલ તીર્થ છે, હે યુધિષ્ઠિર; અલ્પ સંતોષ તીર્થ છે, અને પતિવ્રતા નારી તીર્થ છે.
14.118.10
संतुष्टो ब्राह्मणस्तीर्थं ज्ञानं वा तीर्थमुच्यते ।
मद्भक्तः सततं तीर्थं शङ्करस्य विशेषतः ॥ १४.११८.१० ॥
સંતુષ્ટ બ્રાહ્મણ તીર્થ છે; અથવા જ્ઞાનને તીર્થ કહેવાય છે; મારો ભક્ત સદા તીર્થ છે, ખાસ કરીને શંકરનો ભક્ત તીર્થ છે.
14.118.11
यतयस्तीर्थमित्येवं विद्वांसस्तीर्थमुच्यते ।
शरण्यपुरुषस्तीर्थमभयं तीर्थमुच्यते ॥ १४.११८.११ ॥
યતિઓ તીર્થ છે; એ જ રીતે વિદ્વાનો પણ તીર્થ કહેવાય છે; શરણ આપનાર પુરુષ તીર્થ છે, અને અભય તીર્થ કહેવાય છે.
14.118.12
त्रैलोक्येऽस्मिन्निरुद्विग्नो न बिभेमि कुतश्चन ।
न दिवा यदि वा रात्रावुद्वेगः शूद्रलङ्घनात् ॥ १४.११८.१२ ॥
આ ત્રણે લોકમાં હું ઉદ્વેગરહિત છું, કોઈનાથી ડરતો નથી; દિવસે હોય કે રાત્રે, શૂદ્રનું ઉલ્લંઘન કરવાથી જ ઉદ્વેગ થાય છે.
14.118.13
न भयं देवदैत्येभ्यो रक्षोभ्यश्चैव मे नृप ।
शूद्रवक्त्राच्च्युतं ब्रह्म भयं तु मम सर्वदा ॥ १४.११८.१३ ॥
હે રાજા, દેવો અને દૈત્યોથી, રાક્ષસોથી પણ મને કોઈ ભય નથી. પરંતુ શૂદ્રના મુખેથી પડેલા બ્રહ્મ (વેદ)થી મને સદા ભય રહે છે.
14.118.14
तस्मात्सप्रणवं शूद्रो मन्नामापि न कीर्तयेत् ।
प्रणवं हि परं लोके ब्रह्म ब्रह्मविदो विदुः ॥ १४.११८.१४ ॥
તેથી શૂદ્રે પ્રણવ સહિત મારું નામ પણ ઉચ્ચારવું નહીં, કારણ કે જગતમાં પ્રણવ જ પરમ બ્રહ્મ છે એમ બ્રહ્મજ્ઞાનીઓ જાણે છે.
14.118.15
द्विजशुश्रूषणं धर्मः शूद्राणां भक्तितो मयि ।
तेन गच्छन्ति ते स्वर्गं चिन्तयन्तो हि मां सदा ॥ १४.११८.१५ ॥
દ્વિજોની સેવા એ શૂદ્રોનો ધર્મ છે. ભક્તિથી મારું સતત ચિંતન કરતાં તેઓ તેના દ્વારા સ્વર્ગે જાય છે.
14.118.16
द्विजशुश्रूषया शूद्रः परं श्रेयोऽधिगच्छति ।
द्विजशुश्रूषणादन्यन्नास्ति शूद्रस्य निष्कृतिः ॥ १४.११८.१६ ॥
દ્વિજોની સેવાથી શૂદ્ર પરમ કલ્યાણ પામે છે. દ્વિજસેવા સિવાય શૂદ્ર માટે બીજો કોઈ નિષ્કૃતિનો માર્ગ નથી.
14.118.17
रागो द्वेषश्च मोहश्च पारुष्यं चानृशंसता ।
शाठ्यं च दीर्घवैरित्वमतिमानमनार्जवम् ॥ १४.११८.१७ ॥
રાગ, દ્વેષ, મોહ, કઠોરતા, નિર્દયતા, કપટ, દીર્ઘ વૈર, અતિમાન અને કુટિલતા—
14.118.18
अनृतं चापवादं च पैशुन्यमतिलोभता ।
हिंसा स्तेयो मृषावादो वञ्चना रोषलोभता ॥ १४.११८.१८ ॥
અસત્ય, નિંદા, ચાડી, અતિ લોભ, હિંસા, ચોરી, જૂઠું બોલવું, છેતરપિંડી, ક્રોધ અને લોભ—
14.118.19
अबुद्धिता च नास्तिक्यं भयमालस्यमेव च ।
अशौचं चाकृतज्ञत्वं डंभता स्तंभ एव च।
निकृतिश्चाप्यविज्ञानं जातके शूद्रमाविशेत् ॥ १४.११८.१९ ॥
અજ્ઞાન, નાસ્તિકતા, ભય, આળસ, અશુદ્ધિ, કૃતઘ્નતા, દંભ, અહંકાર, છળ અને અવિવેક જન્મ સમયે જ શૂદ્રમાં પ્રવેશે છે.
14.118.20
सृष्ट्वा पितामहः शूद्रमभिभूतं तु तामसैः ।
द्विजशुश्रूषणं धर्मं शूद्राणां तु प्रयुक्तवान्।
नश्यन्ति तामसा भावाः शूद्रस्य द्विजभक्तितः ॥ १४.११८.२० ॥
પિતામહ બ્રહ્માએ તમોગુણથી અભિભૂત શૂદ્રનું સર્જન કરીને દ્વિજોની સેવાને શૂદ્રોનો ધર્મ ઠરાવ્યો. દ્વિજભક્તિથી શૂદ્રના તામસિક ભાવો નાશ પામે છે.
14.118.21
पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति ।
तदहं भक्त्युपहृतं मूर्ध्ना गृह्णामि शूद्रतः ॥ १४.११८.२१ ॥
જે ભક્તિથી મને પર્ણ, પુષ્પ, ફળ કે જળ અર્પે છે, ભક્તિથી લાવેલી તે ભેટ હું શૂદ્ર પાસેથી પણ મસ્તક નમાવીને સ્વીકારું છું.
14.118.22
अग्रजो वाऽपि यः कश्चित्सर्वपापसमन्वितः ।
यदि मां सततं ध्यायेत्सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ १४.११८.२२ ॥
અગ્રજ બ્રાહ્મણ હોય કે અન્ય કોઈ, ભલે સર્વ પાપોથી યુક્ત હોય, જો તે નિરંતર મારું ધ્યાન ધરે તો તે સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.
14.118.23
विद्याविनयसंपन्ना ब्राह्मणा वेदपारगाः ।
मयि भक्ति न कुर्वन्ति चण्डालसदृशा हि ते ॥ १४.११८.२३ ॥
વિદ્યા અને વિનયથી સંપન્ન, વેદપારંગત બ્રાહ્મણો પણ જો મારી ભક્તિ ન કરે, તો તેઓ ખરેખર ચાંડાળ સમાન છે.
14.118.24
वृथा दानं वृथा तप्तं वृथा चेष्टं वृथा हुतम् ।
वृथाऽऽतिथ्यं च तत्तस्य यो न भक्तो मम द्विजः ॥ १४.११८.२४ ॥
જે દ્વિજ મારો ભક્ત નથી, તેનું દાન વ્યર્થ, તપ વ્યર્થ, યજ્ઞ વ્યર્થ, હવન વ્યર્થ અને અતિથિસત્કાર પણ વ્યર્થ છે.
14.118.25
यत्कृतं च हुतं चापि यदिष्टं दत्तमेव च ।
अभक्तिमत्कृतं सर्वं राक्षसा एव भुञ्जते ॥ १४.११८.२५ ॥
જે કંઈ કર્યું, હોમ્યું, યજ્ઞ કર્યો અને દાન આપ્યું, તે બધું ભક્તિ વિના કર્યું હોય તો રાક્ષસો જ તેનો ઉપભોગ કરે છે.
14.118.26
स्थावरे जङ्गमे वाऽपि सर्वभूतेषु पाण्डव ।
समत्वेन यदा कुर्यान्मद्भक्तो मित्रशत्रुषु ॥ १४.११८.२६ ॥
હે પાંડવ, મારો ભક્ત સ્થાવર અને જંગમ સર્વ પ્રાણીઓ પ્રત્યે, મિત્ર અને શત્રુ પ્રત્યે સમભાવે વર્તે ત્યારે—
14.118.27
आनृशंस्यमहिंसा च यथा सत्यं तथाऽऽर्जवम् ।
अद्रोहश्चैव भूतानां मद्गतानां व्रतं नृप ॥ १४.११८.२७ ॥
હે રાજન્, કરુણા અને અહિંસા, સત્ય અને સરળતા, પ્રાણીઓ સાથે દ્રોહ ન કરવો—આ જ મારા શરણે આવેલાઓનું વ્રત છે.
14.118.28
नम इत्येव यो ब्रूयान्मद्भक्तं श्रुद्धयाऽन्वितः ।
तस्याक्षयाऽभवँल्लोकाः श्वपाकस्यापि पार्थिव ॥ १४.११८.२८ ॥
હે રાજન્, જે શ્રદ્ધાથી મારા ભક્તને કેવળ 'નમઃ' કહે છે, તે શ્વપાકને પણ અક્ષય લોક પ્રાપ્ત થાય છે.
14.118.29
किं पुनर्ये यजन्ते मां सदारं विधिपूर्वकम् ।
मद्भक्ता मद्गतप्राणाः कथयन्तश्च मां सदा ॥ १४.११८.२९ ॥
પત્ની સાથે વિધિપૂર્વક મારી યજ્ઞપૂજા કરનારા, મારા ભક્તો, જેમના પ્રાણ મારામાં લાગ્યા છે, અને જે સદા મારું કીર્તન કરે છે—તેમના વિષે શું કહેવું!
14.118.30
बहुवर्षसहस्राणि तपस्तप्यति यो नरः ।
नासौ पदमवाप्नोति मद्भक्तैर्यदवाप्यते ॥ १४.११८.३० ॥
જે મનુષ્ય અનેક હજાર વર્ષ તપ કરે છે, તે પણ મારા ભક્તો જે પદ પામે છે તે પદ પામતો નથી.
14.118.31
मामेव तस्माद्राजेन्द्र ध्यायन्नित्यमतन्द्रितः ।
अवाप्स्यति ततः सिद्धिं द्रक्ष्यत्येव परं पदम् ॥ १४.११८.३१ ॥
તેથી હે રાજેન્દ્ર, જે સતત આળસ વિના મારું જ ધ્યાન ધરે છે, તે સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરશે અને પરમ પદને અવશ્ય જોશે.
14.118.32
अपार्थकं प्रभाषन्तः शूद्रा भागवता इति ।
न शूद्रा भगवद्भक्ता विप्रा भागवताः स्मृताः ॥ १४.११८.३२ ॥
શૂદ્રો 'ભાગવત' એવું વ્યર્થ બોલે છે. શૂદ્રો ભગવાનના ભક્ત નથી; બ્રાહ્મણોને જ ભાગવત માનવામાં આવ્યા છે.
14.118.33
द्वादशाक्षरतत्वज्ञश्चतुर्व्यूहविभागवित् ।
अच्छिद्रपञ्चकालज्ञः स वै भागवतः स्मृतः ॥ १४.११८.३३ ॥
જે દ્વાદશાક્ષર મંત્રના તત્ત્વને જાણે છે, ચતુર્વ્યૂહના વિભાગને સમજે છે અને નિર્દોષ પંચકાલ-વિધિને જાણે છે, તે જ ભાગવત માનવામાં આવે છે.
14.118.34
ऋग्वेदेनैव होता च यजुषाऽध्वर्युरेव च ।
सामवेदेन चोद्गाता पुण्येनाभिष्टुवन्ति माम् ॥ १४.११८.३४ ॥
ઋગ્વેદથી હોતા, યજુર્વેદથી અધ્વર્યુ અને સામવેદથી ઉદ્ગાતા પુણ્ય સ્તુતિ વડે મારી સ્તુતિ કરે છે.
14.118.35
अथर्वशिरसा चैव नित्यमाथर्वाणा द्विजाः ।
स्तुवन्ति सततं ये मां ते वै भागवताः स्मृताः ॥ १४.११८.३५ ॥
અથર્વશિરસથી અથર્વવેદના જ્ઞાતા દ્વિજો સદા સતત મારી સ્તુતિ કરે છે; તેઓ જ ભાગવત મનાય છે.
14.118.36
वेदाधीनाः सदा यज्ञा यज्ञाधीनास्तु देवताः ।
देवता ब्राह्मणाधीनास्तस्माद्विप्रास्तु देवताः ॥ १४.११८.३६ ॥
યજ્ઞો સદા વેદને આધીન છે; દેવતાઓ યજ્ઞને આધીન છે; દેવતાઓ બ્રાહ્મણોને આધીન છે; તેથી વિપ્રો જ દેવતા છે.
14.118.37
अनाश्रित्योच्छ्रयं नास्ति मुख्यमानश्रयमाश्रयेत् ।
रुद्रं समाश्रिता देवा रुद्रो ब्रह्माणमाश्रितः ॥ १४.११८.३७ ॥
આશ્રય લીધા વિના ઉન્નતિ નથી; મુખ્ય આશ્રયનો જ સ્વીકાર કરવો. દેવો રુદ્રનો આશ્રય લે છે; રુદ્ર બ્રહ્માનો આશ્રય લે છે.
14.118.38
ब्रह्मा मामाश्रितो राजन्नाहं कंचिदुपाश्रितः ।
ममाश्रयो न कश्चित्तु सर्वेषामाश्रयो ह्यहम् ॥ १४.११८.३८ ॥
હે રાજન, બ્રહ્માએ મારો આશ્રય લીધો છે; હું કોઈનો આશ્રય લેતો નથી. મારો કોઈ આશ્રય નથી; હું જ સર્વનો આશ્રય છું.
14.118.39
एवमेतन्मया प्रोक्तं रहस्यमिदमुत्तमम् ।
धर्मप्रियस्य ते नित्यं राजन्नेवं समाचर ॥ १४.११८.३९ ॥
આ રીતે મેં આ ઉત્તમ રહસ્ય કહ્યું. હે રાજન, ધર્મપ્રિય એવા તું સદા આ રીતે જ આચરણ કર.
14.118.40
इदं पवित्रमाख्यानं पुण्यं वेदेन संमितम् ।
यः पठेन्मामकं धर्ममहन्यहनि पाण्डव ॥ १४.११८.४० ॥
આ પવિત્ર અને પુણ્યકારી આખ્યાન વેદ સમાન છે. હે પાંડવ, જે મારા આ ધર્મનું દરરોજ પઠન કરે છે—
14.118.41
धर्मोति वर्धते तस्य बुद्धिश्चापि प्रसीदति ।
पापक्षयमुपेत्यैवं कल्याणं च विवर्धते ॥ १४.११८.४१ ॥
તેનો ધર્મ વધે છે, તેની બુદ્ધિ પણ પ્રસન્ન થાય છે; આ રીતે પાપનો ક્ષય પામીને તેનું કલ્યાણ પણ વધે છે.
14.118.42
एतत्पुण्यं पवित्रं च पामनाशनमुत्तमम् ।
श्रोतव्यं श्रद्धया युक्तैः श्रोत्रियैश्च विशेषतः ॥ १४.११८.४२ ॥
આ પુણ્યકારી, પવિત્ર અને પાપનાશક ઉત્તમ ઉપદેશ છે; શ્રદ્ધાવાન લોકોએ, ખાસ કરીને શ્રોત્રિય બ્રાહ્મણોએ, તેને સાંભળવો જોઈએ.
14.118.43
श्रावयेद्यस्त्विदं भक्त्या प्रयतोथ शृणोति वा ।
स गच्छेन्मम सायुज्यं नात्र कार्या विचारणा ॥ १४.११८.४३ ॥
જે ભક્તિથી આ સંભળાવે છે, અથવા સંયમપૂર્વક આ સાંભળે છે, તે મારું સાયુજ્ય પામે છે; આમાં કોઈ સંદેહ ન કરવો.
14.118.44
यश्चेमं श्रावयेच्छ्राद्धे मद्भक्तो मत्परायणः ।
पितरस्तस्य तृप्यन्ति यावदाभूतसंप्लवम् ॥ १४.११८.४४ ॥
જે મારો ભક્ત અને મારામાં નિષ્ઠ છે, તે શ્રાદ્ધમાં આ સંભળાવે તો તેના પિતૃઓ પ્રલય સુધી તૃપ્ત રહે છે.
14.118.45
श्रुत्वा भागवतान्धर्मान्साक्षाद्विष्णोर्जगद्गुरोः ।
प्रहृष्टमनसो भूत्वा चिन्तयन्तोद्भुताः कथाः ॥ १४.११८.४५ ॥
જગદ્ગુરુ વિષ્ણુના ભાગવત ધર્મો સાક્ષાત્ સાંભળીને, પ્રસન્ન મનવાળા થઈને, અદ્ભુત કથાઓનું ચિંતન કરતાં...
14.118.46
ऋषय पाण्डवाश्चैव प्रणेमुस्तं जनार्दनम् ।
पूजयामास गोविन्दं धर्मपुत्रः पुनः पुनः ॥ १४.११८.४६ ॥
ઋષિઓ અને પાંડવોએ તે જનાર્દનને પ્રણામ કર્યા; ધર્મપુત્રે ગોવિંદની વારંવાર પૂજા કરી.
14.118.47
देवा ब्रह्मर्षयः सिद्धा गन्धर्वाप्सरसस्तथा ।
ऋषयस्च महात्मानो गुह्यका भुजगास्तता ॥ १४.११८.४७ ॥
દેવો, બ્રહ્મર્ષિઓ, સિદ્ધો, ગંધર્વો અને અપ્સરાઓ, તેમજ મહાત્મા ઋષિઓ, ગુહ્યકો અને નાગો પણ (ત્યાં હતા).
14.118.48
वालखिल्या महात्मानो योगिनस्तत्वदर्शिनः ।
तथा भागवताश्चापि पञ्चकालमुपासकाः ॥ १४.११८.४८ ॥
મહાત્મા વાલખિલ્યો, તત્ત્વદર્શી યોગીઓ, પંચકાલ-ઉપાસક ભાગવતો પણ (ત્યાં હતા).
14.118.49
कौतूहलसमायुक्ता भगवद्भक्तिमागताः ।
श्रुत्वा तु परमं पुण्यं वैष्णवं धर्मशासनम् ॥ १४.११८.४९ ॥
કુતૂહલથી ભરેલા, ભગવદ્ભક્તિને પામેલા, વિષ્ણુ સંબંધી પરમ પવિત્ર ધર્મોપદેશ સાંભળીને.
14.118.50
विमुक्तपापाः पूतास्ते संवृत्तास्तत्क्षणेन् तु ।
प्रणम्य शिरसा विष्णु प्रतिनन्द्य च ताः कथाः ॥ १४.११८.५० ॥
પાપથી મુક્ત અને પવિત્ર થઈને તેઓ તે જ ક્ષણે બની ગયા. મસ્તક નમાવી વિષ્ણુને પ્રણામ કરીને, તે કથાઓને આનંદપૂર્વક પ્રતિસાદ આપ્યો.
14.118.51
द्रष्टारो द्वारकायां वै वयं सर्वे जगद्गुरुम् ।
इति प्रहृष्टमनसो ययुर्देवगणैः सह।
सर्वे ऋषिगणा राजन्ययुः स्वंस्वं निवेशनम् ॥ १४.११८.५१ ॥
"અમે સૌ દ્વારકામાં જગદ્ગુરુનાં દર્શન કરીશું" એમ કહી પ્રસન્ન મનથી તેઓ દેવગણો સાથે ગયા. હે રાજન, સર્વ ઋષિગણો પણ પોતપોતાના નિવાસે ગયા.
14.118.52
गतेषु तेषु सर्वेषु केशवः केशिहा हरिः ।
सस्मार दारुकं राजन्स च सात्यकिना सह।
समीपस्थोऽभवत्सूतो याहि देवेति चाब्रवीत् ॥ १४.११८.५२ ॥
તેઓ સૌ ગયા પછી કેશિહા કેશવ હરિએ, હે રાજન, દારુકનું સ્મરણ કર્યું. તે સાત્યકિ સાથે નજીક ઊભો રહ્યો અને બોલ્યો, "હે દેવ, ચાલો."
14.118.53
ततो विषण्णवदनाः पाण्डवाः पुरुषोत्तमम् ।
अञ्जलिं मूर्ध्नि संधाय नेत्रैरश्रुपरिप्लुतैः।
पिबन्तः सततं कृष्णं नोचुरार्ततरास्तदा ॥ १४.११८.५३ ॥
ત્યારે વિષાદભર્યા મુખવાળા પાંડવો, પુરુષોત્તમને, મસ્તક પર અંજલિ રાખીને, અશ્રુભીની આંખોથી સતત કૃષ્ણને પીતા, અત્યંત આર્ત થઈને ત્યારે કંઈ બોલ્યા નહિ.
14.118.54
कृष्णोपि भगवान्देवः पृथामामन्त्र्य चार्तवत् ।
धृतराष्ट्रं च गान्धारीं विगदुरं द्रौपदीं तथा ॥ १४.११८.५४ ॥
ભગવાન દેવ કૃષ્ણે પણ પૃથાની, દુઃખી થઈને ધૃતરાષ્ટ્ર, ગાંધારી, વિદુર અને દ્રૌપદીની રજા લીધી.
14.118.55
कृष्णद्वैपायनं व्यासमृषीनन्यांस्च मन्त्रिणः ।
सुभद्रामात्मजयुतामुत्तरां स्पृश्य पाणिना।
निर्गत्य वेश्मनस्तस्मादारुरोह तदा रथम् ॥ १४.११८.५५ ॥
પછી કૃષ્ણદ્વૈપાયન વ્યાસ, બીજા ઋષિઓ અને મંત્રીઓને, તથા પુત્ર સહિત સુભદ્રા અને ઉત્તરાને હાથ વડે સ્પર્શ કરીને, તે ભવનમાંથી બહાર નીકળી ત્યારે રથ પર ચઢ્યા.
14.118.56
वाजिभिः शैव्यसुग्रीवमेघपुष्पबलाहकैः ।
युक्तं तु ध्वजभूतेन पतगेन्द्रेण धीमता ॥ १४.११८.५६ ॥
શૈબ્ય, સુગ્રીવ, મેઘપુષ્પ અને બલાહક નામના ઘોડાઓથી જોડાયેલો, અને ધ્વજરૂપ બુદ્ધિમાન પક્ષીરાજથી યુક્ત તે રથ.
14.118.57
अन्वारुरोह चाप्येन प्रेम्या राजा युधिष्ठिरः ।
अपास्य चाशु यन्तारं दारुकं सूतसत्तमम्।
अभीशून्प्रतिजग्राह स्वयं कुरुपतिस्तदा ॥ १४.११८.५७ ॥
રાજા યુધિષ્ઠિર પણ પ્રેમથી તેના પર ચઢ્યા; તરત જ સારથિ દારુકને, સૂતોમાં શ્રેષ્ઠને, હટાવીને કુરુપતિએ પોતે લગામ ઝાલી.
14.118.58
उपारुह्यार्जुनश्चापि चामरव्यजनं शुभम् ।
रुक्मदण्डं बृहन्मूर्ध्नि दुधावाभिप्रदक्षिणम् ॥ १४.११८.५८ ॥
અર્જુન પણ ચઢીને, માથા ઉપર સોનેરી દાંડાવાળો, મોટો, શુભ ચામરનો પંખો જમણી બાજુ ફેરવતા ઝુલાવવા લાગ્યો.
14.118.59
तथैव भीमसेनोपि रथमारुह्य वीर्यवान् ।
छत्रं शतशलाकं च दिव्यमाल्योपशोभितम् ॥ १४.११८.५९ ॥
એ જ રીતે પરાક્રમી ભીમસેન પણ રથ પર ચઢ્યા, અને સો સળીવાળું, દિવ્ય માળાઓથી શોભતું છત્ર ધારણ કર્યું.
14.118.60
वैडूर्यमणिदण्डं च चामीकरविभूषितम् ।
दधार तरसा भीमश्छत्रं तच्छार्ङ्गधन्वनः ॥ १४.११८.६० ॥
વૈડૂર્યમણિના દંડવાળું અને સોનાથી શોભિત તે છત્ર, શાર્ઙ્ગધન્વા (કૃષ્ણ)નું, ભીમે વેગથી ધારણ કર્યું.
14.118.61
उपारुह्य रथं शीघ्रं चामरव्यजने सिते ।
नकुलः सहदेवश्च धूयमानौ जनार्दनम् ॥ १४.११८.६१ ॥
રથ પર ઝડપથી ચડીને નકુલ અને સહદેવ શ્વેત ચામર અને વ્યજન જનાર્દન (કૃષ્ણ) પર ઢોળી રહ્યા હતા.
14.118.62
भीमसेनोऽर्जुनश्चैव यमावप्यरिसूदनौ ।
पृष्ठतोऽनुययुः कृष्णं माशब्द इति हर्षिताः ॥ १४.११८.६२ ॥
ભીમસેન, અર્જુન અને બે યમજ, શત્રુસૂદન, 'માશબ્દ' કહી હર્ષિત થઈ કૃષ્ણની પાછળ ચાલ્યા.
14.118.63
त्रियोजने व्यतीते तु परिष्वज्य च पाण्डवान् ।
विसृज्य कृष्णस्तान्सर्वान्प्रणतान्द्वारका ययौ ॥ १४.११८.६३ ॥
ત્રણ યોજન વીત્યા પછી, પાંડવોને આલિંગન આપી, પ્રણામ કરતા તે સૌને વિદાય આપી કૃષ્ણ દ્વારકા ગયા.
14.118.64
तथा प्रणम्य गोविन्दं तदाप्रभृति पाण्डवाः ।
कपिलाद्यानि दानानि ददुर्धर्मपरायणाः ॥ १४.११८.६४ ॥
એ જ રીતે ગોવિંદને પ્રણામ કરી, ત્યારથી ધર્મપરાયણ પાંડવોએ કપિલા વગેરે દાન આપ્યાં.
14.118.65
मधुसूदनवाक्यानि स्मृत्वास्मृत्वा पुनःपुनः ।
मनसा पूजयामासुर्हदयस्थानि पाण्डवाः ॥ १४.११८.६५ ॥
મધુસૂદનના વચનો વારંવાર સ્મરીને અને ભૂલીને, હૃદયમાં સ્થિત તે વચનોની પાંડવોએ મનથી પૂજા કરી.
14.118.66
युधिष्ठिरस्तु धर्मात्मा हृदि कृत्वा जनार्दनम् ।
तद्भक्तस्तन्मना युक्तस्तद्याजी तत्परोऽभवत् ॥ १४.११८.६६ ॥
ધર્માત્મા યુધિષ્ઠિરે તો હૃદયમાં જનાર્દનને ધારણ કર્યા; તે તેમના ભક્ત થયા, તેમનામાં મન લગાવ્યું, તેમની જ પૂજા કરનાર અને તેમને જ સમર્પિત થયા.
14.118.67
एवमुक्तं पुरावृत्तं वैष्णवं धर्मशासनम् ।
मया ते कथितं राजन्पिवित्रं पापनाशनम् ॥ १४.११८.६७ ॥
આ રીતે પ્રાચીન વૃત્તાંત, વિષ્ણુ સંબંધી ધર્મશાસન, મેં તને કહ્યું. હે રાજન, આ પવિત્ર છે અને પાપનો નાશ કરનાર છે.
14.118.68
तच्छृणुष्व महाराज विष्णुप्रोक्तं कुरूद्वह ।
तेन गच्छसि नान्येन तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ १४.११८.६८ ॥
હે મહારાજ, હે કુરુશ્રેષ્ઠ, વિષ્ણુએ કહેલું તે સાંભળ. તેનાથી જ તું વિષ્ણુના પરમ પદે જઈશ, બીજા કોઈ માર્ગે નહીં.