มหาภารตะ · อัธยายะ 14.118
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.118.1
देशान्तरगते विप्रे संयुक्ते कालधर्मणा ।
शरीरनाशे संप्राप्ते कथं प्रेतत्वकल्पना ॥ १४.११८.१ ॥
ผู้ที่เป็นพราหมณ์ไปยังแดนต่างถิ่นและถูกกาลธรรมพรากไปแล้ว เมื่อร่างกายพินาศลง จะคิดถึงสภาพของเปรตได้อย่างไร
14.118.2
श्रूयतामाहिताग्नेस्तु तथाभूतस्य संस्क्रिया ।
पालाशबृन्दैः प्रतिमा कर्तव्या कल्पचोदिता ॥ १४.११८.२ ॥
จงฟังพิธีศพสำหรับผู้ที่รักษาไฟศักดิ์สิทธิ์ไว้ในสภาพเช่นนั้น ต้องทำรูปจำลองด้วยกิ่งปาลาศที่มัดรวมกัน ตามที่คัมภีร์พิธีกรรมกำหนดไว้
14.118.3
त्रीणि षष्टिशतान्याहुरस्थीन्यस्य युधिष्ठिर ।
तेषां विकल्पना कार्या यथाशास्त्रं विनिश्चितम् ॥ १४.११८.३ ॥
ยุธิษฐิระ เขาว่ากระดูกของผู้นั้นมีสามร้อยหกสิบชิ้น การแบ่งกระดูกเหล่านั้นต้องทำให้แน่นอนตามคัมภีร์
14.118.4
अशीत्यर्धं शिरसि च ग्रीवायां दश एव च ।
बाह्वोश्चापि शतं दद्यादङ्गुलीषु पुनर्दश ॥ १४.११८.४ ॥
ให้กำหนดสี่สิบชิ้นไว้ที่ศีรษะ สิบชิ้นที่คอ ร้อยชิ้นที่แขนทั้งสอง และอีกสิบชิ้นที่นิ้วมือ
14.118.5
उरसि त्रिंशतं दद्याज्जठरे वाऽपि विंशतिम् ।
वृषणे द्वादशार्धं तु शिश्ने चाष्टार्धमेव च ॥ १४.११८.५ ॥
ให้กำหนดสามสิบชิ้นไว้ที่อก ยี่สิบชิ้นที่ท้อง หกชิ้นที่อัณฑะ และสี่ชิ้นที่องคชาต
14.118.6
दद्यात्तु शतमूर्वोस्तु षष्ट्यर्थं जानुजङ्घयोः ।
दश दद्याच्चरणयोरेषा प्रेतस्य निष्कृतिः ॥ १४.११८.६ ॥
ให้กำหนดหนึ่งร้อยชิ้นที่ต้นขา หกสิบชิ้นที่เข่าและหน้าแข้ง และสิบชิ้นที่เท้า นี่คือการชดใช้ของเปรต
14.118.7
विशेषतीर्थं सर्वेषामशक्तानामनुग्रहात् ।
भक्तानां तारणार्तं तु वक्तुमर्हसि धर्मतः ॥ १४.११८.७ ॥
สำหรับทุกคน และโดยเฉพาะผู้อ่อนแอและผู้ศรัทธา ด้วยความเมตตา ท่านควรบอกสถานที่ศักดิ์สิทธิ์พิเศษเพื่อการพ้นทุกข์ตามธรรม
14.118.8
पावनं सर्वतीर्थानां सत्यं गायन्ति सामगाः ।
सत्यस्य वचनं तीर्थमहिंसा तीर्थमुच्यते ॥ १४.११८.८ ॥
นักขับลำนำสามเวทขับร้องว่า สัจจะเป็นสิ่งชำระล้างแห่งตีรถะทั้งปวง คำพูดที่สัตย์จริงเป็นตีรถะ และอหิงสาก็เรียกว่าตีรถะ
14.118.9
तपस्तीर्थं दया तीर्थं शीलं तीर्थं युधिष्ठिर ।
अल्पसंतोषकं तीर्थं नारी तीर्थं पतिव्रता ॥ १४.११८.९ ॥
ความเพียรตบะเป็นตีรถะ ความเมตตาเป็นตีรถะ ความประพฤติดีเป็นตีรถะ ยุธิษฐิระ ความพอใจน้อยเป็นตีรถะ และหญิงผู้ซื่อตรงต่อสามีเป็นตีรถะ
14.118.10
संतुष्टो ब्राह्मणस्तीर्थं ज्ञानं वा तीर्थमुच्यते ।
मद्भक्तः सततं तीर्थं शङ्करस्य विशेषतः ॥ १४.११८.१० ॥
พราหมณ์ผู้สันโดษเป็นตีรถะ หรือปัญญาเรียกว่าตีรถะ ผู้ศรัทธาในเรานั้นเป็นตีรถะเสมอ และโดยเฉพาะผู้ศรัทธาในพระศังกร
14.118.11
यतयस्तीर्थमित्येवं विद्वांसस्तीर्थमुच्यते ।
शरण्यपुरुषस्तीर्थमभयं तीर्थमुच्यते ॥ १४.११८.११ ॥
นักพรตเป็นตีรถะ และผู้มีปัญญาก็เรียกว่าตีรถะเช่นนั้น บุรุษผู้เป็นที่พึ่งเป็นตีรถะ และความไม่กลัวเรียกว่าตีรถะ
14.118.12
त्रैलोक्येऽस्मिन्निरुद्विग्नो न बिभेमि कुतश्चन ।
न दिवा यदि वा रात्रावुद्वेगः शूद्रलङ्घनात् ॥ १४.११८.१२ ॥
ในสามโลกนี้ เราไม่หวั่นไหวและไม่กลัวสิ่งใดเลย ไม่ว่ากลางวันหรือกลางคืน ความหวั่นไหวเกิดขึ้นก็เพราะการละเมิดต่อศูทรเท่านั้น
14.118.13
न भयं देवदैत्येभ्यो रक्षोभ्यश्चैव मे नृप ।
शूद्रवक्त्राच्च्युतं ब्रह्म भयं तु मम सर्वदा ॥ १४.११८.१३ ॥
ดูกร พระราชา เราไม่กลัวเทวดา อสูร หรือรากษสเลย แต่พรหมัน (พระเวท) ที่หลุดจากปากของศูทรนั้น เป็นสิ่งที่เรากลัวอยู่เสมอ
14.118.14
तस्मात्सप्रणवं शूद्रो मन्नामापि न कीर्तयेत् ।
प्रणवं हि परं लोके ब्रह्म ब्रह्मविदो विदुः ॥ १४.११८.१४ ॥
ดังนั้น ศูทรไม่ควรสวดชื่อของเรา แม้จะนำพยางค์โอม (ประณวะ) มาด้วย เพราะในโลกนี้ ประณวะคือพรหมันสูงสุด ดังที่ผู้รู้พรหมันทราบกัน
14.118.15
द्विजशुश्रूषणं धर्मः शूद्राणां भक्तितो मयि ।
तेन गच्छन्ति ते स्वर्गं चिन्तयन्तो हि मां सदा ॥ १४.११८.१५ ॥
การรับใช้ผู้เกิดสองครั้งเป็นธรรมของศูทร ด้วยความภักดีต่อเรา และระลึกถึงเราอยู่เสมอ พวกเขาย่อมไปสู่สวรรค์ด้วยเหตุนั้น
14.118.16
द्विजशुश्रूषया शूद्रः परं श्रेयोऽधिगच्छति ।
द्विजशुश्रूषणादन्यन्नास्ति शूद्रस्य निष्कृतिः ॥ १४.११८.१६ ॥
ด้วยการรับใช้ผู้เกิดสองครั้ง ศูทรย่อมบรรลุความดีสูงสุด ไม่มีหนทางพ้นทุกข์อื่นสำหรับศูทรนอกจากการรับใช้ผู้เกิดสองครั้ง
14.118.17
रागो द्वेषश्च मोहश्च पारुष्यं चानृशंसता ।
शाठ्यं च दीर्घवैरित्वमतिमानमनार्जवम् ॥ १४.११८.१७ ॥
ราคะ โทสะ โมหะ ความหยาบกระด้าง ความโหดร้าย ความคดโกง ความอาฆาตยาวนาน ความถือตัวเกินพอ และความไม่ซื่อตรง
14.118.18
अनृतं चापवादं च पैशुन्यमतिलोभता ।
हिंसा स्तेयो मृषावादो वञ्चना रोषलोभता ॥ १४.११८.१८ ॥
ความไม่สัตย์ การใส่ร้าย การนินทา ความโลภมากเกินไป ความรุนแรง การลักขโมย คำพูดเท็จ การฉ้อโกง ความโกรธและความโลภ
14.118.19
अबुद्धिता च नास्तिक्यं भयमालस्यमेव च ।
अशौचं चाकृतज्ञत्वं डंभता स्तंभ एव च।
निकृतिश्चाप्यविज्ञानं जातके शूद्रमाविशेत् ॥ १४.११८.१९ ॥
ความไม่รู้ ความไม่เชื่อ ความกลัว ความเกียจคร้าน ความไม่บริสุทธิ์ ความอกตัญญู ความเสแสร้ง ความถือดี การหลอกลวง และการขาดวิจารณญาณ เข้าสู่ศูทรตั้งแต่กำเนิด
14.118.20
सृष्ट्वा पितामहः शूद्रमभिभूतं तु तामसैः ।
द्विजशुश्रूषणं धर्मं शूद्राणां तु प्रयुक्तवान्।
नश्यन्ति तामसा भावाः शूद्रस्य द्विजभक्तितः ॥ १४.११८.२० ॥
ปู่ผู้เป็นบรรพบุรุษสร้างศูทรที่ถูกครอบงำด้วยคุณแห่งความมืด แล้วกำหนดการรับใช้ผู้เกิดสองครั้งเป็นธรรมของศูทร ด้วยความภักดีต่อผู้เกิดสองครั้ง ภาวะแห่งความมืดของศูทรย่อมสูญหายไป
14.118.21
पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति ।
तदहं भक्त्युपहृतं मूर्ध्ना गृह्णामि शूद्रतः ॥ १४.११८.२१ ॥
ผู้ใดถวายใบไม้ ดอกไม้ ผลไม้ หรือน้ำแก่เราด้วยความภักดี ข้าพเจ้ารับเครื่องบูชาที่นำมาด้วยภักดีนั้นด้วยศีรษะที่น้อมลง แม้จะมาจากศูทร
14.118.22
अग्रजो वाऽपि यः कश्चित्सर्वपापसमन्वितः ।
यदि मां सततं ध्यायेत्सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ १४.११८.२२ ॥
ไม่ว่าจะเป็นพราหมณ์ผู้เกิดก่อนหรือใครก็ตาม แม้จะประกอบด้วยบาปทั้งปวง หากเขาระลึกถึงเราอยู่เสมอ เขาย่อมพ้นจากบาปทั้งปวง
14.118.23
विद्याविनयसंपन्ना ब्राह्मणा वेदपारगाः ।
मयि भक्ति न कुर्वन्ति चण्डालसदृशा हि ते ॥ १४.११८.२३ ॥
พราหมณ์ผู้ประกอบด้วยความรู้และความถ่อมตน ผู้รอบรู้พระเวท แต่ไม่มีความภักดีต่อเรา เขาเหล่านั้นก็เหมือนจัณฑาลแท้จริง
14.118.24
वृथा दानं वृथा तप्तं वृथा चेष्टं वृथा हुतम् ।
वृथाऽऽतिथ्यं च तत्तस्य यो न भक्तो मम द्विजः ॥ १४.११८.२४ ॥
สำหรับทวิชาที่ไม่ภักดีต่อเรา การให้ทานก็สูญเปล่า การบำเพ็ญตบะก็สูญเปล่า การประกอบพิธีก็สูญเปล่า การถวายเครื่องบูชาในไฟก็สูญเปล่า แม้การต้อนรับแขกก็สูญเปล่า
14.118.25
यत्कृतं च हुतं चापि यदिष्टं दत्तमेव च ।
अभक्तिमत्कृतं सर्वं राक्षसा एव भुञ्जते ॥ १४.११८.२५ ॥
สิ่งใดที่ทำ ถวายในไฟ บูชา หรือให้เป็นทาน ทั้งหมดนั้นหากทำโดยปราศจากความภักดี ย่อมมีแต่รากษสเท่านั้นที่บริโภค
14.118.26
स्थावरे जङ्गमे वाऽपि सर्वभूतेषु पाण्डव ।
समत्वेन यदा कुर्यान्मद्भक्तो मित्रशत्रुषु ॥ १४.११८.२६ ॥
ข้าแต่ปาณฑพ เมื่อผู้ภักดีต่อเราปฏิบัติต่อสรรพสัตว์ ทั้งที่ไม่เคลื่อนที่และที่เคลื่อนที่ได้ และปฏิบัติต่อมิตรและศัตรูด้วยความเสมอภาค
14.118.27
आनृशंस्यमहिंसा च यथा सत्यं तथाऽऽर्जवम् ।
अद्रोहश्चैव भूतानां मद्गतानां व्रतं नृप ॥ १४.११८.२७ ॥
ข้าแต่พระราชา ความไม่โหดร้าย ความไม่เบียดเบียน ความจริง และความซื่อตรง รวมทั้งการไม่คิดร้ายต่อสัตว์ทั้งหลาย นี่คือวัตรของผู้ที่จิตแน่วแน่อยู่กับเรา
14.118.28
नम इत्येव यो ब्रूयान्मद्भक्तं श्रुद्धयाऽन्वितः ।
तस्याक्षयाऽभवँल्लोकाः श्वपाकस्यापि पार्थिव ॥ १४.११८.२८ ॥
ข้าแต่พระราชา ผู้ใดด้วยศรัทธาเพียงกล่าวคำว่า นมะ แก่ผู้ภักดีต่อเรา แม้สำหรับผู้ทำงานของจัณฑาล โลกที่ไม่เสื่อมสูญย่อมเกิดแก่เขา
14.118.29
किं पुनर्ये यजन्ते मां सदारं विधिपूर्वकम् ।
मद्भक्ता मद्गतप्राणाः कथयन्तश्च मां सदा ॥ १४.११८.२९ ॥
ยิ่งกว่านั้น ผู้ที่บูชาเราตามพิธีพร้อมด้วยภรรยา เป็นผู้ภักดีต่อเรา มีชีวิตแน่วแน่อยู่กับเรา และกล่าวสรรเสริญเราอยู่เสมอ จะกล่าวถึงเขาอย่างไรเล่า
14.118.30
बहुवर्षसहस्राणि तपस्तप्यति यो नरः ।
नासौ पदमवाप्नोति मद्भक्तैर्यदवाप्यते ॥ १४.११८.३० ॥
นรที่บำเพ็ญตบะนานหลายพันปี ย่อมไม่บรรลุถึงฐานะนั้น ซึ่งผู้ภักดีของเราย่อมบรรลุได้
14.118.31
मामेव तस्माद्राजेन्द्र ध्यायन्नित्यमतन्द्रितः ।
अवाप्स्यति ततः सिद्धिं द्रक्ष्यत्येव परं पदम् ॥ १४.११८.३१ ॥
เพราะเหตุนั้น ข้าแต่จอมกษัตริย์ ผู้ใดระลึกถึงเราเสมอโดยไม่เกียจคร้าน ผู้นั้นย่อมบรรลุความสำเร็จ และย่อมได้เห็นฐานะสูงสุดแน่นอน
14.118.32
अपार्थकं प्रभाषन्तः शूद्रा भागवता इति ।
न शूद्रा भगवद्भक्ता विप्रा भागवताः स्मृताः ॥ १४.११८.३२ ॥
ศูทรที่กล่าวว่าตนเป็นภาควัต กล่าวไปโดยไร้ประโยชน์ ศูทรไม่ใช่ผู้ภักดีต่อพระผู้เป็นเจ้า พราหมณ์ต่างหากที่ถือกันว่าเป็นภาควัต
14.118.33
द्वादशाक्षरतत्वज्ञश्चतुर्व्यूहविभागवित् ।
अच्छिद्रपञ्चकालज्ञः स वै भागवतः स्मृतः ॥ १४.११८.३३ ॥
ผู้รู้ความจริงของมนตร์สิบสองพยางค์ รู้การแบ่งจตุรวยูหะ และรู้กาลแห่งการปฏิบัติห้าประการที่ไม่มีข้อบกพร่อง ผู้นั้นย่อมถือกันว่าเป็นภาควัตแท้
14.118.34
ऋग्वेदेनैव होता च यजुषाऽध्वर्युरेव च ।
सामवेदेन चोद्गाता पुण्येनाभिष्टुवन्ति माम् ॥ १४.११८.३४ ॥
ด้วยฤคเวท โหตฤ และด้วยยชุรเวท อัธวรยุ และด้วยสามเวท อุทคาตฤ ย่อมสรรเสริญเราด้วยคำสรรเสริญอันเป็นบุญ
14.118.35
अथर्वशिरसा चैव नित्यमाथर्वाणा द्विजाः ।
स्तुवन्ति सततं ये मां ते वै भागवताः स्मृताः ॥ १४.११८.३५ ॥
พราหมณ์ผู้เกิดสองครั้งที่รู้อถรรพเวท ย่อมสรรเสริญเราอยู่เสมอด้วยอถรรวศิระ ผู้เหล่านั้นย่อมถือกันว่าเป็นภาควัตแท้
14.118.36
वेदाधीनाः सदा यज्ञा यज्ञाधीनास्तु देवताः ।
देवता ब्राह्मणाधीनास्तस्माद्विप्रास्तु देवताः ॥ १४.११८.३६ ॥
การบูชายัญขึ้นอยู่กับพระเวทเสมอ เหล่าเทวดาขึ้นอยู่กับการบูชายัญ และเทวดาขึ้นอยู่กับพราหมณ์ เพราะเหตุนั้น พราหมณ์ทั้งหลายจึงเป็นเทวดาแท้จริง
14.118.37
अनाश्रित्योच्छ्रयं नास्ति मुख्यमानश्रयमाश्रयेत् ।
रुद्रं समाश्रिता देवा रुद्रो ब्रह्माणमाश्रितः ॥ १४.११८.३७ ॥
ไม่มีความยิ่งใหญ่ใดโดยปราศจากที่พึ่ง ควรพึ่งพิงที่พึ่งอันประเสริฐ เหล่าเทวดาพึ่งพิงพระรุทระ และพระรุทระพึ่งพิงพระพรหม
14.118.38
ब्रह्मा मामाश्रितो राजन्नाहं कंचिदुपाश्रितः ।
ममाश्रयो न कश्चित्तु सर्वेषामाश्रयो ह्यहम् ॥ १४.११८.३८ ॥
ข้าแต่พระราชา พระพรหมพึ่งพิงเรา เราไม่ได้พึ่งพิงผู้ใด เราไม่มีที่พึ่ง เพราะเราเป็นที่พึ่งของทุกสิ่งทั้งปวง
14.118.39
एवमेतन्मया प्रोक्तं रहस्यमिदमुत्तमम् ।
धर्मप्रियस्य ते नित्यं राजन्नेवं समाचर ॥ १४.११८.३९ ॥
ความลับอันสูงสุดนี้ เราได้กล่าวไว้เช่นนี้ ข้าแต่พระราชาผู้รักธรรมะ จงประพฤติตนตามนี้อยู่เสมอเถิด
14.118.40
इदं पवित्रमाख्यानं पुण्यं वेदेन संमितम् ।
यः पठेन्मामकं धर्ममहन्यहनि पाण्डव ॥ १४.११८.४० ॥
คำเล่าขานอันบริสุทธิ์และเป็นบุญนี้ เทียบเท่าพระเวท ผู้ใดสาธยายธรรมะของเรานี้วันแล้ววันเล่า ข้าแต่ปาณฑพ
14.118.41
धर्मोति वर्धते तस्य बुद्धिश्चापि प्रसीदति ।
पापक्षयमुपेत्यैवं कल्याणं च विवर्धते ॥ १४.११८.४१ ॥
ธรรมของเขาย่อมเจริญขึ้น และปัญญาของเขาก็ผ่องใส เมื่อบาปถูกทำลายสิ้นไปเช่นนี้ ความเจริญรุ่งเรืองของเขาก็เพิ่มพูนขึ้นด้วย
14.118.42
एतत्पुण्यं पवित्रं च पामनाशनमुत्तमम् ।
श्रोतव्यं श्रद्धया युक्तैः श्रोत्रियैश्च विशेषतः ॥ १४.११८.४२ ॥
คำสอนนี้เป็นบุญ บริสุทธิ์ และเป็นยอดแห่งการทำลายบาป ควรฟังด้วยศรัทธา และโดยเฉพาะอย่างยิ่งควรให้พราหมณ์ผู้รู้พระเวทได้ฟัง
14.118.43
श्रावयेद्यस्त्विदं भक्त्या प्रयतोथ शृणोति वा ।
स गच्छेन्मम सायुज्यं नात्र कार्या विचारणा ॥ १४.११८.४३ ॥
ผู้ใดสวดคำสอนนี้ด้วยความภักดี หรือฟังด้วยการสำรวมตน ผู้นั้นย่อมไปถึงการร่วมเป็นหนึ่งกับเรา ในเรื่องนี้ไม่ต้องสงสัยเลย
14.118.44
यश्चेमं श्रावयेच्छ्राद्धे मद्भक्तो मत्परायणः ।
पितरस्तस्य तृप्यन्ति यावदाभूतसंप्लवम् ॥ १४.११८.४४ ॥
ภักดีชนผู้ศรัทธาในเรา มุ่งมั่นอยู่ที่เรา ผู้ให้สวดคำสอนนี้ในพิธีศราทธะ บรรพบุรุษของผู้นั้นจะอิ่มเอิบอยู่จนถึงกาลแห่งการสลายจักรวาล
14.118.45
श्रुत्वा भागवतान्धर्मान्साक्षाद्विष्णोर्जगद्गुरोः ।
प्रहृष्टमनसो भूत्वा चिन्तयन्तोद्भुताः कथाः ॥ १४.११८.४५ ॥
เมื่อได้ฟังธรรมแห่งภาควตะ อันเป็นธรรมของพระวิษณุ ผู้เป็นครูแห่งโลกโดยตรง ด้วยจิตที่ปีติยินดี และนึกถึงเรื่องราวอันอัศจรรย์
14.118.46
ऋषय पाण्डवाश्चैव प्रणेमुस्तं जनार्दनम् ।
पूजयामास गोविन्दं धर्मपुत्रः पुनः पुनः ॥ १४.११८.४६ ॥
บรรดาฤๅษีและปาณฑพต่างก้มกราบพระชนารทนะ และพระธรรมบุตรบูชาพระโควินทะซ้ำแล้วซ้ำเล่า
14.118.47
देवा ब्रह्मर्षयः सिद्धा गन्धर्वाप्सरसस्तथा ।
ऋषयस्च महात्मानो गुह्यका भुजगास्तता ॥ १४.११८.४७ ॥
บรรดาเทวดา พรหมฤๅษี สิทธา คนธรรพ์ และอัปสรา รวมทั้งฤๅษีผู้ยิ่งใหญ่ กุหยกะ และนาคทั้งหลาย ต่างก็อยู่ที่นั่น
14.118.48
वालखिल्या महात्मानो योगिनस्तत्वदर्शिनः ।
तथा भागवताश्चापि पञ्चकालमुपासकाः ॥ १४.११८.४८ ॥
ฤๅษีวาลขิลยะผู้ยิ่งใหญ่ โยคีผู้เห็นความจริง และภาควตะผู้บูชาตามพิธีปัญจกาละ ก็อยู่ที่นั่นด้วยเช่นกัน
14.118.49
कौतूहलसमायुक्ता भगवद्भक्तिमागताः ।
श्रुत्वा तु परमं पुण्यं वैष्णवं धर्मशासनम् ॥ १४.११८.४९ ॥
ด้วยความอยากรู้อยากเห็น และมาด้วยความภักดีต่อพระผู้เป็นเจ้า เมื่อได้ฟังคำสอนแห่งธรรมของไวษณพอันบริสุทธิ์ยิ่ง
14.118.50
विमुक्तपापाः पूतास्ते संवृत्तास्तत्क्षणेन् तु ।
प्रणम्य शिरसा विष्णु प्रतिनन्द्य च ताः कथाः ॥ १४.११८.५० ॥
ชนเหล่านั้นพ้นจากบาปและบริสุทธิ์ ได้เปลี่ยนแปลงไปในทันที พวกเขาก้มศีรษะถวายความเคารพพระวิษณุ และตอบรับเรื่องราวเหล่านั้นด้วยความยินดี
14.118.51
द्रष्टारो द्वारकायां वै वयं सर्वे जगद्गुरुम् ।
इति प्रहृष्टमनसो ययुर्देवगणैः सह।
सर्वे ऋषिगणा राजन्ययुः स्वंस्वं निवेशनम् ॥ १४.११८.५१ ॥
"พวกเราทั้งหมดจะได้เห็นพระผู้เป็นครูแห่งโลกที่ทวารกาแน่นอน" ด้วยจิตที่ปีติยินดีเช่นนี้ ทั้งหมดจึงจากไปพร้อมกับเหล่าเทวดา โอ้พระราชา บรรดาหมู่ฤๅษีทั้งปวงก็กลับไปยังที่พักของตนเอง
14.118.52
गतेषु तेषु सर्वेषु केशवः केशिहा हरिः ।
सस्मार दारुकं राजन्स च सात्यकिना सह।
समीपस्थोऽभवत्सूतो याहि देवेति चाब्रवीत् ॥ १४.११८.५२ ॥
เมื่อทุกคนจากไปแล้ว พระเกศวะ พระหริผู้สังหารเกศิน โอ้พระราชา ทรงระลึกถึงทารุกะ ท่านจึงเสด็จมาใกล้พร้อมกับสาตยกิ และตรัสว่า "จงออกเดินทางเถิด โอ้เทพ"
14.118.53
ततो विषण्णवदनाः पाण्डवाः पुरुषोत्तमम् ।
अञ्जलिं मूर्ध्नि संधाय नेत्रैरश्रुपरिप्लुतैः।
पिबन्तः सततं कृष्णं नोचुरार्ततरास्तदा ॥ १४.११८.५३ ॥
ครั้นนั้น ปาณฑพทั้งหลายมีใบหน้าหม่นเศร้า ประนมมือเหนือศีรษะ ดวงตาเต็มไปด้วยน้ำตา จ้องมองพระกฤษณะผู้เป็นบุรุษสูงสุดอยู่ไม่หยุด ในยามนั้นพวกเขาเศร้าโศกยิ่งนัก จึงไม่อาจกล่าวสิ่งใดออกมาได้
14.118.54
कृष्णोपि भगवान्देवः पृथामामन्त्र्य चार्तवत् ।
धृतराष्ट्रं च गान्धारीं विगदुरं द्रौपदीं तथा ॥ १४.११८.५४ ॥
แม้พระกฤษณะผู้เป็นพระผู้เป็นเจ้าผู้ทรงพระภาคก็ทรงลาพระปฤถา และทรงลาธฤตราษฎร์ คานธารี และวิทุระ รวมทั้งเทราปที ด้วยพระอาการเหมือนผู้มีความทุกข์
14.118.55
कृष्णद्वैपायनं व्यासमृषीनन्यांस्च मन्त्रिणः ।
सुभद्रामात्मजयुतामुत्तरां स्पृश्य पाणिना।
निर्गत्य वेश्मनस्तस्मादारुरोह तदा रथम् ॥ १४.११८.५५ ॥
แล้วทรงสัมผัสด้วยพระหัตถ์ต่อพระกฤษณไทวปายนะวยาส ฤๅษีองค์อื่นและเหล่าที่ปรึกษา และต่อสุภัทรากับโอรสและอุตตรา แล้วเสด็จออกจากวังนั้นและขึ้นสู่รถศึก
14.118.56
वाजिभिः शैव्यसुग्रीवमेघपुष्पबलाहकैः ।
युक्तं तु ध्वजभूतेन पतगेन्द्रेण धीमता ॥ १४.११८.५६ ॥
รถศึกนั้นเทียมด้วยม้าชื่อไศพยะ สุครีพ เมฆบุษปะ และพลาหกะ และมีพญาครุฑผู้ฉลาดเป็นธงประจำรถ
14.118.57
अन्वारुरोह चाप्येन प्रेम्या राजा युधिष्ठिरः ।
अपास्य चाशु यन्तारं दारुकं सूतसत्तमम्।
अभीशून्प्रतिजग्राह स्वयं कुरुपतिस्तदा ॥ १४.११८.५७ ॥
พระเจ้ายุธิษฐิระก็ทรงขึ้นตามไปด้วยความรัก ทรงผลักสารถีทารุกะผู้ประเสริฐที่สุดออกไปอย่างรวดเร็ว แล้วเจ้าแห่งกุรุทรงจับบังเหียนม้าด้วยพระองค์เอง
14.118.58
उपारुह्यार्जुनश्चापि चामरव्यजनं शुभम् ।
रुक्मदण्डं बृहन्मूर्ध्नि दुधावाभिप्रदक्षिणम् ॥ १४.११८.५८ ॥
อรชุนก็ขึ้นรถด้วยเช่นกัน และโบกพัดจามรงามสง่าที่มีด้ามทองคำเหนือศีรษะ โดยหมุนเวียนไปทางขวา
14.118.59
तथैव भीमसेनोपि रथमारुह्य वीर्यवान् ।
छत्रं शतशलाकं च दिव्यमाल्योपशोभितम् ॥ १४.११८.५९ ॥
ภีมเสนผู้มีกำลังก็ขึ้นรถศึกเช่นเดียวกัน และถือฉัตรที่มีซี่ร้อยซี่ ประดับด้วยพวงมาลัยทิพย์
14.118.60
वैडूर्यमणिदण्डं च चामीकरविभूषितम् ।
दधार तरसा भीमश्छत्रं तच्छार्ङ्गधन्वनः ॥ १४.११८.६० ॥
ภีมะรีบจับฉัตรของพระกฤษณะผู้ทรงธนูศารงคะนั้น ด้ามของฉัตรทำด้วยพลอยไวฑูรย์และประดับด้วยทองคำ
14.118.61
उपारुह्य रथं शीघ्रं चामरव्यजने सिते ।
नकुलः सहदेवश्च धूयमानौ जनार्दनम् ॥ १४.११८.६१ ॥
นกุลและสหเทพรีบขึ้นรถ แล้วพัดพระชนารทนะ (พระกฤษณะ) ด้วยพัดขนจามรีขาวและพัดมือ
14.118.62
भीमसेनोऽर्जुनश्चैव यमावप्यरिसूदनौ ।
पृष्ठतोऽनुययुः कृष्णं माशब्द इति हर्षिताः ॥ १४.११८.६२ ॥
ภีมเสนะ อรชุน และฝาแฝดทั้งสองผู้สังหารศัตรู เดินตามพระกฤษณะอยู่ข้างหลัง ปีติยินดีและร้องว่า “มาศพท์”
14.118.63
त्रियोजने व्यतीते तु परिष्वज्य च पाण्डवान् ।
विसृज्य कृष्णस्तान्सर्वान्प्रणतान्द्वारका ययौ ॥ १४.११८.६३ ॥
เมื่อผ่านไปสามโยชน์ พระกฤษณะทรงโอบกอดปาณฑพ แล้วทรงส่งทุกพระองค์กลับไป ขณะที่ทั้งหมดก้มกราบ จากนั้นจึงเสด็จต่อไปยังทวารกา
14.118.64
तथा प्रणम्य गोविन्दं तदाप्रभृति पाण्डवाः ।
कपिलाद्यानि दानानि ददुर्धर्मपरायणाः ॥ १४.११८.६४ ॥
ปาณฑพผู้ยึดมั่นในธรรม ก้มกราบพระโควินทะเช่นกัน และตั้งแต่บัดนั้นก็ทรงบริจาคทานต่าง ๆ เริ่มด้วยโคของฤๅษีกปิละ
14.118.65
मधुसूदनवाक्यानि स्मृत्वास्मृत्वा पुनःपुनः ।
मनसा पूजयामासुर्हदयस्थानि पाण्डवाः ॥ १४.११८.६५ ॥
ปาณฑพระลึกถึงพระดำรัสของพระมธุสูทนะซ้ำแล้วซ้ำเล่า บางครั้งก็ลืมไปบ้าง และบูชาพระดำรัสเหล่านั้นในใจ ซึ่งประดิษฐานอยู่ในหัวใจของตน
14.118.66
युधिष्ठिरस्तु धर्मात्मा हृदि कृत्वा जनार्दनम् ।
तद्भक्तस्तन्मना युक्तस्तद्याजी तत्परोऽभवत् ॥ १४.११८.६६ ॥
ส่วนพระยุธิษฐิระผู้มีจิตใจในธรรม ได้ประดิษฐานพระชนารทนะไว้ในหัวใจ จึงกลายเป็นผู้ภักดีต่อพระองค์ มีใจจดจ่อกับพระองค์ บูชาพระองค์ และมุ่งมั่นอยู่กับพระองค์แต่เพียงผู้เดียว
14.118.67
एवमुक्तं पुरावृत्तं वैष्णवं धर्मशासनम् ।
मया ते कथितं राजन्पिवित्रं पापनाशनम् ॥ १४.११८.६७ ॥
ข้าพเจ้าได้เล่าเรื่องโบราณนี้ให้ฟังแล้ว คือคำสอนเรื่องธรรมของไวษณพ ข้าแต่พระราชา คำสอนนี้ทำให้บริสุทธิ์และขจัดบาป
14.118.68
तच्छृणुष्व महाराज विष्णुप्रोक्तं कुरूद्वह ।
तेन गच्छसि नान्येन तद्विष्णोः परमं पदम् ॥ १४.११८.६८ ॥
จงฟังเถิด ข้าแต่มหาราช ผู้เป็นยอดแห่งกุรุ ฟังคำที่พระวิษณุตรัสไว้ ด้วยสิ่งนั้นเท่านั้นที่ท่านจะไปถึงพระอาณาจักรอันสูงสุดของพระวิษณุ มิใช่ด้วยวิธีอื่นใด