ମହାଭାରତ · ଅଧ୍ୟାୟ 14.12
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.12.1
द्विवोधो जायते व्याधिः शारीरो मानसस्तथा ।
परस्परं तयोर्जन्म निर्द्वन्द्वं नोपपद्यते ॥ १४.१२.१ ॥
ରୋଗ ଦୁଇ ପ୍ରକାରର: ଶାରୀରିକ ଓ ମାନସିକ। ଏହି ଦୁଇର ଉତ୍ପତ୍ତି ପରସ୍ପରଠାରୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ନୁହେଁ।
14.12.2
शरीरे जायते व्याधिः शरीरः स निगद्यते ।
मानसे जायते व्याधिर्मानसस्तु निगद्यते ॥ १४.१२.२ ॥
ଶରୀରରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ରୋଗକୁ ଶାରୀରିକ କୁହାଯାଏ, ଓ ମନରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉଥିବା ରୋଗକୁ ମାନସିକ କୁହାଯାଏ।
14.12.3
शीतोष्णे चैव वायुश्च गुणा राजञ्शरीरजाः ।
तेषां गुणानां साम्यं चेत्तदाहुः स्वस्थलक्षणम् ॥ १४.१२.३ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଶୀତ, ଉଷ୍ଣ ଓ ବାୟୁ ଶରୀରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଗୁଣ। ଏହି ଗୁଣମାନଙ୍କର ସମତା ଥିଲେ ତାହାକୁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟର ଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଏ।
14.12.4
उष्णेन बाध्यते शीतं शीतेनोष्णं च बाध्यते ॥ १४.१२.४ ॥
ଉଷ୍ଣତାରେ ଶୀତ ବାଧିତ ହୁଏ, ଓ ଶୀତରେ ଉଷ୍ଣତା ବାଧିତ ହୁଏ।
14.12.5
सत्वं रजस्तमश्चेति त्रय आत्मगुणाः स्मृताः ।
तेषां गुणानां साम्यं चेत्तदाहुः स्वस्थलक्षणम् ॥ १४.१२.५ ॥
ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ ଓ ତମ ଏହି ତିନିଟି ଆତ୍ମାର ଗୁଣ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଏହି ଗୁଣମାନଙ୍କର ସମତା ଥିଲେ ତାହାକୁ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟର ଲକ୍ଷଣ କୁହାଯାଏ।
14.12.6
तेषामन्यतमोत्सेके विधानमुपदिश्यते ।
हर्षेण बाध्यते शोको हर्षः शोकेन बाध्यते ॥ १४.१२.६ ॥
ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କୌଣସି ଗୋଟିଏ ଅଧିକ ହେଲେ ତାହାର ଉପାୟ ଉପଦିଷ୍ଟ ହୁଏ। ହର୍ଷ ଦ୍ୱାରା ଶୋକ ବାଧିତ ହୁଏ, ଓ ଶୋକ ଦ୍ୱାରା ହର୍ଷ ବାଧିତ ହୁଏ।
14.12.7
कश्चिद्दुःखे वर्तमानः सुखस्य स्मर्तुमिच्छति ।
कश्चित्सुखे वर्तमानो दुःखस्य स्मर्तुमिच्छति ॥ १४.१२.७ ॥
ଦୁଃଖରେ ଥିବା କେହି ସୁଖକୁ ସ୍ମରଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ; ସୁଖରେ ଥିବା କେହି ଦୁଃଖକୁ ସ୍ମରଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
14.12.8
स त्वं न दुःखी दुःखस्य न सुखी सुसुखस्य वा ।
स्मर्तुमिच्छसि कौन्तेय दैवं हि बलवत्तरम्।
अथवा ते स्वभावोऽयं येन पार्थावकृष्यसे ॥ १४.१२.८ ॥
ତୁମ୍ଭେ ଦୁଃଖରେ ଦୁଃଖୀ ନୁହଁ, ମହାସୁଖରେ ସୁଖୀ ମଧ୍ୟ ନୁହଁ; ତଥାପି ହେ କୌନ୍ତେୟ, ତୁମେ ତାହା ସ୍ମରଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର। ଦୈବ ନିଶ୍ଚୟ ଅତି ବଳବାନ। ଅଥବା ଏହା ତୁମର ସ୍ୱଭାବ, ଯେଉଁଥିପାଇଁ ହେ ପାର୍ଥ, ତୁମେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୁଅ।
14.12.9
दृष्ट्वा सभागतां कृष्णामेकवस्त्रां रजस्वलाम् ।
मिषतां पाण्डवेयानां न तस्य स्मर्तुमिच्छसि ॥ १४.१२.९ ॥
ସଭାକୁ ଆଣି ହୋଇଥିବା, ଗୋଟିଏ ବସ୍ତ୍ରରେ ଥିବା, ରଜସ୍ୱଳା କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଦେଖି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ, ତୁମେ କ'ଣ ତାହା ସ୍ମରଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହଁ?
14.12.10
प्रव्राजनं च नगरादजिनैश्च विवासनम् ।
महारण्यनिवासश्च न तस्य स्मर्तुमिच्छसि ॥ १४.१२.१० ॥
ନଗରରୁ ନିର୍ବାସନ, ମୃଗଚର୍ମ ସହିତ ବନବାସ, ମହାଅରଣ୍ୟରେ ନିବାସ—ତୁମେ କ'ଣ ତାହା ସ୍ମରଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହଁ?
14.12.11
जटासुरात्परिक्लेशश्चित्रसेनेन चाहवः ।
सैन्धवाच्च परिक्लेशो न तस्य स्मर्तुमिच्छसि ॥ १४.१२.११ ॥
ଜଟାସୁରଙ୍କଠାରୁ କ୍ଲେଶ, ଚିତ୍ରସେନ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ ଏବଂ ସୈନ୍ଧବଙ୍କଠାରୁ କ୍ଲେଶ—ତୁମେ କ'ଣ ତାହା ସ୍ମରଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହଁ?
14.12.12
पुनरज्ञातचर्यायां कीचकेन पदा वधः ।
याज्ञसेन्यास्तथा पार्थ न तस्य स्मर्तुमिच्छसि ॥ १४.१२.१२ ॥
ପୁନର୍ବାର ଅଜ୍ଞାତବାସ ସମୟରେ କୀଚକ ଗୋଡ଼ରେ କରିଥିବା ପ୍ରହାର, ଏବଂ ହେ ପାର୍ଥ, ଯାଜ୍ଞସେନୀ (ଦ୍ରୌପଦୀ)ଙ୍କ ପ୍ରତି ସେପରି ଅତ୍ୟାଚାର—ତୁମେ କ'ଣ ତାହା ସ୍ମରଣ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁନାହଁ?
14.12.13
यच्च ते द्रोणभीष्माभ्यां युद्धमासीदरिंदम ।
मनसैकेन योद्धव्यं तत्ते युद्धमुपस्थितम् ॥ १४.१२.१३ ॥
ହେ ଶତ୍ରୁଦମନ! ଦ୍ରୋଣ ଓ ଭୀଷ୍ମଙ୍କ ସହ ତୁମର ଯେଉଁ ଯୁଦ୍ଧ ହୋଇଥିଲା, ତାହା ଏବେ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ; ତାହା ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଲଢ଼ିବାକୁ ହେବ।
14.12.14
तस्मादभ्युपगन्तव्यं युद्धाय भरतर्षभ ।
परमव्यक्तरूपस्य पारं युक्त्या स्वकर्मभिः ॥ १४.१२.१४ ॥
ତେଣୁ, ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେବା ଉଚିତ; ନିଜ କର୍ମ ଓ ଯୁକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପରମ ଅବ୍ୟକ୍ତ ରୂପର ପାର ପାଇବା ଉଚିତ।
14.12.15
यत्र नैव शरैः कार्यं न भृत्यैर्न च बन्धुभिः ।
आत्मनैकेन योद्धव्यं तत्ते युद्धमुपस्थितम् ॥ १४.१२.१५ ॥
ଯେଉଁଠି ବାଣ, ସେବକ କିମ୍ବା ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କାମ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେଠାରେ ନିଜେ ଏକାକୀ ଲଢ଼ିବାକୁ ହୁଏ; ସେହି ଯୁଦ୍ଧ ଏବେ ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥିତ।
14.12.16
तस्मिन्ननिर्जिते युद्धे कामवस्थां गमिष्यसि ।
एतज्ज्ञात्वा तु कौन्तेय कृतकृत्यो भविष्यसि ॥ १४.१२.१६ ॥
ସେହି ଯୁଦ୍ଧ ଅଜିତ ରହିଲେ ତୁମେ ଇଚ୍ଛିତ ଅବସ୍ଥା ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ। ହେ କୌନ୍ତେୟ! ଏହା ଜାଣି ତୁମେ କୃତକୃତ୍ୟ ହେବ।
14.12.17
एथां बुद्धिं विनिश्चित्य भूतानामागतिं गतिम् ।
पितृपैतामहे वृत्ते शाधि राज्यं यथोचितम् ॥ १४.१२.१७ ॥
ଏହି ବୁଦ୍ଧିକୁ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରି, ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଆଗମନ ଓ ଗମନ ଜାଣି, ତୁମ ପିତା ଓ ପିତାମହଙ୍କ ଆଚରଣ ଅନୁସାରେ ଯଥୋଚିତ ଭାବେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କର।