মহাভারত · অধ্যায় 14.13
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.13.1
न बाह्यं द्रव्यमुत्सृज्य सिद्धिर्भवति भारत ।
शारीरं द्रव्यमुत्सृज्य सिद्धिर्बवति वा न वा ॥ १४.१३.१ ॥
হে ভরতবংশধর, বাহ্য বস্তু ত্যাগ না করলে সিদ্ধি হয় না। শরীরসম্বন্ধীয় বস্তু ত্যাগ করলে সিদ্ধি হয় কি না?
14.13.2
बाह्यद्रव्यविमुक्तस्य शारीरेषु च गृह्यतः ।
यो धर्मो यत्सुखं चैव द्विषतामस्तु तत्तव ॥ १४.१३.२ ॥
বাহ্য বস্তু থেকে মুক্ত এবং শরীরসংক্রান্ত বিষয় ধারণকারীর যে ধর্ম ও সুখ, তা তোমার শত্রুদের হোক।
14.13.3
द्व्यक्षरस्तु भवेन्मृत्युस्त्र्यक्षरं ब्रह्म शाश्वतम् ।
ममेति द्व्यक्षरो मृत्युर्नममेति च शाश्वतम् ॥ १४.१३.३ ॥
'মম' এই দুই অক্ষরের শব্দ মৃত্যু; তিন অক্ষরের 'ব্রহ্ম' শাশ্বত। 'মম' এই দুই অক্ষরের মৃত্যু; 'ন মম' শাশ্বত।
14.13.4
ब्रह्ममृत्यू ततो राजन्नात्मन्येव व्यवस्थितौ ।
अदृश्यमानौ भूतानि योधयेतामसंशयम् ॥ १४.१३.४ ॥
হে রাজন, ব্রহ্ম ও মৃত্যু উভয়েই আত্মাতেই অবস্থিত। অদৃশ্য থেকে তারা নিঃসন্দেহে প্রাণীদের সঙ্গে যুদ্ধ করে।
14.13.5
अविनाशोऽस्य तत्त्वस्य नियतो यदि भारत ।
भित्त्वा शरीरं भूतानामहिंसां प्रतिपद्यते ॥ १४.१३.५ ॥
হে ভরতবংশধর, এই তত্ত্বের অবিনাশিতা যদি নিশ্চিত হয়, তবে শরীর অতিক্রম করে মানুষ প্রাণীদের প্রতি অহিংসা লাভ করে।
14.13.6
लब्ध्वा हि पृथिवीं कृत्स्नां सहस्थावरजङ्गमाम् ।
ममत्वं यस्य नैव स्यात्किं तया स करिष्यति ॥ १४.१३.६ ॥
স্থাবর ও জঙ্গম প্রাণীসহ সমগ্র পৃথিবী লাভ করেও যার 'আমার' বোধ থাকে না, সে তা দিয়ে কী করবে?
14.13.7
अथवा वसतः पार्थ वने वन्येन जीवतः ।
ममता यस्य वित्तेषु मृत्योरांस्ये स वर्तते ॥ १४.१३.७ ॥
অথবা হে পার্থ, যে বনে বাস করে বন্য খাদ্যে জীবন ধারণ করে, কিন্তু ধনে যার মমতা আছে, সে মৃত্যুর মুখেই অবস্থান করে।
14.13.8
ब्राह्यान्तराणां शत्रूणां स्वभावं पश्य भारत ।
यन्न पश्यति तद्भूतं मुच्यते स महाभयात् ॥ १४.१३.८ ॥
হে ভরতবংশধর, বাহ্য ও আভ্যন্তরীণ শত্রুদের স্বভাব দেখো। যে সেই সত্যকে দেখে না, সে মহাভয় থেকে মুক্ত হয় না।
14.13.9
द्योगी योगं सारमार्गं विचिन्त्य ॥ १४.१३.९ ॥
যোগী যোগ ও সারমার্গ বিচার করে।
14.13.10
नयो धर्मो नियमस्तस्य मूलम् ॥ १४.१३.१० ॥
নয়, ধর্ম, নিয়ম — তার মূল।
14.13.11
अत्र गाथाः कामगीताः कीर्तयन्ति पुराविदः ।
शृणु सङ्कीर्त्यमानास्ता अखिलेन युधिष्ठिर ॥ १४.१३.११ ॥
এখানে পুরাণজ্ঞ ব্যক্তিরা কামগীত নামক গাথা কীর্তন করেন। হে যুধিষ্ঠির, সেগুলি কীর্তিত হওয়ার মতো সম্পূর্ণভাবে শোনো।
14.13.12
नाहं शक्योऽनुपायेन हन्तुं भूतेन केनचित् ॥ १४.१३.१२ ॥
কোনো প্রাণী কর্তৃক, কোনো উপায় ছাড়া, আমাকে হত্যা করা সম্ভব নয়।
14.13.13
यो मां प्रयतते हन्तुं ज्ञात्वा प्रहरणे बलम् ।
तस्य तस्मिन्प्रहरणे पुनः प्रादुर्भवाम्यहम् ॥ १४.१३.१३ ॥
যে আমাকে বধ করতে চেষ্টা করে, অস্ত্রের বল জেনে, সেই অস্ত্রেই আমি আবার আবির্ভূত হই।
14.13.14
यो मां प्रयतते हन्तुं यज्ञैर्विविधदक्षिणैः ।
जङ्गमेष्विव धर्मात्मा पुनः प्रादुर्भवाम्यहम् ॥ १४.१३.१४ ॥
ধর্মাত্মা হয়ে, বিবিধ দক্ষিণাসহ যজ্ঞের দ্বারা আমাকে বধ করতে যে চেষ্টা করে, তার কাছে জঙ্গম প্রাণীদের মধ্যে আমি আবার আবির্ভূত হই।
14.13.15
यो मां प्रयतते हन्तुं वेदैर्वेदान्तसाधनैः ।
स्थावरेष्विव भूतात्मा तस्य प्रादुर्भवाम्यहम् ॥ १४.१३.१५ ॥
বেদ ও বেদান্তের সাধনার দ্বারা আমাকে বধ করতে যে চেষ্টা করে, স্থাবর প্রাণীদের মধ্যে ভূতাত্মা হয়ে আমি তার কাছে আবির্ভূত হই।
14.13.16
यो मां प्रयतते हन्तुं धृत्या सत्यपराक्रमः ।
भावो भवामि तस्याहं स च मां नावबुध्यते ॥ १४.१३.१६ ॥
ধৈর্য ও সত্য পরাক্রমে আমাকে বধ করতে যে চেষ্টা করে, আমি তার ভাব হয়ে উঠি; কিন্তু সে আমাকে চিনতে পারে না।
14.13.17
यो मां प्रयतते हन्तुं तपसा संशितव्रतः ।
ततस्पपसि तस्यथ पुनः प्रादुर्भवाम्यहम् ॥ १४.१३.१७ ॥
তপস্যা ও দৃঢ় ব্রতে আমাকে বধ করতে যে চেষ্টা করে, তার তপস্যাতেই আমি আবার আবির্ভূত হই।
14.13.18
यो मां प्रयतते हन्तुं मोक्षमास्थाय पण्डितः ।
तस्य मोक्षरतिस्थस्य नृत्यामि च हसामि च।
अवध्यः सर्वभूतानामहमेकः सनातनः ॥ १४.१३.१८ ॥
মোক্ষ আশ্রয় করে আমাকে বধ করতে যে পণ্ডিত চেষ্টা করে, মোক্ষে রত সেই তার সামনে আমি নাচি ও হাসি। সর্বভূতের দ্বারা অবধ্য, একক, সনাতন আমি।
14.13.19
तस्मात्त्वमपि तं कामं यज्ञैर्विविधदक्षिणैः ।
धर्मे कुरु महाराज तत्र ते स भविष्यति ॥ १४.१३.१९ ॥
অতএব হে মহারাজ, তুমিও বিবিধ দক্ষিণাযুক্ত যজ্ঞের দ্বারা সেই কামনাকে ধর্মে পূর্ণ কর; সেখানেই তা তোমার হবে।
14.13.20
मा ते व्यथाऽस्तु निहतान्बन्धून्वीक्ष्य पुनःपुनः ।
न शक्यास्ते पुनर्द्रष्ट्रं येऽहतास्मिन्रणाजिरे ॥ १४.१३.२० ॥
নিহত আত্মীয়দের বারবার দেখে তোমার যেন ব্যথা না হয়; এই রণাঙ্গনে যারা নিহত হয়নি, তাদের তুমি আর দেখতে পাবে না।
14.13.21
स त्वमिष्ट्वा महायज्ञैः समृद्धैराप्तदक्षिणैः ।
कीर्तिं लोके परां प्राप्य गतिमग्र्यां गमिष्यसि ॥ १४.१३.२१ ॥
তুমি সমৃদ্ধ ও পূর্ণ দক্ষিণাযুক্ত মহাযজ্ঞ করে, জগতে পরম কীর্তি লাভ করে শ্রেষ্ঠ গতি প্রাপ্ত হবে।