महाभारत · अध्याय 14.13
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.13.1
न बाह्यं द्रव्यमुत्सृज्य सिद्धिर्भवति भारत ।
शारीरं द्रव्यमुत्सृज्य सिद्धिर्बवति वा न वा ॥ १४.१३.१ ॥
हे भारता, बाह्य वस्तूंचा त्याग केल्याशिवाय सिद्धी प्राप्त होत नाही. शारीरिक वस्तूंचा त्याग केल्यास सिद्धी होते की नाही?
14.13.2
बाह्यद्रव्यविमुक्तस्य शारीरेषु च गृह्यतः ।
यो धर्मो यत्सुखं चैव द्विषतामस्तु तत्तव ॥ १४.१३.२ ॥
बाह्य वस्तूंपासून मुक्त झालेल्याला आणि शारीरिक विषय धरून ठेवणाऱ्याला जो धर्म आणि सुख आहे, ते तुझ्या शत्रूंना लाभो.
14.13.3
द्व्यक्षरस्तु भवेन्मृत्युस्त्र्यक्षरं ब्रह्म शाश्वतम् ।
ममेति द्व्यक्षरो मृत्युर्नममेति च शाश्वतम् ॥ १४.१३.३ ॥
'मम' हा दोन अक्षरी शब्द मृत्यू आहे, आणि तीन अक्षरी 'ब्रह्म' शाश्वत आहे. 'मम' हा दोन अक्षरी मृत्यू आहे; 'नमम' शाश्वत आहे.
14.13.4
ब्रह्ममृत्यू ततो राजन्नात्मन्येव व्यवस्थितौ ।
अदृश्यमानौ भूतानि योधयेतामसंशयम् ॥ १४.१३.४ ॥
हे राजा, ब्रह्म आणि मृत्यू हे दोन्ही आत्म्यातच स्थित आहेत. अदृश्य राहून ते निःसंशय प्राण्यांशी युद्ध करतात.
14.13.5
अविनाशोऽस्य तत्त्वस्य नियतो यदि भारत ।
भित्त्वा शरीरं भूतानामहिंसां प्रतिपद्यते ॥ १४.१३.५ ॥
हे भारता, या तत्त्वाचे अविनाशित्व निश्चित असेल, तर शरीराला भेदून मनुष्य प्राण्यांप्रती अहिंसा प्राप्त करतो.
14.13.6
लब्ध्वा हि पृथिवीं कृत्स्नां सहस्थावरजङ्गमाम् ।
ममत्वं यस्य नैव स्यात्किं तया स करिष्यति ॥ १४.१३.६ ॥
स्थावर-जंगमांसह संपूर्ण पृथ्वी मिळवूनही ज्याला 'माझे' असा भाव नाही, तो त्या पृथ्वीचे काय करील?
14.13.7
अथवा वसतः पार्थ वने वन्येन जीवतः ।
ममता यस्य वित्तेषु मृत्योरांस्ये स वर्तते ॥ १४.१३.७ ॥
किंवा हे पार्था, जो वनात राहून वन्य अन्नावर जगतो, परंतु ज्याची धनावर ममता आहे, तो मृत्यूच्या मुखातच राहतो.
14.13.8
ब्राह्यान्तराणां शत्रूणां स्वभावं पश्य भारत ।
यन्न पश्यति तद्भूतं मुच्यते स महाभयात् ॥ १४.१३.८ ॥
हे भरतवंशा, बाह्य आणि अंतर्गत शत्रूंचा स्वभाव पाहा. जो ते खरे रूप पाहत नाही, तो महाभयापासून मुक्त होत नाही.
14.13.9
द्योगी योगं सारमार्गं विचिन्त्य ॥ १४.१३.९ ॥
योगी योग आणि सारमार्गाचा विचार करून.
14.13.10
नयो धर्मो नियमस्तस्य मूलम् ॥ १४.१३.१० ॥
नय, धर्म, नियम — त्याचे मूळ.
14.13.11
अत्र गाथाः कामगीताः कीर्तयन्ति पुराविदः ।
शृणु सङ्कीर्त्यमानास्ता अखिलेन युधिष्ठिर ॥ १४.१३.११ ॥
येथे पुराणज्ञ कामगीते नावाच्या गाथा गातात. हे युधिष्ठिरा, त्या गाताना जशा आहेत तशा पूर्णपणे ऐक.
14.13.12
नाहं शक्योऽनुपायेन हन्तुं भूतेन केनचित् ॥ १४.१३.१२ ॥
कोणत्याही प्राण्याकडून, कोणत्याही उपायाविना, मला मारणे शक्य नाही.
14.13.13
यो मां प्रयतते हन्तुं ज्ञात्वा प्रहरणे बलम् ।
तस्य तस्मिन्प्रहरणे पुनः प्रादुर्भवाम्यहम् ॥ १४.१३.१३ ॥
जो मला मारण्याचा प्रयत्न करतो, शस्त्रातील बल जाणून, त्याच शस्त्रात मी पुन्हा प्रकट होतो.
14.13.14
यो मां प्रयतते हन्तुं यज्ञैर्विविधदक्षिणैः ।
जङ्गमेष्विव धर्मात्मा पुनः प्रादुर्भवाम्यहम् ॥ १४.१३.१४ ॥
धर्मात्मा होऊन, विविध दक्षिणांसह यज्ञांद्वारे मला मारण्याचा प्रयत्न करणाऱ्याला, मी चर प्राण्यांमध्ये पुन्हा प्रकट होतो.
14.13.15
यो मां प्रयतते हन्तुं वेदैर्वेदान्तसाधनैः ।
स्थावरेष्विव भूतात्मा तस्य प्रादुर्भवाम्यहम् ॥ १४.१३.१५ ॥
वेद आणि वेदांतसाधनांद्वारे मला मारण्याचा प्रयत्न करणाऱ्याला, स्थावर प्राण्यांमध्ये भूतात्मा होऊन मी प्रकट होतो.
14.13.16
यो मां प्रयतते हन्तुं धृत्या सत्यपराक्रमः ।
भावो भवामि तस्याहं स च मां नावबुध्यते ॥ १४.१३.१६ ॥
धैर्य आणि सत्यपराक्रमाने मला मारण्याचा प्रयत्न करणाऱ्याचा भाव मी होतो; पण तो मला ओळखत नाही.
14.13.17
यो मां प्रयतते हन्तुं तपसा संशितव्रतः ।
ततस्पपसि तस्यथ पुनः प्रादुर्भवाम्यहम् ॥ १४.१३.१७ ॥
तपाने आणि दृढ व्रताने मला मारण्याचा प्रयत्न करणाऱ्याच्या तपातच मी पुन्हा प्रकट होतो.
14.13.18
यो मां प्रयतते हन्तुं मोक्षमास्थाय पण्डितः ।
तस्य मोक्षरतिस्थस्य नृत्यामि च हसामि च।
अवध्यः सर्वभूतानामहमेकः सनातनः ॥ १४.१३.१८ ॥
मोक्षाचा आश्रय घेऊन मला मारण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या पंडिताच्या, मोक्षात रत असलेल्या त्याच्यासमोर मी नाचतो आणि हसतो. सर्व प्राण्यांनी न मारता येणारा, एकटा, सनातन मी आहे.
14.13.19
तस्मात्त्वमपि तं कामं यज्ञैर्विविधदक्षिणैः ।
धर्मे कुरु महाराज तत्र ते स भविष्यति ॥ १४.१३.१९ ॥
म्हणून हे महाराज, तूही नाना प्रकारच्या दक्षिणांसह यज्ञांद्वारे ती इच्छा धर्मात पूर्ण कर; तेथेच ती तुझी होईल.
14.13.20
मा ते व्यथाऽस्तु निहतान्बन्धून्वीक्ष्य पुनःपुनः ।
न शक्यास्ते पुनर्द्रष्ट्रं येऽहतास्मिन्रणाजिरे ॥ १४.१३.२० ॥
मारल गेलेल्या बांधवांकडे पुन्हा पुन्हा पाहून तुला दुःख होऊ नये; या रणांगणात जे मारले गेले नाहीत, त्यांना तू पुन्हा पाहू शकणार नाहीस.
14.13.21
स त्वमिष्ट्वा महायज्ञैः समृद्धैराप्तदक्षिणैः ।
कीर्तिं लोके परां प्राप्य गतिमग्र्यां गमिष्यसि ॥ १४.१३.२१ ॥
तू समृद्ध आणि पूर्ण दक्षिणांनी युक्त महायज्ञ करून, जगात परम कीर्ती मिळवून श्रेष्ठ गती प्राप्त करशील.