મહાભારત · અધ્યાય 14.13
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.13.1
न बाह्यं द्रव्यमुत्सृज्य सिद्धिर्भवति भारत ।
शारीरं द्रव्यमुत्सृज्य सिद्धिर्बवति वा न वा ॥ १४.१३.१ ॥
હે ભારત, બાહ્ય વસ્તુઓનો ત્યાગ કર્યા વિના સિદ્ધિ થતી નથી. શારીરિક વસ્તુઓનો ત્યાગ કરવાથી સિદ્ધિ થાય છે કે નહીં?
14.13.2
बाह्यद्रव्यविमुक्तस्य शारीरेषु च गृह्यतः ।
यो धर्मो यत्सुखं चैव द्विषतामस्तु तत्तव ॥ १४.१३.२ ॥
બાહ્ય વસ્તુઓથી મુક્ત થયેલાને અને શારીરિક વિષયોને ગ્રહણ કરનારને જે ધર્મ અને સુખ છે, તે તારા શત્રુઓને પ્રાપ્ત થાઓ.
14.13.3
द्व्यक्षरस्तु भवेन्मृत्युस्त्र्यक्षरं ब्रह्म शाश्वतम् ।
ममेति द्व्यक्षरो मृत्युर्नममेति च शाश्वतम् ॥ १४.१३.३ ॥
'મમ' એ બે અક્ષરનો શબ્દ મૃત્યુ છે, અને ત્રણ અક્ષરનું 'બ્રહ્મ' શાશ્વત છે. 'મમ' એ બે અક્ષરનું મૃત્યુ છે; 'ન મમ' શાશ્વત છે.
14.13.4
ब्रह्ममृत्यू ततो राजन्नात्मन्येव व्यवस्थितौ ।
अदृश्यमानौ भूतानि योधयेतामसंशयम् ॥ १४.१३.४ ॥
હે રાજન્, બ્રહ્મ અને મૃત્યુ બંને આત્મામાં જ સ્થિત છે. અદૃશ્ય રહીને તેઓ નિઃસંદેહ પ્રાણીઓ સાથે યુદ્ધ કરે છે.
14.13.5
अविनाशोऽस्य तत्त्वस्य नियतो यदि भारत ।
भित्त्वा शरीरं भूतानामहिंसां प्रतिपद्यते ॥ १४.१३.५ ॥
હે ભારત, જો આ તત્ત્વની અવિનાશિતા નિશ્ચિત હોય, તો શરીરને ભેદીને મનુષ્ય પ્રાણીઓ પ્રત્યે અહિંસા પ્રાપ્ત કરે છે.
14.13.6
लब्ध्वा हि पृथिवीं कृत्स्नां सहस्थावरजङ्गमाम् ।
ममत्वं यस्य नैव स्यात्किं तया स करिष्यति ॥ १४.१३.६ ॥
સ્થાવર-જંગમ પ્રાણીઓ સહિત સમગ્ર પૃથ્વી મેળવીને પણ જેને 'મારું' એવો ભાવ ન હોય, તે તેનું શું કરશે?
14.13.7
अथवा वसतः पार्थ वने वन्येन जीवतः ।
ममता यस्य वित्तेषु मृत्योरांस्ये स वर्तते ॥ १४.१३.७ ॥
અથવા હે પાર્થ, જે વનમાં રહીને વન્ય આહારથી જીવે છે, પણ જેની ધન પર મમતા છે, તે મૃત્યુના મુખમાં જ રહે છે.
14.13.8
ब्राह्यान्तराणां शत्रूणां स्वभावं पश्य भारत ।
यन्न पश्यति तद्भूतं मुच्यते स महाभयात् ॥ १४.१३.८ ॥
હે ભરતવંશી, બાહ્ય અને આંતરિક શત્રુઓનો સ્વભાવ જુઓ. જે તે સત્યરૂપને જોતો નથી, તે મહાભયથી મુક્ત થતો નથી.
14.13.9
द्योगी योगं सारमार्गं विचिन्त्य ॥ १४.१३.९ ॥
યોગી યોગ અને સારમાર્ગનો વિચાર કરીને.
14.13.10
नयो धर्मो नियमस्तस्य मूलम् ॥ १४.१३.१० ॥
નય, ધર્મ, નિયમ — તેનું મૂળ.
14.13.11
अत्र गाथाः कामगीताः कीर्तयन्ति पुराविदः ।
शृणु सङ्कीर्त्यमानास्ता अखिलेन युधिष्ठिर ॥ १४.१३.११ ॥
અહીં પુરાણજ્ઞો કામગીત નામની ગાથાઓ ગાય છે. હે યુધિષ્ઠિર, તે ગવાતી હોય તેમ સંપૂર્ણ સાંભળ.
14.13.12
नाहं शक्योऽनुपायेन हन्तुं भूतेन केनचित् ॥ १४.१३.१२ ॥
કોઈ પણ જીવ દ્વારા, કોઈ ઉપાય વિના, મને મારી શકાય એમ નથી.
14.13.13
यो मां प्रयतते हन्तुं ज्ञात्वा प्रहरणे बलम् ।
तस्य तस्मिन्प्रहरणे पुनः प्रादुर्भवाम्यहम् ॥ १४.१३.१३ ॥
જે મને મારવાનો પ્રયત્ન કરે છે, શસ્ત્રનું બળ જાણીને, એ જ શસ્ત્રમાં હું ફરીથી પ્રગટ થાઉં છું.
14.13.14
यो मां प्रयतते हन्तुं यज्ञैर्विविधदक्षिणैः ।
जङ्गमेष्विव धर्मात्मा पुनः प्रादुर्भवाम्यहम् ॥ १४.१३.१४ ॥
ધર્માત્મા થઈને, વિવિધ દક્ષિણાઓ સાથે યજ્ઞો દ્વારા મને મારવાનો પ્રયત્ન કરનારને, હું જંગમ પ્રાણીઓમાં ફરીથી પ્રગટ થાઉં છું.
14.13.15
यो मां प्रयतते हन्तुं वेदैर्वेदान्तसाधनैः ।
स्थावरेष्विव भूतात्मा तस्य प्रादुर्भवाम्यहम् ॥ १४.१३.१५ ॥
વેદો અને વેદાંત સાધનો દ્વારા મને મારવાનો પ્રયત્ન કરનારને, સ્થાવર પ્રાણીઓમાં ભૂતાત્મા થઈને હું પ્રગટ થાઉં છું.
14.13.16
यो मां प्रयतते हन्तुं धृत्या सत्यपराक्रमः ।
भावो भवामि तस्याहं स च मां नावबुध्यते ॥ १४.१३.१६ ॥
ધૈર્ય અને સત્યપરાક્રમથી મને મારવાનો પ્રયત્ન કરનારનો હું ભાવ બની જાઉં છું; પણ તે મને ઓળખતો નથી.
14.13.17
यो मां प्रयतते हन्तुं तपसा संशितव्रतः ।
ततस्पपसि तस्यथ पुनः प्रादुर्भवाम्यहम् ॥ १४.१३.१७ ॥
તપ અને દૃઢ વ્રતથી મને મારવાનો પ્રયત્ન કરનારના તપમાં જ હું ફરીથી પ્રગટ થાઉં છું.
14.13.18
यो मां प्रयतते हन्तुं मोक्षमास्थाय पण्डितः ।
तस्य मोक्षरतिस्थस्य नृत्यामि च हसामि च।
अवध्यः सर्वभूतानामहमेकः सनातनः ॥ १४.१३.१८ ॥
મોક્ષનો આશ્રય લઈને મને મારવાનો પ્રયત્ન કરનાર પંડિતની, મોક્ષમાં રત રહેલા તેની સામે હું નાચું છું અને હસું છું. સર્વ પ્રાણીઓથી અવધ્ય, એકલો, સનાતન હું છું.
14.13.19
तस्मात्त्वमपि तं कामं यज्ञैर्विविधदक्षिणैः ।
धर्मे कुरु महाराज तत्र ते स भविष्यति ॥ १४.१३.१९ ॥
તેથી હે મહારાજ, તમે પણ વિવિધ દક્ષિણાવાળા યજ્ઞો દ્વારા તે કામનાને ધર્મમાં પૂર્ણ કરો; ત્યાં તે તમારી થશે.
14.13.20
मा ते व्यथाऽस्तु निहतान्बन्धून्वीक्ष्य पुनःपुनः ।
न शक्यास्ते पुनर्द्रष्ट्रं येऽहतास्मिन्रणाजिरे ॥ १४.१३.२० ॥
મૃત સ્વજનોને વારંવાર જોઈને તને દુઃખ ન થાય; આ રણભૂમિમાં જેઓ મર્યા નથી, તેમને તું ફરી જોઈ શકીશ નહીં.
14.13.21
स त्वमिष्ट्वा महायज्ञैः समृद्धैराप्तदक्षिणैः ।
कीर्तिं लोके परां प्राप्य गतिमग्र्यां गमिष्यसि ॥ १४.१३.२१ ॥
તું સમૃદ્ધ અને પૂર્ણ દક્ષિણાવાળા મહાયજ્ઞો કરીને, જગતમાં પરમ કીર્તિ મેળવીને શ્રેષ્ઠ ગતિ પામીશ.