ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 14.13
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.13.1
न बाह्यं द्रव्यमुत्सृज्य सिद्धिर्भवति भारत ।
शारीरं द्रव्यमुत्सृज्य सिद्धिर्बवति वा न वा ॥ १४.१३.१ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਬਾਹਰੀ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗੇ ਬਿਨਾਂ ਸਿੱਧੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਸਰੀਰਕ ਵਸਤੂਆਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗਣ ਨਾਲ ਸਿੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਨਹੀਂ?
14.13.2
बाह्यद्रव्यविमुक्तस्य शारीरेषु च गृह्यतः ।
यो धर्मो यत्सुखं चैव द्विषतामस्तु तत्तव ॥ १४.१३.२ ॥
ਬਾਹਰੀ ਵਸਤਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਅਤੇ ਸਰੀਰਕ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਜੋ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੁਖ ਹੈ, ਉਹ ਤੇਰੇ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਿਲੇ।
14.13.3
द्व्यक्षरस्तु भवेन्मृत्युस्त्र्यक्षरं ब्रह्म शाश्वतम् ।
ममेति द्व्यक्षरो मृत्युर्नममेति च शाश्वतम् ॥ १४.१३.३ ॥
'ਮਮ' ਦੋ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ ਮੌਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲਾ 'ਬ੍ਰਹਮ' ਸਦੀਵੀ ਹੈ। 'ਮਮ' ਦੋ ਅੱਖਰੀ ਮੌਤ ਹੈ; 'ਨ ਮਮ' ਸਦੀਵੀ ਹੈ।
14.13.4
ब्रह्ममृत्यू ततो राजन्नात्मन्येव व्यवस्थितौ ।
अदृश्यमानौ भूतानि योधयेतामसंशयम् ॥ १४.१३.४ ॥
ਹੇ ਰਾਜਨ, ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੋਵੇਂ ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਸਥਿਤ ਹਨ। ਅਣਦਿਸਦੇ ਰਹਿ ਕੇ ਉਹ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਜੀਵਾਂ ਨਾਲ ਲੜਦੇ ਹਨ।
14.13.5
अविनाशोऽस्य तत्त्वस्य नियतो यदि भारत ।
भित्त्वा शरीरं भूतानामहिंसां प्रतिपद्यते ॥ १४.१३.५ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਜੇ ਇਸ ਤੱਤ ਦੀ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀਤਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਜੀਵਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਅਹਿੰਸਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
14.13.6
लब्ध्वा हि पृथिवीं कृत्स्नां सहस्थावरजङ्गमाम् ।
ममत्वं यस्य नैव स्यात्किं तया स करिष्यति ॥ १४.१३.६ ॥
ਸਥਾਵਰ ਅਤੇ ਜੰਗਮ ਜੀਵਾਂ ਸਮੇਤ ਸਾਰੀ ਧਰਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਵੀ ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਮੇਰਾ' ਭਾਵ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰੇਗਾ?
14.13.7
अथवा वसतः पार्थ वने वन्येन जीवतः ।
ममता यस्य वित्तेषु मृत्योरांस्ये स वर्तते ॥ १४.१३.७ ॥
ਜਾਂ ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਬਨ ਵਿੱਚ ਵਸਦਾ ਹੋਇਆ ਬਨ ਦੇ ਭੋਜਨ ਨਾਲ ਜੀਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਜਿਸਦੀ ਧਨ ਵਿੱਚ ਮਮਤਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੌਤ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
14.13.8
ब्राह्यान्तराणां शत्रूणां स्वभावं पश्य भारत ।
यन्न पश्यति तद्भूतं मुच्यते स महाभयात् ॥ १४.१३.८ ॥
ਹੇ ਭਰਤ ਵੰਸ਼ੀ, ਬਾਹਰੀ ਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਵੇਖ। ਜੋ ਉਸ ਸੱਚ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ, ਉਹ ਮਹਾਂ ਭੈ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
14.13.9
द्योगी योगं सारमार्गं विचिन्त्य ॥ १४.१३.९ ॥
ਯੋਗੀ ਯੋਗ ਅਤੇ ਸਾਰ-ਮਾਰਗ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਕਰਕੇ।
14.13.10
नयो धर्मो नियमस्तस्य मूलम् ॥ १४.१३.१० ॥
ਨੀਤੀ, ਧਰਮ, ਨਿਯਮ — ਉਸਦਾ ਮੂਲ।
14.13.11
अत्र गाथाः कामगीताः कीर्तयन्ति पुराविदः ।
शृणु सङ्कीर्त्यमानास्ता अखिलेन युधिष्ठिर ॥ १४.१३.११ ॥
ਇੱਥੇ ਪੁਰਾਣ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਕਾਮਗੀਤ ਨਾਮਕ ਗਾਥਾਵਾਂ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਗਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਣ।
14.13.12
नाहं शक्योऽनुपायेन हन्तुं भूतेन केनचित् ॥ १४.१३.१२ ॥
ਕਿਸੇ ਵੀ ਜੀਵ ਦੁਆਰਾ, ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਉਪਾਅ ਦੇ, ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਿਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।
14.13.13
यो मां प्रयतते हन्तुं ज्ञात्वा प्रहरणे बलम् ।
तस्य तस्मिन्प्रहरणे पुनः प्रादुर्भवाम्यहम् ॥ १४.१३.१३ ॥
ਜੋ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹਥਿਆਰ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਜਾਣ ਕੇ, ਉਸੇ ਹਥਿਆਰ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਫਿਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
14.13.14
यो मां प्रयतते हन्तुं यज्ञैर्विविधदक्षिणैः ।
जङ्गमेष्विव धर्मात्मा पुनः प्रादुर्भवाम्यहम् ॥ १४.१३.१४ ॥
ਧਰਮਾਤਮਾ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਭਿੰਨ ਦਕਸ਼ਿਣਾਵਾਂ ਨਾਲ ਯੱਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ, ਚਲਦੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਫਿਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
14.13.15
यो मां प्रयतते हन्तुं वेदैर्वेदान्तसाधनैः ।
स्थावरेष्विव भूतात्मा तस्य प्रादुर्भवाम्यहम् ॥ १४.१३.१५ ॥
ਵੇਦਾਂ ਅਤੇ ਵੇਦਾਂਤ ਸਾਧਨਾਂ ਰਾਹੀਂ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲਈ, ਸਥਿਰ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭੂਤਾਤਮਾ ਬਣ ਕੇ ਮੈਂ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
14.13.16
यो मां प्रयतते हन्तुं धृत्या सत्यपराक्रमः ।
भावो भवामि तस्याहं स च मां नावबुध्यते ॥ १४.१३.१६ ॥
ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਸੱਚੇ ਪਰਾਕਰਮ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦਾ ਮੈਂ ਭਾਵ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਪਰ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦਾ।
14.13.17
यो मां प्रयतते हन्तुं तपसा संशितव्रतः ।
ततस्पपसि तस्यथ पुनः प्रादुर्भवाम्यहम् ॥ १४.१३.१७ ॥
ਤਪ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਵਰਤ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੇ ਤਪ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੈਂ ਫਿਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
14.13.18
यो मां प्रयतते हन्तुं मोक्षमास्थाय पण्डितः ।
तस्य मोक्षरतिस्थस्य नृत्यामि च हसामि च।
अवध्यः सर्वभूतानामहमेकः सनातनः ॥ १४.१३.१८ ॥
ਮੋਕਸ਼ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਯਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪੰਡਿਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ, ਮੋਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਰਤ ਉਸ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਮੈਂ ਨੱਚਦਾ ਅਤੇ ਹੱਸਦਾ ਹਾਂ। ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਤੋਂ ਅਵੱਧ, ਇੱਕਲਾ, ਸਨਾਤਨ ਮੈਂ ਹਾਂ।
14.13.19
तस्मात्त्वमपि तं कामं यज्ञैर्विविधदक्षिणैः ।
धर्मे कुरु महाराज तत्र ते स भविष्यति ॥ १४.१३.१९ ॥
ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਮਹਾਰਾਜ, ਤੂੰ ਵੀ ਅਨੇਕ ਦਕਸ਼ਣਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਯਗਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਉਸ ਕਾਮਨਾ ਨੂੰ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕਰ; ਉੱਥੇ ਉਹ ਤੇਰੀ ਹੋਵੇਗੀ।
14.13.20
मा ते व्यथाऽस्तु निहतान्बन्धून्वीक्ष्य पुनःपुनः ।
न शक्यास्ते पुनर्द्रष्ट्रं येऽहतास्मिन्रणाजिरे ॥ १४.१३.२० ॥
ਮਾਰੇ ਗਏ ਬੰਧੂਆਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਵੇਖ ਕੇ ਤੈਨੂੰ ਦੁੱਖ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਜੋ ਇਸ ਰਣਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਮਾਰੇ ਗਏ, ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਫਿਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕੇਂਗਾ।
14.13.21
स त्वमिष्ट्वा महायज्ञैः समृद्धैराप्तदक्षिणैः ।
कीर्तिं लोके परां प्राप्य गतिमग्र्यां गमिष्यसि ॥ १४.१३.२१ ॥
ਤੂੰ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਅਤੇ ਪੂਰੀਆਂ ਦਕਸ਼ਣਾਵਾਂ ਵਾਲੇ ਮਹਾਯਗਿਆਂ ਨਾਲ ਯਜਨ ਕਰਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਪਰਮ ਕੀਰਤੀ ਪਾ ਕੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਂਗਾ।