महाभारत · अध्याय 14.15
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.15.1
स समाश्वास्य पितरं प्रज्ञाचक्षुषमीश्वरम् ।
अन्वशासत धर्मात्मा पृथिवीं भ्रातृभिः सह ॥ १४.१५.१ ॥
प्रज्ञाचक्षू पित्याचे सांत्वन करून धर्मात्मा युधिष्ठिराने बंधूंसह पृथ्वीचे शासन केले.
14.15.2
यथा मनुर्महाराजो रामो दाशरथिर्यथा ।
तथा भरतसिंहोऽपि पालयामास मेदिनीम् ॥ १४.१५.२ ॥
महाराज मनू आणि दशरथपुत्र राम जसे, तसेच भरतसिंहानेही पृथ्वीचे पालन केले.
14.15.3
नाधर्म्यमभवत्तत्र सर्वो धर्मरुचिर्जनः ।
बभूव नरशार्दूल यथा कृतयुगे तथा ॥ १४.१५.३ ॥
तेथे अधर्म नव्हता; सर्व लोक धर्मप्रिय होते, हे नरशार्दूला, कृतयुगाप्रमाणे.
14.15.4
कलिमासन्नमाविष्टं निवार्य नृपनन्दनः ।
भ्रातृभिः सहितो धीमान्बभौ धर्मबलोद्धतः ॥ १४.१५.४ ॥
जवळ येऊन प्रवेश करणाऱ्या कलीला रोखून, राजपुत्र धीमान बंधूंसह धर्मबलाने उन्नत होऊन तळपला.
14.15.5
ववर्ष भगवान्देवः काले देशे यथेप्सितम् ।
निरामयं जगदभूत्क्षुत्पिपासे न किञ्चन ॥ १४.१५.५ ॥
भगवान देवाने योग्य काळी आणि स्थळी इच्छेनुसार पर्जन्यवृष्टी केली; जग निरोगी झाले, भूक-तहान काहीच उरली नाही.
14.15.6
आधिर्नास्ति मनुष्याणां व्यसने नाभवन्मतिः ।
ब्राह्म्णप्रमुखा वर्णास्ते स्वधर्मोत्तराः शुभाः ॥ १४.१५.६ ॥
माणसांमध्ये मानसिक पीडा नव्हती; संकटातही त्यांची मती विचलित होत नसे; ब्राह्मण प्रमुख असलेले वर्ण आपल्या धर्मात तत्पर आणि शुभ होते.
14.15.7
धर्मसत्यप्रधानाश्च सत्यं सद्विषयान्वितम् ।
धर्मासनस्थः सद्भिः स स्त्रीबालातुरवृद्धकान्।
वर्णक्रमान्पूर्णभृतान्साकल्याद्रक्षणोद्यतः ॥ १४.१५.७ ॥
धर्म आणि सत्य यांत प्रधान असलेला तो, धर्मासनावर बसून, सज्जनांसह, स्त्रिया, बालके, आजारी व वृद्ध आणि वर्णक्रमात पूर्णपणे पोषिलेल्या प्रजेचे संपूर्ण रक्षण करण्यास तत्पर असे.
14.15.8
अवृत्तिवृत्तिदानाद्यैर्यज्ञाद्यैर्व्याधितैरपि ।
आमुष्मिकं भयं नास्ति लौकिकं कृतमेव ॥ १४.१५.८ ॥
उपजीविका नसलेल्यांना उपजीविका व दान इत्यादींनी, यज्ञ इत्यादींनी, आजारी लोकांनाही, परलोकाचे भय नव्हते; इहलोकाचे भयही केवळ केलेल्या कर्मामुळेच होते.
14.15.9
स्वर्गलोकोपमो लोकस्तदा तस्मिन्प्रशासति ।
बभूव सुखमेवाग्रं तद्विशिष्टतरं परम् ॥ १४.१५.९ ॥
तेव्हा तो राज्य करीत असताना लोक स्वर्गलोकासारखा झाला; सुखच श्रेष्ठ झाले, ते अधिक विशिष्ट आणि परम झाले.
14.15.10
नार्यः पतिव्रताः सर्वा रूपवत्यः स्वलंकृताः ।
यथोक्तवृत्ताः स्वगुणैर्बभूवुः प्रीतिहेतवः ॥ १४.१५.१० ॥
सर्व स्त्रिया पतिव्रता, रूपवती व सुंदर अलंकृत होत्या; सांगितल्याप्रमाणे वर्तन करून त्या आपल्या गुणांनी प्रीतीचे कारण झाल्या.
14.15.11
पुमांसः पुण्यशीलाढ्याः स्वंस्वं धर्ममनुव्रताः ।
सुखिनः सूक्ष्ममप्येनो न कुर्वन्ति कदाचन ॥ १४.१५.११ ॥
पुरुष पुण्यशीलाने समृद्ध, आपापल्या धर्माचे अनुसरण करणारे, सुखी होते; सूक्ष्म पापही ते कधी करीत नसत.
14.15.12
सर्वे नरांश्च नार्यश्च सततं प्रियवादिनः ।
अजिह्ममनसः शुक्ला बभूवुः श्रमवर्जिताः ॥ १४.१५.१२ ॥
सर्व पुरुष व स्त्रिया सतत प्रियभाषी, सरळ मनाचे, शुद्ध आणि श्रमरहित झाले.
14.15.13
भूषिताः कुण्डलैर्हारैः कटकैः कटिसूत्रकैः ।
सुवाससः सुगन्धाढ्याः प्रायशः पृथिवीतले ॥ १४.१५.१३ ॥
कुंडले, हार, कंकणे व कटिसूत्रे यांनी अलंकृत, सुंदर वस्त्रे परिधान केलेले आणि सुगंधाने समृद्ध, बहुतेक करून पृथ्वीतलावर (लोक होते).
14.15.14
सर्वे ब्रह्मविदो विप्राः सर्वत्र परिनिष्ठिताः ।
वलीपलितहीनास्तु सुखिनो दीर्घदर्शिनः ॥ १४.१५.१४ ॥
सर्व ब्राह्मण ब्रह्मज्ञानी, सर्वत्र स्थिर, सुरकुत्या व पांढऱ्या केसांविना, सुखी व दूरदर्शी होते.
14.15.15
इच्छा न जायतेऽन्यत्र वर्णेषु न च सङ्करः ।
मनुष्याणां महाराज मर्यादा सुव्यवस्थिता ॥ १४.१५.१५ ॥
हे महाराज, माणसांमध्ये वर्णांबाहेरची इच्छा उत्पन्न होत नसे, वर्णसंकरही नव्हता; मर्यादा सुव्यवस्थित होती.
14.15.16
तस्मिञ्शासति राजेन्द्रे मृगव्यालसरीसृपाः ।
अन्योन्यमपि चान्येषु न बाधन्ते कदाचन ॥ १४.१५.१६ ॥
त्या राजेंद्राच्या शासनकाळात हरिण, हिंस्र प्राणी व सरपटणारे प्राणी एकमेकांना किंवा इतरांनाही कधी त्रास देत नसत.
14.15.17
गावः सुक्षीरभूयिष्ठाः सुस्ववालमुखोदराः ।
अपीडिताः कर्षकाद्यैर्हृतव्याधिकवत्सकाः ॥ १४.१५.१७ ॥
गायी उत्तम दुधाने भरलेल्या, सुंदर मुखे व पोटे असलेल्या, शेतकऱ्यांसारख्यांकडून पीडित न होणाऱ्या, रोग व वासरांच्या हानीपासून मुक्त होत्या.
14.15.18
अवन्ध्यकाला मनुजाः पुरुषार्थेषु च क्रमात् ।
विषयेष्वनिषिद्धेषु वेदशास्त्रेषु चोद्यताः ॥ १४.१५.१८ ॥
माणसे आपला काळ वाया घालवीत नसत; क्रमाने पुरुषार्थांत, निषिद्ध नसलेल्या विषयांत, वेद व शास्त्रांत ते तत्पर असत.
14.15.19
सुवृत्ता वृषभाः पुष्टा रसनाभाः सुखोदयाः ॥ १४.१५.१९ ॥
सुडौल, धष्टपुष्ट आणि गोड चवीचे बैल सुखदायक रूपाने उदयास आले.
14.15.20
अतीव मधुरः शब्दः स्पर्शश्चातिसुखं रसम् ।
करूपं दृष्टिक्षमं रम्यं मनोज्ञं गन्धवद्बभौ ॥ १४.१५.२० ॥
शब्द अतिशय मधुर झाला, स्पर्श आणि रस अतिशय सुखद झाले; रूप नयनमनोहर, रमणीय, सुगंधी होऊन शोभू लागले.
14.15.21
धर्मार्थकामसंयुक्तं मोक्षाभ्युदयसाधनम् ।
प्रह्लादजननं पुण्यं सम्बभूवाथ मानसम् ॥ १४.१५.२१ ॥
धर्म, अर्थ, काम यांनी युक्त, मोक्ष आणि अभ्युदयाचे साधन, आनंद देणारे आणि पुण्यमय असे मानस तेव्हा निर्माण झाले.
14.15.22
स्थावरा बहुपुष्पाढ्याः फलच्छायावहास्तथा ।
सुस्पर्शा विषहीनाश्च सुपत्रत्वक्प्ररोहिणः ॥ १४.१५.२२ ॥
पुष्कळ फुलांनी भरलेले, फळे आणि छाया देणारे, सुखद स्पर्शाचे, विषरहित वृक्ष आणि सुंदर पाने व सालींनी फुटणारी रोपे उगवली.
14.15.23
मनोनुकूलाः सर्वेषां चेष्टाभूतापवर्जिताः ।
तथा बभूव राजर्षिस्तद्वृत्तमभवद्भुवि ॥ १४.१५.२३ ॥
सर्वांच्या मनाला अनुकूल आणि कष्ट-अडथळ्यांपासून मुक्त झाले; राजर्षीही तसाच झाला; पृथ्वीवर तेच वर्तन प्रकट झाले.
14.15.24
सर्वलक्षणसम्पन्नाः पाण्डवा धर्मचारिणः ।
ज्येष्ठानुवर्तिनः सर्वे बभूवुः प्रियदर्शनाः ॥ १४.१५.२४ ॥
सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त, धर्माचरण करणारे पांडव सर्व ज्येष्ठ बंधूंच्या अनुसरणात राहिले आणि दिसायला प्रिय झाले.
14.15.25
सिंहोरस्का जितक्रोधास्तेजोबलसमन्विताः ।
आजानुबाहवः सर्वे दानशीला जितेन्द्रियाः ॥ १४.१५.२५ ॥
ते सर्व सिंहासारखी छाती असलेले, क्रोध जिंकलेले, तेज आणि बलाने युक्त, गुडघ्यांपर्यंत लांब बाहू असलेले, दानशील आणि इंद्रियांवर विजय मिळवलेले होते.
14.15.26
तेषु शासत्सु धरणीमृतवः स्वगुणैर्बभुः ।
सुखोदयाय वर्तन्ते ग्रहास्तारागणैः सह ॥ १४.१५.२६ ॥
त्यांच्या राज्यकारभारात पृथ्वीचे ऋतू आपल्या गुणांनी शोभले; सुखोदयासाठी ग्रह तारागणांसह मार्गक्रमण करू लागले.
14.15.27
मही च सस्यबहुला सर्वरत्नगुणोदया ।
कामधुग्धेनुवद्भोगान्फलन्ति स्म सहस्रधा ॥ १४.१५.२७ ॥
पृथ्वी धान्याने समृद्ध होती, सर्व रत्ने आणि गुण उत्पन्न करीत होती; कामधेनूप्रमाणे भोग हजारपटीने फळत होते.
14.15.28
मन्वादिभिः कृताः पूर्वं मर्यादा मानवेषु याः ।
अनतिक्रम्य ताः सर्वाः कुलेषु समयानि च।
अन्वशासत राजानो धर्मपुत्रप्रियंकराः ॥ १४.१५.२८ ॥
मनू इत्यादींनी पूर्वी मानवांमध्ये स्थापलेल्या मर्यादा, कुलांचे नियम व समयाचार यांचे उल्लंघन न करता, धर्मपुत्राचे प्रिय करणारे राजे राज्य करीत होते.
14.15.29
महाकुलानि धर्मिष्ठा वर्धयन्तो विशेषतः ।
मनुप्रणीतया वृत्त्या तेऽन्वशासनसुन्धराम् ॥ १४.१५.२९ ॥
धर्मनिष्ठ ते विशेषतः महान कुळांची वृद्धी करीत, मनूने सांगितलेल्या आचारानुसार सुंदर पृथ्वीचे शासन करीत होते.
14.15.30
राजवृत्तिर्हि सा शश्वद्धर्मिष्ठाऽभून्महीतले ।
प्रायो लोकमतिस्तान राजवृत्तानुगामिनी ॥ १४.१५.३० ॥
ती राजवृत्ती पृथ्वीतलावर सदैव धर्मनिष्ठ होती; आणि बहुधा लोकांची बुद्धीही राजवृत्तीचे अनुसरण करणारी होती.
14.15.31
एवं भारतवर्षं स्वं राजा स्वर्गं सुरेन्द्रवत् ।
शशास जिष्णुना सार्धं गोत्रां गाण्डीवधन्वन ॥ १४.१५.३१ ॥
अशा प्रकारे राजा इंद्राप्रमाणे आपल्या भारतवर्षावर, स्वर्गासमान, विजयी अर्जुनासह राज्य करीत होता, गोत्रां…