महाभारत · अध्याय 14.16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.16.1
विजिते पाण्डवेयैस्तु प्रशान्ते च द्विजोत्तम ।
राष्ट्रे ते चत्रतुर्वीरौ वासुदेवधनंजयौ ॥ १४.१६.१ ॥
हे द्विजोत्तमा! पांडवांनी जिंकलेल्या आणि शांत झालेल्या तुझ्या राष्ट्रात ते दोन वीर — वासुदेव आणि धनंजय — होते.
14.16.2
विजिते पाण्डवै राजन्प्रशान्ते च विशाम्पतौ ।
राष्ट्रे बभूवतुर्हृष्टौ वासुदेवधनंजयौ ॥ १४.१६.२ ॥
हे राजा! पांडवांनी जिंकलेल्या आणि शांत झालेल्या प्रजापालक राजाच्या राष्ट्रात वासुदेव आणि धनंजय आनंदाने होते.
14.16.3
विजह्राते मुदा युक्तौ दिवि देवश्वराविव ।
तौ वनेषु विचित्रेषु पर्वतेषु ससानुषुः ॥ १४.१६.३ ॥
ते दोघे आनंदाने युक्त होऊन, स्वर्गात देवराजांप्रमाणे, विचित्र अरण्यांत आणि पर्वतांच्या उतारांवर विहार करीत.
14.16.4
तीर्थेषु चैव पुण्येषु पल्वलेषु नदीषु च ।
चंक्रम्यमाणौ संहृष्टावश्विनाविव नन्दने ॥ १४.१६.४ ॥
पवित्र तीर्थांत, पुण्य सरोवरांत आणि नद्यांत फिरत, अत्यंत आनंदित ते दोघे नंदनवनात अश्विनीकुमारांप्रमाणे होते.
14.16.5
इन्द्रप्रस्थे महात्मानौ रेमाते कृष्णपाण्डवौ ।
प्रविश्य तां सभां रम्यां विजह्राते च भारत ॥ १४.१६.५ ॥
हे भारता! इंद्रप्रस्थात महात्मा कृष्ण आणि पांडव रमले; त्या रमणीय सभेत प्रवेश करून ते विहार करीत.
14.16.6
तत्र युद्धकथाश्चित्राः परिक्लेशांश्च पार्थिव ।
कथायोगे कथायोगे कथयामासतुः सदा ॥ १४.१६.६ ॥
तेथे, हे पार्थिवा! युद्धाच्या विचित्र कथा आणि क्लेश, कथेच्या प्रसंगाप्रसंगी, ते नेहमी सांगत असत.
14.16.7
ऋषीणां देवतानां च वंशांस्तावाहतुः सदा ।
प्रीयमाणौ महात्मानौ पुराणावृषिसत्तमौ ॥ १४.१६.७ ॥
ते दोघे प्रसन्न होऊन नेहमी ऋषी व देवता यांचे वंश सांगत; ते महात्मे, पुराणपुरुष, श्रेष्ठ ऋषी होते.
14.16.8
मधुरास्तु कथाश्चित्राश्चित्रार्थपदनिश्चयाः ।
निश्चयज्ञः स पार्थाय कथयामास केशवः ॥ १४.१६.८ ॥
मधुर आणि विचित्र कथा, ज्यांचे अर्थ व पद निश्चित होते, निश्चय जाणणारा केशव पार्थाला सांगत असे.
14.16.9
पुत्रशोकाभिसंतप्तं ज्ञातीनां च सहस्रशः ।
कथाभिः शमयामास पार्तं शौरिर्जनार्दनः ॥ १४.१६.९ ॥
पुत्रशोकाने तप्त झालेल्या पार्थाला व हजारो ज्ञातींना शौरी जनार्दनाने कथांनी शांत केले.
14.16.10
स तमाश्वास्य विधिवद्विधानज्ञो महातपाः ।
अपहृत्यात्मनो भारं विशश्रामेव सात्वतः ॥ १४.१६.१० ॥
त्याला विधिपूर्वक आश्वासन देऊन, विधान जाणणारा महातपस्वी सात्वत जणू आपला भार उतरवून विसावला.
14.16.11
ततः कथान्ते गोविन्दो गुडाखेशमुवाच ह ।
सान्त्वयञ्श्लक्ष्णया वाचा हेतुयुक्तमिदं वचः ॥ १४.१६.११ ॥
मग कथेच्या शेवटी गोविंद गुडाकेशाला म्हणाला; मृदु वाणीने समजावत त्याने हे युक्तियुक्त वचन सांगितले.
14.16.12
विजितेयं धरा कृत्स्ना सव्यसाचिन्परंतप ।
त्वद्बाहुबलामाश्रित्य राज्ञा धर्मसुतेन ह ॥ १४.१६.१२ ॥
हे सव्यसाची, हे शत्रुतापका! तुझ्या बाहुबलावर विसंबून धर्मपुत्र राजाने ही संपूर्ण पृथ्वी जिंकली आहे.
14.16.13
असपत्नां महीं भुङ्क्ते धर्मराजो युधिष्ठिरः ।
भीमसेनानुभावेन यमयोश्च नरोत्तम ॥ १४.१६.१३ ॥
हे नरोत्तमा, धर्मराज युधिष्ठिर भीमसेनाच्या प्रभावाने आणि यमाच्या दोन पुत्रांच्या बळाने शत्रुरहित पृथ्वीचा उपभोग घेत आहेत.
14.16.14
धर्मेणि राज्ञा धर्मज्ञ प्राप्तं राज्यमकण्टकम् ।
धर्मेण निहतः सङ्ख्ये स च राजा सुयोधनः ॥ १४.१६.१४ ॥
हे धर्मज्ञा, धर्माने राजाला निष्कंटक राज्य मिळाले; आणि धर्मानेच युद्धात राजा सुयोधन मारला गेला.
14.16.15
अधर्मरुचयो लुब्धाः सदा चाप्रियवादिनः ।
धार्तराष्ट्रा दुरात्मानः सानुबन्धा निपातिताः ॥ १४.१६.१५ ॥
अधर्मात रुची असणारे, लोभी, नेहमी अप्रिय बोलणारे, दुरात्मे धृतराष्ट्राचे पुत्र आपल्या अनुयायांसह पाडले गेले.
14.16.16
प्रशान्तामखिलां पार्थ पृथिवीं पृथिवीपतिः ।
भुङ्क्ते धर्मसुतो राजा त्वया गुप्तः कुरूद्वह ॥ १४.१६.१६ ॥
हे पार्था, हे कुरुश्रेष्ठा, तुझ्याद्वारे संरक्षित धर्मपुत्र राजा ही संपूर्ण शांत पृथ्वी उपभोगत आहेत.
14.16.17
रमे चाहं त्वया सार्धमरण्येष्वपि पाण्डव ।
किमु यत्र जनोऽयं वै पृथा चामित्रकर्मन ॥ १४.१६.१७ ॥
हे पांडवा, तुझ्यासोबत मी अरण्यांतही आनंदी राहते; मग हे लोक आणि पृथा जिथे आहेत तिथे तर काय, हे शत्रुकर्मा!
14.16.18
यत्र धर्मसुतो राजा यत्र यत्र भीमो महाबलः ।
यत्र माद्रवतीपुत्रौ रतिस्तत्र परा मम ॥ १४.१६.१८ ॥
धर्मपुत्र राजा जिथे आहे, महाबली भीम जिथे जिथे आहे, मादीचे दोन पुत्र जिथे आहेत, तिथेच माझी परम प्रीती आहे.
14.16.19
तथैव स्वर्गलोकेषु सभोद्देशेषु कौरव ।
रमणीयेषु पुष्णेषु सहितस्य त्वयाऽनध ॥ १४.१६.१९ ॥
त्याचप्रमाणे स्वर्गलोकांत, सभास्थानांत, हे कौरवा, रमणीय व समृद्ध स्थानांत, तुझ्यासह असताना, हे निष्पाप.
14.16.20
कालो महांस्त्वतीतो मे शूरसूनुमपश्यतः ।
बलदेवं च कौरव्यं तथाऽन्यान्वृष्णिपुङ्गवान् ॥ १४.१६.२० ॥
शूराचा पुत्र (वसुदेव), बलराम, कौरव्य आणि वृष्णिवंशातील इतर श्रेष्ठ यांना न पाहता माझा बराच काळ निघून गेला आहे.
14.16.21
सोहं गन्तुमभीप्सामि पुरीं द्वारावतीं प्रति ।
रोचतां गमनं तुभ्यं ममापि पुरुषर्षभ ॥ १४.१६.२१ ॥
मी द्वारावती नगरीकडे जाण्याची इच्छा करतो. हे पुरुषश्रेष्ठा, तुला आणि मलाही हे गमन रुचो.
14.16.22
उक्तो बहुविधं राजा तत्रतत्र युधिष्ठिरः ।
सह भीष्मेण यद्युक्तमस्माभिः शोकर्शितः ॥ १४.१६.२२ ॥
शोकाने पीडित राजा युधिष्ठिराला भीष्मांसह आम्ही अनेक प्रकारे, ठिकठिकाणी जे योग्य होते ते सांगितले.
14.16.23
शिष्टो युधिष्टिरोऽस्माभिः शास्ता सन्नपि पाण्डवः ।
तेन तत्तु वचः सम्यग्गृहीतं सुमहात्मना ॥ १४.१६.२३ ॥
युधिष्ठिर पाण्डव शासक असूनही आम्ही त्याला उपदेश केला; त्या महात्म्याने ते वचन नीट स्वीकारले.
14.16.24
धर्मपुत्रे हि धर्मज्ञे कृतज्ञे सत्यवादिनि ।
सत्यं धर्मो मतिश्चाग्र्या स्थितिश्च सततं स्थिरा ॥ १४.१६.२४ ॥
धर्मपुत्रामध्ये, जो धर्मज्ञ, कृतज्ञ व सत्यवादी आहे, त्याच्यात सत्य, धर्म, श्रेष्ठ बुद्धी आणि सतत स्थिर स्थिती आहे.
14.16.25
तत्र गत्वा महात्मानं यदि ते रोचतेऽर्जुन ।
अस्मद्गमनसंयुक्तं वचो ब्रूहि जनाधिपम् ॥ १४.१६.२५ ॥
हे अर्जुना, तुला योग्य वाटल्यास तिथे जाऊन त्या महात्मा नराधिपाला आमच्या आगमनासंबंधीचा निरोप सांग.
14.16.26
न हि तस्याप्रियं कुर्यां प्राणत्योगेऽप्युपस्थिते ।
कुतो गन्तुं महाबाहो पुरीं द्वारावतीं प्रति ॥ १४.१६.२६ ॥
हे महाबाहो, प्राणावर संकट आले तरीही मी त्याचे अप्रिय करणार नाही; मग द्वारावती नगरीकडे जाण्यास कसे नकार देऊ?
14.16.27
सर्वं त्विदमहं पार्त त्वत्प्रीतिहितकाम्यया ।
ब्रवीमि सत्यं कौरव्य न मिथ्यैतत्कथञ्चन ॥ १४.१६.२७ ॥
हे पार्था, तुझे प्रेम आणि हित इच्छूनच मी हे सर्व सांगत आहे; हे कौरव्या, हे सत्य आहे, कोणत्याही प्रकारे असत्य नाही.
14.16.28
प्रयोजनं च निर्वृत्तमिह वासेन मेऽर्जुन ।
धार्तराष्ट्रो हतो राजा सबलः सपदानुगः ॥ १४.१६.२८ ॥
हे अर्जुना, येथे माझ्या वास्तव्याचा हेतू पूर्ण झाला आहे; धृतराष्ट्राचा पुत्र राजा सैन्यासह व पायदळ अनुचरांसह मारला गेला आहे.
14.16.29
पृथिवी च वशे तात धर्मपुत्रस्य धीमतः ।
स्थिता समुद्रवसना सशैलवनकानना ॥ १४.१६.२९ ॥
हे तात, बुद्धिमान धर्मपुत्राच्या ताब्यात पृथ्वी आहे; समुद्र हेच वस्त्र असलेली ही पृथ्वी पर्वत, वने व उपवनांसह त्याच्या अधिकारात आहे.
14.16.30
चिता रत्नैर्बहुविधैः कुरुराजस्य पाण्डव ।
धर्मेण राजा धर्मज्ञः पातु सर्वां वसुन्धराम् ॥ १४.१६.३० ॥
हे पांडवा, कुरुराजाचा खजिना अनेक प्रकारच्या रत्नांनी भरलेला आहे; धर्मज्ञ राजाने धर्माने संपूर्ण वसुंधरेचे रक्षण करावे.
14.16.31
उपास्यमानो मुनिभिः सिद्धैश्चापि महात्मभिः ।
स्तूयमानश्च सततं बन्दिभिर्भरतर्षभ ॥ १४.१६.३१ ॥
मुनी, सिद्ध आणि महात्म्यांकडून उपासित होत असताना, आणि बंदिजनांकडून सतत स्तुती होत असताना, हे भरतश्रेष्ठा.
14.16.32
तं मया सह गत्वाऽद्य राजानं कुरुवर्धनम् ।
आपृच्छ कुरुशार्दूल गमनं द्वारकां प्रति ॥ १४.१६.३२ ॥
आज माझ्यासह जाऊन कुरुवंशवर्धन त्या राजाची द्वारकेकडे जाण्यासाठी अनुमती माग, हे कुरुशार्दूला.
14.16.33
इदं शरीरं वसु यच्च मे गृहे ।
निवेदितं पार्थ सदा युधिष्ठिरे।
प्रियश्च मान्यश्च हि मे युधिष्ठिरः ।
सदा कुरूणामधिपो महामतिः ॥ १४.१६.३३ ॥
हे शरीर आणि माझ्या घरातील जे धन आहे, ते सदैव युधिष्ठिराला अर्पण केलेले आहे, हे पार्था. युधिष्ठिर मला प्रिय आणि मान्य आहे; तो सदैव कुरूंचा अधिपती आणि महामती आहे.
14.16.34
प्रयोजनं चापि निवासकारणे ।
न विद्यते मे त्वदृते नृपात्मज।
स्थिता हि पृथ्वी तव पार्थ शासने ।
गुरोः सुवृत्तस्य युधिष्ठिरस्य च ॥ १४.१६.३४ ॥
राजपुत्रा, तुझ्याशिवाय येथे राहण्याचे मला दुसरे कारण नाही. पार्था, पृथ्वी तुझ्या शासनात आणि ज्येष्ठ व सदाचारी युधिष्ठिराच्या शासनात स्थिर आहे.
14.16.35
इतीदमुक्तः स तदा महात्मना ।
जनार्दनेनामितविक्रमोऽर्जुनः।
तथेति दुःखादिव वाक्यमैरय-
ज्जनार्दनं सम्प्रतिपूज्य पार्थिव ॥ १४.१६.३५ ॥
महात्मा जनार्दनाने असे सांगितल्यावर, अमित पराक्रमी अर्जुनाने जणू दुःखानेच "तसेच होवो" असे म्हणून, जनार्दनाचा सन्मान करीत, हे राजा, ते शब्द उच्चारले.