મહાભારત · અધ્યાય 14.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.17.1
सभायां वसतोस्तत्र निहत्यारीन्महात्मनोः ।
केशवार्जुनयोः का नु कथा समभवद्द्विज ॥ १४.१७.१ ॥
હે દ્વિજ, ત્યાં સભામાં વસતા, શત્રુઓનો વધ કર્યા પછી મહાત્મા કેશવ અને અર્જુન વચ્ચે કઈ વાત બની?
14.17.2
कृष्णेन सहितः पार्थः स्वं राज्यं प्राप्य केवलम् ।
तस्यां सभायां दिव्यायां विजहार मुदा युतः ॥ १४.१७.२ ॥
કૃષ્ણ સાથેના પૃથાપુત્ર પાર્થે પોતાનું રાજ્ય સંપૂર્ણપણે મેળવીને તે દિવ્ય સભામાં આનંદથી વિહાર કર્યો.
14.17.3
तत्र कञ्चित्सभोद्देशं स्वर्गोद्देशसमं नृप ।
यदृच्छया तौ मुदितौ जग्मतुः स्वजनावृतौ ॥ १४.१७.३ ॥
ત્યાં સભાના એક ભાગ તરફ — સ્વર્ગના એક ભાગ સમાન તે સ્થળે — હે નૃપ, તે બંને આનંદથી, પોતાના સ્વજનોથી ઘેરાયેલા, ઇચ્છા મુજબ ગયા.
14.17.4
ततः प्रतीतः कृष्णेन सहितः पाण्डवोऽर्जुनः ।
निरीक्ष्य तां सभां रम्यामिदं वचनमब्रवीत् ॥ १४.१७.४ ॥
પછી કૃષ્ણ સાથે પ્રસન્ન થયેલા પાંડુપુત્ર અર્જુને તે રમણીય સભાને જોઈને આ વચન કહ્યું.
14.17.5
विदितं मे महाबाहो सङ्ग्रामे समुपस्थिते ।
महात्म्यं देवकीपुत्र तच्च ते रूपमैश्वरम् ॥ १४.१७.५ ॥
હે મહાબાહો, યુદ્ધ નજીક આવ્યું ત્યારે મને તમારું માહાત્મ્ય જાણવા મળ્યું; હે દેવકીપુત્ર, તમારું તે ઐશ્વર્યમય રૂપ પણ.
14.17.6
यत्तु तद्भवता प्रोक्तं पुरा केशव सौहृदात् ।
तत्सर्वं पुरुषव्याघ्र नष्टं मे व्यग्रचेतसः ॥ १४.१७.६ ॥
હે કેશવ, પૂર્વે મૈત્રીથી તમે જે કહ્યું હતું તે બધું, હે પુરુષવ્યાઘ્ર, વ્યાકુળ ચિત્ત એવા મારા મનમાંથી નષ્ટ થયું.
14.17.7
मम कौतूहलं त्वस्ति तेष्वर्थेषु पुनः पुनः ।
भवांस्तु द्वारकां गन्ता नचिरादिव माधव ॥ १४.१७.७ ॥
તે વિષયો વિશે મને વારંવાર જિજ્ઞાસા છે. પરંતુ હે માધવ, આપ તો ટૂંક સમયમાં દ્વારકા જવાના છો.
14.17.8
एवमुक्तस्तु तं कृष्णः फाल्गुनं प्रत्यभाषत ।
परिष्वज्य महातेजा वचनं वदतांवरः ॥ १४.१७.८ ॥
આમ કહેવાતાં મહાતેજસ્વી, વક્તાઓમાં શ્રેષ્ઠ કૃષ્ણે ફાલ્ગુનને આલિંગન આપીને ઉત્તર આપ્યો.
14.17.9
श्रावितस्त्वं मया गुह्यं ज्ञापितश्च सनातनम् ।
धर्मं स्वरूपिणं पार्त सर्वलोकांश्च शाश्वतान् ॥ १४.१७.९ ॥
હે પાર્થ, મેં તને ગુહ્ય સંભળાવ્યું, સનાતન ધર્મને તેના સ્વરૂપમાં જણાવ્યો, અને શાશ્વત લોકોનું પણ જ્ઞાન કરાવ્યું.
14.17.10
अबुद्ध्या यन्न गृह्णीतास्तन्मे सुमहदप्रियम् ।
न च साऽद्य पुनर्भूयः स्मृतिर्मे सम्भविष्यति ॥ १४.१७.१० ॥
અબુદ્ધિથી જે તેં ગ્રહણ ન કર્યું, તે મને અત્યંત અપ્રિય છે. અને આજે એ સ્મૃતિ મને ફરીથી નહીં આવે.
14.17.11
नूनमश्रद्दधानोऽसि दुर्मेधा ह्यसि पाण्डव ।
न च शक्यं पुनर्वक्तुमशेषेण धनंजय ॥ १४.१७.११ ॥
ખરેખર તું શ્રદ્ધાહીન છે, હે પાંડવ, તું મંદબુદ્ધિ છે. હે ધનંજય, તે ફરીથી સંપૂર્ણપણે કહેવું શક્ય નથી.
14.17.12
स हि धर्मः सुपर्याप्तो ब्रह्मणः पदवेदने ।
न शक्यं तन्मया भूयस्तथा वक्तुमशेषतः ॥ १४.१७.१२ ॥
તે ધર્મ બ્રહ્મપદના જ્ઞાનમાં સંપૂર્ણપણે પર્યાપ્ત છે. તે મારાથી ફરીથી એ જ રીતે સંપૂર્ણ કહેવું શક્ય નથી.
14.17.13
परं हि ब्रह्म कथितं योगयुक्तेन तन्मया ।
इतिहासं तु वक्ष्यामि तस्मिन्नर्थे पुरातनम् ॥ १४.१७.१३ ॥
યોગયુક્ત એવા મેં પરબ્રહ્મનું વર્ણન પહેલેથી કર્યું છે. હવે તે વિષય પરની એક પ્રાચીન ઇતિહાસ-કથા કહું છું.
14.17.14
यथा तां बुद्धिमास्थाय गतिमग्र्यां गमिष्यसि ।
शृणु धर्मभृतांश्रेष्ठ गदतः सर्वमेव मे ॥ १४.१७.१४ ॥
તે બુદ્ધિ અપનાવીને તું શ્રેષ્ઠ ગતિ પામીશ. ધર્મધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, હું કહું છું તે બધું સાંભળ.
14.17.15
आगच्छद्ब्राह्मणः कश्चित्स्वर्गलोकादरिंदम ।
ब्रह्मलोकाच्च दुर्धर्षः सोस्माभिः पूजितोऽभवत् ॥ १४.१७.१५ ॥
હે શત્રુદમન, સ્વર્ગલોકથી એક બ્રાહ્મણ આવ્યા. બ્રહ્મલોકમાં પણ અજેય એવા તેમનો અમે સત્કાર કર્યો.
14.17.16
अस्माभिः परिपृष्ठश्च यदाह भरतर्षभ ।
दिव्येन विधिना पार्थ तच्छृणुष्वाविचारयन् ॥ १४.१७.१६ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, અમારા પૂછવા પર તેણે જે કહ્યું, હે પાર્થ, તે દિવ્ય રીતે શંકા વગર સાંભળ.
14.17.17
मोक्षधर्मं समाश्रित्य कृष्ण यन्माऽनुपृच्छसि ।
भूतानामनुकम्पार्थं मन्मोहच्छेदनं विभो ॥ १४.१७.१७ ॥
હે કૃષ્ણ, મોક્ષધર્મનો આશ્રય લઈને તું મને જે પૂછે છે, હે વિભુ, પ્રાણીઓ પરની કરુણાથી અને મારા મોહનું છેદન કરવા માટે.
14.17.18
तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि यथावन्मधुसूदन ।
शृणुष्वावहितो भूत्वा गदतो मम माधव ॥ १४.१७.१८ ॥
હે મધુસૂદન, તે હું તને યથાવત્ કહીશ. હે માધવ, સાવધાન થઈને હું કહું છું તે સાંભળ.
14.17.19
कश्चिद्विप्रस्तपोयुक्तः काश्यपो धर्मवित्तमः ।
आससाद द्विजं कंचिद्धर्माणामागतागमम् ॥ १४.१७.१९ ॥
તપથી યુક્ત, ધર્મને સૌથી વધુ જાણનારા કાશ્યપ, ધર્મોનું આગમન અને ગમન જાણનારા એક દ્વિજ પાસે પહોંચ્યા.
14.17.20
गतागमं सुबहुशो ज्ञानविज्ञानपारगम् ।
लोकतत्त्वार्थकुशलं ज्ञातरं सुखदुःखयोः ॥ १४.१७.२० ॥
ઘણી વાર આગમન-ગમન જાણનાર, જ્ઞાન-વિજ્ઞાનના પારગામી, લોકતત્ત્વના અર્થમાં કુશળ, સુખ-દુઃખને જાણનાર.
14.17.21
जातिस्मरणतत्त्वज्ञं कोविदं पापपुण्ययोः ।
द्रष्टारमुच्चनीचानां कर्मभिर्देहिनां गतिम् ॥ १४.१७.२१ ॥
પૂર્વજન્મસ્મરણનું તત્ત્વ જાણનાર, પાપ-પુણ્યમાં નિપુણ, કર્મોથી દેહધારીઓની ઉચ્ચ-નીચ ગતિ જોનાર.
14.17.22
चरन्तं मुक्तवत्सिद्धं प्रशान्तं संयतेन्द्रियम् ।
दीप्यमानं श्रिया ब्राह्मया क्रममाणं च सर्वशः ॥ १४.१७.२२ ॥
મુક્ત જેવા વિચરણ કરનાર, સિદ્ધ, અત્યંત શાંત, ઇન્દ્રિયોને સંયમિત કરનાર, બ્રાહ્મી શોભાથી પ્રકાશતા, સર્વત્ર વિચરનાર.
14.17.23
अन्तर्धानगतिज्ञं च श्रुत्वा तत्त्वेन काश्यपः ।
तथैवान्तर्हितैः सिद्धैर्यान्तं चक्रधरैः सह ॥ १४.१७.२३ ॥
અંતર્ધાનની ગતિ જાણનાર એવું કાશ્યપે ખરેખર સાંભળ્યું હતું; તેમ જ અદૃશ્ય સિદ્ધો અને ચક્રધારીઓ સાથે જતા.
14.17.24
सम्भाषमाणमेकान्ते समासीनं च तैः सह ।
यदृच्छया च गच्छन्तमसक्तं पवनं यथा ॥ १४.१७.२४ ॥
તેમની સાથે એકાંતમાં બેસીને વાતચીત કરનાર, ઇચ્છા મુજબ જનાર, પવનની જેમ અનાસક્ત.
14.17.25
तं समासाद्य मेधावी स तदा द्विजसत्तमः ।
चरणौ धर्मकामो वै स तस्य सुसमाहितः।
प्रतिपदे यथान्यायं भक्त्या परमया युतः ॥ १४.१७.२५ ॥
તે ગુરુ પાસે પહોંચીને, બુદ્ધિમાન, દ્વિજશ્રેષ્ઠ, ધર્મની કામના કરનાર તેઓ, એકાગ્ર ચિત્તે, વિધિ અનુસાર પરમ ભક્તિથી તેમના ચરણોની સેવા કરવા લાગ્યા.
14.17.26
विस्मितश्चाद्भुतं दृष्ट्वा काश्यपस्तं द्विजोत्तमम् ।
परिचारेण महता गुरुं तं पर्यतोषयत् ॥ १४.१७.२६ ॥
તે અદ્ભુત જોઈને વિસ્મિત થયેલા કાશ્યપે તે દ્વિજોત્તમ ગુરુને મહાન સેવાથી પૂર્ણપણે પ્રસન્ન કર્યા.
14.17.27
उपपन्नं च तत्सर्वं श्रुतचारित्रसंयुतम् ।
भौमेनातोषयच्चैनं गुरुवृत्तिं समास्थितः ॥ १४.१७.२७ ॥
શ્રુત અને ચારિત્ર્યથી યુક્ત તે સર્વ યોગ્ય હતું; ગુરુવૃત્તિ અપનાવીને ભૌમે તેને પ્રસન્ન કર્યો.
14.17.28
तस्मै तुष्टः स शिष्याय यत्प्रसन्नोऽब्रवीद्गुरुः ।
सिद्धिं परामभिप्रेक्ष्य शृणु मत्तो जनार्दन ॥ १४.१७.२८ ॥
તે શિષ્ય પર સંતુષ્ટ થયેલા પ્રસન્ન ગુરુએ કહ્યું: પરમ સિદ્ધિને ધ્યાનમાં રાખીને, હે જનાર્દન, મારી પાસેથી સાંભળો.
14.17.29
विविधैः कर्मभिस्तात पुण्ययोगैश्च केवलैः ।
गच्छन्तीह गतिं मर्त्या देवलोके च वा स्थितिम् ॥ १४.१७.२९ ॥
હે તાત, વિવિધ કર્મો અને કેવળ પુણ્યયોગોથી મર્ત્યો અહીં ગતિ પામે છે, અથવા દેવલોકમાં સ્થિતિ પામે છે.
14.17.30
न क्वचित्सुखमत्यन्तं न क्वचिच्छाश्वती स्थितिः ।
स्थानाच्च महतो भ्रंशो दुःखलब्दात्पुनः पुनः ॥ १४.१७.३० ॥
ક્યાંય અત્યંત સુખ નથી, ક્યાંય શાશ્વત સ્થિતિ નથી. મહાન સ્થાનથી પતન થાય છે, અને દુઃખથી મેળવેલા સ્થાનથી ફરી ફરી પતન થાય છે.
14.17.31
अशुभा गतयः प्राप्ताः कष्टा मे पापसेवनात् ।
काममन्युपरीतेन तृष्णया मोहितेन च ॥ १४.१७.३१ ॥
પાપાચરણને કારણે મેં અશુભ ગતિઓ અને દુઃખદ સ્થિતિઓ પ્રાપ્ત કરી; કામ અને ક્રોધથી ઘેરાઈને, તૃષ્ણાથી મોહિત થઈને.
14.17.32
पुनः पुनश्च मरणं जन्म चैव पुनः पुनः ।
आहारा विविधा भुक्ताःपीता नानाविधाःस्तनाः ॥ १४.१७.३२ ॥
ફરી ફરી મૃત્યુ અને ફરી ફરી જન્મ થયો; અનેક પ્રકારનો આહાર ખાધો, અનેક પ્રકારનું સ્તનપાન કર્યું.
14.17.33
मातरो विविधा दृष्टाः पितरश्च पृथग्विधाः ।
सुखानि च विचित्राणि दुःखानि च मयाऽनघ ॥ १४.१७.३३ ॥
અનેક પ્રકારની માતાઓ અને જુદા જુદા પ્રકારના પિતાઓ મેં જોયા; હે નિષ્પાપ, વિચિત્ર સુખો અને દુઃખો પણ મેં અનુભવ્યાં.
14.17.34
प्रियैर्विवासो बहुशः संवासश्चाप्रियैः सह ।
धननाशश्च सम्प्राप्तो लब्ध्वा दुःखेन तद्धनम् ॥ १४.१७.३४ ॥
પ્રિયજનોથી ઘણી વાર વિયોગ થયો અને અપ્રિય જનો સાથે સહવાસ થયો; દુઃખથી મેળવેલું તે ધન પણ નાશ પામ્યું.
14.17.35
अवमानाः सुकष्टाश्च परतः स्वजनात्तथा ।
शारीरा मानसा वाऽपि वेदना भृशदारुणाः ॥ १४.१७.३५ ॥
બીજાઓ તરફથી અને પોતાના સ્વજનો તરફથી થયેલાં અપમાનો અત્યંત દુઃખદાયક હતાં; શારીરિક કે માનસિક વેદનાઓ પણ અતિ ભયંકર હતી.
14.17.36
प्राप्ता विमाननाश्चोग्रा वधबन्धाश्च दारुणाः ।
पतनं निरये चैव यातनाश्च यमक्षये ॥ १४.१७.३६ ॥
ઉગ્ર અપમાનો, ક્રૂર વધ અને બંધનો મેં પ્રાપ્ત કર્યા; નરકમાં પતન અને યમલોકમાં યાતનાઓ પણ મને મળી.
14.17.37
जरारोगाश्च सततं व्यसनानि च भूरिशः ।
लोकेऽस्मिन्ननुभूतानि द्वन्द्वजानि भृशं मया ॥ १४.१७.३७ ॥
ઘડપણ, રોગો અને અનેક સંકટો સતત આ લોકમાં મેં ઘણાં ભોગવ્યાં છે; તે દ્વંદ્વોથી જન્મેલાં છે.
14.17.38
ततः कदाचिन्निर्वेदान्निकारान्निकृतेन च ।
लोकतन्त्रं परित्यक्तं दुःखार्तेन भृशं मया ॥ १४.१७.३८ ॥
ત્યારબાદ કોઈ સમયે વૈરાગ્યથી, અપમાનથી અને ઘવાઈને, દુઃખથી અત્યંત પીડિત થઈ મેં લોકવ્યવહાર છોડ્યો.
14.17.39
लोकेऽस्मिन्ननुभूयाहमिमं मार्गमनुष्ठितः ।
ततः सिद्धिरियं प्राप्ता प्रसादादात्मनो मया।
नाहं पुनरिहागन्ता लोकानालोकयाम्यहम् ॥ १४.१७.३९ ॥
આ લોકમાં અનુભવીને મેં આ માર્ગ અપનાવ્યો; પછી પોતાની જ કૃપાથી મને આ સિદ્ધિ મળી. હું ફરી અહીં આવીશ નહીં; હું લોકોને જોઈ રહ્યો છું.
14.17.40
आसिद्धेराप्रजासर्गादात्मनोपि गतीः शुभाः ।
उपलब्धा द्विजश्रेष्ठ तथेयं सिद्धिरुत्तमा ॥ १४.१७.४० ॥
સિદ્ધિ સુધી અને પ્રજા-સર્જન સુધી, પોતાના જ આત્માથી શુભ ગતિઓ પણ મેં પ્રાપ્ત કરી. હે દ્વિજશ્રેષ્ઠ, એ રીતે આ ઉત્તમ સિદ્ધિ પણ મળી.
14.17.41
इतः परं गमिष्यामि ततः परतरं पुनः ।
ब्रह्मणः पदमव्यक्तं मा तेऽभूतत्र संशयः ॥ १४.१७.४१ ॥
અહીંથી હું આગળ જઈશ; પછી તેનાથી પણ પરે, બ્રહ્મના અવ્યક્ત પદ તરફ. તેમાં તને સંશય ન હો.
14.17.42
नाहं पुनरिहागन्ता मर्त्यलोकं परन्तप ।
प्रीतोस्मि ते महाप्राज्ञ ब्रूहि किं करवाणि ते ॥ १४.१७.४२ ॥
હે શત્રુઓને તપાવનાર, હું ફરી આ મર્ત્યલોકમાં આવીશ નહીં. હે મહાપ્રાજ્ઞ, હું તારા પર પ્રસન્ન છું; કહે, તારા માટે હું શું કરું?
14.17.43
यदीप्सुरुपपन्नस्त्वं तस्य कालोऽयमागतः ।
अभिजाने च तदहं यदर्थं मामुपागतः ॥ १४.१७.४३ ॥
જો તું તે મેળવવાની ઇચ્છાથી આવ્યો છે, તો તેનો સમય હવે આવી ગયો છે. જે હેતુથી તું મારી પાસે આવ્યો છે તે હું જાણું છું.
14.17.44
अचिरात्तु गमिष्यामि येनाहं त्वामचूचुदम् ।
भृशं प्रीतोस्मि भवतश्चारित्रेण विचक्षण ॥ १४.१७.४४ ॥
ટૂંક સમયમાં હું ચાલ્યો જઈશ; મેં તને ઉપદેશ આપ્યો છે. હે વિચક્ષણ, તારા આચરણથી હું ખૂબ પ્રસન્ન છું.
14.17.45
परिपृच्छ यावद्भवतो भाषे यद्यत्तवेप्सितम् ॥ १४.१७.४५ ॥
તને જે જોઈએ તે બધું પૂછ; તને જે ઇષ્ટ છે તે હું કહીશ.
14.17.46
बहुमन्ये च ते बुद्धिं भृशं सम्पूजयामि च ।
येनाहं भवता बुद्धो मेधावी ह्यसि काश्यप ॥ १४.१७.४६ ॥
તારી બુદ્ધિને હું ખૂબ માન આપું છું અને અત્યંત સન્માન કરું છું; કારણ કે હે કાશ્યપ, તેં મને જગાડ્યો છે; તું ખરેખર મેધાવી છે.