มหาภารตะ · อัธยายะ 14.17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.17.1
सभायां वसतोस्तत्र निहत्यारीन्महात्मनोः ।
केशवार्जुनयोः का नु कथा समभवद्द्विज ॥ १४.१७.१ ॥
ฤๅษีผู้เกิดสองครั้ง ระหว่างท่านเกศวะผู้มีจิตใจสูงส่งกับอรชุน ผู้พำนักอยู่ในท้องพระโรงแห่งนั้นหลังจากสังหารศัตรูแล้ว เรื่องราวอะไรได้เกิดขึ้นหนอ
14.17.2
कृष्णेन सहितः पार्थः स्वं राज्यं प्राप्य केवलम् ।
तस्यां सभायां दिव्यायां विजहार मुदा युतः ॥ १४.१७.२ ॥
ปารถะ บุตรของปฤถา ร่วมกับพระกฤษณะ ได้รับราชอาณาจักรของตนโดยสมบูรณ์แล้ว จึงอยู่ด้วยความยินดีในท้องพระโรงทิพย์นั้น
14.17.3
तत्र कञ्चित्सभोद्देशं स्वर्गोद्देशसमं नृप ।
यदृच्छया तौ मुदितौ जग्मतुः स्वजनावृतौ ॥ १४.१७.३ ॥
ที่นั่น ท่านมหาราชเอ๋ย ในส่วนหนึ่งของท้องพระโรงซึ่งเสมอด้วยส่วนหนึ่งของสวรรค์ ทั้งสองไปตามใจปรารถนา ด้วยความยินดี มีญาติพี่น้องล้อมรอบ
14.17.4
ततः प्रतीतः कृष्णेन सहितः पाण्डवोऽर्जुनः ।
निरीक्ष्य तां सभां रम्यामिदं वचनमब्रवीत् ॥ १४.१७.४ ॥
ครั้นแล้ว อรชุนผู้เป็นปาณฑพ มีความปีติยินดี ร่วมกับพระกฤษณะ เมื่อได้มองท้องพระโรงอันงดงามนั้นแล้ว จึงกล่าวถ้อยคำเหล่านี้
14.17.5
विदितं मे महाबाहो सङ्ग्रामे समुपस्थिते ।
महात्म्यं देवकीपुत्र तच्च ते रूपमैश्वरम् ॥ १४.१७.५ ॥
ข้าแต่ผู้มีแขนทรงพลัง เมื่อการสงครามใกล้เข้ามา ความยิ่งใหญ่ของพระองค์ได้ปรากฏแก่ข้าพระองค์ ข้าแต่พระโอรสของเทวกี และรูปอันเป็นอิศวรภาพของพระองค์ก็เช่นกัน
14.17.6
यत्तु तद्भवता प्रोक्तं पुरा केशव सौहृदात् ।
तत्सर्वं पुरुषव्याघ्र नष्टं मे व्यग्रचेतसः ॥ १४.१७.६ ॥
ข้าแต่เกศวะ ผู้ประเสริฐในหมู่มนุษย์ ถ้อยคำทั้งหมดที่พระองค์เคยตรัสแก่ข้าพระองค์ในกาลก่อน ด้วยมิตรภาพ ได้หายไปจากใจของข้าพระองค์ซึ่งกำลังวุ่นวาย
14.17.7
मम कौतूहलं त्वस्ति तेष्वर्थेषु पुनः पुनः ।
भवांस्तु द्वारकां गन्ता नचिरादिव माधव ॥ १४.१७.७ ॥
ข้าพระองค์ยังคงสงสัยในเรื่องเหล่านั้นซ้ำแล้วซ้ำเล่า แต่พระองค์ คือมาธวะ จะเสด็จไปยังทวารกาในไม่ช้า
14.17.8
एवमुक्तस्तु तं कृष्णः फाल्गुनं प्रत्यभाषत ।
परिष्वज्य महातेजा वचनं वदतांवरः ॥ १४.१७.८ ॥
เมื่อถูกกล่าวเช่นนั้น พระกฤษณะผู้มีรัศมีอันยิ่งใหญ่ ผู้ประเสริฐที่สุดในการตรัส จึงโอบกอดฟาลคุนะ แล้วตรัสตอบ
14.17.9
श्रावितस्त्वं मया गुह्यं ज्ञापितश्च सनातनम् ।
धर्मं स्वरूपिणं पार्त सर्वलोकांश्च शाश्वतान् ॥ १४.१७.९ ॥
ข้าแต่ปารถะ เราได้ให้เจ้าได้ฟังความลับ และทำให้เจ้ารู้จักธรรมอันนิรันดร์ในรูปแท้จริง พร้อมทั้งโลกทั้งหลายอันคงอยู่ชั่วนิรันดร์
14.17.10
अबुद्ध्या यन्न गृह्णीतास्तन्मे सुमहदप्रियम् ।
न च साऽद्य पुनर्भूयः स्मृतिर्मे सम्भविष्यति ॥ १४.१७.१० ॥
สิ่งที่เจ้าไม่เข้าใจเพราะขาดปัญญานั้น เป็นสิ่งที่ทำให้เรามีความไม่พอใจอย่างยิ่ง และความจำนั้นจะไม่กลับมาในตัวเราอีกในวันนี้
14.17.11
नूनमश्रद्दधानोऽसि दुर्मेधा ह्यसि पाण्डव ।
न च शक्यं पुनर्वक्तुमशेषेण धनंजय ॥ १४.१७.११ ॥
แน่นอนว่าเจ้าขาดความเชื่อ ข้าแต่ปาณฑพ และเจ้ามีปัญญาทื่อ ข้าแต่ธนัญชัย ไม่อาจกล่าวซ้ำให้ครบถ้วนได้อีก
14.17.12
स हि धर्मः सुपर्याप्तो ब्रह्मणः पदवेदने ।
न शक्यं तन्मया भूयस्तथा वक्तुमशेषतः ॥ १४.१७.१२ ॥
ธรรมนั้นเพียงพอโดยสมบูรณ์สำหรับการรู้สภาวะของพรหมัน เราไม่อาจกล่าวธรรมนั้นซ้ำอีกในแบบเดียวกันให้ครบถ้วนได้
14.17.13
परं हि ब्रह्म कथितं योगयुक्तेन तन्मया ।
इतिहासं तु वक्ष्यामि तस्मिन्नर्थे पुरातनम् ॥ १४.१७.१३ ॥
เพราะเราได้ประกาศพรหมันสูงสุดแล้ว ขณะที่เรามีโยคะเป็นหนึ่งเดียว บัดนี้เราจะเล่าตำนานโบราณเกี่ยวกับเรื่องนี้
14.17.14
यथा तां बुद्धिमास्थाय गतिमग्र्यां गमिष्यसि ।
शृणु धर्मभृतांश्रेष्ठ गदतः सर्वमेव मे ॥ १४.१७.१४ ॥
เมื่อเจ้ายึดถือปัญญานั้น เจ้าจะบรรลุคติอันสูงสุด ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในผู้ทรงธรรม จงฟังทุกสิ่งที่เรากำลังบอกเจ้า
14.17.15
आगच्छद्ब्राह्मणः कश्चित्स्वर्गलोकादरिंदम ।
ब्रह्मलोकाच्च दुर्धर्षः सोस्माभिः पूजितोऽभवत् ॥ १४.१७.१५ ॥
ข้าแต่ผู้ปราบศัตรู มีพราหมณ์ผู้หนึ่งมาจากสวรรคโลก เขาไม่อาจถูกต่อต้านได้แม้จากพรหมโลก และพวกเราได้ให้เกียรติแก่เขา
14.17.16
अस्माभिः परिपृष्ठश्च यदाह भरतर्षभ ।
दिव्येन विधिना पार्थ तच्छृणुष्वाविचारयन् ॥ १४.१७.१६ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐแห่งภรตะ สิ่งที่เขากล่าวเมื่อพวกเราซักถาม ข้าแต่พระโอรสของปฤถา จงฟังด้วยวิธีอันเป็นทิพย์นั้น โดยไม่ต้องสงสัย
14.17.17
मोक्षधर्मं समाश्रित्य कृष्ण यन्माऽनुपृच्छसि ।
भूतानामनुकम्पार्थं मन्मोहच्छेदनं विभो ॥ १४.१७.१७ ॥
กฤษณะ สิ่งที่ท่านถามเรา โดยอาศัยโมกษธรรม เพื่อความเอ็นดูต่อสรรพสัตว์ และเพื่อตัดความหลงของเรา ข้าแต่ผู้ยิ่งใหญ่
14.17.18
तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि यथावन्मधुसूदन ।
शृणुष्वावहितो भूत्वा गदतो मम माधव ॥ १४.१७.१८ ॥
ข้าแต่มธุสูทนะ เราจะอธิบายเรื่องนั้นแก่พระองค์ตามที่เป็นจริงทุกประการ ข้าแต่มาธวะ จงฟังสิ่งที่เรากำลังกล่าวด้วยใจตั้งมั่น
14.17.19
कश्चिद्विप्रस्तपोयुक्तः काश्यपो धर्मवित्तमः ।
आससाद द्विजं कंचिद्धर्माणामागतागमम् ॥ १४.१७.१९ ॥
กาศยปะผู้หนึ่ง ผู้ประกอบด้วยตบะและรู้ธรรมยิ่งกว่าผู้ใด ได้เข้าไปหาพราหมณ์ผู้หนึ่ง ซึ่งรู้การมาและการไปของธรรมทั้งหลาย
14.17.20
गतागमं सुबहुशो ज्ञानविज्ञानपारगम् ।
लोकतत्त्वार्थकुशलं ज्ञातरं सुखदुःखयोः ॥ १४.१७.२० ॥
ผู้รู้การมาและการไปมาหลายครั้ง ผู้ถึงฝั่งแห่งญาณและวิชชา ชำนาญในความหมายที่แท้จริงของสภาวะแห่งโลก และเป็นผู้รู้สุขและทุกข์
14.17.21
जातिस्मरणतत्त्वज्ञं कोविदं पापपुण्ययोः ।
द्रष्टारमुच्चनीचानां कर्मभिर्देहिनां गतिम् ॥ १४.१७.२१ ॥
ผู้รู้ความจริงแห่งการระลึกชาติปางก่อน ผู้ชำนาญในบาปและบุญ ผู้เห็นคติอันสูงและต่ำของสัตว์มีร่างทั้งหลายตามกรรมของตน
14.17.22
चरन्तं मुक्तवत्सिद्धं प्रशान्तं संयतेन्द्रियम् ।
दीप्यमानं श्रिया ब्राह्मया क्रममाणं च सर्वशः ॥ १४.१७.२२ ॥
ท่านท่องไปดุจผู้หลุดพ้นแล้ว เป็นสิทธบุคคลผู้สงบยิ่ง สำรวมอินทรีย์ รุ่งเรืองด้วยสิริแห่งพรหม และก้าวไปทุกแห่งหน
14.17.23
अन्तर्धानगतिज्ञं च श्रुत्वा तत्त्वेन काश्यपः ।
तथैवान्तर्हितैः सिद्धैर्यान्तं चक्रधरैः सह ॥ १४.१७.२३ ॥
กาศยปได้ฟังมาโดยแท้จริงว่า ท่านรู้วิถีแห่งการอันตรธาน และยังไปพร้อมกับเหล่าสิทธะที่มองไม่เห็นและผู้ทรงจักร
14.17.24
सम्भाषमाणमेकान्ते समासीनं च तैः सह ।
यदृच्छया च गच्छन्तमसक्तं पवनं यथा ॥ १४.१७.२४ ॥
ท่านสนทนาอยู่ในที่สงัด นั่งอยู่กับเหล่านั้น ไปตามปรารถนา ไม่ยึดติดดุจลม
14.17.25
तं समासाद्य मेधावी स तदा द्विजसत्तमः ।
चरणौ धर्मकामो वै स तस्य सुसमाहितः।
प्रतिपदे यथान्यायं भक्त्या परमया युतः ॥ १४.१७.२५ ॥
ครั้นเข้าไปหาท่านแล้ว ฤๅษีผู้มีปัญญาผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาผู้เกิดสองครั้ง ผู้ใคร่ธรรม ได้ปรนนิบัติที่พระบาทของท่านด้วยใจตั้งมั่น ตามระเบียบอย่างถูกต้อง ประกอบด้วยภักดีอันยิ่งใหญ่
14.17.26
विस्मितश्चाद्भुतं दृष्ट्वा काश्यपस्तं द्विजोत्तमम् ।
परिचारेण महता गुरुं तं पर्यतोषयत् ॥ १४.१७.२६ ॥
กาศยปผู้อัศจรรย์ใจเห็นปาฏิหาริย์นั้นแล้ว ได้ทำให้คุรุผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาผู้เกิดสองครั้งนั้นพอใจยิ่ง ด้วยการปรนนิบัติอย่างใหญ่หลวง
14.17.27
उपपन्नं च तत्सर्वं श्रुतचारित्रसंयुतम् ।
भौमेनातोषयच्चैनं गुरुवृत्तिं समास्थितः ॥ १४.१७.२७ ॥
สิ่งทั้งปวงนั้นเหมาะสมแล้ว ประกอบด้วยความรู้และความประพฤติดี ท่านประพฤติตนตามแบบศิษย์ของคุรุ ทำให้ท่านผู้เกิดจากแผ่นดินพอใจ และตนเองก็พอใจ
14.17.28
तस्मै तुष्टः स शिष्याय यत्प्रसन्नोऽब्रवीद्गुरुः ।
सिद्धिं परामभिप्रेक्ष्य शृणु मत्तो जनार्दन ॥ १४.१७.२८ ॥
คุรุผู้พอพระทัยในศิษย์นั้น ทรงเบิกบานแล้วตรัสว่า "จงมองดูความสำเร็จอันสูงสุดแล้วฟังเราเถิด ดูก่อนชนารทน์"
14.17.29
विविधैः कर्मभिस्तात पुण्ययोगैश्च केवलैः ।
गच्छन्तीह गतिं मर्त्या देवलोके च वा स्थितिम् ॥ १४.१७.२९ ॥
ดูก่อนลูกรัก มนุษย์ในโลกนี้ย่อมไปสู่คติหรือดำรงอยู่ในโลกของเทพ ด้วยกรรมต่าง ๆ และด้วยการประจวบแห่งบุญเพียงอย่างเดียว
14.17.30
न क्वचित्सुखमत्यन्तं न क्वचिच्छाश्वती स्थितिः ।
स्थानाच्च महतो भ्रंशो दुःखलब्दात्पुनः पुनः ॥ १४.१७.३० ॥
ที่ใดไม่มีความสุขอย่างสิ้นเชิง ที่ใดไม่มีถิ่นที่ยั่งยืน การตกจากฐานะอันใหญ่ และการตกซ้ำแล้วซ้ำเล่าจากที่ซึ่งได้มาด้วยความทุกข์ก็มีอยู่
14.17.31
अशुभा गतयः प्राप्ताः कष्टा मे पापसेवनात् ।
काममन्युपरीतेन तृष्णया मोहितेन च ॥ १४.१७.३१ ॥
เพราะการประพฤติความชั่ว เราจึงได้รับคติอันไม่งามและเจ็บปวด ถูกความใคร่และความโกรธครอบงำ ถูกตัณหาหลอกลวง
14.17.32
पुनः पुनश्च मरणं जन्म चैव पुनः पुनः ।
आहारा विविधा भुक्ताःपीता नानाविधाःस्तनाः ॥ १४.१७.३२ ॥
ความตายเกิดขึ้นซ้ำแล้วซ้ำอีก และการเกิดก็ซ้ำแล้วซ้ำอีก เราได้กินอาหารหลายอย่าง ดื่มน้ำนมจากเต้านมนานาชนิด
14.17.33
मातरो विविधा दृष्टाः पितरश्च पृथग्विधाः ।
सुखानि च विचित्राणि दुःखानि च मयाऽनघ ॥ १४.१७.३३ ॥
เราได้เห็นมารดาหลายประเภทและบิดาต่างชนิดกัน ดูก่อนผู้ปราศจากบาป เราได้ประสบความสุขและความทุกข์อันแปลกประหลาดต่าง ๆ
14.17.34
प्रियैर्विवासो बहुशः संवासश्चाप्रियैः सह ।
धननाशश्च सम्प्राप्तो लब्ध्वा दुःखेन तद्धनम् ॥ १४.१७.३४ ॥
ซ้ำแล้วซ้ำอีกที่เราต้องพลัดพรากจากผู้เป็นที่รัก และอยู่ร่วมกับผู้ที่ไม่ชอบใจ ทรัพย์สมบัติของเราก็สูญหาย และทรัพย์นั้นเราได้มาด้วยความยากลำบากยิ่ง
14.17.35
अवमानाः सुकष्टाश्च परतः स्वजनात्तथा ।
शारीरा मानसा वाऽपि वेदना भृशदारुणाः ॥ १४.१७.३५ ॥
การถูกดูหมิ่นที่เราได้รับจากคนแปลกหน้าและแม้จากญาติของตนนั้นเจ็บปวดยิ่ง ความทุกข์ทั้งทางกายและทางใจก็น่าสะพรึงกลัวยิ่งนัก
14.17.36
प्राप्ता विमाननाश्चोग्रा वधबन्धाश्च दारुणाः ।
पतनं निरये चैव यातनाश्च यमक्षये ॥ १४.१७.३६ ॥
เราได้รับการเหยียดหยามอย่างรุนแรง การฆ่าและการจองจำอันน่ากลัว ตกลงสู่นรก และทนทุกขเวทนาในแดนของยม
14.17.37
जरारोगाश्च सततं व्यसनानि च भूरिशः ।
लोकेऽस्मिन्ननुभूतानि द्वन्द्वजानि भृशं मया ॥ १४.१७.३७ ॥
ความแก่ โรคภัย และความวิบัติเป็นจำนวนมากเกิดขึ้นเสมอ เราได้ประสบมากในโลกนี้ ซึ่งเกิดจากคู่แห่งความตรงข้าม
14.17.38
ततः कदाचिन्निर्वेदान्निकारान्निकृतेन च ।
लोकतन्त्रं परित्यक्तं दुःखार्तेन भृशं मया ॥ १४.१७.३८ ॥
ต่อมาในกาลใดกาลหนึ่ง เพราะความเบื่อหน่าย เพราะการถูกดูหมิ่นและถูกทำร้าย และเพราะถูกความทุกข์เบียดเบียนอย่างยิ่ง เราจึงละทิ้งระเบียบแห่งโลกไป
14.17.39
लोकेऽस्मिन्ननुभूयाहमिमं मार्गमनुष्ठितः ।
ततः सिद्धिरियं प्राप्ता प्रसादादात्मनो मया।
नाहं पुनरिहागन्ता लोकानालोकयाम्यहम् ॥ १४.१७.३९ ॥
เราได้ประสบสิ่งนี้ในโลกแล้วจึงดำเนินตามทางนี้ ต่อจากนั้น ความสำเร็จนี้ก็ได้มาถึงเรา ด้วยพระคุณแห่งตนเอง เราจะไม่กลับมาที่นี่อีก เราเห็นโลกทั้งหลายอยู่
14.17.40
आसिद्धेराप्रजासर्गादात्मनोपि गतीः शुभाः ।
उपलब्धा द्विजश्रेष्ठ तथेयं सिद्धिरुत्तमा ॥ १४.१७.४० ॥
จนถึงความสำเร็จและจนถึงการสร้างบุตรหลาน ด้วยตนเองเราก็ได้คติอันดีงาม ดูก่อนผู้ประเสริฐที่สุดในบรรดาผู้เกิดสองครั้ง ความสำเร็จสูงสุดนี้ก็ได้มาแล้วฉันนั้น
14.17.41
इतः परं गमिष्यामि ततः परतरं पुनः ।
ब्रह्मणः पदमव्यक्तं मा तेऽभूतत्र संशयः ॥ १४.१७.४१ ॥
ต่อจากนี้เราจะไปยังที่สูงกว่านั้นอีก ไปสู่สถานของพรหมันที่ไม่ปรากฏ อย่าให้มีความสงสัยใดๆ ในใจของท่านเลย
14.17.42
नाहं पुनरिहागन्ता मर्त्यलोकं परन्तप ।
प्रीतोस्मि ते महाप्राज्ञ ब्रूहि किं करवाणि ते ॥ १४.१७.४२ ॥
ข้าแต่ผู้ทำลายศัตรู เราจะไม่กลับมายังโลกมนุษย์นี้อีก ข้าแต่ผู้มีปัญญายิ่งใหญ่ เราพอพระทัยในตัวท่านแล้ว จงบอกมาเถิดว่าเราจะทำสิ่งใดให้ท่าน
14.17.43
यदीप्सुरुपपन्नस्त्वं तस्य कालोऽयमागतः ।
अभिजाने च तदहं यदर्थं मामुपागतः ॥ १४.१७.४३ ॥
หากท่านมาด้วยความปรารถนาในสิ่งนั้น เวลาสำหรับมันก็มาถึงแล้ว เรารู้จุดประสงค์ที่ท่านเข้ามาหาเรา
14.17.44
अचिरात्तु गमिष्यामि येनाहं त्वामचूचुदम् ।
भृशं प्रीतोस्मि भवतश्चारित्रेण विचक्षण ॥ १४.१७.४४ ॥
ไม่นานนักเราจะจากไป หลังจากที่ได้สั่งสอนท่านแล้ว ข้าแต่ผู้ฉลาด เรายินดีในความประพฤติของท่านอย่างยิ่ง
14.17.45
परिपृच्छ यावद्भवतो भाषे यद्यत्तवेप्सितम् ॥ १४.१७.४५ ॥
จงถามเท่าที่ท่านต้องการเถิด สิ่งใดที่ท่านปรารถนา เราจะกล่าวถึงสิ่งนั้น
14.17.46
बहुमन्ये च ते बुद्धिं भृशं सम्पूजयामि च ।
येनाहं भवता बुद्धो मेधावी ह्यसि काश्यप ॥ १४.१७.४६ ॥
เรายกย่องปัญญาของท่านอย่างสูง และให้เกียรติท่านอย่างยิ่ง เพราะด้วยท่าน ข้าแต่กาศยปะ เราจึงได้ตื่นรู้ และท่านก็เป็นผู้มีปัญญาจริงๆ