ਮਹਾਂਭਾਰਤ · ਅਧਿਆਇ 14.18
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.18.1
ततस्तस्योपसङ्गृह्य पादौ प्रश्नान्सुदुर्वचान् ।
पप्रच्छ तांश्च धर्मान्स प्राह धर्मभृतांवरः ॥ १४.१८.१ ॥
ਫਿਰ ਉਸ ਦੇ ਪੈਰ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਬਹੁਤ ਔਖੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਪੁੱਛੇ; ਧਰਮਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਉਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਧਰਮਾਂ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ।
14.18.2
कथं शरीराच्च्यवते कथं चैवोपपद्यते ।
कथं कष्टाच्च संसारात्संसरन्परिमुच्यते ॥ १४.१८.२ ॥
ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਕਿਵੇਂ ਵਿਛੁੜਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਫਿਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ? ਦੁੱਖਾਂ ਭਰੇ ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਹੋਇਆ ਕਿਵੇਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
14.18.3
आत्मानं वा कथं युक्त्वा तच्छरीरं विमुञ्चति ।
शरीरे च विनिर्मुक्तो कथमन्यत्प्रपद्यते ॥ १४.१८.३ ॥
ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਕਿਵੇਂ ਜੁੜ ਕੇ ਉਹ ਉਸ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ? ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਕਿਵੇਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ?
14.18.4
कथं शुभाशुभे चायं कर्मणी स्वकृते नरः ।
उपभुङ्क्ते क्व वा कर्म विदेहस्योपतिष्ठते ॥ १४.१८.४ ॥
ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਕੀਤੇ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਕਿਵੇਂ ਭੋਗਦਾ ਹੈ? ਜਾਂ ਸਰੀਰਹੀਣ ਆਤਮਾ ਕੋਲ ਕਰਮ ਕਿੱਥੇ ਆ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ?
14.18.5
एवं सञ्चोदितः सिद्धः प्रश्नांस्तान्प्रत्यभाषत ।
आनुपूर्व्येण वार्ष्णेय तन्मे निगदतः शृणुः ॥ १४.१८.५ ॥
ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋਏ ਸਿੱਧ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਂ ਦੇ ਉੱਤਰ ਦਿੱਤੇ। ਹੇ ਵਾਰਸ਼ਣੇਯ, ਮੈਂ ਕ੍ਰਮ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣ।
14.18.6
अस्मिन्नेवाशु फलदा आयुष्यास्तु क्रियाःस्मृताः ।
आयुःकीर्तिकराणीह यानि कृत्यानि सेवते।
शरीरग्रहणेऽन्यस्मिंस्तेषु क्षीणेषु सर्वशः ॥ १४.१८.६ ॥
ਇਸੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਛੇਤੀ ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਉਮਰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕ੍ਰਿਆਵਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਇੱਥੇ ਉਮਰ ਅਤੇ ਕੀਰਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਜੋ ਕਰਤੱਵ ਨਿਭਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਦੂਜਾ ਸਰੀਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਉਹ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਹੋਣ 'ਤੇ...
14.18.7
आयुःक्षयपरीतात्मा विपरीतानि सेवते ।
बुद्धिर्व्यावर्तते चास्य विनाशे प्रत्युपस्थिते ॥ १४.१८.७ ॥
ਉਮਰ ਦੇ ਖ਼ਾਤਮੇ ਨਾਲ ਜਿਸਦਾ ਮਨ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਉਹ ਉਲਟ ਕੰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਵਿਨਾਸ਼ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਿਆਂ ਉਸਦੀ ਬੁੱਧੀ ਵੀ ਪਲਟ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
14.18.8
सत्त्वं बलं च कालं चाविदित्वा चात्मनस्तथा ।
अतिवेलमुपाश्नाति स्वविरुद्धान्यनात्मवान् ॥ १४.१८.८ ॥
ਆਪਣੇ ਸਤ੍ਤ੍ਵ, ਬਲ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਆਤਮ-ਸੰਯਮ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਮਨੁੱਖ ਹੱਦੋਂ ਵੱਧ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਲਈ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਖਾਂਦਾ ਹੈ।
14.18.9
यदाऽयमतिकष्टानि सर्वाण्युपनिषेवते ।
अत्यर्थमपि वा भुङ्क्ते न वा भुङ्क्ते कदाचन ॥ १४.१८.९ ॥
ਜਦੋਂ ਇਹ ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੀਆਂ ਬਹੁਤ ਹਾਨੀਕਾਰਕ ਚੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਦਾ ਹੈ, ਕਦੇ ਬਹੁਤ ਖਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦਾ।
14.18.10
दुष्टान्नामिषपानं च यदन्योन्यविरोधि च ।
गुरु चाप्यमितं भुङ्क्ते नातिजीर्णे दिवा पुनः ॥ १४.१८.१० ॥
ਖ਼ਰਾਬ ਅੰਨ, ਮਾਸ-ਸ਼ਰਾਬ, ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਵਿਰੋਧੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਭੋਜਨ ਵੀ ਉਹ ਬਹੁਤ ਖਾਂਦਾ ਹੈ; ਪਹਿਲਾਂ ਦਾ ਭੋਜਨ ਹਜ਼ਮ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।
14.18.11
व्यायाममतिमात्रं च व्यावाय चोपसेवते ।
सततं कर्मलोभाद्वा प्राप्तं वेगं विधारयेत् ॥ १४.१८.११ ॥
ਬਹੁਤ ਮਿਹਨਤ ਅਤੇ ਸੰਭੋਗ ਵਿੱਚ ਰੁੱਝਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਕੰਮ ਦੇ ਲਾਲਚ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਲੱਗਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਪੈਦਾ ਹੋਏ ਵੇਗ ਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
14.18.12
रसाभियुक्तमन्नं वा दिवास्वप्नं च सेवते ।
अपक्वानागते काले स्वयं दोषान्प्रकोपयेत् ॥ १४.१८.१२ ॥
ਰਸਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਅੰਨ ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਾਂ ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਸੌਂਦਾ ਹੈ; ਅਪੱਕੀ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ, ਬੇਵਕਤ, ਉਹ ਆਪ ਹੀ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਭੜਕਾਉਂਦਾ ਹੈ।
14.18.13
स्वदोषकोपनाद्रोगं लभते मरणान्तिकम् ।
अपि वोद्बन्धनादीनि परीतानि व्यवस्यति ॥ १४.१८.१३ ॥
ਆਪਣੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕੋਪ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖ ਮੌਤ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਰੋਗ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਜਾਂ ਦੁੱਖਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਫਾਹੇ ਆਦਿ ਦਾ ਰਾਹ ਚੁਣਦਾ ਹੈ।
14.18.14
तस्य तैः कारणैर्जन्तोः शरीरं च्यवते तदा ।
जीवितं प्रोच्यमानं तद्यथावदुपधारय ॥ १४.१८.१४ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਉਸ ਜੀਵ ਦਾ ਸਰੀਰ ਉਦੋਂ ਡਿੱਗ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਜੋ ਜੀਵਨ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਠੀਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਮਝੋ।
14.18.15
ऊष्मा प्रकुपितः काये तीव्रवायुसमीरितः ।
शरीरमनुपर्येत्य सर्वान्प्राणान्रुणद्धि वै ॥ १४.१८.१५ ॥
ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਕੁਪਿਤ ਹੋਈ ਗਰਮੀ, ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਕੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
14.18.16
अत्यर्थं बलवानूष्मा शरीरे परिकोपितः ।
भिनत्ति जीवस्थानानि तानि कर्मणि विद्धि च ॥ १४.१८.१६ ॥
ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਬਲਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੁਪਿਤ ਹੋਈ ਗਰਮੀ ਜੀਵ-ਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੰਦੀ ਹੈ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਰਮ ਵੀ ਜਾਣੋ।
14.18.17
ततः सवेदनः सद्यो जीवः प्रच्यवते क्षरन् ।
शरीरं त्यजते जन्तुश्छिद्यमानेषु मर्मसु।
वेदनाभिः परीतात्मा तद्विद्धि द्विजसत्तम ॥ १४.१८.१७ ॥
ਫਿਰ ਪੀੜਾ ਸਮੇਤ ਜੀਵ ਤੁਰੰਤ ਖਿਸਕ ਕੇ ਵਹਿ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਰਮ-ਥਾਵਾਂ ਕੱਟੇ ਜਾਣ ਤੇ ਜੀਵ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪੀੜਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਆਤਮਾ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣੋ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਮ।
14.18.18
जनीमरणसंविग्राः सततं सर्वजन्तवः ।
दृश्यन्ते संत्यजन्तश्च शरीराणि द्विजर्षभ ॥ १४.१८.१८ ॥
ਜਨਮ ਅਤੇ ਮਰਨ ਤੋਂ ਲਗਾਤਾਰ ਡਰੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦੇ ਵੀ ਦਿਸਦੇ ਹਨ, ਹੇ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ।
14.18.19
गर्भसंक्रमणे चापि गर्भाणापुपसर्पणे ।
तादृशीमेव लभते वेदनां मानवः पुनः ॥ १४.१८.१९ ॥
ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਗਰਭ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਖਿਸਕਦੇ ਸਮੇਂ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਫਿਰ ਉਹੋ ਜਿਹੀ ਪੀੜ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
14.18.20
भिन्नसंधिरथ क्लेदमद्भिः स लभते नरः ॥ १४.१८.२० ॥
ਜੋੜ ਟੁੱਟ ਜਾਣ ਤੇ ਮਨੁੱਖ ਪਾਣੀ ਕਾਰਨ ਗਲਣ ਅਤੇ ਸੜਨ ਦੀ ਹਾਲਤ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
14.18.21
यथा पञ्चसु भूतेषु सम्भूतत्वं नियच्छति ।
शैत्यात्प्रकुपितः काये तीव्रवायुसमीरितः ॥ १४.१८.२१ ॥
ਜਿਵੇਂ ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਉਤਪੱਤੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਕਾਬੂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਠੰਢ ਨਾਲ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਹਵਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ।
14.18.22
यः स पञ्चसु भूतेषु प्राणापाने व्यवस्थितः ।
स गच्छत्यूर्ध्वगो वायुः कृच्छ्रान्मुक्त्वा शरीरिणः।
शरीरं च जहात्येवं निरुच्छ्वासश्च दृश्यते ॥ १४.१८.२२ ॥
ਪੰਜ ਤੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਾਣ ਅਤੇ ਅਪਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀ ਉਹ ਹਵਾ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਦੇਹਧਾਰੀ ਨੂੰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਛੱਡ ਕੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਸਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਦਿਸਦੀ ਹੈ।
14.18.23
स निरूष्मा निरुच्छ्वासो निःश्रीको गतचेतनः ।
कर्मणा सम्परित्यक्तो मृत इत्युच्यते नरः ॥ १४.१८.२३ ॥
ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਸਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਸ਼ੋਭਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਚੇਤਨਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਕਰਮ ਨਾਲ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਗਿਆ ਗਿਆ ਉਹ ਮਨੁੱਖ 'ਮਰਿਆ ਹੋਇਆ' ਆਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.18.24
स्रोतोभिर्यैर्विजानाति इन्द्रियार्थाञ्शरीरभृत् ।
तैरेव न विजानाति प्राणानाहारसम्भवान् ॥ १४.१८.२४ ॥
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਰਾਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਦੇਹਧਾਰੀ ਇੰਦਰੀ-ਵਿਸ਼ੇ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਹੀ ਰਾਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਅਹਾਰ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ।
14.18.25
तत्रैव कुरुते काये यः स जीवः सनातनः ॥ १४.१८.२५ ॥
ਉੱਥੇ ਹੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਨਾਤਨ ਜੀਵ ਹੈ।
14.18.26
तथा यद्यद्भवेन्मुक्तं सन्निपाते क्वचित्क्वचित् ।
तत्तन्मर्म विजानीहि शास्त्रदृष्टं हि तत्तथा ॥ १४.१८.२६ ॥
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਟਕਰਾਅ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਜੋ ਕੁਝ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਉਸੇ ਨੂੰ ਮਰਮ ਸਮਝ; ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
14.18.27
तेषु मर्मसु भिन्नेषु ततः स समुदीरयन् ।
आविश्य हृदयं जन्तोः सत्त्वं चाशु रुणद्धि वै ॥ १४.१८.२७ ॥
ਉਹ ਮਰਮ-ਥਾਵਾਂ ਵਿੰਨ੍ਹੀਆਂ ਜਾਣ ਤਾਂ ਉਹ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਚੱਲ ਕੇ ਜੀਵ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਹੋ ਕੇ ਉਸਦੇ ਸਤ੍ਵ ਨੂੰ ਝੱਟ ਰੋਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
14.18.28
ततः सचेतनो जन्तुर्नाभिजानाति किञ्चन ।
तमसा संवृतज्ञानः संवृतेष्वेव मर्मसु।
स जीवो निरदिष्ठानश्चाल्यते मातरिश्वना ॥ १४.१८.२८ ॥
ਫਿਰ ਚੇਤਨ ਜੀਵ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਹਨੇਰੇ ਨਾਲ ਗਿਆਨ ਢੱਕਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਮਰਮ-ਥਾਵਾਂ ਢੱਕੇ ਜਾਣ ਤੇ ਹੀ ਉਹ ਜੀਵ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ ਹਵਾ ਨਾਲ ਹਿਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.18.29
ततः स तं महोच्छ्वासं भृशमुच्छ्वस्य दारुणम् ।
निष्क्रमन्कम्पयत्याशु तच्छरीरमचेतनम् ॥ १४.१८.२९ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਉਸ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸਾਹ ਨੂੰ ਬੜੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਛੱਡ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਦਿਆਂ ਉਸ ਅਚੇਤਨ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਝੱਟ ਕੰਬਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
14.18.30
स जीवः प्रच्युतः कायात्कर्मभिः स्वैः समावृतः ।
अङ्कितः स्वैः शुभैः पुण्यैः पापैर्वाऽप्युपपद्यते ॥ १४.१८.३० ॥
ਉਹ ਜੀਵ ਸਰੀਰ ਤੋਂ ਡਿੱਗ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਹੋਇਆ, ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਭ ਪੁੰਨਾਂ ਜਾਂ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਅੰਕਿਤ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
14.18.31
ब्राह्मणा ज्ञानसम्पन्ना यथावच्छ्रुतनिश्चयाः ।
इतरं कृतपुण्यं वा तं विजानन्ति लक्षणैः ॥ १४.१८.३१ ॥
ਗਿਆਨ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਅਤੇ ਸ਼ਾਸਤਰ ਸੁਣਨ ਤੋਂ ਨਿਸ਼ਚਾ ਪਾਏ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਪੁੰਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਜਾਂ ਹੋਰ ਨੂੰ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਪਛਾਣਦੇ ਹਨ।
14.18.32
यथान्धकारे खद्येतं दीप्यमानं ततस्ततः ।
चक्षुष्मन्तः प्रपश्यन्ति तथा च ज्ञानचक्षुषः ॥ १४.१८.३२ ॥
ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਚਮਕਦੇ ਜੁਗਨੂੰ ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਗਿਆਨ-ਚੱਖੂ ਵਾਲੇ ਵੇਖਦੇ ਹਨ।
14.18.33
पश्यन्त्येवंविधं सिद्धा जीवं दिव्येन चक्षुषा ।
च्यवन्तं जायमानं च योनिं चानुप्रवेशितम् ॥ १४.१८.३३ ॥
ਸਿੱਧ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵ ਨੂੰ ਦਿਵ੍ਯ ਚੱਖੂ ਨਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ — ਸਰੀਰ ਛੱਡਦੇ, ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਅਤੇ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ।
14.18.34
तस्य स्थानानि दृष्टानि विविधानीह शास्त्रतः ।
कर्मभूमिरियं भूमिर्यत्र तिष्ठन्ति जन्तवः ॥ १४.१८.३४ ॥
ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੇ ਅਨੇਕ ਸਥਾਨ ਇੱਥੇ ਵੇਖੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਹ ਧਰਤੀ ਕਰਮਭੂਮੀ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਜੀਵ ਟਿਕਦੇ ਹਨ।
14.18.35
ततः शुभाशुभं कृत्वा लभन्ते सर्वदेहिनः ।
इहैवोच्चावचान्भोगान्प्राप्नुवन्ति स्वकर्मभिः ॥ १४.१८.३५ ॥
ਫਿਰ ਸ਼ੁਭ ਅਤੇ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰ ਕੇ ਸਾਰੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਇੱਥੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਉੱਚੇ-ਨੀਵੇਂ ਭੋਗ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
14.18.36
इहैवाशुभकर्माणः कर्मभिर्निरयं गताः ।
अवाग्गतिरियं कष्टा यत्र पच्यन्ति मानवाः।
तस्मात्सुदुर्लभो मोक्षो रक्ष्यश्चात्मा ततो भृशम् ॥ १४.१८.३६ ॥
ਇੱਥੇ ਹੀ ਅਸ਼ੁਭ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਨਾਲ ਨਰਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਪੱਕਦੇ ਹਨ ਉਹ ਹੇਠਲੀ ਗਤੀ ਕਸ਼ਟਦਾਇਕ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੋਕਸ਼ ਬਹੁਤ ਦੁਰਲਭ ਹੈ, ਅਤੇ ਆਤਮਾ ਦੀ ਬਹੁਤ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
14.18.37
ऊर्ध्वं तु जन्तवो गत्वा येषु स्थानेष्ववस्थिताः ।
कीर्त्यमानानि तानीह तत्त्वतः संनिबोध मे ॥ १४.१८.३७ ॥
ਉੱਪਰ ਜਾ ਕੇ ਜੀਵ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵਰਣਨ ਮੈਂ ਇੱਥੇ ਸੱਚਾਈ ਨਾਲ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਸੁਣ।
14.18.38
तच्छ्रुत्वा नैष्ठिकीं बुद्धिं बुद्ध्येथाः कर्मनिश्चयम् ।
तारारूपाणि सर्वाणि यत्रैतच्चन्द्रमण्डलम् ॥ १४.१८.३८ ॥
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਅਟੱਲ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਕਰਮ ਦਾ ਨਿਸ਼ਚਾ ਸਮਝ; ਇਹ ਸਭ ਤਾਰਿਆਂ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ, ਜਿੱਥੇ ਇਹ ਚੰਦਰ-ਮੰਡਲ ਹੈ।
14.18.39
यत्र विभ्राजते लोके स्वभासा सूर्यमण्डलम् ।
स्थानान्येतानि जानीहि जनानां पुण्यकर्मणाम् ॥ १४.१८.३९ ॥
ਸੰਸਾਰ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਨਾਲ ਸੂਰਜ-ਮੰਡਲ ਜਿੱਥੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ — ਇਹ ਥਾਵਾਂ ਪੁੰਨ ਕਰਮ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਜਾਣ।
14.18.40
कर्मक्षयाच्च ते सर्वे च्यवन्ते वै पुनः पुनः ।
तत्रापि च विशेषोस्ति दिवि नीचोच्चमध्यमः ॥ १४.१८.४० ॥
ਕਰਮ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਉਹ ਸਾਰੇ ਫਿਰ-ਫਿਰ ਡਿੱਗਦੇ ਹਨ; ਉੱਥੇ ਵੀ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਨੀਵੇਂ, ਉੱਚੇ ਅਤੇ ਮੱਧਮ ਦੇ ਭੇਦ ਹਨ।
14.18.41
न च तत्रापि संतोषो दृष्ट्वा दीप्ततरां श्रियम् ।
इत्येता गतयः सर्वाः पृथक्ते समुदीरिताः ॥ १४.१८.४१ ॥
ਉੱਥੇ ਵੀ ਸੰਤੋਖ ਨਹੀਂ, ਹੋਰ ਚਮਕਦਾਰ ਸ਼ੋਭਾ ਵੇਖ ਕੇ; ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਹ ਸਾਰੀਆਂ ਗਤੀਆਂ ਤੈਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੱਸੀਆਂ ਗਈਆਂ।
14.18.42
उपपत्तिं तु वक्ष्यामि गर्भस्याहमतः परम् ।
तथावत्तां निगदतः शृणुष्वावहितो द्विज ॥ १४.१८.४२ ॥
ਹੁਣ ਗਰਭ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਮੈਂ ਦੱਸਾਂਗਾ; ਹੇ ਦਵਿਜ, ਮੇਰੀ ਕਹੀ ਗੱਲ ਧਿਆਨ ਨਾਲ ਸੁਣ।