มหาภารตะ · อัธยายะ 14.18
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.18.1
ततस्तस्योपसङ्गृह्य पादौ प्रश्नान्सुदुर्वचान् ।
पप्रच्छ तांश्च धर्मान्स प्राह धर्मभृतांवरः ॥ १४.१८.१ ॥
ครั้นแล้ว ท่านผู้เป็นยอดของผู้ดำรงธรรมนั้นได้จับเท้าของเขา แล้วถามปัญหาอันยากยิ่งที่จะตอบ และท่านได้กล่าวถึงธรรมเหล่านั้น
14.18.2
कथं शरीराच्च्यवते कथं चैवोपपद्यते ।
कथं कष्टाच्च संसारात्संसरन्परिमुच्यते ॥ १४.१८.२ ॥
บุคคลจะพรากจากร่างได้อย่างไร และจะเกิดใหม่ได้อย่างไร ท่องเที่ยวอยู่ในสังสารวัฏอันเต็มไปด้วยทุกข์ จะพ้นได้อย่างไร
14.18.3
आत्मानं वा कथं युक्त्वा तच्छरीरं विमुञ्चति ।
शरीरे च विनिर्मुक्तो कथमन्यत्प्रपद्यते ॥ १४.१८.३ ॥
เมื่อประกอบอยู่กับอาตมัน บุคคลจะละทิ้งร่างนั้นได้อย่างไร และเมื่อพ้นจากร่างโดยสิ้นเชิงแล้ว จะไปถึงอีกร่างหนึ่งได้อย่างไร
14.18.4
कथं शुभाशुभे चायं कर्मणी स्वकृते नरः ।
उपभुङ्क्ते क्व वा कर्म विदेहस्योपतिष्ठते ॥ १४.१८.४ ॥
มนุษย์จะเสวยผลของกรรมดีและกรรมชั่วที่ตนได้กระทำอย่างไร หรือกรรมนั้นจะไปปรากฏแก่ผู้ไร้ร่างที่ใดกัน
14.18.5
एवं सञ्चोदितः सिद्धः प्रश्नांस्तान्प्रत्यभाषत ।
आनुपूर्व्येण वार्ष्णेय तन्मे निगदतः शृणुः ॥ १४.१८.५ ॥
เมื่อถูกกระตุ้นเช่นนั้น ท่านผู้สำเร็จแล้วจึงตอบปัญหาเหล่านั้น ข้าแต่ผู้สืบเชื้อสายวฤษณิ จงฟังสิ่งที่เราจะกล่าวตามลำดับเถิด
14.18.6
अस्मिन्नेवाशु फलदा आयुष्यास्तु क्रियाःस्मृताः ।
आयुःकीर्तिकराणीह यानि कृत्यानि सेवते।
शरीरग्रहणेऽन्यस्मिंस्तेषु क्षीणेषु सर्वशः ॥ १४.१८.६ ॥
ในชีวิตนี้เอง มีการกระทำที่ให้ผลรวดเร็วและยืดอายุ ซึ่งกล่าวไว้ในคัมภีร์ การกระทำใดที่นำมาซึ่งอายุยืนและเกียรติยศ บุคคลที่ประกอบการกระทำนั้นในโลกนี้ เมื่อได้รับร่างอื่นแล้ว ผลของการกระทำเหล่านั้นก็หมดสิ้นไปโดยสิ้นเชิง
14.18.7
आयुःक्षयपरीतात्मा विपरीतानि सेवते ।
बुद्धिर्व्यावर्तते चास्य विनाशे प्रत्युपस्थिते ॥ १४.१८.७ ॥
บุคคลผู้มีจิตถูกความเสื่อมสลายของอายุครอบงำ ย่อมประพฤติสิ่งที่ผิดแผก และเมื่อความพินาศมาถึง ปัญญาของเขาก็กลับกลอกไปด้วย
14.18.8
सत्त्वं बलं च कालं चाविदित्वा चात्मनस्तथा ।
अतिवेलमुपाश्नाति स्वविरुद्धान्यनात्मवान् ॥ १४.१८.८ ॥
เมื่อไม่รู้กำลังภายใน พละกำลัง และกาลอันควรของตน ผู้ไร้การควบคุมตนย่อมกินเกินประมาณ และกินสิ่งที่ขัดต่อธรรมชาติของตน
14.18.9
यदाऽयमतिकष्टानि सर्वाण्युपनिषेवते ।
अत्यर्थमपि वा भुङ्क्ते न वा भुङ्क्ते कदाचन ॥ १४.१८.९ ॥
เมื่อคนนี้หมกมุ่นอยู่กับสิ่งที่เป็นโทษทั้งหมด บางครั้งก็กินมากเกินไป และบางครั้งก็ไม่กินเลย
14.18.10
दुष्टान्नामिषपानं च यदन्योन्यविरोधि च ।
गुरु चाप्यमितं भुङ्क्ते नातिजीर्णे दिवा पुनः ॥ १४.१८.१० ॥
เขากินมากเกินไป แม้อาหารเน่าเสีย เนื้อสัตว์ และเครื่องดื่ม รวมทั้งสิ่งที่ขัดแย้งกันเอง และอาหารหนัก ทั้งไม่ควรกินซ้ำในเวลากลางวันก่อนที่อาหารมื้อก่อนจะย่อยเสร็จสิ้นดี
14.18.11
व्यायाममतिमात्रं च व्यावाय चोपसेवते ।
सततं कर्मलोभाद्वा प्राप्तं वेगं विधारयेत् ॥ १४.१८.११ ॥
เขาหักโหมการออกกำลังกายและการร่วมประเวณีมากเกินไป หรือทำงานอย่างต่อเนื่องเพราะความโลภในงาน ความอยากที่เกิดขึ้นแล้วควรข่มไว้
14.18.12
रसाभियुक्तमन्नं वा दिवास्वप्नं च सेवते ।
अपक्वानागते काले स्वयं दोषान्प्रकोपयेत् ॥ १४.१८.१२ ॥
เขากินอาหารที่ปรุงด้วยรสจัด หรือนอนหลับในเวลากลางวัน เมื่อยังไม่ย่อย และไม่ถึงเวลาอันควร ก็ทำให้โทษในร่างกายกำเริบขึ้นเอง
14.18.13
स्वदोषकोपनाद्रोगं लभते मरणान्तिकम् ।
अपि वोद्बन्धनादीनि परीतानि व्यवस्यति ॥ १४.१८.१३ ॥
เพราะโทษของตนกำเริบ บุคคลนั้นย่อมได้รับโรคที่นำไปสู่ความตาย หรือถูกความทุกข์ครอบงำ ก็ตัดสินใจจะผูกคอตายหรือใช้วิธีอื่นเช่นนั้น
14.18.14
तस्य तैः कारणैर्जन्तोः शरीरं च्यवते तदा ।
जीवितं प्रोच्यमानं तद्यथावदुपधारय ॥ १४.१८.१४ ॥
ด้วยเหตุปัจจัยเหล่านั้น ร่างของสัตว์ผู้นั้นย่อมพรากไปในเวลานั้น บัดนี้จงเข้าใจชีวิตที่กำลังอธิบายนั้นให้ถูกต้องตามที่เป็น
14.18.15
ऊष्मा प्रकुपितः काये तीव्रवायुसमीरितः ।
शरीरमनुपर्येत्य सर्वान्प्राणान्रुणद्धि वै ॥ १४.१८.१५ ॥
ความร้อนที่กำเริบขึ้นในร่างกาย ถูกลมแรงพัดให้เคลื่อนไป ย่อมล้อมรอบร่างกาย และปิดกั้นลมปราณทั้งหมดไว้
14.18.16
अत्यर्थं बलवानूष्मा शरीरे परिकोपितः ।
भिनत्ति जीवस्थानानि तानि कर्मणि विद्धि च ॥ १४.१८.१६ ॥
ความร้อนที่มีกำลังยิ่งและกำเริบขึ้นมากในร่างกาย ย่อมทำลายที่ตั้งแห่งชีวิต จงรู้หน้าที่ของอวัยวะเหล่านั้นด้วย
14.18.17
ततः सवेदनः सद्यो जीवः प्रच्यवते क्षरन् ।
शरीरं त्यजते जन्तुश्छिद्यमानेषु मर्मसु।
वेदनाभिः परीतात्मा तद्विद्धि द्विजसत्तम ॥ १४.१८.१७ ॥
ดังนั้น ชีวาตมันที่รู้สึกเจ็บปวดย่อมหลุดลอยไปทันที เมื่อจุดสำคัญถูกตัด สัตว์ก็ละทิ้งร่างไป จงรู้เช่นนั้นเถิด ข้าแต่ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ทวิชา ผู้ที่อาตมันถูกความเจ็บปวดล้อมรอบ
14.18.18
जनीमरणसंविग्राः सततं सर्वजन्तवः ।
दृश्यन्ते संत्यजन्तश्च शरीराणि द्विजर्षभ ॥ १४.१८.१८ ॥
สัตว์ทั้งปวงย่อมถูกการเกิดและการตายทำให้หวาดกลัวอยู่เสมอ และย่อมเห็นว่าละทิ้งร่างไป ข้าแต่วัวผู้ประเสริฐในหมู่ทวิชา
14.18.19
गर्भसंक्रमणे चापि गर्भाणापुपसर्पणे ।
तादृशीमेव लभते वेदनां मानवः पुनः ॥ १४.१८.१९ ॥
เมื่อเข้าสู่ครรภ์ และเมื่อทารกในครรภ์เคลื่อนตัวไป มนุษย์ก็ย่อมได้รับความเจ็บปวดเช่นนั้นอีกครั้งหนึ่ง
14.18.20
भिन्नसंधिरथ क्लेदमद्भिः स लभते नरः ॥ १४.१८.२० ॥
เมื่อข้อต่อทั้งหลายแตกหัก มนุษย์ย่อมประสบความเน่าเปื่อยและการสลายไปด้วยน้ำ
14.18.21
यथा पञ्चसु भूतेषु सम्भूतत्वं नियच्छति ।
शैत्यात्प्रकुपितः काये तीव्रवायुसमीरितः ॥ १४.१८.२१ ॥
ดังที่ในบรรดาธาตุทั้งห้า ความเป็นไปของการเกิดขึ้นถูกยับยั้งไว้ เมื่อลมซึ่งถูกกระตุ้นด้วยลมแรงกล้า ทั้งกำเริบขึ้นในร่างกายเพราะความหนาว
14.18.22
यः स पञ्चसु भूतेषु प्राणापाने व्यवस्थितः ।
स गच्छत्यूर्ध्वगो वायुः कृच्छ्रान्मुक्त्वा शरीरिणः।
शरीरं च जहात्येवं निरुच्छ्वासश्च दृश्यते ॥ १४.१८.२२ ॥
ลมนั้นซึ่งตั้งอยู่ในบรรดาธาตุทั้งห้าในฐานะลมหายใจเข้าและลมหายใจออก ย่อมพุ่งขึ้นไปข้างบน เมื่อปลดปล่อยผู้มีร่างกายให้พ้นจากความทุกข์ยากแล้ว มันก็ละทิ้งร่างกายไปเช่นนี้ และผู้นั้นก็ปรากฏว่าไม่มีลมหายใจ
14.18.23
स निरूष्मा निरुच्छ्वासो निःश्रीको गतचेतनः ।
कर्मणा सम्परित्यक्तो मृत इत्युच्यते नरः ॥ १४.१८.२३ ॥
ผู้นั้นไม่มีความอบอุ่น ไม่มีลมหายใจ ไม่มีความงดงาม ไม่มีจิตสำนึก ถูกกรรมละทิ้งจนหมดสิ้น คนเช่นนั้นเรียกว่าตายแล้ว
14.18.24
स्रोतोभिर्यैर्विजानाति इन्द्रियार्थाञ्शरीरभृत् ।
तैरेव न विजानाति प्राणानाहारसम्भवान् ॥ १४.१८.२४ ॥
ด้วยช่องทางเดียวกันที่ผู้มีร่างกายรับรู้วัตถุแห่งอินทรีย์ ด้วยช่องทางเหล่านั้นเองเขากลับไม่รับรู้ลมปราณทั้งหลายซึ่งเกิดจากอาหาร
14.18.25
तत्रैव कुरुते काये यः स जीवः सनातनः ॥ १४.१८.२५ ॥
ผู้ที่อยู่ ณ ที่นั่นเองในร่างกาย คือชีวาตมันนิรันดร์
14.18.26
तथा यद्यद्भवेन्मुक्तं सन्निपाते क्वचित्क्वचित् ।
तत्तन्मर्म विजानीहि शास्त्रदृष्टं हि तत्तथा ॥ १४.१८.२६ ॥
ในทำนองเดียวกัน สิ่งใดก็ตามที่ถูกกระทบในที่ใดที่หนึ่งเมื่อเกิดการปะทะ จงรู้ว่านั่นคือจุดสำคัญ เพราะคัมภีร์ก็แสดงไว้เช่นนั้น
14.18.27
तेषु मर्मसु भिन्नेषु ततः स समुदीरयन् ।
आविश्य हृदयं जन्तोः सत्त्वं चाशु रुणद्धि वै ॥ १४.१८.२७ ॥
เมื่อจุดสำคัญเหล่านั้นถูกแทงทะลุ ลมนั้นเคลื่อนไหวรุนแรงก็เข้าไปในหัวใจของสัตว์ และรีบปิดกั้นพลังชีวิตของมัน
14.18.28
ततः सचेतनो जन्तुर्नाभिजानाति किञ्चन ।
तमसा संवृतज्ञानः संवृतेष्वेव मर्मसु।
स जीवो निरदिष्ठानश्चाल्यते मातरिश्वना ॥ १४.१८.२८ ॥
จากนั้นสัตว์ผู้มีสติก็ไม่รู้อะไรเลย ญาณถูกความมืดปกคลุม และจุดสำคัญก็ถูกปิดไว้ ชีวาตมันนั้นหลุดจากที่ของมัน ถูกลมพัดให้เคลื่อนไป
14.18.29
ततः स तं महोच्छ्वासं भृशमुच्छ्वस्य दारुणम् ।
निष्क्रमन्कम्पयत्याशु तच्छरीरमचेतनम् ॥ १४.१८.२९ ॥
จากนั้นมันก็หายใจออกอย่างยาวและรุนแรงแสนน่ากลัว ขณะออกไปก็รีบทำให้ร่างกายที่ไร้จิตสำนึกนั้นสั่นไหว
14.18.30
स जीवः प्रच्युतः कायात्कर्मभिः स्वैः समावृतः ।
अङ्कितः स्वैः शुभैः पुण्यैः पापैर्वाऽप्युपपद्यते ॥ १४.१८.३० ॥
ชีวาตมันนั้นหลุดออกจากร่าง ถูกปกคลุมด้วยกรรมของตนเอง ถูกประทับตราด้วยบุญกุศลหรือบาปของตนเอง แล้วก็ไปเกิดใหม่
14.18.31
ब्राह्मणा ज्ञानसम्पन्ना यथावच्छ्रुतनिश्चयाः ।
इतरं कृतपुण्यं वा तं विजानन्ति लक्षणैः ॥ १४.१८.३१ ॥
พราหมณ์ผู้เปี่ยมด้วยปัญญา มั่นใจในสิ่งที่ได้ฟังมาอย่างถูกต้อง ย่อมจำแนกได้ด้วยเครื่องหมายว่าผู้นั้นได้สร้างบุญไว้หรือไม่
14.18.32
यथान्धकारे खद्येतं दीप्यमानं ततस्ततः ।
चक्षुष्मन्तः प्रपश्यन्ति तथा च ज्ञानचक्षुषः ॥ १४.१८.३२ ॥
เหมือนดังที่ในความมืด แมลงเรืองแสงที่กำลังส่องแสงถูกเห็นได้ที่นั่นที่นี่โดยผู้มีตา ผู้มีตาแห่งปัญญาก็เห็นเช่นนั้นเหมือนกัน
14.18.33
पश्यन्त्येवंविधं सिद्धा जीवं दिव्येन चक्षुषा ।
च्यवन्तं जायमानं च योनिं चानुप्रवेशितम् ॥ १४.१८.३३ ॥
สิทธาทั้งหลายย่อมเห็นชีวาตมันเช่นนั้นด้วยทิพยจักษุ ทั้งขณะจุติ ขณะเกิด และขณะเข้าสู่ครรภ์
14.18.34
तस्य स्थानानि दृष्टानि विविधानीह शास्त्रतः ।
कर्मभूमिरियं भूमिर्यत्र तिष्ठन्ति जन्तवः ॥ १४.१८.३४ ॥
ที่อยู่ของมันถูกเห็นแล้วในที่นี้ตามคัมภีร์ต่างๆ แผ่นดินนี้คือแดนแห่งกรรม ที่สัตว์ทั้งหลายดำรงอยู่
14.18.35
ततः शुभाशुभं कृत्वा लभन्ते सर्वदेहिनः ।
इहैवोच्चावचान्भोगान्प्राप्नुवन्ति स्वकर्मभिः ॥ १४.१८.३५ ॥
จากนั้น สัตว์มีร่างทั้งปวงย่อมได้รับผลจากการกระทำที่ดีและชั่วของตน และที่นี่เองพวกเขาได้เสวยสุขและทุกข์ต่างๆ ตามกรรมของตน
14.18.36
इहैवाशुभकर्माणः कर्मभिर्निरयं गताः ।
अवाग्गतिरियं कष्टा यत्र पच्यन्ति मानवाः।
तस्मात्सुदुर्लभो मोक्षो रक्ष्यश्चात्मा ततो भृशम् ॥ १४.१८.३६ ॥
ผู้ที่ทำกรรมชั่วในที่นี้เอง ย่อมไปสู่นรกด้วยกรรมของตน หนทางลงต่ำนี้อันเป็นทุกข์ยาก ที่มนุษย์ถูกต้มอยู่ ฉะนั้นโมกษะจึงได้มาได้ยากยิ่ง และอาตมันต้องได้รับการคุ้มครองอย่างยิ่ง
14.18.37
ऊर्ध्वं तु जन्तवो गत्वा येषु स्थानेष्ववस्थिताः ।
कीर्त्यमानानि तानीह तत्त्वतः संनिबोध मे ॥ १४.१८.३७ ॥
สัตว์ทั้งหลายเมื่อขึ้นไปสู่ที่สูงแล้ว ย่อมดำรงอยู่ในที่ต่างๆ เราจะกล่าวถึงที่เหล่านั้นให้ท่านฟังตามความเป็นจริง จงฟังเราโดยตั้งใจเถิด
14.18.38
तच्छ्रुत्वा नैष्ठिकीं बुद्धिं बुद्ध्येथाः कर्मनिश्चयम् ।
तारारूपाणि सर्वाणि यत्रैतच्चन्द्रमण्डलम् ॥ १४.१८.३८ ॥
เมื่อได้ฟังสิ่งนี้แล้ว จงเข้าใจกรรมนิยมด้วยปัญญาที่มั่นคง ดาวทั้งปวงมีรูปดาวทั้งสิ้น และที่นี่คือวงกลมของพระจันทร์
14.18.39
यत्र विभ्राजते लोके स्वभासा सूर्यमण्डलम् ।
स्थानान्येतानि जानीहि जनानां पुण्यकर्मणाम् ॥ १४.१८.३९ ॥
ในโลกที่วงกลมของพระอาทิตย์ส่องแสงรุ่งโรจน์ด้วยแสงของตนเอง จงรู้ว่าสถานที่เหล่านี้เป็นของผู้ที่ทำกรรมดี
14.18.40
कर्मक्षयाच्च ते सर्वे च्यवन्ते वै पुनः पुनः ।
तत्रापि च विशेषोस्ति दिवि नीचोच्चमध्यमः ॥ १४.१८.४० ॥
เมื่อกรรมของพวกเขาหมดสิ้น ทั้งหมดนั้นย่อมจุติลงมาซ้ำแล้วซ้ำเล่า และแม้ในสวรรค์เองก็มีความแตกต่างกันเป็นต่ำ สูง และปานกลาง
14.18.41
न च तत्रापि संतोषो दृष्ट्वा दीप्ततरां श्रियम् ।
इत्येता गतयः सर्वाः पृथक्ते समुदीरिताः ॥ १४.१८.४१ ॥
แม้ที่นั้นก็ไม่มีความสันโดษ เมื่อเห็นสิริที่รุ่งโรจน์ยิ่งกว่า คติทั้งปวงเหล่านี้ได้ถูกกล่าวแยกไว้แก่ท่านแล้วดังนี้
14.18.42
उपपत्तिं तु वक्ष्यामि गर्भस्याहमतः परम् ।
तथावत्तां निगदतः शृणुष्वावहितो द्विज ॥ १४.१८.४२ ॥
ต่อไปเราจะกล่าวถึงการกำเนิดของครรภ์ ท่านผู้เกิดสองครั้งเอ๋ย จงตั้งใจฟังเราให้ดี