મહાભારત · અધ્યાય 14.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.2.1
एवमुक्तस्तु राजाऽसौ धृतराष्ट्रेण धीमता ।
तूष्णींबभूव मेधावी तमुवाचाथ केशवः ॥ १४.२.१ ॥
બુદ્ધિમાન ધૃતરાષ્ટ્રે એમ કહ્યું ત્યારે તે રાજા મૌન રહ્યા; પછી મેધાવી કેશવ તેમની સાથે બોલ્યા.
14.2.2
अतीव मनसा शोकः क्रियमाणो जनाधिप ।
सन्तपयति चैतस्य पूर्वप्रेतान्पितामहान् ॥ १४.२.२ ॥
હે જનાધિપ, મનમાં અતિશય શોક ઉત્પન્ન થઈને તેમને પૂર્વે મૃત પિતામહો માટે સંતાપ આપે છે.
14.2.3
यजस्व विविधैर्यज्ञैर्बहुभिः स्वाप्तदक्षिणैः ।
देवांस्तर्पय सोमेन स्वधया च पितॄनपि ॥ १४.२.३ ॥
વિવિધ યજ્ઞો, પુષ્કળ દક્ષિણા સાથે યજ્ઞ કર; સોમથી દેવોને અને સ્વધાથી પિતૃઓને પણ તૃપ્ત કર.
14.2.4
अतिथीनन्नपानेन कामैरन्यैरकिञ्चनान् ।
त्वद्विधस्य महाबुद्धे नैतदद्योपपद्यते।
विदितं वेदितव्यं ते कर्तव्यमपि ते कृतम् ॥ १४.२.४ ॥
અતિથિઓને અન્નપાનથી અને અન્ય ઇચ્છિત વસ્તુઓથી, નિર્ધનોને પણ સંતોષ આપ. હે મહાબુદ્ધિ, તારા જેવાને આજે આ યોગ્ય નથી. જે જાણવા યોગ્ય છે તે તું જાણે છે; જે કરવા યોગ્ય છે તે તેં પણ કર્યું છે.
14.2.5
श्रुताश्च राजधर्मास्ते भीष्माद्भागीरथीसुतात् ।
कृष्णद्वैपायनाच्चैव नारदाद्विदुरात्तथा ॥ १४.२.५ ॥
ભાગીરથીના પુત્ર ભીષ્મ, કૃષ્ણદ્વૈપાયન (વ્યાસ), નારદ અને વિદુર પાસેથી તેં રાજધર્મો સાંભળ્યા છે.
14.2.6
नेमामर्हसि मूढानां वृत्तिं त्वमनुवर्तितुम् ।
पितृपैतामहं वृत्तमास्थाय धुरमुद्वह ॥ १४.२.६ ॥
મૂર્ખોના આ આચરણનું અનુસરણ તારે કરવું યોગ્ય નથી. પિતા અને પિતામહનું આચરણ અપનાવી ભાર ઉઠાવ.
14.2.7
युक्तं हि यशसा क्षात्रं स्वर्गं प्राप्तुमसंशयम् ।
नहि कश्चिद्धि शूरणां निहतोऽत्र पराङ्मुखः ॥ १४.२.७ ॥
ક્ષાત્રધર્મ યશ સાથે યુક્ત અને યોગ્ય છે; તેનાથી સ્વર્ગ મળે છે એમાં સંશય નથી. અહીં શૂરવીરોમાંથી કોઈ પીઠ બતાવીને માર્યો ગયો નથી.
14.2.8
त्यज शोकं महाराज भवितव्यं हि तत्तथा ।
न शक्यास्ते पुनर्द्रष्टुं त्वया येऽस्मिन्रणे हताः ॥ १४.२.८ ॥
હે મહારાજ, શોક ત્યજી દો; જે થવાનું હતું તે એમ જ થયું. આ રણમાં જેઓ માર્યા ગયા તેમને તમે ફરી જોઈ શકશો નહીં.
14.2.9
एतावदुक्त्वा गोविन्दो धर्मराजं युधिष्ठिरम् ।
विरराम महातेजास्तमुवाच युधिष्ठिरः ॥ १४.२.९ ॥
આટલું કહીને મહાતેજસ્વી ગોવિંદ ધર્મરાજ યુધિષ્ઠિર સાથે મૌન થયા; ત્યારે યુધિષ્ઠિરે તેમને કહ્યું.
14.2.10
गोविन्द मयि या प्रीतिस्तव सा विदिता मम ।
सौहृदेन तथा प्रेम्णा सदा मय्यनुकम्पसे ॥ १४.२.१० ॥
હે ગોવિંદ, મારા પ્રત્યે તારો જે પ્રેમ છે તે મને જ્ઞાત છે. મિત્રતા અને પ્રેમથી તું સદા મારા પર કરુણા રાખે છે.
14.2.11
प्रियं तु मे स्यात्सुमहत्कृतं चक्रगदाधर ।
श्रीमन्प्रीतेन मनसाक सर्वं यादवनन्दन ॥ १४.२.११ ॥
હે ચક્ર-ગદાધારી, પ્રસન્ન મનથી તું આ બધું કરે તો તે મારા માટે ખૂબ પ્રિય થશે. હે યાદવોના આનંદ, હે શ્રીમાન.
14.2.12
यदि मामनुजानीयाद्भवान्गन्तुं तपोवनम् ।
कृतकृत्यो भविष्यामि इति मे निश्चिता मतिः ॥ १४.२.१२ ॥
જો તું મને તપોવનમાં જવાની અનુમતિ આપે, તો હું કૃતકૃત્ય થઈશ એવો મારો નિશ્ચય છે.
14.2.13
न हि शान्तिं प्रपश्यामि पातयित्वा पितामहम् ।
नृशंसः पुरुषव्याघ्रं गुरुं वीर्यबलान्वितम्।
कर्णं च पुरुषव्याघ्नं सङ्ग्रामेष्वपलायिनम् ॥ १४.२.१३ ॥
પિતામહ, વીર્ય અને બળથી યુક્ત ગુરુ, અને યુદ્ધમાં પીછેહઠ ન કરનાર પુરુષવ્યાઘ્ર કર્ણને મારીને મને શાંતિ દેખાતી નથી; હું નિર્દય બની ગયો છું.
14.2.14
कर्मणा येन मुच्येयमस्मात्क्रूरादरिंदम ।
कर्मणा तद्विधत्स्वेह येन शुध्यति मे मनः ॥ १४.२.१४ ॥
હે શત્રુદમન, જે કર્મથી હું આ ક્રૂરતામાંથી મુક્ત થાઉં, તે કર્મ અહીં મને વિધાન કરો, જેથી મારું મન શુદ્ધ થાય.
14.2.15
तमेवंवादिनं पार्थं व्यासः प्रोवाच धर्मवित् ।
सान्त्वयन्सुमहातेजाः शुभं वचनमर्थवत् ॥ १४.२.१५ ॥
આ રીતે બોલતા પાર્થને ધર્મજ્ઞ અને મહાતેજસ્વી વ્યાસે સાંત્વના આપતાં શુભ અને અર્થપૂર્ણ વચન કહ્યાં.
14.2.16
सुकृता ते मतिस्तात पुनर्बाल्येन मुह्यसे ।
किमाकाशे वयं सर्वे प्रलपामो मुहुर्मुहुः ॥ १४.२.१६ ॥
હે વત્સ, તારો નિશ્ચય સારો હતો; છતાં બાળપણને કારણે તું ફરી મોહમાં પડે છે. આપણે બધા આકાશ સામે વારંવાર નિરર્થક કેમ બડબડીએ છીએ?
14.2.17
विदिताः क्षत्रधर्मास्ते येषां युद्धेन जीविका ।
तथा प्रवृत्तो नृपतिर्नाधिबन्धेन युज्यसे ॥ १४.२.१७ ॥
યુદ્ધથી જેમની આજીવિકા છે તે ક્ષત્રિયધર્મો તું જાણે છે. રાજા તરીકે તેમાં પ્રવૃત્ત હોવાથી તું બંધનમાં પડતો નથી.
14.2.18
मोक्षधर्माश्च निखिला याथातथ्येन ते श्रुताः ।
यथा वै कामजां मायां परित्युक्तं त्वमर्हसि ॥ १४.२.१८ ॥
મોક્ષધર્મના બધા ઉપદેશ તેં યથાર્થ રીતે સાંભળ્યા છે. તેથી કામથી જન્મેલી માયાને ત્યજવી તને યોગ્ય છે.
14.2.19
असकृच्चापि सन्देहाश्छिन्नास्ते कामजा मया ।
अश्रद्दधानो दुर्मेधा लुप्तस्मृतिरसि ध्रुवम् ॥ १४.२.१९ ॥
મેં તારા કામજન્ય સંદેહો વારંવાર દૂર કર્યા છે; છતાં તું અશ્રદ્ધાળુ, મંદબુદ્ધિ અને નિશ્ચયથી સ્મૃતિભ્રષ્ટ થયો છે.
14.2.20
मैवं भव न ते युक्तमिदमज्ञानमीदृशम् ॥ १४.२.२० ॥
એવો ન થા; તારા માટે આવું આ અજ્ઞાન યોગ્ય નથી.
14.2.21
प्रायश्चित्तानि सर्वाणि विदितानि च तेऽनघ ।
राजधर्माश्च ते सर्वे दानधर्माश्च ते श्रुताः ॥ १४.२.२१ ॥
હે નિષ્પાપ! સર્વ પ્રાયશ્ચિત્તો તારા જાણવામાં છે; રાજધર્મો અને દાનધર્મો પણ તેં સાંભળ્યા છે.
14.2.22
स कथं सर्वधर्मज्ञः सर्वागमविशारदः ।
परिमुह्यसि भूयस्त्वमज्ञानादिव भारत ॥ १४.२.२२ ॥
સર્વ ધર્મ જાણનાર અને સર્વ આગમોમાં નિપુણ એવો તું, અજ્ઞાનથી હોય તેમ, હે ભારત, ફરી કેમ મોહિત થાય છે?