महाभारत · अध्याय 14.2
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.2.1
एवमुक्तस्तु राजाऽसौ धृतराष्ट्रेण धीमता ।
तूष्णींबभूव मेधावी तमुवाचाथ केशवः ॥ १४.२.१ ॥
बुद्धिमान धृतराष्ट्राने असे सांगितल्यावर तो राजा गप्प राहिला; मग मेधावी केशव त्याच्याशी बोलला.
14.2.2
अतीव मनसा शोकः क्रियमाणो जनाधिप ।
सन्तपयति चैतस्य पूर्वप्रेतान्पितामहान् ॥ १४.२.२ ॥
हे जनाधिपा, मनात अतिशय शोक उत्पन्न होऊन तो पूर्वी मृत झालेल्या पितामहांसाठी त्याला संतप्त करत आहे.
14.2.3
यजस्व विविधैर्यज्ञैर्बहुभिः स्वाप्तदक्षिणैः ।
देवांस्तर्पय सोमेन स्वधया च पितॄनपि ॥ १४.२.३ ॥
विविध यज्ञ, विपुल दक्षिणेसह यज्ञ कर; सोमाने देवांना आणि स्वधेने पितरांनाही तृप्त कर.
14.2.4
अतिथीनन्नपानेन कामैरन्यैरकिञ्चनान् ।
त्वद्विधस्य महाबुद्धे नैतदद्योपपद्यते।
विदितं वेदितव्यं ते कर्तव्यमपि ते कृतम् ॥ १४.२.४ ॥
अतिथी आणि गरिबांना अन्नपाण्याने व इतर इच्छित वस्तूंनी संतुष्ट कर. हे महाबुद्धे, तुझ्यासारख्या माणसाला आज हे शोभत नाही. जे जाणण्यासारखे आहे ते तुला ज्ञात आहे, जे करायचे ते तूही केले आहेस.
14.2.5
श्रुताश्च राजधर्मास्ते भीष्माद्भागीरथीसुतात् ।
कृष्णद्वैपायनाच्चैव नारदाद्विदुरात्तथा ॥ १४.२.५ ॥
भागीरथीचा पुत्र भीष्म, कृष्णद्वैपायन (व्यास), नारद आणि विदुर यांच्याकडून तू राजधर्म ऐकले आहेस.
14.2.6
नेमामर्हसि मूढानां वृत्तिं त्वमनुवर्तितुम् ।
पितृपैतामहं वृत्तमास्थाय धुरमुद्वह ॥ १४.२.६ ॥
मूर्खांच्या या वर्तनाचे अनुसरण तुला करणे योग्य नाही. पिता व पितामहांचे आचरण स्वीकारून भार वाहा.
14.2.7
युक्तं हि यशसा क्षात्रं स्वर्गं प्राप्तुमसंशयम् ।
नहि कश्चिद्धि शूरणां निहतोऽत्र पराङ्मुखः ॥ १४.२.७ ॥
क्षात्रधर्म कीर्तीने युक्त असून योग्य आहे; त्यामुळे स्वर्ग प्राप्त होतो यात संशय नाही. येथे शूरांपैकी कोणीही पाठ फिरवून मारला गेला नाही.
14.2.8
त्यज शोकं महाराज भवितव्यं हि तत्तथा ।
न शक्यास्ते पुनर्द्रष्टुं त्वया येऽस्मिन्रणे हताः ॥ १४.२.८ ॥
हे महाराज, शोक सोडून दे; जे घडायचे होते तसेच घडले. या रणात मारले गेलेले पुन्हा तुला दिसणार नाहीत.
14.2.9
एतावदुक्त्वा गोविन्दो धर्मराजं युधिष्ठिरम् ।
विरराम महातेजास्तमुवाच युधिष्ठिरः ॥ १४.२.९ ॥
एवढे बोलून महातेजस्वी गोविंद धर्मराज युधिष्ठिराशी थांबले; तेव्हा युधिष्ठिर त्यांना म्हणाला.
14.2.10
गोविन्द मयि या प्रीतिस्तव सा विदिता मम ।
सौहृदेन तथा प्रेम्णा सदा मय्यनुकम्पसे ॥ १४.२.१० ॥
हे गोविंदा, माझ्यावरील तुझी प्रीती मला ठाऊक आहे. सौहार्द आणि प्रेमाने तू नेहमी माझ्यावर कृपा करतोस.
14.2.11
प्रियं तु मे स्यात्सुमहत्कृतं चक्रगदाधर ।
श्रीमन्प्रीतेन मनसाक सर्वं यादवनन्दन ॥ १४.२.११ ॥
हे चक्र-गदाधारी, प्रसन्न मनाने तू हे सर्व केलेस तर ते माझ्यासाठी अत्यंत प्रिय होईल. हे यादवानंदा, हे श्रीमंता.
14.2.12
यदि मामनुजानीयाद्भवान्गन्तुं तपोवनम् ।
कृतकृत्यो भविष्यामि इति मे निश्चिता मतिः ॥ १४.२.१२ ॥
तू मला तपोवनात जाण्याची अनुमती दिलीस, तर मी कृतकृत्य होईन, असा माझा निश्चय आहे.
14.2.13
न हि शान्तिं प्रपश्यामि पातयित्वा पितामहम् ।
नृशंसः पुरुषव्याघ्रं गुरुं वीर्यबलान्वितम्।
कर्णं च पुरुषव्याघ्नं सङ्ग्रामेष्वपलायिनम् ॥ १४.२.१३ ॥
पितामहांना, वीर्य आणि बलाने युक्त गुरूंना आणि युद्धात मागे न हटणाऱ्या पुरुषव्याघ्र कर्णाला मारल्यानंतर मला शांती दिसत नाही; मी निर्दय झालो आहे.
14.2.14
कर्मणा येन मुच्येयमस्मात्क्रूरादरिंदम ।
कर्मणा तद्विधत्स्वेह येन शुध्यति मे मनः ॥ १४.२.१४ ॥
हे शत्रूंचे दमन करणाऱ्या, ज्या कर्माने मी या क्रूरतेतून मुक्त होईन, तेच कर्म येथे मला सांगा, ज्याने माझे मन शुद्ध होईल.
14.2.15
तमेवंवादिनं पार्थं व्यासः प्रोवाच धर्मवित् ।
सान्त्वयन्सुमहातेजाः शुभं वचनमर्थवत् ॥ १४.२.१५ ॥
असे बोलणाऱ्या पार्थाला धर्मज्ञ आणि महातेजस्वी व्यास सांत्वन देत मंगल व अर्थपूर्ण शब्द बोलले.
14.2.16
सुकृता ते मतिस्तात पुनर्बाल्येन मुह्यसे ।
किमाकाशे वयं सर्वे प्रलपामो मुहुर्मुहुः ॥ १४.२.१६ ॥
हे वत्सा, तुझा निश्चय चांगला होता; तरीही बालिशपणामुळे तू पुन्हा मोहात पडतोस. आपण सर्वजण आकाशासमोर वारंवार व्यर्थ का बडबडतो?
14.2.17
विदिताः क्षत्रधर्मास्ते येषां युद्धेन जीविका ।
तथा प्रवृत्तो नृपतिर्नाधिबन्धेन युज्यसे ॥ १४.२.१७ ॥
युद्धावर ज्यांची उपजीविका आहे ते क्षत्रियधर्म तुला माहीत आहेत. राजा म्हणून त्यात प्रवृत्त असल्यामुळे तू बंधनात अडकत नाहीस.
14.2.18
मोक्षधर्माश्च निखिला याथातथ्येन ते श्रुताः ।
यथा वै कामजां मायां परित्युक्तं त्वमर्हसि ॥ १४.२.१८ ॥
मोक्षधर्माचे सर्व उपदेश तू यथार्थपणे ऐकले आहेस. म्हणून कामातून जन्मलेली माया सोडणे तुला योग्य आहे.
14.2.19
असकृच्चापि सन्देहाश्छिन्नास्ते कामजा मया ।
अश्रद्दधानो दुर्मेधा लुप्तस्मृतिरसि ध्रुवम् ॥ १४.२.१९ ॥
मी तुझे कामजन्य संशय वारंवार दूर केले आहेत; तरीही तू अश्रद्धाळू, मंदबुद्धी आणि निश्चितपणे स्मृतिभ्रष्ट झाला आहेस.
14.2.20
मैवं भव न ते युक्तमिदमज्ञानमीदृशम् ॥ १४.२.२० ॥
असे होऊ नकोस; तुला हे असे अज्ञान योग्य नाही.
14.2.21
प्रायश्चित्तानि सर्वाणि विदितानि च तेऽनघ ।
राजधर्माश्च ते सर्वे दानधर्माश्च ते श्रुताः ॥ १४.२.२१ ॥
हे निष्पापा! सर्व प्रायश्चित्ते तुला ज्ञात आहेत; राजधर्म आणि दानधर्म तू सर्व ऐकले आहेस.
14.2.22
स कथं सर्वधर्मज्ञः सर्वागमविशारदः ।
परिमुह्यसि भूयस्त्वमज्ञानादिव भारत ॥ १४.२.२२ ॥
सर्व धर्म जाणणारा आणि सर्व आगमांत निपुण असा तू, अज्ञानाने असल्याप्रमाणे, हे भारता, पुन्हा कसा मोहित होतोस?