Mahābhārata · Adhyāya 14.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.20.1
यः स्यादेकान्त आसीनस्तूष्णीं किञ्चिदचिन्तयन् ।
पूर्वंपूर्वं परित्यज्य स निरारम्भको भवेत् ॥ १४.२०.१ ॥
Quien, sentado a solas en silencio sin pensar en nada, habiendo abandonado cada cosa anterior, se vuelve libre de toda empresa.
14.20.2
सर्वमित्रः सर्वसहः शमे रक्तो जितेन्द्रियः ।
व्यपेतभयमन्युश्च कामहा मुच्यते नरः ॥ १४.२०.२ ॥
El hombre que es amigo de todos, soporta todo, se deleita en la paz, ha dominado sus sentidos, está libre de temor e ira, y destruye el deseo, es liberado.
14.20.3
आत्मवत्सर्वभूतेषु यश्चरेन्नियतः शुचिः ।
नित्यमेव यथान्यायं यश्चरेन्नियतेन्द्रियः।
अमानी निरभीमानः सर्वतो मुक्त एव सः ॥ १४.२०.३ ॥
Aquel que se conduce hacia todos los seres como hacia sí mismo, es disciplinado y puro, siempre actúa rectamente, tiene sus sentidos controlados y está libre de orgullo y vanidad, ese solamente está plenamente liberado.
14.20.4
जीवितं मरणं चोभे सुखदुःखे तथैव च ।
लाभालाभे प्रियद्वेष्ये यः समः स च मुच्यते ॥ १४.२०.४ ॥
Quien permanece ecuánime ante la vida y la muerte, el placer y el dolor, igualmente la ganancia y la pérdida, lo amado y lo odiado, también él es liberado.
14.20.5
न कस्यचित्स्पृहयते नावजानाति किचन ।
निर्द्वन्द्वो वीतरागात्मा सर्वथा मुक्त एव सः ॥ १४.२०.५ ॥
Quien no anhela a nadie ni desprecia nada, está libre de los pares de opuestos y tiene un alma sin pasión, está plenamente liberado.
14.20.6
अनमित्रश्च निर्बन्धुरनपत्यश्च यः क्वचित् ।
त्यक्तधर्मार्थकामश्च निराराङ्क्षी च मुच्यते ॥ १४.२०.६ ॥
Quien no tiene enemigo, ni parientes, ni descendencia en ninguna parte, que ha abandonado el dharma, la riqueza y el deseo, y está libre de expectativas, es liberado.
14.20.7
नैव धर्मी न चाधर्मी पूर्वोपचितहा च यः ।
क्षीणधातुः प्रशान्तात्मा निर्द्वंद्वः स विमुच्यते ॥ १४.२०.७ ॥
Quien no es ni justo ni injusto, quien destruye las obras acumuladas en el pasado, cuyos humores corporales están consumidos, cuyo ser está en calma y libre de los pares de opuestos, ese queda liberado.
14.20.8
अकर्मा चाविकाङ्क्षश्च पश्येज्जगदशाश्वतम् ।
अस्वस्तमवशं नित्यं जन्ममृत्युजरायुतम् ॥ १४.२०.८ ॥
Libre de acción y de deseo, que contemple el mundo como impermanente, inquieto, incontrolable y siempre acosado por el nacimiento, la muerte y la vejez.
14.20.9
वैराग्यबुद्धिः सततं तावद्दोषव्यपेक्षकः ।
आत्मबन्धविनिर्मोक्षं स करोत्यचिरादिव ॥ १४.२०.९ ॥
Con una mente de desapego, considerando constantemente las faltas del mundo, logra pronto la liberación de la atadura del yo, como si fuera de inmediato.
14.20.10
अगन्धमरसस्पर्शमशब्दमपरिग्रहम् ।
अरूपमनभिज्ञेयं दृष्ट्वाऽऽत्मानं विमुच्यते ॥ १४.२०.१० ॥
Habiendo visto el yo como carente de olor, sabor, tacto, sonido, posesión, forma e incognoscible, queda liberado.
14.20.11
पञ्चभूतगुणैर्हीनममूर्तिमदलेपकम् ।
अगुणं गुणभोक्तारं यः पश्यति स मुच्यते ॥ १४.२०.११ ॥
Quien ve el yo, libre de las cualidades de los cinco elementos, sin forma, sin mancha, sin cualidades pero disfrutador de las cualidades, queda liberado.
14.20.12
विहाय सर्वसङ्कल्पान्बुद्ध्या शारीरमानसान् ।
शनैर्निर्वाणमाप्नोति निरिन्धन इवानलः ॥ १४.२०.१२ ॥
Habiendo abandonado por el intelecto todas las intenciones corporales y mentales, alcanza gradualmente la extinción, como un fuego sin combustible.
14.20.13
सर्वसंस्कारनिर्मुक्तो निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः ।
तपसा इन्द्रियग्रामं यश्चरेन्मुक्त एव सः ॥ १४.२०.१३ ॥
Liberado de todos los condicionamientos, más allá de los pares de opuestos, sin posesiones, quien mediante la austeridad dirige el conjunto de los sentidos, ese es verdaderamente liberado.
14.20.14
विमुक्तः सर्वसंस्कारैस्ततो ब्रह्मि सनातनम् ।
परमाप्नोति संशान्तमचलं नित्यमक्षरम् ॥ १४.२०.१४ ॥
Liberado de todos los condicionamientos, alcanza entonces el Brahman eterno, supremo, sereno, inmóvil, constante e imperecedero.
14.20.15
अतः परं प्रवक्ष्यामि योगशास्त्रमनुत्तमम् ।
यज्ज्ञात्वा सिद्धमात्मानं लोके पश्यन्ति योगिनः ॥ १४.२०.१५ ॥
A continuación expondré la enseñanza insuperable del yoga, conociendo la cual los yoguis ven en este mundo al yo como realizado.
14.20.16
तस्योपदेशं वक्ष्यामि यथावत्तन्निबोध मे ।
यैर्योगैर्भावयन्नित्यं पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥ १४.२०.१६ ॥
Expondré con exactitud su enseñanza; escúchala de mí: los yogas mediante los cuales, meditando constantemente, uno ve el yo en el yo.
14.20.17
इन्द्रियाणि तु संहृत्य मन आत्मनि धारयेत् ।
तीव्रं तप्त्वा तपः पूर्वं मोक्षयोगं समाचरेत् ॥ १४.२०.१७ ॥
Retirando los sentidos, se debe fijar la mente en el yo; primero, practicando una austeridad intensa, se debe ejercitar el yoga de la liberación.
14.20.18
तपस्वी नित्यसङ्कल्पो दम्भाहङ्कारवर्जितः ।
मनीषी मनसा विप्रः पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥ १४.२०.१८ ॥
El asceta, firme en su resolución, libre de simulación y egoísmo, el sabio brahmán ve el yo en el yo con la mente.
14.20.19
स चेच्छक्रोत्ययं साधुर्योक्तुमात्मानमात्मनि ।
तत एकान्तशीलः स पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥ १४.२०.१९ ॥
Si este hombre bueno puede unir el yo en el yo, entonces, dado a la soledad, ve el yo en el yo.
14.20.20
संयतः सततं युक्त आत्मवान्विजितेन्द्रियः ।
यथा य आत्मनाऽऽत्मानं सम्प्रयुक्तः प्रपश्यति ॥ १४.२०.२० ॥
Contenido, siempre unido al yoga, dueño de sí mismo, que ha vencido a los sentidos, ve como quien ha unido bien el yo por el yo.
14.20.21
यथाहि पुरुषः स्वप्ने दृष्ट्वा पश्यत्यसाविति ।
तथारूपमिवात्मानं साधुयुक्तः प्रपश्यति ॥ १४.२०.२१ ॥
Como un hombre que en un sueño ve y dice: 'aquél es él', así el bien unido ve el yo en una forma semejante.
14.20.22
इषीकां च यथा मुञ्जात्कश्चिन्निष्कृष्य दर्शयेत् ।
योगी निष्कृष्य चात्मानं तथा पश्यति देहतः ॥ १४.२०.२२ ॥
Como alguien podría sacar una caña de la hierba muñja y mostrarla, así el yogui saca el yo del cuerpo y lo ve.
14.20.23
मुञ्जं शरीरमित्याहुरिषीकामात्मनि श्रिताम् ।
एतन्निदर्शनं प्रोक्तं योगविद्भिरनुत्तमम् ॥ १४.२०.२३ ॥
Llaman muñja al cuerpo y caña a lo que descansa en el yo; esta es la ilustración suprema declarada por los conocedores del yoga.
14.20.24
यदा हि युक्तमात्मानं सम्यक् पश्यति देहभूत् ।
न तस्येहेश्वरः कश्चित्त्रैलोक्यस्यापि यः प्रभुः ॥ १४.२०.२४ ॥
Cuando el ser encarnado ve bien el yo unido, no hay señor aquí que lo gobierne, ni siquiera el señor de los tres mundos.
14.20.25
अन्यान्याश्चैव तनवो यथेष्टं प्रतिपद्यते ।
विनिर्भिद्य जरां मृत्युं न शोचति न हृष्यति ॥ १४.२०.२५ ॥
Adopta otros cuerpos a voluntad; habiendo atravesado la vejez y la muerte, no se lamenta ni se alegra.
14.20.26
देवानामपि देवत्वं युक्तः कारयते वशी ।
ब्रह्म चाव्ययमाप्नोति हित्वा देहमशाश्वतम् ॥ १४.२०.२६ ॥
El disciplinado, dueño de sí, alcanza incluso la divinidad de los dioses; abandonando el cuerpo impermanente, alcanza el Brahman imperecedero.
14.20.27
विनश्यत्सु च लोकेषु न भयं तस्य जायते ।
क्लिश्यमानेषु भूतेषु न स क्लिश्यति केनचित् ॥ १४.२०.२७ ॥
Mientras los mundos perecen, no surge temor en él; y mientras los seres son atormentados, él no se aflige por nada.
14.20.28
दुःखशोकमलैर्घोरैः सङ्गस्नेहसमुद्भवैः ।
न विचाल्यति युक्तात्मा निस्पृहः शान्तमानसः ॥ १४.२०.२८ ॥
El de alma unida no se sacude por las terribles impurezas de la pena y el dolor que nacen del apego y del afecto; está libre de deseo y tiene la mente serena.
14.20.29
नैनं शस्त्राणि विध्यन्ते न मृत्युश्चास्य विद्यते ।
नातः सुखतरं किञ्चिल्लोके क्वचन दृश्यते ॥ १४.२०.२९ ॥
Las armas no lo atraviesan, y para él no existe la muerte; nada más dichoso que esto se ve en ninguna parte del mundo.
14.20.30
सम्यग्युक्त्वा स आत्मानमात्मन्येव प्रतिष्ठिते ।
विनिवृत्तजरादुःखः सुखं स्वपिति चापि सः ॥ १४.२०.३० ॥
Habiéndose unido por completo a sí mismo, establecido solo en el yo, libre del dolor de la vejez, duerme en dicha.
14.20.31
देहान्यथेष्टमभ्येति हित्वेमां मानुषीं तनुम् ।
निर्वेदस्तु न कर्तव्यो भुञ्जानेन कथञ्चन ॥ १४.२०.३१ ॥
Tras abandonar este cuerpo humano, va a un cuerpo según su deseo; pero quien disfruta no debe en modo alguno abandonar el desapego.
14.20.32
सम्यग्युक्तो यदात्मानमात्मन्येव प्रपश्यति ।
तदैव न स्पृहयते साक्षादपि शतक्रतोः ॥ १४.२०.३२ ॥
Cuando quien está bien unido al yoga ve el yo en el yo mismo, entonces no desea ni siquiera a Indra en persona.
14.20.33
योगमेकान्तशीलस्तु यथा विन्दति तच्छृणु ।
दृष्टपूर्वां दिशं चिन्त्य यस्मिन्संनिवसेत्परे ॥ १४.२०.३३ ॥
Ahora escucha cómo quien ama la soledad alcanza el yoga: habiendo pensado en la dirección vista antes, en la que debe morar lejos.
14.20.34
पुरस्याभ्यन्तरे तस्य मनः स्थाप्यं न बाह्यतः ।
पुरस्याभ्यन्तरे तिष्ठन्यस्मिन्नावसथे वसेत।
तस्मिन्नावसथे धार्यं सबाद्याभ्यन्तरं मनः ॥ १४.२०.३४ ॥
Dentro de la ciudad debe fijar su mente, no fuera. Estando dentro de la ciudad, en cualquier morada que habite, en esa morada debe sostener la mente, tanto exterior como interior.
14.20.35
प्रचिन्त्यावसथे कृत्स्नं यस्मिन्काये स पश्यति ।
तस्मिन्काये मनश्चास्य न च किञ्चन बाह्यतः ॥ १४.२०.३५ ॥
Habiendo contemplado plenamente en la morada, en el cuerpo que ve, en ese cuerpo esté su mente, y nada de lo exterior.
14.20.36
सन्नियम्येन्द्रियग्रामं निर्घोषं निर्जने वने ।
कायमभ्यन्तरं कृत्स्नमेकाग्रः परिचिन्तयेत् ॥ १४.२०.३६ ॥
Habiendo refrenado bien el conjunto de los sentidos, en un bosque desierto y silencioso, con mente concentrada, debe contemplar todo el cuerpo interior.
14.20.37
इन्तांस्तालु च जिह्वां च गलं ग्रीवां तथैव च ।
हृदयं चिन्तयेच्चापि तथा हृदयबन्धनम् ॥ १४.२०.३७ ॥
Debe contemplar el paladar y la lengua, la garganta y el cuello, asimismo el corazón y también la atadura del corazón.
14.20.38
इत्युक्तः स मया शिष्यो मेधावी मधुसूदन ।
पप्रच्छ पुनरेवेमं मोक्षधर्मं सुदुर्वचम् ॥ १४.२०.३८ ॥
Así instruido por mí, oh Madhusūdana, el discípulo inteligente volvió a preguntar sobre este dharma de liberación, tan difícil de expresar.
14.20.39
भुक्तं भुक्तमिदं कोष्ठे कथमन्नं विपच्यते ।
कथं रसत्वं व्रजति शोणितत्वं कथं पुनः ॥ १४.२०.३९ ॥
¿Cómo, una vez ingerida y vuelta a ingerir esta comida, se digiere en el estómago? ¿Cómo alcanza el estado de jugo nutritivo, y cómo de nuevo el estado de sangre?
14.20.40
तथा मांसं च मेदश्च स्नाय्वस्थीनि च पोषयेत् ।
कथमेतानि सर्वाणि शरीराणि शरीरिणाम् ॥ १४.२०.४० ॥
Asimismo, ¿cómo nutre la carne, la grasa, los tendones y los huesos? ¿Y cómo llegan a ser todos estos cuerpos de los seres encarnados?
14.20.41
वर्धन्ते वर्धमानस्य वर्धते च कथं बलम् ।
निरासनं निष्कसनं मलानां च पृथक् पृथक् ॥ १४.२०.४१ ॥
¿Cómo crecen los miembros de quien crece, y cómo aumenta la fuerza? ¿Y cómo se logra la expulsión y la eliminación separada de los desechos?
14.20.42
कुतो वाऽयं प्रश्वसिति उच्छ्वसित्यपि वा पुनः ।
कं च देशमधिष्ठाय तिष्ठत्यात्माऽयमात्मनि ॥ १४.२०.४२ ॥
¿De dónde inhala y exhala esto? ¿Y en qué lugar, habiéndose establecido en él, permanece este ātman en sí mismo?
14.20.43
जीवः कथं वहति च चेष्टमानः कलेवरम् ।
किंवर्णं कीदृशं चैव निवेशयति वै मनः ॥ १४.२०.४३ ॥
¿Cómo lleva el ser vivo el cuerpo mientras se mueve, y de qué color y de qué clase fija la mente?
14.20.44
याथातथ्येन भगवन्वक्तुमर्हसि मेऽनघ ।
इति सम्परिपृष्टोऽहं तेन विप्रेणि माधव ॥ १४.२०.४४ ॥
Oh bienaventurado, oh sin mancha, eres digno de decirme la verdad. Oh Mādhava, así fui interrogado a fondo por aquel brahmán.
14.20.45
प्रत्यब्रवं महाबाहो यथाश्रुतमरिंदम ।
यथा स्वकोष्ठे प्रक्षिप्य भाण्डं भाण्डमना भवेत् ॥ १४.२०.४५ ॥
Oh de brazos poderosos, oh domador de enemigos, respondí tal como lo había oído: igual que quien, habiendo puesto una vasija en su propio depósito, tiene la mente fija en esa vasija.
14.20.46
तथा स्वकाये प्रक्षिप्य मनोद्वारैरनिश्चलैः ।
आत्मानं तत्र मार्गेत प्रमादं परिवर्जयेत् ॥ १४.२०.४६ ॥
Del mismo modo, habiendo colocado la mente en el propio cuerpo mediante sus puertas inmóviles, se debe buscar allí mismo al ser, y evitar por completo la negligencia.
14.20.47
एवं सततमुद्युक्तः प्रीतात्मा नचिरादिव ।
आसादयति तद्ब्रह्म यद्दृष्ट्वा स्यात्प्रधानवित् ॥ १४.२०.४७ ॥
Así, siempre diligente y con el ser alegre, pronto alcanza aquel Brahman; al verlo, uno llega a ser conocedor del principio supremo.
14.20.48
न त्वसौ चक्षुषा ग्राह्यो न च सर्वैरपीन्द्रियैः ।
मनसैव प्रदीपेन महानात्मा प्रदृश्यते ॥ १४.२०.४८ ॥
Pero ese gran ser no es captado por el ojo, ni por todos los sentidos; solo se ve claramente con la lámpara de la mente.
14.20.49
सर्वतः पाणिपादान्तः सर्वतोक्षिशिरोमुखः ।
सर्वतः श्रुतिमाँल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति ॥ १४.२०.४९ ॥
Por todas partes tiene manos, pies y extremidades; por todas partes ojos, cabezas y rostros; por todas partes oye. En el mundo permanece, envolviéndolo todo.
14.20.50
जीवो निष्क्रान्तमात्मानं शरीरात्सम्प्रपश्यति ।
स तमुत्सृज्य देहं स्वं पारयेद्ब्रह्म केवलम् ॥ १४.२०.५० ॥
El ser vivo ve con claridad el ātman salido del cuerpo; habiendo abandonado su propio cuerpo, debe alcanzar únicamente Brahman.
14.20.51
आत्मानमालोकयति मनसा प्रहसन्निव ।
तदेवमाश्रयं कृत्वा मोक्षं याति ततो मयि ॥ १४.२०.५१ ॥
Con la mente contempla el ātman, como sonriendo; tomándolo como refugio, alcanza luego la liberación en mí.
14.20.52
इदं सर्वरहस्यं ते मया प्रोक्तं द्विजोत्तम ।
आपृच्छे साधयिष्यामि गच्छ विप्र यथासुखम् ॥ १४.२०.५२ ॥
Mejor de los dvija, te he revelado todo este secreto. Me despido y lo cumpliré; ve, brahmán, como desees.
14.20.53
इत्युक्तः स तदा कृष्ण मया शिष्यो महातपाः ।
अगच्छत यथाकामं ब्राह्मणश्छिन्नसंशयः ॥ १४.२०.५३ ॥
Así instruido, oh Kṛṣṇa, aquel gran asceta discípulo, el brahmán cuyas dudas habían sido cortadas, partió como quiso.
14.20.54
इत्युक्त्वा स तदा वाक्यं मां पार्थ द्विजसत्तमः ।
मोक्षधर्माश्रितं सम्यक् तत्रैवान्तरधीयत ॥ १४.२०.५४ ॥
Habiéndome dicho estas palabras, oh Pārtha, aquel mejor de los dvija, apoyado plenamente en la enseñanza de la liberación, desapareció allí mismo.
14.20.55
कच्चिदेतत्त्वया पार्थ श्रुत्मेकाग्रचेतसा ।
तदापि हि रथस्थस्त्वं श्रुतवानेतदेव हि ॥ १४.२०.५५ ॥
¿Escuchaste esto, Pārtha, con la mente concentrada? Incluso entonces, de pie en el carro, en verdad escuchaste precisamente esto.
14.20.56
नैतत्पार्थ सुविज्ञेयं व्यामिश्रेणेति मे मतिः ।
नरेणाकृतसङ्गेन विशुद्धेनान्तरात्मना ॥ १४.२०.५६ ॥
Esto no se conoce fácilmente, Pārtha, por quien tiene la mente mezclada, según mi parecer; sólo lo conoce el hombre libre de apego y purificado en su ser interior.
14.20.57
सुरहस्यमिदं प्रोक्तं देवानां भरतर्षभ ।
कच्चित्त्विदं श्रुतं पार्थ मनुष्येणेह कर्हिचित् ॥ १४.२०.५७ ॥
Este gran secreto fue revelado por los dioses, oh toro de los Bharatas. Pārtha, ¿lo has oído alguna vez de algún ser humano en este mundo?
14.20.58
न ह्येतच्छ्रोतुमर्होऽन्यो मनुष्यस्त्वामृतेऽनघ ।
नैतदन्येनि विज्ञेयं व्यामिश्रेणान्तरात्मना ॥ १४.२०.५८ ॥
En verdad, ningún otro ser humano salvo tú, oh sin mancha, es digno de oír esto. No puede ser conocido por otro cuyo ser interior esté mezclado.
14.20.59
क्रियावद्भिर्हि कौन्तेय देवलोकः समावृतः ।
न चैतदिष्टं देवानां मर्त्यैरुपरि वर्तनम् ॥ १४.२०.५९ ॥
El mundo de los dioses, oh hijo de Kuntī, está rodeado por quienes realizan ritos. Los dioses no desean que los mortales habiten por encima de ellos.
14.20.60
परा हि सा गतिः पार्थ यत्तद्ब्रह्म सनातनम् ।
यत्रामृतत्वं प्राप्नोति त्यक्त्वा दुःखं सदा सुखी ॥ १४.२०.६० ॥
Esa, Pārtha, es la meta suprema, el Brahman eterno, donde se alcanza la inmortalidad y, abandonado el dolor para siempre, se es siempre feliz.
14.20.61
इमं धर्मं समास्थाय येऽपि स्युः पापयोनयः ।
स्त्रियो वैश्यास्तथा शूद्रास्तेऽपि यान्ति परां गतिम् ॥ १४.२०.६१ ॥
Quienes se acogen a este dharma, aunque sean de nacimiento pecaminoso, mujeres, vaiśyas y śūdras, también alcanzan la meta suprema.
14.20.62
किं पुनर्ब्रह्मणाः पार्थ क्षत्रिया वा बहुश्रुताः ।
स्वधर्मरतयो नित्यं ब्रह्मलोकपरायणः ॥ १४.२०.६२ ॥
¡Cuánto más, oh Pārtha, los brahmanes o los kṣatriyas versados que siempre se deleitan en su propio dharma y se orientan hacia el mundo de Brahmā!
14.20.63
हेतुमच्चैतदुद्दिष्टमुपायाश्चास्य साधने ।
सिद्धिं फलं च मोक्षश्च दुःखस्य च विनिर्णियः ॥ १४.२०.६३ ॥
Esto ha sido declarado con su razón, y hay medios para alcanzarlo: la perfección, su fruto, la liberación y el cese cierto del sufrimiento.
14.20.64
नातः परं सुखं त्वन्यत्किंचित्स्याद्भरतर्षभ ।
श्रुतवाञ्श्रद्दधानश्च पराक्रान्तश्च पाण्डव ॥ १४.२०.६४ ॥
No hay otra felicidad mayor que esta, oh el mejor de los Bharatas; para quien es erudito, creyente y valiente, oh Pāṇḍava.
14.20.65
यः परित्यज्यते मर्त्यो लोकसारमसरवत् ।
एतैरुपायैः स क्षिप्रं परां गतिमवाप्नुते ॥ १४.२०.६५ ॥
El mortal que abandona incluso la esencia del mundo como si no valiera nada alcanza pronto la meta suprema por estos medios.
14.20.66
एतावदेव वक्तव्यं नान्तो भूयोस्ति किञ्चन ।
षण्मासान्नित्ययुक्तस्य योगः पार्थ प्रवर्तते ॥ १४.२०.६६ ॥
Solo esto debe decirse; no hay nada más. Oh Pārtha, en seis meses surge el yoga en quien está constantemente disciplinado.