マハーバーラタ · 章 14.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.20.1
यः स्यादेकान्त आसीनस्तूष्णीं किञ्चिदचिन्तयन् ।
पूर्वंपूर्वं परित्यज्य स निरारम्भको भवेत् ॥ १४.२०.१ ॥
独り静かに座し、何も思わず、先の先のものを捨てた者は、行為の始めなき者となる。
14.20.2
सर्वमित्रः सर्वसहः शमे रक्तो जितेन्द्रियः ।
व्यपेतभयमन्युश्च कामहा मुच्यते नरः ॥ १४.२०.२ ॥
すべての者の友であり、すべてに耐え、寂静を愛し、感官を制し、恐れと怒りを離れ、欲望を断つ人は解脱する。
14.20.3
आत्मवत्सर्वभूतेषु यश्चरेन्नियतः शुचिः ।
नित्यमेव यथान्यायं यश्चरेन्नियतेन्द्रियः।
अमानी निरभीमानः सर्वतो मुक्त एव सः ॥ १४.२०.३ ॥
あらゆる生き物を自分のように扱い、自制して清浄であり、常に正しき道理に従い、感官を制し、慢心と高慢を離れた者、そのような者こそ完全に解脱している。
14.20.4
जीवितं मरणं चोभे सुखदुःखे तथैव च ।
लाभालाभे प्रियद्वेष्ये यः समः स च मुच्यते ॥ १४.२०.४ ॥
生と死、楽と苦、同様に得と失、愛と憎において平等である者もまた解脱する。
14.20.5
न कस्यचित्स्पृहयते नावजानाति किचन ।
निर्द्वन्द्वो वीतरागात्मा सर्वथा मुक्त एव सः ॥ १४.२०.५ ॥
誰をも望まず、何をも軽んじず、相対を離れ、欲を離れた心を持つ者は、完全に解脱している。
14.20.6
अनमित्रश्च निर्बन्धुरनपत्यश्च यः क्वचित् ।
त्यक्तधर्मार्थकामश्च निराराङ्क्षी च मुच्यते ॥ १४.२०.६ ॥
どこにも敵がなく、親族もなく、子孫もなく、法・利・欲を捨て、望みなき者は解脱する。
14.20.7
नैव धर्मी न चाधर्मी पूर्वोपचितहा च यः ।
क्षीणधातुः प्रशान्तात्मा निर्द्वंद्वः स विमुच्यते ॥ १४.२०.७ ॥
義を守る者でも不義の者でもなく、過去に積まれた業を滅し、身の要素が尽き、心が寂静で、対立の二元を離れた者は解脱する。
14.20.8
अकर्मा चाविकाङ्क्षश्च पश्येज्जगदशाश्वतम् ।
अस्वस्तमवशं नित्यं जन्ममृत्युजरायुतम् ॥ १४.२०.८ ॥
行為せず欲望もなく、世界は無常で不安定、思い通りにならず、常に生・死・老に覆われていると見るべきである。
14.20.9
वैराग्यबुद्धिः सततं तावद्दोषव्यपेक्षकः ।
आत्मबन्धविनिर्मोक्षं स करोत्यचिरादिव ॥ १४.२०.९ ॥
離欲の心を持ち、常に世の過失を見る者は、我執の束縛からまるで瞬時のように速やかに解放される。
14.20.10
अगन्धमरसस्पर्शमशब्दमपरिग्रहम् ।
अरूपमनभिज्ञेयं दृष्ट्वाऽऽत्मानं विमुच्यते ॥ १४.२०.१० ॥
香なく味なく触なく音なく所有なく形なく知りえない自己を見る者は解脱する。
14.20.11
पञ्चभूतगुणैर्हीनममूर्तिमदलेपकम् ।
अगुणं गुणभोक्तारं यः पश्यति स मुच्यते ॥ १४.२०.११ ॥
五大の性質を離れ、無形で汚れなく、無性質でありながら性質を享受する自己を見る者は解脱する。
14.20.12
विहाय सर्वसङ्कल्पान्बुद्ध्या शारीरमानसान् ।
शनैर्निर्वाणमाप्नोति निरिन्धन इवानलः ॥ १४.२०.१२ ॥
知性によって身と心のあらゆる意図を捨て去れば、薪の尽きた火のように次第に涅槃に達する。
14.20.13
सर्वसंस्कारनिर्मुक्तो निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः ।
तपसा इन्द्रियग्रामं यश्चरेन्मुक्त एव सः ॥ १४.२०.१३ ॥
あらゆる習気から解放され、対立の対を超え、所有を持たず、苦行によって感覚の群れを制御する者こそ、まことに解脱した者である。
14.20.14
विमुक्तः सर्वसंस्कारैस्ततो ब्रह्मि सनातनम् ।
परमाप्नोति संशान्तमचलं नित्यमक्षरम् ॥ १४.२०.१४ ॥
あらゆる習気から解放された者は、そのとき永遠のブラフマンに至る。それは最高で、寂静で、不動で、常住で、不滅である。
14.20.15
अतः परं प्रवक्ष्यामि योगशास्त्रमनुत्तमम् ।
यज्ज्ञात्वा सिद्धमात्मानं लोके पश्यन्ति योगिनः ॥ १४.२०.१५ ॥
これより、無上のヨーガの教えを説こう。それを知って、ヨーガ行者はこの世で自己が成就したものとして見る。
14.20.16
तस्योपदेशं वक्ष्यामि यथावत्तन्निबोध मे ।
यैर्योगैर्भावयन्नित्यं पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥ १४.२०.१६ ॥
その教えを正しく説こう。私から聞け。それによって常に観じ続けることで、自己の中に自己を見る、その行法を。
14.20.17
इन्द्रियाणि तु संहृत्य मन आत्मनि धारयेत् ।
तीव्रं तप्त्वा तपः पूर्वं मोक्षयोगं समाचरेत् ॥ १४.२०.१७ ॥
感覚を収めて心を自己に留めよ。まず激しい苦行を行い、それから解脱のヨーガを実践せよ。
14.20.18
तपस्वी नित्यसङ्कल्पो दम्भाहङ्कारवर्जितः ।
मनीषी मनसा विप्रः पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥ १४.२०.१८ ॥
苦行者は志に常に確固として、偽りと我慢を離れ、賢明なバラモンは心によって自己の中に自己を見る。
14.20.19
स चेच्छक्रोत्ययं साधुर्योक्तुमात्मानमात्मनि ।
तत एकान्तशीलः स पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥ १४.२०.१९ ॥
この善人が自己を自己の内に結びつけることができるなら、孤独を好む彼は自己の内に自己を見る。
14.20.20
संयतः सततं युक्त आत्मवान्विजितेन्द्रियः ।
यथा य आत्मनाऽऽत्मानं सम्प्रयुक्तः प्रपश्यति ॥ १४.२०.२० ॥
自制し、常にヨーガに専念し、自己を制し、感官を征服した者は、自己によって自己を正しく結合した者のように見る。
14.20.21
यथाहि पुरुषः स्वप्ने दृष्ट्वा पश्यत्यसाविति ।
तथारूपमिवात्मानं साधुयुक्तः प्रपश्यति ॥ १४.२०.२१ ॥
夢の中で人が見て『あれは彼だ』と見るように、よく結びついた者は自己をそのような姿で見る。
14.20.22
इषीकां च यथा मुञ्जात्कश्चिन्निष्कृष्य दर्शयेत् ।
योगी निष्कृष्य चात्मानं तथा पश्यति देहतः ॥ १४.२०.२२ ॥
誰かがムンジャ草から茎を引き抜いて示すように、ヨーギーは身体から自己を引き抜いて見る。
14.20.23
मुञ्जं शरीरमित्याहुरिषीकामात्मनि श्रिताम् ।
एतन्निदर्शनं प्रोक्तं योगविद्भिरनुत्तमम् ॥ १४.२०.२३ ॥
ムンジャ草を身体と呼び、自己に留まる茎を自己と呼ぶ。これがヨーガに通じた者が説く最上の譬えである。
14.20.24
यदा हि युक्तमात्मानं सम्यक् पश्यति देहभूत् ।
न तस्येहेश्वरः कश्चित्त्रैलोक्यस्यापि यः प्रभुः ॥ १४.२०.२४ ॥
身体を持つ者がよく結びついた自己を正しく見るとき、この世に彼の主はいない。三界の主でさえも。
14.20.25
अन्यान्याश्चैव तनवो यथेष्टं प्रतिपद्यते ।
विनिर्भिद्य जरां मृत्युं न शोचति न हृष्यति ॥ १४.२०.२५ ॥
彼は望むままに別の身体を得る。老いと死を突き破って、悲しむことも喜ぶこともない。
14.20.26
देवानामपि देवत्वं युक्तः कारयते वशी ।
ब्रह्म चाव्ययमाप्नोति हित्वा देहमशाश्वतम् ॥ १४.२०.२६ ॥
規律正しく自制する者は、神々の神性さえ得る。無常の身体を捨てて、不変のブラフマンに至る。
14.20.27
विनश्यत्सु च लोकेषु न भयं तस्य जायते ।
क्लिश्यमानेषु भूतेषु न स क्लिश्यति केनचित् ॥ १४.२०.२७ ॥
世界が滅びつつあるときでも、彼に恐れは生じない。生きものが苦しめられているときでも、彼はどんなことにも悩まされない。
14.20.28
दुःखशोकमलैर्घोरैः सङ्गस्नेहसमुद्भवैः ।
न विचाल्यति युक्तात्मा निस्पृहः शान्तमानसः ॥ १४.२०.२८ ॥
自己を統御した者は、執着と愛情から生じる恐ろしい悲しみと苦しみの汚れに動かされない。彼は無欲で心は静かである。
14.20.29
नैनं शस्त्राणि विध्यन्ते न मृत्युश्चास्य विद्यते ।
नातः सुखतरं किञ्चिल्लोके क्वचन दृश्यते ॥ १४.२०.२९ ॥
武器も彼を貫かず、彼には死もない。これより幸せなものは世界のどこにも見られない。
14.20.30
सम्यग्युक्त्वा स आत्मानमात्मन्येव प्रतिष्ठिते ।
विनिवृत्तजरादुःखः सुखं स्वपिति चापि सः ॥ १४.२०.३० ॥
自己を十分に統御し、ただ自己の中に確立し、老いの苦しみから解かれて、彼は安らかに眠る。
14.20.31
देहान्यथेष्टमभ्येति हित्वेमां मानुषीं तनुम् ।
निर्वेदस्तु न कर्तव्यो भुञ्जानेन कथञ्चन ॥ १४.२०.३१ ॥
この人間の身体を捨てて、彼は望みのままに別の身体へ赴く。しかし享受する者は、いかなる場合も厭離の心を捨ててはならない。
14.20.32
सम्यग्युक्तो यदात्मानमात्मन्येव प्रपश्यति ।
तदैव न स्पृहयते साक्षादपि शतक्रतोः ॥ १४.२०.३२ ॥
ヨーガに正しく結ばれた者が自己の中に自己のみを見るとき、彼は直接にインドラ神すら望まない。
14.20.33
योगमेकान्तशीलस्तु यथा विन्दति तच्छृणु ।
दृष्टपूर्वां दिशं चिन्त्य यस्मिन्संनिवसेत्परे ॥ १४.२०.३३ ॥
さて、孤独を好む者がどのようにヨーガを得るかを聞け。以前見た方角を思い、そこの遠い所に住むべきである。
14.20.34
पुरस्याभ्यन्तरे तस्य मनः स्थाप्यं न बाह्यतः ।
पुरस्याभ्यन्तरे तिष्ठन्यस्मिन्नावसथे वसेत।
तस्मिन्नावसथे धार्यं सबाद्याभ्यन्तरं मनः ॥ १४.२०.३४ ॥
都市の内で心を定めるべきで、外ではない。都市の内にいて、どの住居に住むにせよ、その住居で外と内の心を保つべきである。
14.20.35
प्रचिन्त्यावसथे कृत्स्नं यस्मिन्काये स पश्यति ।
तस्मिन्काये मनश्चास्य न च किञ्चन बाह्यतः ॥ १४.२०.३५ ॥
住居において十分に思念し、彼が見るその身体において、その身体に心を留めるべきで、外のものは何もない。
14.20.36
सन्नियम्येन्द्रियग्रामं निर्घोषं निर्जने वने ।
कायमभ्यन्तरं कृत्स्नमेकाग्रः परिचिन्तयेत् ॥ १४.२०.३६ ॥
諸感官の群れをよく制御し、騒音のない人里離れた森で、一心に内なる身体全体を思念すべきである。
14.20.37
इन्तांस्तालु च जिह्वां च गलं ग्रीवां तथैव च ।
हृदयं चिन्तयेच्चापि तथा हृदयबन्धनम् ॥ १४.२०.३७ ॥
口蓋と舌、喉と頸を、同様に心臓を、また心臓の結び目をも観想すべきである。
14.20.38
इत्युक्तः स मया शिष्यो मेधावी मधुसूदन ।
पप्रच्छ पुनरेवेमं मोक्षधर्मं सुदुर्वचम् ॥ १४.२०.३८ ॥
私にこのように教えられた賢明な弟子は、マドゥスーダナよ、再びこの言い表すことの極めて難しい解脱の法について尋ねた。
14.20.39
भुक्तं भुक्तमिदं कोष्ठे कथमन्नं विपच्यते ।
कथं रसत्वं व्रजति शोणितत्वं कथं पुनः ॥ १४.२०.३९ ॥
食べられ、また食べられたこの食物は、胃の中でどのように消化されるのか。どのようにして乳糜の状態になり、さらにどのようにして血の状態になるのか。
14.20.40
तथा मांसं च मेदश्च स्नाय्वस्थीनि च पोषयेत् ।
कथमेतानि सर्वाणि शरीराणि शरीरिणाम् ॥ १४.२०.४० ॥
同様に、肉・脂肪・腱・骨をどのように養うのか。有身者たちのこれらすべての身体はどのようにしてできるのか。
14.20.41
वर्धन्ते वर्धमानस्य वर्धते च कथं बलम् ।
निरासनं निष्कसनं मलानां च पृथक् पृथक् ॥ १४.२०.४१ ॥
成長する者の手足はどのように育ち、力はどのように増すのか。また老廃物の排出と、それぞれの別々の除去はどのように行われるのか。
14.20.42
कुतो वाऽयं प्रश्वसिति उच्छ्वसित्यपि वा पुनः ।
कं च देशमधिष्ठाय तिष्ठत्यात्माऽयमात्मनि ॥ १४.२०.४२ ॥
これはどこから吸い、どこから吐くのか。またどの場所に住み着いて、この自我は自己の内に留まるのか。
14.20.43
जीवः कथं वहति च चेष्टमानः कलेवरम् ।
किंवर्णं कीदृशं चैव निवेशयति वै मनः ॥ १४.२०.४३ ॥
生命体は動きながらどのように身体を運ぶのか、また、どのような色・どのような性質の心をそれは定めるのか。
14.20.44
याथातथ्येन भगवन्वक्तुमर्हसि मेऽनघ ।
इति सम्परिपृष्टोऽहं तेन विप्रेणि माधव ॥ १४.२०.४४ ॥
尊き方よ、罪なき方よ、あなたは真実のままに私に語るにふさわしい。マーダヴァよ、そのバラモンは私にこのように詳しく尋ねたのだ。
14.20.45
प्रत्यब्रवं महाबाहो यथाश्रुतमरिंदम ।
यथा स्वकोष्ठे प्रक्षिप्य भाण्डं भाण्डमना भवेत् ॥ १४.२०.४५ ॥
大いなる腕の方よ、敵を制する方よ、私は聞いたとおりに答えた。自分の蔵に器を置けば、心がその器に留まるように。
14.20.46
तथा स्वकाये प्रक्षिप्य मनोद्वारैरनिश्चलैः ।
आत्मानं तत्र मार्गेत प्रमादं परिवर्जयेत् ॥ १४.२०.४६ ॥
同様に、心を揺るがぬ感覚の門を通して自らの身体に置き、そこで自己を探し求め、怠慢を完全に避けるべきである。
14.20.47
एवं सततमुद्युक्तः प्रीतात्मा नचिरादिव ।
आसादयति तद्ब्रह्म यद्दृष्ट्वा स्यात्प्रधानवित् ॥ १४.२०.४७ ॥
このように常に精励し、喜びに満ちた自己を持つ者は、やがてそのブラフマンに到達する。それを見て、根本の原理を知る者となる。
14.20.48
न त्वसौ चक्षुषा ग्राह्यो न च सर्वैरपीन्द्रियैः ।
मनसैव प्रदीपेन महानात्मा प्रदृश्यते ॥ १४.२०.४८ ॥
しかし、その偉大な自己は目によって捉えられるのでもなく、すべての感覚器官によってでもない。心という灯明によってのみ明らかに見られる。
14.20.49
सर्वतः पाणिपादान्तः सर्वतोक्षिशिरोमुखः ।
सर्वतः श्रुतिमाँल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति ॥ १४.२०.४९ ॥
彼はあらゆる所に手と足と末端を持ち、あらゆる所に目と頭と顔を持つ。あらゆる所で聞き、世界において一切を覆って立つ。
14.20.50
जीवो निष्क्रान्तमात्मानं शरीरात्सम्प्रपश्यति ।
स तमुत्सृज्य देहं स्वं पारयेद्ब्रह्म केवलम् ॥ १४.२०.५० ॥
命あるものは身体から去った自己をはっきり見る。自らの身体を捨てて、ただブラフマンに至るべきである。
14.20.51
आत्मानमालोकयति मनसा प्रहसन्निव ।
तदेवमाश्रयं कृत्वा मोक्षं याति ततो मयि ॥ १४.२०.५१ ॥
彼は心によって自己を見つめ、微笑むかのようである。それを拠り所として、その後、私のうちに解脱に至る。
14.20.52
इदं सर्वरहस्यं ते मया प्रोक्तं द्विजोत्तम ।
आपृच्छे साधयिष्यामि गच्छ विप्र यथासुखम् ॥ १४.२०.५२ ॥
再生者の中の最上の者よ、私はこの秘密のすべてをあなたに語った。私は別れを告げ、それを成し遂げよう。バラモンよ、心地よく行きなさい。
14.20.53
इत्युक्तः स तदा कृष्ण मया शिष्यो महातपाः ।
अगच्छत यथाकामं ब्राह्मणश्छिन्नसंशयः ॥ १४.२०.५३ ॥
クリシュナよ、そう告げられて、かの大苦行の弟子、疑いを断たれたバラモンは、望むままに去った。
14.20.54
इत्युक्त्वा स तदा वाक्यं मां पार्थ द्विजसत्तमः ।
मोक्षधर्माश्रितं सम्यक् तत्रैवान्तरधीयत ॥ १४.२०.५४ ॥
パールタよ、そう私に語ると、解脱の教えに完全に依拠したその再生者の最上の者は、その場で姿を消した。
14.20.55
कच्चिदेतत्त्वया पार्थ श्रुत्मेकाग्रचेतसा ।
तदापि हि रथस्थस्त्वं श्रुतवानेतदेव हि ॥ १४.२०.५५ ॥
パールタよ、お前はこれを一心に聞いたのか。あのとき戦車に立っていた時も、お前はまさにこれを聞いていたのだ。
14.20.56
नैतत्पार्थ सुविज्ञेयं व्यामिश्रेणेति मे मतिः ।
नरेणाकृतसङ्गेन विशुद्धेनान्तरात्मना ॥ १४.२०.५६ ॥
パールタよ、私の考えでは、心の乱れた者にはこれはたやすくは知られない。執着を離れ、内なる自己の清らかな人によってのみ知られるのだ。
14.20.57
सुरहस्यमिदं प्रोक्तं देवानां भरतर्षभ ।
कच्चित्त्विदं श्रुतं पार्थ मनुष्येणेह कर्हिचित् ॥ १४.२०.५७ ॥
バラタの牡牛よ、これは神々が説いた極秘の教えである。パールタよ、この世で人間からこれを聞いたことがあるか。
14.20.58
न ह्येतच्छ्रोतुमर्होऽन्यो मनुष्यस्त्वामृतेऽनघ ।
नैतदन्येनि विज्ञेयं व्यामिश्रेणान्तरात्मना ॥ १४.२०.५८ ॥
無垢なる者よ、お前のほかに、これを聞くにふさわしい人間はいない。内なる心の乱れた他の者には知ることができないのだ。
14.20.59
क्रियावद्भिर्हि कौन्तेय देवलोकः समावृतः ।
न चैतदिष्टं देवानां मर्त्यैरुपरि वर्तनम् ॥ १४.२०.५९ ॥
クンティーの子よ、神々の世界は祭祀を行う者たちに囲まれている。死すべき人間が神々の上に住むことを、神々は望まないのだ。
14.20.60
परा हि सा गतिः पार्थ यत्तद्ब्रह्म सनातनम् ।
यत्रामृतत्वं प्राप्नोति त्यक्त्वा दुःखं सदा सुखी ॥ १४.२०.६० ॥
パールタよ、それこそが至高の境地、永遠のブラフマンである。そこで人は不死を得て、苦しみを永遠に捨て、常に幸福となるのだ。
14.20.61
इमं धर्मं समास्थाय येऽपि स्युः पापयोनयः ।
स्त्रियो वैश्यास्तथा शूद्रास्तेऽपि यान्ति परां गतिम् ॥ १४.२०.६१ ॥
この法に拠り所を求める者は、たとえ罪ある生まれであっても、女性、ヴァイシャ、シュードラも至高の境地に至る。
14.20.62
किं पुनर्ब्रह्मणाः पार्थ क्षत्रिया वा बहुश्रुताः ।
स्वधर्मरतयो नित्यं ब्रह्मलोकपरायणः ॥ १४.२०.६२ ॥
ましてや、パールタよ、常に自らの法を喜び、梵天界に専念するバラモンや博学なクシャトリヤは言うまでもない。
14.20.63
हेतुमच्चैतदुद्दिष्टमुपायाश्चास्य साधने ।
सिद्धिं फलं च मोक्षश्च दुःखस्य च विनिर्णियः ॥ १४.२०.६३ ॥
これは理由とともに説かれ、それを成就する手段もある。成就、その果、解脱、そして苦の確実な終息である。
14.20.64
नातः परं सुखं त्वन्यत्किंचित्स्याद्भरतर्षभ ।
श्रुतवाञ्श्रद्दधानश्च पराक्रान्तश्च पाण्डव ॥ १४.२०.६४ ॥
これより上の幸福はない、バラタの最上なる者よ。博学で信仰深く勇敢な者にとって、パーンダヴァよ。
14.20.65
यः परित्यज्यते मर्त्यो लोकसारमसरवत् ।
एतैरुपायैः स क्षिप्रं परां गतिमवाप्नुते ॥ १४.२०.६५ ॥
世界の精髄さえ無価値のように捨てる死すべき者は、これらの手段によって速やかに至高の境地に達する。
14.20.66
एतावदेव वक्तव्यं नान्तो भूयोस्ति किञ्चन ।
षण्मासान्नित्ययुक्तस्य योगः पार्थ प्रवर्तते ॥ १४.२०.६६ ॥
ここまでを語るべきで、これ以上は何もない。パールタよ、常に専念する者には六か月でヨーガが生じる。