മഹാഭാരതം · അധ്യായം 14.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.20.1
यः स्यादेकान्त आसीनस्तूष्णीं किञ्चिदचिन्तयन् ।
पूर्वंपूर्वं परित्यज्य स निरारम्भको भवेत् ॥ १४.२०.१ ॥
ഏകാന്തത്തിൽ മൗനമായി ഇരുന്ന് ഒന്നും ചിന്തിക്കാതെ, മുൻപുള്ളവയെല്ലാം ത്യജിച്ച് പ്രവൃത്തിയാരംഭമില്ലാത്തവനായി ഭവിക്കുന്നവൻ.
14.20.2
सर्वमित्रः सर्वसहः शमे रक्तो जितेन्द्रियः ।
व्यपेतभयमन्युश्च कामहा मुच्यते नरः ॥ १४.२०.२ ॥
എല്ലാവർക്കും മിത്രനും, എല്ലാം സഹിക്കുന്നവനും, ശാന്തിയിൽ അനുരക്തനും, ഇന്ദ്രിയജയിയും, ഭയക്രോധരഹിതനും, കാമനാശകനുമായ മനുഷ്യൻ മുക്തനാകുന്നു.
14.20.3
आत्मवत्सर्वभूतेषु यश्चरेन्नियतः शुचिः ।
नित्यमेव यथान्यायं यश्चरेन्नियतेन्द्रियः।
अमानी निरभीमानः सर्वतो मुक्त एव सः ॥ १४.२०.३ ॥
എല്ലാ ഭൂതങ്ങളെയും സ്വന്തം പോലെ കാണുന്നവനും, നിയമനിഷ്ഠനും, ശുചിയുമായവനും, എപ്പോഴും ന്യായപ്രകാരം നടക്കുന്നവനും, ഇന്ദ്രിയനിയന്ത്രണമുള്ളവനും, മാനാഭിമാനരഹിതനുമായവൻ തന്നെ സർവ്വഥാ മുക്തൻ.
14.20.4
जीवितं मरणं चोभे सुखदुःखे तथैव च ।
लाभालाभे प्रियद्वेष्ये यः समः स च मुच्यते ॥ १४.२०.४ ॥
ജീവിതവും മരണവും, സുഖവും ദുഃഖവും, അതുപോലെ ലാഭവും നഷ്ടവും, പ്രിയവും അപ്രിയവും — ഇവയിൽ സമചിത്തനായവൻ മുക്തനാകുന്നു.
14.20.5
न कस्यचित्स्पृहयते नावजानाति किचन ।
निर्द्वन्द्वो वीतरागात्मा सर्वथा मुक्त एव सः ॥ १४.२०.५ ॥
ആരെയും ആഗ്രഹിക്കാത്തവനും, ഒന്നിനെയും അവജ്ഞയോടെ കാണാത്തവനും, ദ്വന്ദ്വരഹിതനും, രാഗരഹിതമായ ആത്മാവുള്ളവനുമായവൻ സർവ്വഥാ മുക്തൻ തന്നെ.
14.20.6
अनमित्रश्च निर्बन्धुरनपत्यश्च यः क्वचित् ।
त्यक्तधर्मार्थकामश्च निराराङ्क्षी च मुच्यते ॥ १४.२०.६ ॥
ഒരിടത്തും ശത്രുവില്ലാത്തവനും, ബന്ധുവില്ലാത്തവനും, സന്തതിയില്ലാത്തവനും, ധർമ്മ-അർത്ഥ-കാമങ്ങൾ ത്യജിച്ചവനും, ആശയില്ലാത്തവനുമായവൻ മുക്തനാകുന്നു.
14.20.7
नैव धर्मी न चाधर्मी पूर्वोपचितहा च यः ।
क्षीणधातुः प्रशान्तात्मा निर्द्वंद्वः स विमुच्यते ॥ १४.२०.७ ॥
ധർമ്മിയുമല്ല അധർമ്മിയുമല്ല, മുൻകാല സഞ്ചിത കർമ്മങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നവനും, ശരീരധാതുക്കൾ ക്ഷയിച്ചവനും, ശാന്താത്മാവും, ദ്വന്ദ്വരഹിതനുമായവൻ വിമുക്തനാകുന്നു.
14.20.8
अकर्मा चाविकाङ्क्षश्च पश्येज्जगदशाश्वतम् ।
अस्वस्तमवशं नित्यं जन्ममृत्युजरायुतम् ॥ १४.२०.८ ॥
കർമ്മരഹിതനും ആഗ്രഹരഹിതനുമായി, ഈ ലോകം അശാശ്വതവും അസ്വസ്ഥവും അവശവും എപ്പോഴും ജനനമരണജരകളാൽ ആവൃതവുമാണെന്ന് കാണട്ടെ.
14.20.9
वैराग्यबुद्धिः सततं तावद्दोषव्यपेक्षकः ।
आत्मबन्धविनिर्मोक्षं स करोत्यचिरादिव ॥ १४.२०.९ ॥
വൈരാഗ്യബുദ്ധിയുള്ളവനും എപ്പോഴും ദോഷങ്ങളെ വിചാരിക്കുന്നവനുമായവൻ ആത്മബന്ധത്തിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ മോചനം നേടുന്നു.
14.20.10
अगन्धमरसस्पर्शमशब्दमपरिग्रहम् ।
अरूपमनभिज्ञेयं दृष्ट्वाऽऽत्मानं विमुच्यते ॥ १४.२०.१० ॥
ഗന്ധമില്ലാത്തതും, രസ-സ്പർശങ്ങളില്ലാത്തതും, ശബ്ദമില്ലാത്തതും, പരിഗ്രഹമില്ലാത്തതും, രൂപമില്ലാത്തതും, അറിയാൻ കഴിയാത്തതുമായ ആത്മാവിനെ കണ്ട് അവൻ വിമുക്തനാകുന്നു.
14.20.11
पञ्चभूतगुणैर्हीनममूर्तिमदलेपकम् ।
अगुणं गुणभोक्तारं यः पश्यति स मुच्यते ॥ १४.२०.११ ॥
പഞ്ചഭൂതഗുണങ്ങളില്ലാത്തവനും, രൂപമില്ലാത്തവനും, ലേപമില്ലാത്തവനും, ഗുണരഹിതനും, എന്നാൽ ഗുണങ്ങളെ അനുഭവിക്കുന്നവനുമായ (ആത്മാവിനെ) കാണുന്നവൻ മുക്തനാകുന്നു.
14.20.12
विहाय सर्वसङ्कल्पान्बुद्ध्या शारीरमानसान् ।
शनैर्निर्वाणमाप्नोति निरिन्धन इवानलः ॥ १४.२०.१२ ॥
ബുദ്ധികൊണ്ട് ശാരീരികവും മാനസികവുമായ എല്ലാ സങ്കല്പങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ചവൻ, ഇന്ധനമില്ലാത്ത അഗ്നിപോലെ ക്രമേണ നിർവാണം പ്രാപിക്കുന്നു.
14.20.13
सर्वसंस्कारनिर्मुक्तो निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः ।
तपसा इन्द्रियग्रामं यश्चरेन्मुक्त एव सः ॥ १४.२०.१३ ॥
എല്ലാ സംസ്കാരങ്ങളിൽ നിന്നും മുക്തനായി, ദ്വന്ദ്വങ്ങളില്ലാതെ, പരിഗ്രഹമില്ലാതെ, തപസ്സിനാൽ ഇന്ദ്രിയഗ്രാമത്തെ നയിക്കുന്നവനാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ മുക്തൻ.
14.20.14
विमुक्तः सर्वसंस्कारैस्ततो ब्रह्मि सनातनम् ।
परमाप्नोति संशान्तमचलं नित्यमक्षरम् ॥ १४.२०.१४ ॥
എല്ലാ സംസ്കാരങ്ങളിൽ നിന്നും വിമുക്തനായവൻ പിന്നെ സനാതനമായ ബ്രഹ്മത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു—പരവും ശാന്തവും അചലവും നിത്യവും അക്ഷരവുമായത്.
14.20.15
अतः परं प्रवक्ष्यामि योगशास्त्रमनुत्तमम् ।
यज्ज्ञात्वा सिद्धमात्मानं लोके पश्यन्ति योगिनः ॥ १४.२०.१५ ॥
ഇനി ഞാൻ ഉത്തമമായ യോഗശാസ്ത്രം വിവരിക്കാം; അത് അറിഞ്ഞ് യോഗികൾ ഈ ലോകത്ത് ആത്മാവിനെ സിദ്ധമായി കാണുന്നു.
14.20.16
तस्योपदेशं वक्ष्यामि यथावत्तन्निबोध मे ।
यैर्योगैर्भावयन्नित्यं पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥ १४.२०.१६ ॥
അതിന്റെ ഉപദേശം ഞാൻ യഥാവിധി പറയാം; എന്നിൽ നിന്ന് അത് കേൾക്കുക—ഏത് യോഗങ്ങളാൽ നിരന്തരം ഭാവനചെയ്ത് ഒരുവൻ ആത്മാവിനെ ആത്മാവിൽ തന്നെ കാണുന്നുവോ, അവ.
14.20.17
इन्द्रियाणि तु संहृत्य मन आत्मनि धारयेत् ।
तीव्रं तप्त्वा तपः पूर्वं मोक्षयोगं समाचरेत् ॥ १४.२०.१७ ॥
ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ പിൻവലിച്ച് മനസ്സിനെ ആത്മാവിൽ ഉറപ്പിക്കണം; ആദ്യം കഠിനതപസ്സ് ചെയ്ത് മോക്ഷയോഗം അനുഷ്ഠിക്കണം.
14.20.18
तपस्वी नित्यसङ्कल्पो दम्भाहङ्कारवर्जितः ।
मनीषी मनसा विप्रः पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥ १४.२०.१८ ॥
തപസ്വിയും എപ്പോഴും ദൃഢസങ്കൽപ്പമുള്ളവനും, ദംഭവും അഹങ്കാരവും ഇല്ലാത്തവനുമായ ബുദ്ധിമാനായ വിപ്രൻ മനസ്സാൽ ആത്മാവിനെ ആത്മാവിൽ കാണുന്നു.
14.20.19
स चेच्छक्रोत्ययं साधुर्योक्तुमात्मानमात्मनि ।
तत एकान्तशीलः स पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥ १४.२०.१९ ॥
ഈ സാധു തന്നെ തന്നിൽ യോജിപ്പിക്കാൻ കഴിവുള്ളവനെങ്കിൽ, ഏകാന്തശീലനായ അവൻ തന്നെ തന്നിൽ കാണുന്നു.
14.20.20
संयतः सततं युक्त आत्मवान्विजितेन्द्रियः ।
यथा य आत्मनाऽऽत्मानं सम्प्रयुक्तः प्रपश्यति ॥ १४.२०.२० ॥
സംയമിയും, എപ്പോഴും യോഗയുക്തനും, ആത്മവാനും, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചവനുമായവൻ, തന്നാൽ തന്നെ നന്നായി യോജിപ്പിച്ച് കാണുന്നവനെപ്പോലെ കാണുന്നു.
14.20.21
यथाहि पुरुषः स्वप्ने दृष्ट्वा पश्यत्यसाविति ।
तथारूपमिवात्मानं साधुयुक्तः प्रपश्यति ॥ १४.२०.२१ ॥
സ്വപ്നത്തിൽ മനുഷ്യൻ കണ്ട് 'അവൻ' എന്ന് കാണുന്നതുപോലെ, നന്നായി യുക്തനായവൻ തന്നെ അത്തരം രൂപത്തിൽ കാണുന്നു.
14.20.22
इषीकां च यथा मुञ्जात्कश्चिन्निष्कृष्य दर्शयेत् ।
योगी निष्कृष्य चात्मानं तथा पश्यति देहतः ॥ १४.२०.२२ ॥
ആരോ മുഞ്ചപ്പുല്ലിൽ നിന്ന് ഒരു കോൽ വലിച്ചെടുത്ത് കാണിക്കുന്നതുപോലെ, യോഗി തന്നെ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വലിച്ചെടുത്ത് കാണുന്നു.
14.20.23
मुञ्जं शरीरमित्याहुरिषीकामात्मनि श्रिताम् ।
एतन्निदर्शनं प्रोक्तं योगविद्भिरनुत्तमम् ॥ १४.२०.२३ ॥
മുഞ്ചപ്പുല്ലിനെ ശരീരമെന്നും അതിലിരിക്കുന്ന കോലിനെ ആത്മാവെന്നും പറയുന്നു; ഇത് യോഗജ്ഞർ പറഞ്ഞ ഏറ്റവും ഉത്തമമായ ദൃഷ്ടാന്തമാണ്.
14.20.24
यदा हि युक्तमात्मानं सम्यक् पश्यति देहभूत् ।
न तस्येहेश्वरः कश्चित्त्रैलोक्यस्यापि यः प्रभुः ॥ १४.२०.२४ ॥
ദേഹധാരിയായവൻ തന്നെ നന്നായി യോജിച്ച് കാണുമ്പോൾ, ഇവിടെ അവന് ആരും അധിപനല്ല — മൂന്നു ലോകങ്ങളുടെ പ്രഭുവും അല്ല.
14.20.25
अन्यान्याश्चैव तनवो यथेष्टं प्रतिपद्यते ।
विनिर्भिद्य जरां मृत्युं न शोचति न हृष्यति ॥ १४.२०.२५ ॥
അവൻ ഇഷ്ടാനുസരണം വേറെ വേറെ ശരീരങ്ങൾ സ്വീകരിക്കുന്നു; വാർധക്യവും മൃത്യുവും ഭേദിച്ച് അവൻ ദുഃഖിക്കുന്നില്ല, സന്തോഷിക്കുന്നതുമില്ല.
14.20.26
देवानामपि देवत्वं युक्तः कारयते वशी ।
ब्रह्म चाव्ययमाप्नोति हित्वा देहमशाश्वतम् ॥ १४.२०.२६ ॥
യോഗയുക്തനും ജിതേന്ദ്രിയനുമായവൻ ദേവന്മാരുടെ ദേവത്വവും നേടിക്കൊടുക്കുന്നു; അനിത്യമായ ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ച് അവ്യയ ബ്രഹ്മത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.
14.20.27
विनश्यत्सु च लोकेषु न भयं तस्य जायते ।
क्लिश्यमानेषु भूतेषु न स क्लिश्यति केनचित् ॥ १४.२०.२७ ॥
ലോകങ്ങൾ നശിക്കുമ്പോഴും അവന് ഭയം ഉണ്ടാകുന്നില്ല; ജീവികൾ ക്ലേശിക്കുമ്പോഴും അവൻ ഒന്നിനാലും ക്ലേശിക്കുന്നില്ല.
14.20.28
दुःखशोकमलैर्घोरैः सङ्गस्नेहसमुद्भवैः ।
न विचाल्यति युक्तात्मा निस्पृहः शान्तमानसः ॥ १४.२०.२८ ॥
ആസക്തിയിലും സ്നേഹത്തിലും ജനിക്കുന്ന ദുഃഖ-ശോകമെന്ന ഘോരമലങ്ങളാൽ യുക്താത്മാവ് ഇളകുന്നില്ല; അവൻ നിസ്പൃഹനും ശാന്തമനസ്കനുമാണ്.
14.20.29
नैनं शस्त्राणि विध्यन्ते न मृत्युश्चास्य विद्यते ।
नातः सुखतरं किञ्चिल्लोके क्वचन दृश्यते ॥ १४.२०.२९ ॥
ആയുധങ്ങൾ ഇവനെ തുളയ്ക്കുന്നില്ല; ഇവന് മൃത്യുവുമില്ല; ഇതിലും സുഖകരമായത് ലോകത്ത് എവിടെയും കാണുന്നില്ല.
14.20.30
सम्यग्युक्त्वा स आत्मानमात्मन्येव प्रतिष्ठिते ।
विनिवृत्तजरादुःखः सुखं स्वपिति चापि सः ॥ १४.२०.३० ॥
സ്വയത്തെ നന്നായി യോഗത്തിൽ ചേർത്ത്, ആത്മാവിൽത്തന്നെ സ്ഥിരമായി, വാർധക്യദുഃഖം ഒഴിഞ്ഞവനായി അവൻ സുഖമായി ഉറങ്ങുന്നു.
14.20.31
देहान्यथेष्टमभ्येति हित्वेमां मानुषीं तनुम् ।
निर्वेदस्तु न कर्तव्यो भुञ्जानेन कथञ्चन ॥ १४.२०.३१ ॥
ഈ മാനുഷ ശരീരം ഉപേക്ഷിച്ച് അവൻ ഇഷ്ടമുള്ള ശരീരത്തിലേക്ക് പോകുന്നു; എന്നാൽ അനുഭവിക്കുന്നവൻ ഒരു വിധത്തിലും നിർവേദം ഉപേക്ഷിക്കരുത്.
14.20.32
सम्यग्युक्तो यदात्मानमात्मन्येव प्रपश्यति ।
तदैव न स्पृहयते साक्षादपि शतक्रतोः ॥ १४.२०.३२ ॥
നല്ലവണ്ണം യോഗത്തിൽ ഉറച്ചവൻ തന്നെ തന്നിൽത്തന്നെ കാണുമ്പോൾ, നേരിട്ട് ഇന്ദ്രപദവിയെപ്പോലും അവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല.
14.20.33
योगमेकान्तशीलस्तु यथा विन्दति तच्छृणु ।
दृष्टपूर्वां दिशं चिन्त्य यस्मिन्संनिवसेत्परे ॥ १४.२०.३३ ॥
ഏകാന്തശീലൻ യോഗം എങ്ങനെ നേടുന്നു എന്ന് കേൾക്കുക. മുമ്പ് കണ്ട ദിശയെ ചിന്തിച്ച്, ഏത് ദൂരസ്ഥലത്ത് വസിക്കണമെന്നത്.
14.20.34
पुरस्याभ्यन्तरे तस्य मनः स्थाप्यं न बाह्यतः ।
पुरस्याभ्यन्तरे तिष्ठन्यस्मिन्नावसथे वसेत।
तस्मिन्नावसथे धार्यं सबाद्याभ्यन्तरं मनः ॥ १४.२०.३४ ॥
നഗരത്തിനകത്ത് അവൻ മനസ്സ് സ്ഥാപിക്കണം, പുറത്തല്ല. നഗരത്തിനകത്ത് നിന്ന് ഏത് വാസസ്ഥലത്ത് താമസിക്കുന്നുവോ, ആ വാസസ്ഥലത്ത് പുറവും അകവും മനസ്സിൽ ധരിക്കണം.
14.20.35
प्रचिन्त्यावसथे कृत्स्नं यस्मिन्काये स पश्यति ।
तस्मिन्काये मनश्चास्य न च किञ्चन बाह्यतः ॥ १४.२०.३५ ॥
വാസസ്ഥലത്ത് പൂർണമായി ചിന്തിച്ച്, ഏത് ശരീരത്തെ അവൻ കാണുന്നുവോ, ആ ശരീരത്തിൽത്തന്നെ അവന്റെ മനസ്സ് ഇരിക്കട്ടെ; പുറത്തുള്ള ഒന്നും വേണ്ട.
14.20.36
सन्नियम्येन्द्रियग्रामं निर्घोषं निर्जने वने ।
कायमभ्यन्तरं कृत्स्नमेकाग्रः परिचिन्तयेत् ॥ १४.२०.३६ ॥
ഇന്ദ്രിയസമൂഹത്തെ നന്നായി നിയന്ത്രിച്ച്, ശബ്ദമില്ലാത്ത ജനശൂന്യമായ കാട്ടിൽ, ഏകാഗ്രനായി ഉള്ളിലെ മുഴുവൻ ശരീരത്തെയും പൂർണമായി ധ്യാനിക്കണം.
14.20.37
इन्तांस्तालु च जिह्वां च गलं ग्रीवां तथैव च ।
हृदयं चिन्तयेच्चापि तथा हृदयबन्धनम् ॥ १४.२०.३७ ॥
അണ്ണാക്കും നാക്കും, തൊണ്ടയും കഴുത്തും, അതുപോലെ ഹൃദയവും, ഹൃദയബന്ധനവും അവൻ ധ്യാനിക്കണം.
14.20.38
इत्युक्तः स मया शिष्यो मेधावी मधुसूदन ।
पप्रच्छ पुनरेवेमं मोक्षधर्मं सुदुर्वचम् ॥ १४.२०.३८ ॥
ഇങ്ങനെ ഞാൻ ഉപദേശിക്കപ്പെട്ട ബുദ്ധിമാനായ ശിഷ്യൻ, ഹേ മധുസൂദനാ, വീണ്ടും ഈ അതിദുർവചമായ മോക്ഷധർമത്തെക്കുറിച്ച് ചോദിച്ചു.
14.20.39
भुक्तं भुक्तमिदं कोष्ठे कथमन्नं विपच्यते ।
कथं रसत्वं व्रजति शोणितत्वं कथं पुनः ॥ १४.२०.३९ ॥
കഴിച്ചതും വീണ്ടും കഴിച്ചതുമായ ഈ ആഹാരം വയറ്റിൽ എങ്ങനെ ദഹിക്കുന്നു? അത് എങ്ങനെ രസത്വം പ്രാപിക്കുന്നു, പിന്നെ എങ്ങനെ രക്തത്വം?
14.20.40
तथा मांसं च मेदश्च स्नाय्वस्थीनि च पोषयेत् ।
कथमेतानि सर्वाणि शरीराणि शरीरिणाम् ॥ १४.२०.४० ॥
അതുപോലെ മാംസവും മേദസ്സും, സ്നായുക്കളെയും അസ്ഥികളെയും എങ്ങനെ പോഷിപ്പിക്കുന്നു? ദേഹികളുടെ ഈ ശരീരങ്ങളെല്ലാം എങ്ങനെ?
14.20.41
वर्धन्ते वर्धमानस्य वर्धते च कथं बलम् ।
निरासनं निष्कसनं मलानां च पृथक् पृथक् ॥ १४.२०.४१ ॥
വളരുന്നവന്റെ അവയവങ്ങൾ എങ്ങനെ വളരുന്നു, ബലം എങ്ങനെ വർധിക്കുന്നു? മാലിന്യങ്ങളുടെ പുറന്തള്ളലും വെവ്വേറെ നീക്കലും എങ്ങനെ?
14.20.42
कुतो वाऽयं प्रश्वसिति उच्छ्वसित्यपि वा पुनः ।
कं च देशमधिष्ठाय तिष्ठत्यात्माऽयमात्मनि ॥ १४.२०.४२ ॥
ഇത് എവിടെനിന്ന് ശ്വാസം എടുക്കുന്നു, വിടുന്നു? പിന്നെ ഏത് സ്ഥാനത്ത് അധിഷ്ഠിതമായി ഈ ആത്മാവ് സ്വയം നിലകൊള്ളുന്നു?
14.20.43
जीवः कथं वहति च चेष्टमानः कलेवरम् ।
किंवर्णं कीदृशं चैव निवेशयति वै मनः ॥ १४.२०.४३ ॥
ജീവൻ ചലിച്ചുകൊണ്ട് ശരീരത്തെ എങ്ങനെ വഹിക്കുന്നു, ഏതു വർണത്തിലും എങ്ങനെയുള്ള മനസ്സിനെയാണ് അത് ഉറപ്പിക്കുന്നത്?
14.20.44
याथातथ्येन भगवन्वक्तुमर्हसि मेऽनघ ।
इति सम्परिपृष्टोऽहं तेन विप्रेणि माधव ॥ १४.२०.४४ ॥
ഭഗവാനേ, പാപരഹിതനേ, യഥാർത്ഥത്തിൽ എനിക്കു പറഞ്ഞുതരാൻ അങ്ങ് യോഗ്യനാണ്. ഓ മാധവാ, ആ ബ്രാഹ്മണൻ എന്നോട് ഇങ്ങനെ വിശദമായി ചോദിച്ചു.
14.20.45
प्रत्यब्रवं महाबाहो यथाश्रुतमरिंदम ।
यथा स्वकोष्ठे प्रक्षिप्य भाण्डं भाण्डमना भवेत् ॥ १४.२०.४५ ॥
ഓ മഹാബാഹോ, ഓ ശത്രുനാശകാ, കേട്ടതുപോലെ ഞാൻ മറുപടി പറഞ്ഞു. സ്വന്തം അറയിൽ ഒരു പാത്രം വെച്ച് ആ പാത്രത്തിൽത്തന്നെ മനസ്സുറപ്പിക്കുന്നവനെപ്പോലെ.
14.20.46
तथा स्वकाये प्रक्षिप्य मनोद्वारैरनिश्चलैः ।
आत्मानं तत्र मार्गेत प्रमादं परिवर्जयेत् ॥ १४.२०.४६ ॥
അതുപോലെ, സ്വന്തം ശരീരത്തിൽ മനസ്സിനെ ഇളകാത്ത ഇന്ദ്രിയദ്വാരങ്ങളിലൂടെ ഉറപ്പിച്ച്, അവിടെത്തന്നെ ആത്മാവിനെ അന്വേഷിക്കണം; പ്രമാദം പൂർണമായി ഉപേക്ഷിക്കണം.
14.20.47
एवं सततमुद्युक्तः प्रीतात्मा नचिरादिव ।
आसादयति तद्ब्रह्म यद्दृष्ट्वा स्यात्प्रधानवित् ॥ १४.२०.४७ ॥
ഇങ്ങനെ നിരന്തരം ഉത്സാഹത്തോടെ, സന്തോഷമുള്ള മനസ്സോടെ ഇരിക്കുന്നവൻ വൈകാതെ ആ ബ്രഹ്മത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു; അതിനെ കണ്ട് പ്രധാനതത്ത്വം അറിയുന്നവനാകുന്നു.
14.20.48
न त्वसौ चक्षुषा ग्राह्यो न च सर्वैरपीन्द्रियैः ।
मनसैव प्रदीपेन महानात्मा प्रदृश्यते ॥ १४.२०.४८ ॥
എന്നാൽ ആ മഹാനായ ആത്മാവ് കണ്ണുകൊണ്ട് ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നില്ല; എല്ലാ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾകൊണ്ടുമല്ല. മനസ്സെന്ന ദീപംകൊണ്ടുതന്നെ അത് വ്യക്തമായി കാണപ്പെടുന്നു.
14.20.49
सर्वतः पाणिपादान्तः सर्वतोक्षिशिरोमुखः ।
सर्वतः श्रुतिमाँल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति ॥ १४.२०.४९ ॥
അവൻ എല്ലായിടത്തും കൈകളും കാലുകളും അറ്റങ്ങളും ഉള്ളവനാണ്; എല്ലായിടത്തും കണ്ണുകളും തലകളും മുഖങ്ങളും ഉള്ളവനാണ്; എല്ലായിടത്തും കേൾക്കുന്നവനാണ്; ലോകത്തിൽ എല്ലാം ആവരണം ചെയ്ത് നിലകൊള്ളുന്നു.
14.20.50
जीवो निष्क्रान्तमात्मानं शरीरात्सम्प्रपश्यति ।
स तमुत्सृज्य देहं स्वं पारयेद्ब्रह्म केवलम् ॥ १४.२०.५० ॥
ജീവൻ ശരീരത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുപോയ ആത്മാവിനെ വ്യക്തമായി കാണുന്നു; അവൻ തന്റെ ആ ദേഹത്തെ ഉപേക്ഷിച്ച് കേവല ബ്രഹ്മത്തെ പ്രാപിക്കണം.
14.20.51
आत्मानमालोकयति मनसा प्रहसन्निव ।
तदेवमाश्रयं कृत्वा मोक्षं याति ततो मयि ॥ १४.२०.५१ ॥
അവൻ മനസ്സുകൊണ്ട് ആത്മാവിനെ കാണുന്നു, പുഞ്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ; അതിനെ ആശ്രയമാക്കി, പിന്നെ എന്നിൽ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുന്നു.
14.20.52
इदं सर्वरहस्यं ते मया प्रोक्तं द्विजोत्तम ।
आपृच्छे साधयिष्यामि गच्छ विप्र यथासुखम् ॥ १४.२०.५२ ॥
ദ്വിജോത്തമാ, ഈ രഹസ്യമെല്ലാം ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ഞാൻ യാത്ര ചോദിച്ച് ആ കാര്യം സാധിക്കും; വിപ്രാ, സുഖമായി പോവുക.
14.20.53
इत्युक्तः स तदा कृष्ण मया शिष्यो महातपाः ।
अगच्छत यथाकामं ब्राह्मणश्छिन्नसंशयः ॥ १४.२०.५३ ॥
കൃഷ്ണാ, അങ്ങനെ പറയപ്പെട്ട ആ മഹാതപസ്വിയായ ശിഷ്യൻ, ബ്രാഹ്മണൻ, സംശയങ്ങൾ അറ്റവനായി, തനിക്കിഷ്ടമുള്ളതുപോലെ പോയി.
14.20.54
इत्युक्त्वा स तदा वाक्यं मां पार्थ द्विजसत्तमः ।
मोक्षधर्माश्रितं सम्यक् तत्रैवान्तरधीयत ॥ १४.२०.५४ ॥
പാർത്ഥാ, അങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ ശ്രേഷ്ഠനായ ദ്വിജൻ മോക്ഷധർമ്മത്തെ ആശ്രയിച്ച വാക്കുകൾ എന്നോട് പൂർണ്ണമായി പറഞ്ഞ് അവിടെത്തന്നെ അന്തർധാനം ചെയ്തു.
14.20.55
कच्चिदेतत्त्वया पार्थ श्रुत्मेकाग्रचेतसा ।
तदापि हि रथस्थस्त्वं श्रुतवानेतदेव हि ॥ १४.२०.५५ ॥
പാർഥാ, നീ ഇത് ഏകാഗ്രമനസ്സോടെ കേട്ടുവോ? അന്നും രഥത്തിൽ നിന്നുകൊണ്ട് നീ ഇതുതന്നെ കേട്ടിരുന്നുവല്ലോ.
14.20.56
नैतत्पार्थ सुविज्ञेयं व्यामिश्रेणेति मे मतिः ।
नरेणाकृतसङ्गेन विशुद्धेनान्तरात्मना ॥ १४.२०.५६ ॥
പാർഥാ, ഇത് എളുപ്പത്തിൽ അറിയാവുന്നതല്ല; മനസ്സ് കലങ്ങിയവന് ഇത് അറിയാനാവില്ല എന്നാണ് എന്റെ അഭിപ്രായം. ആസക്തിയില്ലാത്തവനും അന്തരാത്മാവിൽ ശുദ്ധനുമായ മനുഷ്യന് മാത്രമേ ഇത് അറിയാനാകൂ.
14.20.57
सुरहस्यमिदं प्रोक्तं देवानां भरतर्षभ ।
कच्चित्त्विदं श्रुतं पार्थ मनुष्येणेह कर्हिचित् ॥ १४.२०.५७ ॥
ഭരതശ്രേഷ്ഠാ, ഇത് ദേവന്മാരുടെ അതീവ രഹസ്യമായ ഉപദേശമാണ്. പാർഥാ, ഈ ലോകത്തിൽ എപ്പോഴെങ്കിലും ഒരു മനുഷ്യനിൽ നിന്ന് നീ ഇത് കേട്ടിട്ടുണ്ടോ?
14.20.58
न ह्येतच्छ्रोतुमर्होऽन्यो मनुष्यस्त्वामृतेऽनघ ।
नैतदन्येनि विज्ञेयं व्यामिश्रेणान्तरात्मना ॥ १४.२०.५८ ॥
പാപരഹിതനേ, നിന്നെയല്ലാതെ മറ്റൊരു മനുഷ്യനും ഇത് കേൾക്കാൻ അർഹനല്ല. കലങ്ങിയ അന്തരാത്മാവുള്ള മറ്റൊരാൾക്കും ഇത് അറിയാനാവില്ല.
14.20.59
क्रियावद्भिर्हि कौन्तेय देवलोकः समावृतः ।
न चैतदिष्टं देवानां मर्त्यैरुपरि वर्तनम् ॥ १४.२०.५९ ॥
കൗന്തേയാ, ദേവലോകം കർമ്മം ചെയ്യുന്നവരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മർത്യർ ദേവന്മാർക്ക് മുകളിൽ വസിക്കുന്നത് ദേവന്മാർക്ക് ഇഷ്ടമല്ല.
14.20.60
परा हि सा गतिः पार्थ यत्तद्ब्रह्म सनातनम् ।
यत्रामृतत्वं प्राप्नोति त्यक्त्वा दुःखं सदा सुखी ॥ १४.२०.६० ॥
പാർഥാ, അതാണ് പരമഗതി; അതാണ് സനാതനമായ ബ്രഹ്മം. അവിടെ മനുഷ്യൻ അമൃതത്വം പ്രാപിക്കുന്നു; ദുഃഖം എന്നെന്നേക്കുമായി ഉപേക്ഷിച്ച് എന്നും സുഖിയായിത്തീരുന്നു.
14.20.61
इमं धर्मं समास्थाय येऽपि स्युः पापयोनयः ।
स्त्रियो वैश्यास्तथा शूद्रास्तेऽपि यान्ति परां गतिम् ॥ १४.२०.६१ ॥
ഈ ധർമ്മത്തെ ആശ്രയിച്ചാൽ, പാപയോനിയിൽ ജനിച്ചവരായാലും, സ്ത്രീകളും വൈശ്യരും ശൂദ്രരും പോലും പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു.
14.20.62
किं पुनर्ब्रह्मणाः पार्थ क्षत्रिया वा बहुश्रुताः ।
स्वधर्मरतयो नित्यं ब्रह्मलोकपरायणः ॥ १४.२०.६२ ॥
പിന്നെ ബ്രാഹ്മണരും, പാർത്ഥാ, ബഹുശ്രുതരായ ക്ഷത്രിയരും, എപ്പോഴും സ്വധർമ്മത്തിൽ രമിക്കുന്നവരും ബ്രഹ്മലോകപരായണരും പറയേണ്ടതുണ്ടോ!
14.20.63
हेतुमच्चैतदुद्दिष्टमुपायाश्चास्य साधने ।
सिद्धिं फलं च मोक्षश्च दुःखस्य च विनिर्णियः ॥ १४.२०.६३ ॥
ഇത് കാരണസഹിതം പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; ഇതിന്റെ സാധനത്തിനുള്ള ഉപായങ്ങളും ഉണ്ട്; സിദ്ധിയും ഫലവും മോക്ഷവും ദുഃഖത്തിന്റെ നിശ്ചിതമായ അവസാനവും ഉണ്ട്.
14.20.64
नातः परं सुखं त्वन्यत्किंचित्स्याद्भरतर्षभ ।
श्रुतवाञ्श्रद्दधानश्च पराक्रान्तश्च पाण्डव ॥ १४.२०.६४ ॥
ഇതിനേക്കാൾ ഉയർന്ന സുഖം മറ്റൊന്നുമില്ല, ഭരതശ്രേഷ്ഠാ; പണ്ഡിതനും വിശ്വാസിയും പരാക്രമിയും ആയവൻ, പാണ്ഡവാ.
14.20.65
यः परित्यज्यते मर्त्यो लोकसारमसरवत् ।
एतैरुपायैः स क्षिप्रं परां गतिमवाप्नुते ॥ १४.२०.६५ ॥
ലോകസാരത്തെയും നിസ്സാരമെന്നപോലെ ഉപേക്ഷിക്കുന്ന മനുഷ്യൻ, ഈ ഉപായങ്ങളാൽ വേഗം പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു.
14.20.66
एतावदेव वक्तव्यं नान्तो भूयोस्ति किञ्चन ।
षण्मासान्नित्ययुक्तस्य योगः पार्थ प्रवर्तते ॥ १४.२०.६६ ॥
ഇത്രമാത്രമേ പറയാനുള്ളൂ, ഇതിനപ്പുറം ഒന്നുമില്ല; പാർത്ഥാ, എപ്പോഴും യുക്തനായവന് ആറുമാസംകൊണ്ട് യോഗം പ്രവർത്തിക്കുന്നു.