มหาภารตะ · อัธยายะ 14.20
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.20.1
यः स्यादेकान्त आसीनस्तूष्णीं किञ्चिदचिन्तयन् ।
पूर्वंपूर्वं परित्यज्य स निरारम्भको भवेत् ॥ १४.२०.१ ॥
ผู้ใดนั่งอยู่ตามลำพัง นิ่งเงียบ ไม่คิดถึงสิ่งใด ละสิ่งที่อยู่ก่อนไปทีละอย่าง ผู้นั้นย่อมปลอดจากการลงมือทำกิจใดๆ
14.20.2
सर्वमित्रः सर्वसहः शमे रक्तो जितेन्द्रियः ।
व्यपेतभयमन्युश्च कामहा मुच्यते नरः ॥ १४.२०.२ ॥
ผู้ที่เป็นมิตรกับทุกผู้คน อดทนต่อสิ่งทั้งปวง ยินดีในความสงบ ระงับอินทรีย์ได้ ปราศจากความกลัวและความโกรธ และทำลายความปรารถนาเสียได้ ผู้นั้นย่อมหลุดพ้น
14.20.3
आत्मवत्सर्वभूतेषु यश्चरेन्नियतः शुचिः ।
नित्यमेव यथान्यायं यश्चरेन्नियतेन्द्रियः।
अमानी निरभीमानः सर्वतो मुक्त एव सः ॥ १४.२०.३ ॥
ผู้ที่ประพฤติต่อสรรพสัตว์ทั้งหลายเสมือนประพฤติต่อตนเอง เป็นผู้สำรวม บริสุทธิ์ ประพฤติชอบตามธรรมอยู่เสมอ ควบคุมอินทรีย์ได้ ปราศจากความถือตนและความหยิ่งผยอง ผู้นั้นแลหลุดพ้นโดยสิ้นเชิง
14.20.4
जीवितं मरणं चोभे सुखदुःखे तथैव च ।
लाभालाभे प्रियद्वेष्ये यः समः स च मुच्यते ॥ १४.२०.४ ॥
ผู้ที่มีใจสม่ำเสมอต่อชีวิตและความตาย สุขและทุกข์ ได้และเสีย ทั้งที่รักและที่ชัง ผู้นั้นก็หลุดพ้นเช่นกัน
14.20.5
न कस्यचित्स्पृहयते नावजानाति किचन ।
निर्द्वन्द्वो वीतरागात्मा सर्वथा मुक्त एव सः ॥ १४.२०.५ ॥
ผู้ที่ไม่ปรารถนาสิ่งใดของผู้ใด ไม่ดูหมิ่นสิ่งใด ปลอดจากคู่ตรงข้าม มีจิตวิญญาณปราศจากราคะ ผู้นั้นหลุดพ้นโดยสิ้นเชิง
14.20.6
अनमित्रश्च निर्बन्धुरनपत्यश्च यः क्वचित् ।
त्यक्तधर्मार्थकामश्च निराराङ्क्षी च मुच्यते ॥ १४.२०.६ ॥
ผู้ที่ไม่มีศัตรู ไม่มีญาติ และไม่มีบุตรในที่ใด ละธรรม ทรัพย์ และกามแล้ว ปลอดจากความคาดหวัง ผู้นั้นย่อมหลุดพ้น
14.20.7
नैव धर्मी न चाधर्मी पूर्वोपचितहा च यः ।
क्षीणधातुः प्रशान्तात्मा निर्द्वंद्वः स विमुच्यते ॥ १४.२०.७ ॥
ผู้ที่ไม่เป็นทั้งผู้ประพฤติธรรมและผู้ประพฤติอธรรม ทำลายกรรมเก่าที่สั่งสมไว้ได้ ธาตุในร่างกายสิ้นไป จิตใจสงบ และปลอดจากคู่ตรงข้าม ผู้นั้นย่อมหลุดพ้น
14.20.8
अकर्मा चाविकाङ्क्षश्च पश्येज्जगदशाश्वतम् ।
अस्वस्तमवशं नित्यं जन्ममृत्युजरायुतम् ॥ १४.२०.८ ॥
ผู้ไม่กระทำการและไม่ปรารถนา พึงเห็นโลกนี้ว่าไม่เที่ยงแท้ ไม่มั่นคง ควบคุมไม่ได้ และมีการเกิด ความตาย และความแก่คอยเบียดเบียนอยู่เสมอ
14.20.9
वैराग्यबुद्धिः सततं तावद्दोषव्यपेक्षकः ।
आत्मबन्धविनिर्मोक्षं स करोत्यचिरादिव ॥ १४.२०.९ ॥
ผู้มีปัญญาคลายกำหนัด คอยพิจารณาโทษของโลกอยู่เสมอ ย่อมทำให้หลุดพ้นจากพันธนาการของตนได้เร็วดุจในชั่วขณะเดียว
14.20.10
अगन्धमरसस्पर्शमशब्दमपरिग्रहम् ।
अरूपमनभिज्ञेयं दृष्ट्वाऽऽत्मानं विमुच्यते ॥ १४.२०.१० ॥
เมื่อเห็นอาตมันว่าปราศจากกลิ่น รส สัมผัส เสียง การยึดถือ รูปร่าง และรู้ไม่ได้ ผู้นั้นย่อมหลุดพ้น
14.20.11
पञ्चभूतगुणैर्हीनममूर्तिमदलेपकम् ।
अगुणं गुणभोक्तारं यः पश्यति स मुच्यते ॥ १४.२०.११ ॥
ผู้ใดเห็นอาตมันซึ่งปราศจากคุณสมบัติของภูตทั้งห้า ไม่มีรูปร่าง ไม่ติดข้อง ไม่มีคุณสมบัติ แต่เป็นผู้เสวยคุณสมบัติ ผู้นั้นย่อมหลุดพ้น
14.20.12
विहाय सर्वसङ्कल्पान्बुद्ध्या शारीरमानसान् ।
शनैर्निर्वाणमाप्नोति निरिन्धन इवानलः ॥ १४.२०.१२ ॥
เมื่อละความคิดปรุงแต่งทั้งปวงทั้งทางกายและทางใจด้วยปัญญาแล้ว ย่อมบรรลุนิพพานโดยค่อยเป็นค่อยไป ดุจไฟที่ปราศจากเชื้อเพลิง
14.20.13
सर्वसंस्कारनिर्मुक्तो निर्द्वन्द्वो निष्परिग्रहः ।
तपसा इन्द्रियग्रामं यश्चरेन्मुक्त एव सः ॥ १४.२०.१३ ॥
ผู้หลุดพ้นจากสังขารทั้งปวง ข้ามพ้นคู่ตรงข้าม ไม่มีสิ่งยึดถือ และผู้ใดสำรวมหมู่อินทรีย์ด้วยการบำเพ็ญตบะ ผู้นั้นแลหลุดพ้นแล้วอย่างแท้จริง
14.20.14
विमुक्तः सर्वसंस्कारैस्ततो ब्रह्मि सनातनम् ।
परमाप्नोति संशान्तमचलं नित्यमक्षरम् ॥ १४.२०.१४ ॥
เมื่อหลุดพ้นจากสังขารทั้งปวงแล้ว ย่อมบรรลุพรหมันนิรันดร์ ที่สูงสุด สงบ ไม่หวั่นไหว เที่ยงแท้ และไม่เสื่อมสิ้น
14.20.15
अतः परं प्रवक्ष्यामि योगशास्त्रमनुत्तमम् ।
यज्ज्ञात्वा सिद्धमात्मानं लोके पश्यन्ति योगिनः ॥ १४.२०.१५ ॥
ต่อจากนี้ เราจะกล่าวคัมภีร์โยคะอันไม่มีอะไรยิ่งกว่า ซึ่งเมื่อรู้แล้ว นักโยคีย่อมเห็นอาตมันว่าบรรลุความสมบูรณ์แล้วในโลกนี้
14.20.16
तस्योपदेशं वक्ष्यामि यथावत्तन्निबोध मे ।
यैर्योगैर्भावयन्नित्यं पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥ १४.२०.१६ ॥
เราจะกล่าวคำสอนนั้นให้ถูกต้องตามที่เป็นจริง จงฟังจากเราเถิด คือโยคะทั้งหลายที่ทำให้ผู้ฝึกฝนอยู่เสมอได้เห็นอาตมันในอาตมัน
14.20.17
इन्द्रियाणि तु संहृत्य मन आत्मनि धारयेत् ।
तीव्रं तप्त्वा तपः पूर्वं मोक्षयोगं समाचरेत् ॥ १४.२०.१७ ॥
เมื่อสำรวมอินทรีย์ทั้งหลายแล้ว พึงตั้งจิตไว้ในอาตมัน เริ่มด้วยการบำเพ็ญตบะอย่างเข้มข้น แล้วพึงปฏิบัติโมกษโยคะ
14.20.18
तपस्वी नित्यसङ्कल्पो दम्भाहङ्कारवर्जितः ।
मनीषी मनसा विप्रः पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥ १४.२०.१८ ॥
ผู้มีตบะ มีความตั้งมั่นอยู่เสมอ ปราศจากการแสร้งทำและความถือตน ผู้เป็นพราหมณ์มีปัญญา ย่อมเห็นอาตมันในอาตมันด้วยจิต
14.20.19
स चेच्छक्रोत्ययं साधुर्योक्तुमात्मानमात्मनि ।
तत एकान्तशीलः स पश्यत्यात्मानमात्मनि ॥ १४.२०.१९ ॥
หากผู้ดีนี้สามารถเชื่อมอาตมันเข้ากับอาตมันได้ เขาซึ่งมีความประพฤติในการอยู่ตามลำพัง ย่อมเห็นอาตมันในอาตมัน
14.20.20
संयतः सततं युक्त आत्मवान्विजितेन्द्रियः ।
यथा य आत्मनाऽऽत्मानं सम्प्रयुक्तः प्रपश्यति ॥ १४.२०.२० ॥
ผู้สำรวมอยู่เสมอ ประกอบโยคะเป็นนิตย์ มีสติควบคุมตน ชนะอินทรีย์ได้ ย่อมเห็นดุจผู้ที่เชื่อมอาตมันด้วยอาตมันโดยชอบแล้ว
14.20.21
यथाहि पुरुषः स्वप्ने दृष्ट्वा पश्यत्यसाविति ।
तथारूपमिवात्मानं साधुयुक्तः प्रपश्यति ॥ १४.२०.२१ ॥
เหมือนดังคนในความฝัน เมื่อเห็นแล้วก็คิดว่า นั่นคือตัวเขาเอง ฉันใดก็ฉันนั้น ผู้ที่ประกอบโยคะอย่างดีย่อมเห็นอาตมันในรูปลักษณ์เช่นนั้น
14.20.22
इषीकां च यथा मुञ्जात्कश्चिन्निष्कृष्य दर्शयेत् ।
योगी निष्कृष्य चात्मानं तथा पश्यति देहतः ॥ १४.२०.२२ ॥
เหมือนดังที่ใครคนหนึ่งดึงก้านอิเษกาออกจากหญ้ามุญชะแล้วชี้ให้ดู ฉันใดก็ฉันนั้น โยคีย่อมดึงอาตมันออกจากร่างแล้วเห็นอาตมันนั้น
14.20.23
मुञ्जं शरीरमित्याहुरिषीकामात्मनि श्रिताम् ।
एतन्निदर्शनं प्रोक्तं योगविद्भिरनुत्तमम् ॥ १४.२०.२३ ॥
เขาเรียกหญ้ามุญชะว่าร่างกาย และก้านอิเษกาที่อยู่ในอาตมันว่า นี่คือตัวอย่างที่ยอดเยี่ยมที่สุดซึ่งผู้รู้โยคะได้กล่าวไว้
14.20.24
यदा हि युक्तमात्मानं सम्यक् पश्यति देहभूत् ।
न तस्येहेश्वरः कश्चित्त्रैलोक्यस्यापि यः प्रभुः ॥ १४.२०.२४ ॥
เมื่อผู้มีร่างกายเห็นอาตมันที่ประกอบแล้วอย่างถูกต้อง ไม่มีผู้เป็นใหญ่คนใดในโลกนี้จะมีอำนาจเหนือเขา แม้แต่ผู้เป็นใหญ่แห่งสามโลกก็ไม่มี
14.20.25
अन्यान्याश्चैव तनवो यथेष्टं प्रतिपद्यते ।
विनिर्भिद्य जरां मृत्युं न शोचति न हृष्यति ॥ १४.२०.२५ ॥
เขาย่อมรับร่างอื่นๆ ตามที่ปรารถนา เมื่อทะลุผ่านความชราและความตายไปได้แล้ว เขาก็ไม่เศร้าโศกและไม่ยินดี
14.20.26
देवानामपि देवत्वं युक्तः कारयते वशी ।
ब्रह्म चाव्ययमाप्नोति हित्वा देहमशाश्वतम् ॥ १४.२०.२६ ॥
ผู้ประกอบแล้วและข่มใจได้ย่อมได้รับความเป็นเทพของเหล่าเทพ เมื่อละทิ้งร่างกายที่ไม่จีรัง เขาก็บรรลุพรหมันอันไม่เสื่อมสลาย
14.20.27
विनश्यत्सु च लोकेषु न भयं तस्य जायते ।
क्लिश्यमानेषु भूतेषु न स क्लिश्यति केनचित् ॥ १४.२०.२७ ॥
แม้เมื่อโลกทั้งหลายพินาศลง ความกลัวก็ไม่เกิดขึ้นในตัวเขา และแม้เมื่อสรรพสัตว์กำลังทุกข์ทรมาน เขาก็ไม่เดือดร้อนด้วยสิ่งใดเลย
14.20.28
दुःखशोकमलैर्घोरैः सङ्गस्नेहसमुद्भवैः ।
न विचाल्यति युक्तात्मा निस्पृहः शान्तमानसः ॥ १४.२०.२८ ॥
ผู้มีอาตมันที่ประกอบแล้วย่อมไม่หวั่นไหวด้วยมลทินอันน่ากลัวของความทุกข์และความโศก ซึ่งเกิดจากความยึดติดและความรักใคร่ เขาปราศจากความปรารถนาและมีใจสงบ
14.20.29
नैनं शस्त्राणि विध्यन्ते न मृत्युश्चास्य विद्यते ।
नातः सुखतरं किञ्चिल्लोके क्वचन दृश्यते ॥ १४.२०.२९ ॥
อาวุธไม่อาจทิ่มแทงเขาได้ และความตายก็ไม่มีสำหรับเขา ในโลกนี้ไม่มีสิ่งใดที่เป็นสุขยิ่งกว่านี้ให้เห็นได้ที่ไหนเลย
14.20.30
सम्यग्युक्त्वा स आत्मानमात्मन्येव प्रतिष्ठिते ।
विनिवृत्तजरादुःखः सुखं स्वपिति चापि सः ॥ १४.२०.३० ॥
เมื่อเขาประกอบตนอย่างสมบูรณ์ และตั้งมั่นอยู่ในอาตมันเพียงอย่างเดียว ปลอดจากทุกข์ของความชรา เขาย่อมหลับด้วยความสุข
14.20.31
देहान्यथेष्टमभ्येति हित्वेमां मानुषीं तनुम् ।
निर्वेदस्तु न कर्तव्यो भुञ्जानेन कथञ्चन ॥ १४.२०.३१ ॥
เมื่อละร่างมนุษย์นี้แล้ว เขาย่อมไปสู่ร่างที่เลือกได้ตามปรารถนา แต่ผู้ที่ยังเสวยสุขอยู่ไม่ควรละทิ้งความเบื่อหน่ายโดยเด็ดขาด
14.20.32
सम्यग्युक्तो यदात्मानमात्मन्येव प्रपश्यति ।
तदैव न स्पृहयते साक्षादपि शतक्रतोः ॥ १४.२०.३२ ॥
เมื่อผู้ที่ประกอบโยคะอย่างถูกต้องเห็นอาตมันในอาตมันเพียงอย่างเดียว ตอนนั้นเขาย่อมไม่ปรารถนาแม้แต่พระอินทร์ผู้ทำยัญร้อยครั้ง
14.20.33
योगमेकान्तशीलस्तु यथा विन्दति तच्छृणु ।
दृष्टपूर्वां दिशं चिन्त्य यस्मिन्संनिवसेत्परे ॥ १४.२०.३३ ॥
บัดนี้จงฟังว่าผู้ที่รักความสงัดบรรลุโยคะอย่างไร ให้คิดถึงทิศที่เคยเห็นมาก่อน แล้วพำนักอยู่ในที่ห่างไกลแห่งนั้น
14.20.34
पुरस्याभ्यन्तरे तस्य मनः स्थाप्यं न बाह्यतः ।
पुरस्याभ्यन्तरे तिष्ठन्यस्मिन्नावसथे वसेत।
तस्मिन्नावसथे धार्यं सबाद्याभ्यन्तरं मनः ॥ १४.२०.३४ ॥
ภายในเมืองเขาควรตั้งจิตไว้ ไม่ใช่ภายนอก เมื่ออยู่ภายในเมือง ในที่พักใดก็ตามที่เขาอาศัยอยู่ ณ ที่พักนั้นเขาควรยึดจิตไว้ทั้งภายนอกและภายใน
14.20.35
प्रचिन्त्यावसथे कृत्स्नं यस्मिन्काये स पश्यति ।
तस्मिन्काये मनश्चास्य न च किञ्चन बाह्यतः ॥ १४.२०.३५ ॥
เมื่อพิจารณาทั้งหมดในที่พักแล้ว ในร่างกายใดที่เขาเห็น ขอให้จิตของเขาตั้งอยู่ในร่างกายนั้น และอย่าให้ไปหาสิ่งใดภายนอก
14.20.36
सन्नियम्येन्द्रियग्रामं निर्घोषं निर्जने वने ।
कायमभ्यन्तरं कृत्स्नमेकाग्रः परिचिन्तयेत् ॥ १४.२०.३६ ॥
เมื่อข่มกลุ่มอินทรีย์ไว้ได้ดีแล้ว ในป่าเปลี่ยวที่ปราศจากเสียงอึกทึก ด้วยใจที่มีอารมณ์เดียว เขาควรพิจารณาร่างกายภายในทั้งหมด
14.20.37
इन्तांस्तालु च जिह्वां च गलं ग्रीवां तथैव च ।
हृदयं चिन्तयेच्चापि तथा हृदयबन्धनम् ॥ १४.२०.३७ ॥
เขาควรพิจารณาเพดานปากและลิ้น คอและลำคอ เช่นเดียวกับหัวใจ และพิจารณาเครื่องผูกพันของหัวใจด้วย
14.20.38
इत्युक्तः स मया शिष्यो मेधावी मधुसूदन ।
पप्रच्छ पुनरेवेमं मोक्षधर्मं सुदुर्वचम् ॥ १४.२०.३८ ॥
โอ มธุสูทนะ ศิษย์ผู้ปัญญาดีคนนั้นเมื่อข้าพเจ้าสั่งสอนดังนี้แล้ว ก็ได้ถามอีกครั้งถึงธรรมแห่งโมกษะนี้ ซึ่งยากยิ่งที่จะกล่าวได้
14.20.39
भुक्तं भुक्तमिदं कोष्ठे कथमन्नं विपच्यते ।
कथं रसत्वं व्रजति शोणितत्वं कथं पुनः ॥ १४.२०.३९ ॥
เมื่อกินแล้วกินอีกเข้าไปในท้อง อาหารนี้ถูกย่อยอย่างไร เกิดเป็นรสได้อย่างไร และกลายเป็นเลือดได้อย่างไร
14.20.40
तथा मांसं च मेदश्च स्नाय्वस्थीनि च पोषयेत् ।
कथमेतानि सर्वाणि शरीराणि शरीरिणाम् ॥ १४.२०.४० ॥
เช่นเดียวกัน มันบำรุงเนื้อ ไขมัน เอ็น และกระดูกได้อย่างไร และร่างกายทั้งหมดของสัตว์ที่มีร่างกายเหล่านี้เกิดขึ้นได้อย่างไร
14.20.41
वर्धन्ते वर्धमानस्य वर्धते च कथं बलम् ।
निरासनं निष्कसनं मलानां च पृथक् पृथक् ॥ १४.२०.४१ ॥
อวัยวะของผู้ที่เจริญเติบโตจะเจริญขึ้นได้อย่างไร และกำลังจะเพิ่มขึ้นได้อย่างไร และการขับของเสียออกและการกำจัดออกไปแยกต่างหากจะสำเร็จได้อย่างไร
14.20.42
कुतो वाऽयं प्रश्वसिति उच्छ्वसित्यपि वा पुनः ।
कं च देशमधिष्ठाय तिष्ठत्यात्माऽयमात्मनि ॥ १४.२०.४२ ॥
ลมหายใจเข้าและลมหายใจออกนี้มาจากที่ใด และอาตมันนี้เมื่อตั้งอยู่ ณ สถานที่ใด จึงดำรงอยู่ในตนเอง
14.20.43
जीवः कथं वहति च चेष्टमानः कलेवरम् ।
किंवर्णं कीदृशं चैव निवेशयति वै मनः ॥ १४.२०.४३ ॥
ชีวาตมันเมื่อเคลื่อนไหวจะแบกร่างกายไปได้อย่างไร และจะกำหนดใจให้มีสีอย่างไรและมีลักษณะเช่นไร
14.20.44
याथातथ्येन भगवन्वक्तुमर्हसि मेऽनघ ।
इति सम्परिपृष्टोऽहं तेन विप्रेणि माधव ॥ १४.२०.४४ ॥
ข้าแต่ผู้เป็นสิริมงคล ข้าแต่ผู้ไร้บาป ขอพระองค์โปรดตรัสความจริงแก่ข้าพเจ้าตามที่เป็นจริงเถิด ข้าแต่มาธวะ ข้าพเจ้าถูกพราหมณ์ผู้นั้นซักถามอย่างละเอียดดังนี้
14.20.45
प्रत्यब्रवं महाबाहो यथाश्रुतमरिंदम ।
यथा स्वकोष्ठे प्रक्षिप्य भाण्डं भाण्डमना भवेत् ॥ १४.२०.४५ ॥
ข้าแต่ผู้มีพระพาหาอันทรงพลัง ข้าแต่ผู้ปราบศัตรู ข้าพเจ้าตอบตามที่ได้ฟังมา ดุจเมื่อนำหม้อใส่ไว้ในคลังของตน จิตใจก็จะจดจ่ออยู่กับหม้อนั้น
14.20.46
तथा स्वकाये प्रक्षिप्य मनोद्वारैरनिश्चलैः ।
आत्मानं तत्र मार्गेत प्रमादं परिवर्जयेत् ॥ १४.२०.४६ ॥
ฉันใดก็ฉันนั้น เมื่อนำใจใส่ไว้ในกายของตนผ่านทวารแห่งใจที่ไม่หวั่นไหว ก็พึงแสวงหาอาตมันตรงนั้นเอง และพึงละความประมาทเสียให้สิ้น
14.20.47
एवं सततमुद्युक्तः प्रीतात्मा नचिरादिव ।
आसादयति तद्ब्रह्म यद्दृष्ट्वा स्यात्प्रधानवित् ॥ १४.२०.४७ ॥
เมื่อขยันหมั่นเพียรอยู่เสมอเช่นนี้ด้วยใจที่ปีติ ไม่นานนักก็บรรลุพรหมันนั้น ซึ่งเมื่อได้เห็นแล้ว ผู้นั้นก็จะเป็นผู้รู้หลักแห่งสาระสูงสุด
14.20.48
न त्वसौ चक्षुषा ग्राह्यो न च सर्वैरपीन्द्रियैः ।
मनसैव प्रदीपेन महानात्मा प्रदृश्यते ॥ १४.२०.४८ ॥
แต่อาตมันอันยิ่งใหญ่นั้นย่อมไม่อาจรับรู้ด้วยตา และไม่อาจรับรู้ด้วยอินทรีย์ทั้งปวง ย่อมปรากฏเห็นได้ด้วยใจเท่านั้นดุจด้วยประทีป
14.20.49
सर्वतः पाणिपादान्तः सर्वतोक्षिशिरोमुखः ।
सर्वतः श्रुतिमाँल्लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति ॥ १४.२०.४९ ॥
ด้านทุกทิศมีมือและเท้า ด้านทุกทิศมีตา ศีรษะ และพักตร์ ด้านทุกทิศได้ยินได้ฟัง ในโลกนี้พระองค์ดำรงอยู่ โดยห่อหุ้มสรรพสิ่งทั้งปวงไว้
14.20.50
जीवो निष्क्रान्तमात्मानं शरीरात्सम्प्रपश्यति ।
स तमुत्सृज्य देहं स्वं पारयेद्ब्रह्म केवलम् ॥ १४.२०.५० ॥
ชีวาตมันย่อมเห็นอาตมันที่ออกจากร่างกายไป เมื่อละร่างกายของตนนั้นแล้ว ควรบรรลุพรหมันอย่างเดียว
14.20.51
आत्मानमालोकयति मनसा प्रहसन्निव ।
तदेवमाश्रयं कृत्वा मोक्षं याति ततो मयि ॥ १४.२०.५१ ॥
ด้วยใจ ย่อมเพ่งพินิจอาตมัน ดุจยิ้มอยู่ เมื่อยึดอาตมันนั้นเป็นที่พึ่งเช่นนี้แล้ว ก็บรรลุโมกษะในตัวเรานั้น
14.20.52
इदं सर्वरहस्यं ते मया प्रोक्तं द्विजोत्तम ।
आपृच्छे साधयिष्यामि गच्छ विप्र यथासुखम् ॥ १४.२०.५२ ॥
ข้าแต่ผู้ประเสริฐในหมู่ทวิชา เราได้กล่าวความลับทั้งปวงนี้แก่ท่านแล้ว เราขอลาไปและจะดำเนินการให้สำเร็จ พราหมณ์เอ๋ย จงไปตามที่ท่านปรารถนาเถิด
14.20.53
इत्युक्तः स तदा कृष्ण मया शिष्यो महातपाः ।
अगच्छत यथाकामं ब्राह्मणश्छिन्नसंशयः ॥ १४.२०.५३ ॥
ข้าแต่กฤษณะ เมื่อถูกกล่าวดังนั้นแล้ว ศิษย์ผู้มีตบะยิ่งใหญ่ผู้นั้น คือพราหมณ์ผู้มีความสงสัยถูกตัดขาดแล้ว ก็จากไปตามที่ตนประสงค์
14.20.54
इत्युक्त्वा स तदा वाक्यं मां पार्थ द्विजसत्तमः ।
मोक्षधर्माश्रितं सम्यक् तत्रैवान्तरधीयत ॥ १४.२०.५४ ॥
ข้าแต่ปารถ เมื่อพราหมณ์ผู้ประเสริฐที่สุดในหมู่ทวิชากล่าววาจานี้แก่เราแล้ว ท่านก็อันตรธานหายไปตรงนั้นทันที ขณะที่ยึดมั่นอยู่ในธรรมแห่งโมกษะอย่างสมบูรณ์
14.20.55
कच्चिदेतत्त्वया पार्थ श्रुत्मेकाग्रचेतसा ।
तदापि हि रथस्थस्त्वं श्रुतवानेतदेव हि ॥ १४.२०.५५ ॥
ข้าแต่ปารถ เจ้าได้ฟังเรื่องนี้ด้วยจิตที่ตั้งมั่นเป็นหนึ่งเดียวหรือไม่ แม้ในขณะนั้น เจ้าผู้นั่งอยู่บนรถศึก ก็ได้ฟังเรื่องนี้เองจริงๆ
14.20.56
नैतत्पार्थ सुविज्ञेयं व्यामिश्रेणेति मे मतिः ।
नरेणाकृतसङ्गेन विशुद्धेनान्तरात्मना ॥ १४.२०.५६ ॥
ข้าแต่ปารถ เรื่องนี้ไม่ใช่สิ่งที่รู้ได้ง่าย ตามความเห็นของเรา สำหรับผู้ที่จิตปนเปกัน เป็นได้เพียงผู้ที่ปราศจากความยึดติดและมีอันตรเอกาจิตบริสุทธิ์เท่านั้นที่จะรู้ได้
14.20.57
सुरहस्यमिदं प्रोक्तं देवानां भरतर्षभ ।
कच्चित्त्विदं श्रुतं पार्थ मनुष्येणेह कर्हिचित् ॥ १४.२०.५७ ॥
ความลับอันสูงยิ่งนี้เทพเจ้าได้ตรัสไว้แล้ว ข้าแต่ผู้เป็นวัวแห่งภรตะ ข้าแต่ปารถ เจ้าเคยได้ยินเรื่องนี้จากมนุษย์ใดในโลกนี้บ้างหรือไม่
14.20.58
न ह्येतच्छ्रोतुमर्होऽन्यो मनुष्यस्त्वामृतेऽनघ ।
नैतदन्येनि विज्ञेयं व्यामिश्रेणान्तरात्मना ॥ १४.२०.५८ ॥
แท้จริงแล้วมนุษย์อื่นนอกจากเจ้า ข้าแต่ผู้ไร้บาป ย่อมไม่คู่ควรที่จะได้ยินเรื่องนี้ ไม่ใช่สิ่งที่ผู้มีอันตรอาตมันปนเปจะพึงรู้ได้โดยผู้อื่น
14.20.59
क्रियावद्भिर्हि कौन्तेय देवलोकः समावृतः ।
न चैतदिष्टं देवानां मर्त्यैरुपरि वर्तनम् ॥ १४.२०.५९ ॥
ข้าแต่กุนตีบุตร โลกของเทพเจ้าถูกล้อมไว้ด้วยผู้ประกอบพิธีกรรม และเทพเจ้าไม่ปรารถนาให้มนุษย์มรรตัยมาดำรงอยู่เหนือตน
14.20.60
परा हि सा गतिः पार्थ यत्तद्ब्रह्म सनातनम् ।
यत्रामृतत्वं प्राप्नोति त्यक्त्वा दुःखं सदा सुखी ॥ १४.२०.६० ॥
ข้าแต่ปารถ นั่นคือจุดหมายสูงสุด คือพรหมันอันเป็นนิรันดร์ ซึ่งผู้ใดบรรลุแล้วก็ได้ความเป็นอมตะ ละทิ้งทุกข์เสียได้ตลอดกาล และมีความสุขเสมอ
14.20.61
इमं धर्मं समास्थाय येऽपि स्युः पापयोनयः ।
स्त्रियो वैश्यास्तथा शूद्रास्तेऽपि यान्ति परां गतिम् ॥ १४.२०.६१ ॥
ผู้ที่มีกำเนิดชั่วช้า แม้จะเป็นสตรี แพศย์ หรือศูทร เมื่อดำรงตนอยู่ในธรรมนี้ ก็ย่อมบรรลุถึงคติอันสูงสุด
14.20.62
किं पुनर्ब्रह्मणाः पार्थ क्षत्रिया वा बहुश्रुताः ।
स्वधर्मरतयो नित्यं ब्रह्मलोकपरायणः ॥ १४.२०.६२ ॥
ป่วยกล่าวไปไยถึงพราหมณ์ หรือกษัตริย์ผู้เป็นพหูสูต ผู้ยินดีในสวธรรมของตนเสมอ และมุ่งมั่นต่อพรหมโลก โอ ปารถะ
14.20.63
हेतुमच्चैतदुद्दिष्टमुपायाश्चास्य साधने ।
सिद्धिं फलं च मोक्षश्च दुःखस्य च विनिर्णियः ॥ १४.२०.६३ ॥
เรื่องนี้ได้ถูกประกาศพร้อมทั้งเหตุผลแล้ว และมีวิธีการเพื่อให้บรรลุผลนั้น คือความสำเร็จ ผลของมัน และโมกษะ พร้อมทั้งการสิ้นสุดแห่งทุกข์อย่างแน่นอน
14.20.64
नातः परं सुखं त्वन्यत्किंचित्स्याद्भरतर्षभ ।
श्रुतवाञ्श्रद्दधानश्च पराक्रान्तश्च पाण्डव ॥ १४.२०.६४ ॥
ไม่มีความสุขใดยิ่งไปกว่านี้เลย โอ ผู้ประเสริฐสุดแห่งภรตะ สำหรับผู้ที่เป็นพหูสูต มีศรัทธา และกล้าหาญ โอ ปาณฑพ
14.20.65
यः परित्यज्यते मर्त्यो लोकसारमसरवत् ।
एतैरुपायैः स क्षिप्रं परां गतिमवाप्नुते ॥ १४.२०.६५ ॥
มนุษย์ผู้ที่สละแก่นสารของโลกไปดุจสละสิ่งไร้ค่า ย่อมบรรลุคติอันสูงสุดได้อย่างรวดเร็ว ด้วยวิธีการเหล่านี้
14.20.66
एतावदेव वक्तव्यं नान्तो भूयोस्ति किञ्चन ।
षण्मासान्नित्ययुक्तस्य योगः पार्थ प्रवर्तते ॥ १४.२०.६६ ॥
สิ่งที่ควรกล่าวมีเพียงเท่านี้ ไม่มีสิ่งใดเพิ่มเติมอีก โอ ปารถะ เมื่อผู้ที่ดำรงอยู่ในความสำรวมเสมอ โยคะย่อมเกิดขึ้นภายในหกเดือน