マハーバーラタ · 章 14.22
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.22.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
निबोध दशहोतृणां विधानमिह यादृशम् ॥ १४.२२.१ ॥
ここでもこの古い物語が語られる。ここにある十人のホートリの規定を聞け。
14.22.2
श्रोत्रं त्वक्चक्षुषी जिह्वा नासिका चरणौ करौ ।
उपस्थं पायुरिति वाग्घोतृणि दश भामिनि ॥ १४.२२.२ ॥
耳、皮膚、両眼、舌、鼻、両足、両手、生殖器、肛門、そして言葉——これら十がホートリである、おお婦人よ。
14.22.3
शब्दस्पर्शौ रूपरसौ गन्धो वाक्यं क्रिया गतिः ।
रेतोमूत्रपुरीषाणां त्यागो दश हवींषि च ॥ १४.२२.३ ॥
音と触、色と味、香り、言葉、行為、歩行、そして精液・尿・糞の排出——これら十が供物である。
14.22.4
दिशो वायू रविश्चन्द्रः पृथ्व्यग्नी विष्णुरेव च ।
इन्द्रः प्रजापतिर्मित्रमग्नयो दश भामिनि ॥ १४.२२.४ ॥
方位、風、太陽、月、地と火、ヴィシュヌ、インドラ、プラジャーパティ、ミトラ、そして諸火——おお婦人よ、これら十である。
14.22.5
दशेन्द्रियाणि होतृणि हवींषि दश भामिनि ।
विषया नाम समिधो हूयन्ते तु दशाग्निषु ॥ १४.२२.५ ॥
十の感官がホートリであり、十が供物である、おお婦人よ。「対境」と呼ばれる薪が十の火に投じられる。
14.22.6
चित्तं स्रुवश्च वित्तं च पवित्रं ज्ञानमुत्तमम् ।
सुविभक्तमिदं पूर्वं जगदासीदिति श्रुतम् ॥ १४.२२.६ ॥
心はスルヴァ（匙）であり、富もまたそうである。清浄で至上の知識もそうである。この世界は昔このようによく区分されていたと伝えられている。
14.22.7
ततो विविक्ता वित्तासीत्सा वित्तं पर्यवेक्षते ।
सर्वमेवात्र विज्ञेयं चित्ते ज्ञानमवेक्षता।
रेतः शरीरभृत्काये विज्ञाता तु शरीरभृत् ॥ १४.२२.७ ॥
そして分かたれた彼女は知られる。彼女は富を見極める。ここでは、心に知識を見る者によって、すべては知られるべきである。精液は身体を持つ者の身にあり、身体を持つ者こそが知る者である。
14.22.8
शरीरभृद्गार्हपत्यस्तस्मादग्निः प्रणीयते ।
मनश्चाहवनीयस्तु तस्मिन्प्रक्षिप्यते हविः ॥ १४.२२.८ ॥
身体を持つ者は家庭の火（ガールハパトya）である。それゆえに火が導き出される。そして心は供物の火（アーハヴァニーヤ）である。そこへ供物が投じられる。
14.22.9
ततो वाचस्पतिर्जज्ञे तं मनः पर्यवेक्षते ।
रूपं भवति वै वक्त्रं तदनुद्रवते मनः ॥ १४.२२.९ ॥
そしてヴァーチャスパティが生まれた。心はそれを見つめる。形は実に口である。心はそれを追って走る。
14.22.10
ब्राह्मण्युवाच ।
कस्माद्वागभवत्पूर्वं कस्मात्पश्चान्मनोऽभवत्।
मनसा चिन्तितं पूर्वं वाक्यं समभिपद्यते ॥ १४.२२.१० ॥
バラモンの女性が言った。なぜ言葉が先に生じ、なぜ心は後に生じたのか。心によって先に思われたものが、文となって完成する。
14.22.11
केन विज्ञानयोगेन मतिश्चित्तं समास्थिता ।
समुन्नीता नाध्यगच्छत्को वै तां प्रतिबाधते ॥ १४.२२.११ ॥
どのような知識のヨーガによって、理解は心の中に確立されるのか。引き上げられても、それを得ない。誰がそれを妨げるのか。
14.22.12
तन्मनस्थः पतिर्भूत्वा तस्मात्प्रेहन्निवायति ।
तां मतिं मनसः प्राहुर्मनस्तस्मादपेक्षते ॥ १४.२२.१२ ॥
心に宿る主となるので、それは進み出てまた戻ってくる。その理解を人々は心の状態と呼ぶ。それゆえ心はそれを待つ。
14.22.13
प्रश्नं तु वाङ्मनसयोर्यस्मात्त्वमनुपृच्छसि ।
तस्मात्ते वर्तयिष्यामि तयोरेव समाह्वयम् ॥ १४.२२.१३ ॥
あなたは言葉と心について問うので、その二者の競争そのものを語りましょう。
14.22.14
उभे वाङ्मनसी गत्वा भूतात्मानमपृच्छताम् ।
आवयोः श्रेष्ठमाचक्ष्व च्छिन्धि नौ संशयं विभो ॥ १४.२२.१४ ॥
言葉と心の二つはともに万物の魂のもとへ行き尋ねた。「私たちのうちどちらが優れているかをお告げください、主よ、私たちの疑いを断ってください。」
14.22.15
मन इत्येवि भगवांस्तदा प्राह सरस्वतीम् ।
अहं वै कामधुक्तुभ्यमिति तं प्राह वागथ ॥ १४.२२.१५ ॥
そこで尊い方はサラスヴァティーに言った。「まことに私はあなたのための願いを満たす牝牛である。」そして言葉が彼に答えた。
14.22.16
स्थावरं जङ्गमं चैव विद्ध्युभे मनसी मम ।
स्थावरं मत्सकाशे वै जङ्गमं विषये तव ॥ १४.२२.१६ ॥
静止するものと動くもの、この二つの心は私のものと知れ。静止するものは私のもとにあり、動くものはあなたの領域にある。
14.22.17
यस्तु ते विषये गच्छन्मन्त्रो वर्णः स्वरोपि वा ।
तन्मनो जङ्गमं नाम तस्मादसि गरीयसी ॥ १४.२२.१७ ॥
あなたの領域を動く真言、文字、あるいは音調は、動く心と呼ばれる。ゆえにあなたはより重い。
14.22.18
तस्माद्भवितुमर्हामि स्वयमभ्येत्य शोभने ।
तस्मादुच्छ्वासमासाद्य प्रवक्ष्यामि सरस्वति ॥ १४.२२.१८ ॥
ゆえに私は自ら来て現れるにふさわしい、輝ける者よ。ゆえに息を得て、私は語るであろう、サラスヴァティーよ。
14.22.19
प्राणापानावन्तरे यद्वाग्वै नित्यं स्म तिष्ठति ।
प्रीयमाणा महाभागे विना प्राणांश्च मामपि।
प्रजापतिमुपाधावत्प्रसीद भगवन्निति ॥ १४.२२.१९ ॥
生気と下気の間に常にあるヴァーチュは、ああ大福の女よ、喜びつつ諸気息と私をも離れて、プラジャーパティのもとへ走り、「尊き方よ、お恵みを」と言った。
14.22.20
ततः प्राणः प्रादुरभूद्वाचमाप्याययन्पुनः ।
तस्मादुच्छ्वासमासाद्य न वाग्वदति कर्हिचित् ॥ १४.२२.२० ॥
その時、生気が再び現れ、ヴァーチュを再び養った。それゆえ、呼気に至った言葉は決して語らない。
14.22.21
घोषिणी जातनिर्घोषा नित्यमेव प्रवर्तते ।
तयोरपि च घोषिण्या निर्घोर्षैव गरीयसी ॥ १४.२२.२१ ॥
響くものは轟きを生じて、常に働く。その二つのうちでも、響くものの轟きこそがまさって大きい。
14.22.22
गौरिव प्रस्रवत्यर्थान्रसमुत्तमशालिनी ।
सततं स्यन्दते ह्येषा शाश्वतं ब्रह्मवादिनी ॥ १४.२२.२२ ॥
雌牛のように、彼女は意味を流し出す、最上の味わいに飾られて。梵を語るこの女は、絶えず永遠に流れる。
14.22.23
दिव्यादिव्यप्रभावेन भारती गौः शुचिस्मिते ।
एतयोरन्तरं पश्य सूक्ष्मयोर्यतमानयोः ॥ १४.२२.२३ ॥
神的なものと非神的なものの力によって、バーラティーは雌牛である。ああ、清らかに微笑む方よ、努力するこの二つの微細なものの違いを見よ。
14.22.24
ब्राह्मण्युवाच ।
अनुत्पन्नेषु वाक्येषु चोद्यमाना सिसृक्षया।
किंन्नु पूर्वं तदा देवी व्याजहार सरस्वती ॥ १४.२२.२४ ॥
バラモンの女は言った。言葉がまだ生じていなかったとき、創造の意志に駆られて、そのとき女神サラスヴァティーは最初に何を語ったのか。
14.22.25
प्राणेन य सम्भवते शरीरे ।
प्राणादपानं प्रतिपद्यते च।
उदानभूता च विसृज्य देहं ।
व्यानेन सर्वं दिवमावृणोति ॥ १४.२२.२५ ॥
気息によって身体に生じるもの、気息から下行気に至り、上行気となって身体を離れ、遍行気によって天空全体を覆うもの。
14.22.26
ततः समाने प्रतितिष्ठतीह ।
इत्येव पूर्वं प्रजजल्प वागपि।
तस्मान्मनः स्थावरत्वाद्विशिष्टं ।
तथा देवी जङ्गमत्वाद्विशिष्टाः ॥ १४.२२.२६ ॥
それから、ここでサマーナに留まる。このように以前、言葉もまた発せられた。ゆえに心は静止していることによって優れ、同様に女神（言葉）は動いていることによって優れている。