మహాభారతం · అధ్యాయం 14.22
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.22.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
निबोध दशहोतृणां विधानमिह यादृशम् ॥ १४.२२.१ ॥
ఇక్కడ కూడా ఈ పురాతన ఇతిహాసాన్ని చెబుతారు. ఇక్కడ పది హోతలకు ఉన్న విధానాన్ని తెలుసుకో.
14.22.2
श्रोत्रं त्वक्चक्षुषी जिह्वा नासिका चरणौ करौ ।
उपस्थं पायुरिति वाग्घोतृणि दश भामिनि ॥ १४.२२.२ ॥
చెవి, చర్మం, రెండు కళ్ళు, నాలుక, ముక్కు, రెండు పాదాలు, రెండు చేతులు, ఉపస్థం, పాయువు, వాక్కు — ఓ భామినీ, ఇవి పది హోతలు.
14.22.3
शब्दस्पर्शौ रूपरसौ गन्धो वाक्यं क्रिया गतिः ।
रेतोमूत्रपुरीषाणां त्यागो दश हवींषि च ॥ १४.२२.३ ॥
శబ్దం, స్పర్శ, రూపం, రసం, గంధం, వాక్యం, క్రియ, గతి, రేతస్సు, మూత్రం మరియు మలం విసర్జించడం — ఇవి పది హవిస్సులు.
14.22.4
दिशो वायू रविश्चन्द्रः पृथ्व्यग्नी विष्णुरेव च ।
इन्द्रः प्रजापतिर्मित्रमग्नयो दश भामिनि ॥ १४.२२.४ ॥
దిక్కులు, వాయువు, సూర్యుడు, చంద్రుడు, పృథ్వి మరియు అగ్ని, విష్ణువు, ఇంద్రుడు, ప్రజాపతి, మిత్రుడు, అగ్నులు — ఓ భామినీ, ఇవి పది.
14.22.5
दशेन्द्रियाणि होतृणि हवींषि दश भामिनि ।
विषया नाम समिधो हूयन्ते तु दशाग्निषु ॥ १४.२२.५ ॥
పది ఇంద్రియాలు హోతలు, పది హవిస్సులు — ఓ భామినీ. విషయాలనే సమిధలు పది అగ్నులలో హోమం చేయబడతాయి.
14.22.6
चित्तं स्रुवश्च वित्तं च पवित्रं ज्ञानमुत्तमम् ।
सुविभक्तमिदं पूर्वं जगदासीदिति श्रुतम् ॥ १४.२२.६ ॥
మనసు స్రువం, ధనం కూడా; పవిత్రమైన ఉత్తమ జ్ఞానం కూడా. ఈ జగత్తు పూర్వం ఇలా చక్కగా విభజించబడి ఉండేదని వినబడింది.
14.22.7
ततो विविक्ता वित्तासीत्सा वित्तं पर्यवेक्षते ।
सर्वमेवात्र विज्ञेयं चित्ते ज्ञानमवेक्षता।
रेतः शरीरभृत्काये विज्ञाता तु शरीरभृत् ॥ १४.२२.७ ॥
తరువాత విభక్తమైనది తెలియబడింది; అది ధనాన్ని పరిశీలిస్తుంది. ఇక్కడ అంతా తెలుసుకోదగినదే—మనసులో జ్ఞానాన్ని చూసేవానిచే. రేతస్సు శరీరధారి కాయంలో ఉంది; శరీరధారియే జ్ఞాత.
14.22.8
शरीरभृद्गार्हपत्यस्तस्मादग्निः प्रणीयते ।
मनश्चाहवनीयस्तु तस्मिन्प्रक्षिप्यते हविः ॥ १४.२२.८ ॥
శరీరధారియే గార్హపత్యం; అందుచేత అగ్ని ప్రణీతమవుతుంది. మనసు ఆహవనీయం; దానిలో హవిస్సు వేయబడుతుంది.
14.22.9
ततो वाचस्पतिर्जज्ञे तं मनः पर्यवेक्षते ।
रूपं भवति वै वक्त्रं तदनुद्रवते मनः ॥ १४.२२.९ ॥
తరువాత వాచస్పతి జన్మించాడు; మనసు అతన్ని పరిశీలిస్తుంది. రూపం నిజంగా ముఖమే; దాని వెంట మనసు పరుగెత్తుతుంది.
14.22.10
ब्राह्मण्युवाच ।
कस्माद्वागभवत्पूर्वं कस्मात्पश्चान्मनोऽभवत्।
मनसा चिन्तितं पूर्वं वाक्यं समभिपद्यते ॥ १४.२२.१० ॥
బ్రాహ్మణి అన్నది: మొదట వాక్కు ఎందుకు ఉద్భవించింది, తరువాత మనసు ఎందుకు ఉద్భవించింది? మనసుతో ముందుగా ఆలోచించినదే వాక్యంగా పూర్తవుతుంది.
14.22.11
केन विज्ञानयोगेन मतिश्चित्तं समास्थिता ।
समुन्नीता नाध्यगच्छत्को वै तां प्रतिबाधते ॥ १४.२२.११ ॥
ఏ విజ్ఞాన యోగంతో బుద్ధి చిత్తంలో స్థిరపడింది? పైకి లేపబడినా అది దాన్ని పొందలేదు; ఎవరు దాన్ని అడ్డుకుంటారు?
14.22.12
तन्मनस्थः पतिर्भूत्वा तस्मात्प्रेहन्निवायति ।
तां मतिं मनसः प्राहुर्मनस्तस्मादपेक्षते ॥ १४.२२.१२ ॥
అది మనసులో నిలిచే అధిపతియై, అందుచేత ముందుకు సాగి తిరిగి వస్తుంది. ఆ బుద్ధిని మనసు యొక్క (స్థితి) అంటారు; అందుచేత మనసు దానిని ఆశ్రయిస్తుంది.
14.22.13
प्रश्नं तु वाङ्मनसयोर्यस्मात्त्वमनुपृच्छसि ।
तस्मात्ते वर्तयिष्यामि तयोरेव समाह्वयम् ॥ १४.२२.१३ ॥
నీవు వాక్కు మరియు మనసుల గురించి ప్రశ్నిస్తున్నావు కాబట్టి, వాటి మధ్య జరిగిన పోటీనే నీకు వివరిస్తాను.
14.22.14
उभे वाङ्मनसी गत्वा भूतात्मानमपृच्छताम् ।
आवयोः श्रेष्ठमाचक्ष्व च्छिन्धि नौ संशयं विभो ॥ १४.२२.१४ ॥
వాక్కు మరియు మనసు ఇద్దరూ భూతాత్మ వద్దకు వెళ్లి అడిగారు— 'మాలో శ్రేష్ఠులెవరో చెప్పి, ఓ విభూ, మా సందేహాన్ని తీర్చు.'
14.22.15
मन इत्येवि भगवांस्तदा प्राह सरस्वतीम् ।
अहं वै कामधुक्तुभ्यमिति तं प्राह वागथ ॥ १४.२२.१५ ॥
అప్పుడు భగవానుడు సరస్వతితో అన్నాడు— 'నేనే నీకు కామధుక్కును.' అప్పుడు వాక్కు అతనికి బదులిచ్చింది.
14.22.16
स्थावरं जङ्गमं चैव विद्ध्युभे मनसी मम ।
स्थावरं मत्सकाशे वै जङ्गमं विषये तव ॥ १४.२२.१६ ॥
స్థిరమైన మరియు చలించే రెండు మనసులను నావే అని తెలుసుకో; స్థిరమైనది నా సమీపంలో ఉంటుంది, చలించేది నీ విషయంలో ఉంటుంది.
14.22.17
यस्तु ते विषये गच्छन्मन्त्रो वर्णः स्वरोपि वा ।
तन्मनो जङ्गमं नाम तस्मादसि गरीयसी ॥ १४.२२.१७ ॥
నీ విషయంలో సంచరించే మంత్రం, అక్షరం లేదా స్వరం ఏదైనా అది చలించే మనసు అని పిలువబడుతుంది; కాబట్టి నీవు మరింత గౌరవనీయురాలవు.
14.22.18
तस्माद्भवितुमर्हामि स्वयमभ्येत्य शोभने ।
तस्मादुच्छ्वासमासाद्य प्रवक्ष्यामि सरस्वति ॥ १४.२२.१८ ॥
కాబట్టి నేనే స్వయంగా వచ్చి ఉండటానికి తగినవాడను, ఓ శోభనా. కాబట్టి ఊపిరిని పొంది నేను మాట్లాడతాను, ఓ సరస్వతీ.
14.22.19
प्राणापानावन्तरे यद्वाग्वै नित्यं स्म तिष्ठति ।
प्रीयमाणा महाभागे विना प्राणांश्च मामपि।
प्रजापतिमुपाधावत्प्रसीद भगवन्निति ॥ १४.२२.१९ ॥
ప్రాణ-అపానాల మధ్య ఎల్లప్పుడూ ఉండే వాక్కు, ఓ మహాభాగా, సంతోషించి ప్రాణాలు లేకుండా నన్నూ కూడా విడిచి ప్రజాపతి వద్దకు పరుగెత్తి, 'భగవాన్, ప్రసన్నులు కండి' అని అన్నది.
14.22.20
ततः प्राणः प्रादुरभूद्वाचमाप्याययन्पुनः ।
तस्मादुच्छ्वासमासाद्य न वाग्वदति कर्हिचित् ॥ १४.२२.२० ॥
అప్పుడు ప్రాణం మళ్ళీ ప్రత్యక్షమై వాక్కును మళ్ళీ పోషించింది. అందువల్ల ఉచ్ఛ్వాసాన్ని పొందిన తర్వాత వాక్కు ఎప్పుడూ మాట్లాడదు.
14.22.21
घोषिणी जातनिर्घोषा नित्यमेव प्रवर्तते ।
तयोरपि च घोषिण्या निर्घोर्षैव गरीयसी ॥ १४.२२.२१ ॥
ఘోషిణి, గర్జనను పుట్టించి, ఎల్లప్పుడూ ప్రవర్తిస్తుంది. ఆ ఇద్దరిలో కూడా ఘోషిణి యొక్క గర్జనే గొప్పది.
14.22.22
गौरिव प्रस्रवत्यर्थान्रसमुत्तमशालिनी ।
सततं स्यन्दते ह्येषा शाश्वतं ब्रह्मवादिनी ॥ १४.२२.२२ ॥
ఆవులా అది అర్థాలను ప్రవహింపజేస్తుంది, ఉత్తమ రసంతో శోభిస్తూ. బ్రహ్మను వదించే ఈమె నిరంతరం శాశ్వతంగా ప్రవహిస్తుంది.
14.22.23
दिव्यादिव्यप्रभावेन भारती गौः शुचिस्मिते ।
एतयोरन्तरं पश्य सूक्ष्मयोर्यतमानयोः ॥ १४.२२.२३ ॥
దివ్య మరియు అదివ్య ప్రభావంతో భారతి, గో. ఓ శుచిస్మితే! ఈ ఇద్దరు సూక్ష్మమైనవారి మధ్య, ప్రయత్నిస్తున్న వారి మధ్య ఉన్న భేదాన్ని చూడు.
14.22.24
ब्राह्मण्युवाच ।
अनुत्पन्नेषु वाक्येषु चोद्यमाना सिसृक्षया।
किंन्नु पूर्वं तदा देवी व्याजहार सरस्वती ॥ १४.२२.२४ ॥
బ్రాహ్మణి అన్నది: వాక్యాలు ఇంకా పుట్టని సమయంలో, సృష్టించాలనే కోరికతో ప్రేరేపించబడి, అప్పుడు దేవి సరస్వతి మొదట ఏమి పలికింది?
14.22.25
प्राणेन य सम्भवते शरीरे ।
प्राणादपानं प्रतिपद्यते च।
उदानभूता च विसृज्य देहं ।
व्यानेन सर्वं दिवमावृणोति ॥ १४.२२.२५ ॥
ఏది ప్రాణంతో శరీరంలో ఉద్భవిస్తుందో, ప్రాణం నుండి అపానాన్ని పొందుతుందో, ఉదానమై దేహాన్ని విడిచి, వ్యానంతో మొత్తం ఆకాశాన్ని ఆవరిస్తుందో.
14.22.26
ततः समाने प्रतितिष्ठतीह ।
इत्येव पूर्वं प्रजजल्प वागपि।
तस्मान्मनः स्थावरत्वाद्विशिष्टं ।
तथा देवी जङ्गमत्वाद्विशिष्टाः ॥ १४.२२.२६ ॥
తరువాత ఇక్కడ సమానంలో స్థిరంగా ఉంటుంది; ఈ విధంగా పూర్వం వాక్కు కూడా పలికింది. అందువల్ల స్థిరత్వం వల్ల మనస్సు విశిష్టమైనది; అలాగే చలనం వల్ల దేవి (వాక్కు) విశిష్టురాలు.