ಮಹಾಭಾರತ · ಅಧ್ಯಾಯ 14.22
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.22.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
निबोध दशहोतृणां विधानमिह यादृशम् ॥ १४.२२.१ ॥
ಇಲ್ಲಿಯೂ ಈ ಪುರಾತನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿರುವ ಹತ್ತು ಹೋತೃಗಳ ವಿಧಾನವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊ.
14.22.2
श्रोत्रं त्वक्चक्षुषी जिह्वा नासिका चरणौ करौ ।
उपस्थं पायुरिति वाग्घोतृणि दश भामिनि ॥ १४.२२.२ ॥
ಕಿವಿ, ಚರ್ಮ, ಎರಡು ಕಣ್ಣುಗಳು, ನಾಲಿಗೆ, ಮೂಗು, ಎರಡು ಪಾದಗಳು, ಎರಡು ಕೈಗಳು, ಉಪಸ್ಥ, ಗುದ, ವಾಣಿ — ಓ ಭಾಮಿನಿ, ಇವು ಹತ್ತು ಹೋತೃಗಳು.
14.22.3
शब्दस्पर्शौ रूपरसौ गन्धो वाक्यं क्रिया गतिः ।
रेतोमूत्रपुरीषाणां त्यागो दश हवींषि च ॥ १४.२२.३ ॥
ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ, ರಸ, ಗಂಧ, ವಾಕ್ಯ, ಕ್ರಿಯೆ, ಗತಿ, ರೇತಸ್ಸು, ಮೂತ್ರ-ಮಲ ತ್ಯಾಗ — ಇವು ಹತ್ತು ಹವಿಸ್ಸುಗಳು.
14.22.4
दिशो वायू रविश्चन्द्रः पृथ्व्यग्नी विष्णुरेव च ।
इन्द्रः प्रजापतिर्मित्रमग्नयो दश भामिनि ॥ १४.२२.४ ॥
ದಿಕ್ಕುಗಳು, ವಾಯು, ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ಪೃಥ್ವಿ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ, ವಿಷ್ಣು, ಇಂದ್ರ, ಪ್ರಜಾಪತಿ, ಮಿತ್ರ, ಅಗ್ನಿಗಳು — ಓ ಭಾಮಿನಿ, ಇವು ಹತ್ತು.
14.22.5
दशेन्द्रियाणि होतृणि हवींषि दश भामिनि ।
विषया नाम समिधो हूयन्ते तु दशाग्निषु ॥ १४.२२.५ ॥
ಹತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಹೋತೃಗಳು, ಹತ್ತು ಹವಿಸ್ಸುಗಳು — ಓ ಭಾಮಿನಿ. ವಿಷಯಗಳೆಂಬ ಸಮಿಧೆಗಳು ಹತ್ತು ಅಗ್ನಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಮಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ.
14.22.6
चित्तं स्रुवश्च वित्तं च पवित्रं ज्ञानमुत्तमम् ।
सुविभक्तमिदं पूर्वं जगदासीदिति श्रुतम् ॥ १४.२२.६ ॥
ಮನಸ್ಸು ಸ್ರುವ, ಸಂಪತ್ತೂ ಹೌದು; ಪವಿತ್ರವೂ ಉತ್ತಮವೂ ಆದ ಜ್ಞಾನ. ಈ ಜಗತ್ತು ಹಿಂದೆ ಹೀಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ವಿಭಾಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು ಎಂದು ಕೇಳಲಾಗಿದೆ.
14.22.7
ततो विविक्ता वित्तासीत्सा वित्तं पर्यवेक्षते ।
सर्वमेवात्र विज्ञेयं चित्ते ज्ञानमवेक्षता।
रेतः शरीरभृत्काये विज्ञाता तु शरीरभृत् ॥ १४.२२.७ ॥
ನಂತರ ಭಿನ್ನಳಾದವಳು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟಳು; ಅವಳು ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ತಿಳಿಯತಕ್ಕದ್ದು—ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೋಡುವವನಿಂದ. ರೇತಸ್ಸು ದೇಹಧಾರಿಯ ಕಾಯದಲ್ಲಿದೆ; ದೇಹಧಾರಿಯೇ ಜ್ಞಾತೃ.
14.22.8
शरीरभृद्गार्हपत्यस्तस्मादग्निः प्रणीयते ।
मनश्चाहवनीयस्तु तस्मिन्प्रक्षिप्यते हविः ॥ १४.२२.८ ॥
ದೇಹಧಾರಿಯೇ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅಗ್ನಿ ಮುಂದೆ ನಡೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮನಸ್ಸು ಆಹವನೀಯ; ಅದರಲ್ಲಿ ಹವಿಸ್ಸು ಹಾಕಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
14.22.9
ततो वाचस्पतिर्जज्ञे तं मनः पर्यवेक्षते ।
रूपं भवति वै वक्त्रं तदनुद्रवते मनः ॥ १४.२२.९ ॥
ನಂತರ ವಾಚಸ್ಪತಿ ಜನಿಸಿದ; ಮನಸ್ಸು ಅವನನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತದೆ. ರೂಪ ನಿಜವಾಗಿ ಮುಖ; ಅದರ ಹಿಂದೆ ಮನಸ್ಸು ಓಡುತ್ತದೆ.
14.22.10
ब्राह्मण्युवाच ।
कस्माद्वागभवत्पूर्वं कस्मात्पश्चान्मनोऽभवत्।
मनसा चिन्तितं पूर्वं वाक्यं समभिपद्यते ॥ १४.२२.१० ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿ ಹೇಳಿದಳು: ಮೊದಲು ವಾಕ್ಕು ಏಕೆ ಉದ್ಭವಿಸಿತು, ನಂತರ ಮನಸ್ಸು ಏಕೆ ಉದ್ಭವಿಸಿತು? ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಮೊದಲು ಚಿಂತಿಸಿದ್ದೇ ವಾಕ್ಯವಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
14.22.11
केन विज्ञानयोगेन मतिश्चित्तं समास्थिता ।
समुन्नीता नाध्यगच्छत्को वै तां प्रतिबाधते ॥ १४.२२.११ ॥
ಯಾವ ವಿಜ್ಞಾನ-ಯೋಗದಿಂದ ಬುದ್ಧಿ ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿತು? ಮೇಲೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಅದು ಅದನ್ನು ಪಡೆಯಲಿಲ್ಲ; ಅದನ್ನು ಯಾರು ತಡೆಯುತ್ತಾರೆ?
14.22.12
तन्मनस्थः पतिर्भूत्वा तस्मात्प्रेहन्निवायति ।
तां मतिं मनसः प्राहुर्मनस्तस्मादपेक्षते ॥ १४.२२.१२ ॥
ಅದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವ ಒಡೆಯನಾಗಿ, ಆದ್ದರಿಂದ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ಹಿಂದಿರುಗುತ್ತದೆ. ಆ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನ (ಸ್ಥಿತಿ) ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಅದನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.
14.22.13
प्रश्नं तु वाङ्मनसयोर्यस्मात्त्वमनुपृच्छसि ।
तस्मात्ते वर्तयिष्यामि तयोरेव समाह्वयम् ॥ १४.२२.१३ ॥
ನೀನು ವಾಕ್ಕು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸಿನ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದರಿಂದ, ಅವೆರಡರ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನೇ ನಿನಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.
14.22.14
उभे वाङ्मनसी गत्वा भूतात्मानमपृच्छताम् ।
आवयोः श्रेष्ठमाचक्ष्व च्छिन्धि नौ संशयं विभो ॥ १४.२२.१४ ॥
ವಾಕ್ಕು ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು ಇಬ್ಬರೂ ಭೂತಾತ್ಮನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಕೇಳಿದರು— 'ನಮ್ಮಿಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರು ಯಾರು ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಓ ವಿಭೋ, ನಮ್ಮ ಸಂಶಯವನ್ನು ಪರಿಹರಿಸು.'
14.22.15
मन इत्येवि भगवांस्तदा प्राह सरस्वतीम् ।
अहं वै कामधुक्तुभ्यमिति तं प्राह वागथ ॥ १४.२२.१५ ॥
ಆಗ ಭಗವಂತನು ಸರಸ್ವತಿಗೆ ಹೇಳಿದನು— 'ನಾನೇ ನಿನಗೆ ಕಾಮಧುಕ್ ಆಗಿದ್ದೇನೆ.' ನಂತರ ವಾಕ್ಕು ಅವನಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿತು.
14.22.16
स्थावरं जङ्गमं चैव विद्ध्युभे मनसी मम ।
स्थावरं मत्सकाशे वै जङ्गमं विषये तव ॥ १४.२२.१६ ॥
ಸ್ಥಿರ ಮತ್ತು ಚಲಿಸುವ ಎರಡು ಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನೂ ನನ್ನದೆಂದು ತಿಳಿ; ಸ್ಥಿರವಾದದ್ದು ನನ್ನ ಬಳಿ ಇರುತ್ತದೆ, ಚಲಿಸುವದು ನಿನ್ನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.
14.22.17
यस्तु ते विषये गच्छन्मन्त्रो वर्णः स्वरोपि वा ।
तन्मनो जङ्गमं नाम तस्मादसि गरीयसी ॥ १४.२२.१७ ॥
ನಿನ್ನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಚಲಿಸುವ ಮಂತ್ರ, ವರ್ಣ ಅಥವಾ ಸ್ವರ ಯಾವುದೇ ಇರಲಿ, ಅದು ಚಲಿಸುವ ಮನಸ್ಸು ಎಂದು ಹೆಸರಾಗಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಹೆಚ್ಚು ಗೌರವಾರ್ಹಳು.
14.22.18
तस्माद्भवितुमर्हामि स्वयमभ्येत्य शोभने ।
तस्मादुच्छ्वासमासाद्य प्रवक्ष्यामि सरस्वति ॥ १४.२२.१८ ॥
ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನೇ ಬಂದು ಇರಲು ಅರ್ಹನಾಗಿದ್ದೇನೆ, ಓ ಶೋಭನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಉಸಿರನ್ನು ಪಡೆದು ನಾನು ಮಾತನಾಡುತ್ತೇನೆ, ಓ ಸರಸ್ವತಿ.
14.22.19
प्राणापानावन्तरे यद्वाग्वै नित्यं स्म तिष्ठति ।
प्रीयमाणा महाभागे विना प्राणांश्च मामपि।
प्रजापतिमुपाधावत्प्रसीद भगवन्निति ॥ १४.२२.१९ ॥
ಪ್ರಾಣ-ಅಪಾನಗಳ ನಡುವೆ ಸದಾ ನೆಲೆಸಿರುವ ವಾಕ್ಕು, ಓ ಮಹಾಭಾಗೆ, ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ಪ್ರಾಣಗಳಿಲ್ಲದೆ ನನ್ನನ್ನೂ ಬಿಟ್ಟು ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಬಳಿಗೆ ಓಡಿ, 'ಭಗವನ್, ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು' ಎಂದಿತು.
14.22.20
ततः प्राणः प्रादुरभूद्वाचमाप्याययन्पुनः ।
तस्मादुच्छ्वासमासाद्य न वाग्वदति कर्हिचित् ॥ १४.२२.२० ॥
ಆಗ ಪ್ರಾಣ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ವಾಕ್ಕನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪೋಷಿಸಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಉಚ್ಛ್ವಾಸವನ್ನು ಪಡೆದ ನಂತರ ವಾಕ್ಕು ಎಂದಿಗೂ ಮಾತನಾಡುವುದಿಲ್ಲ.
14.22.21
घोषिणी जातनिर्घोषा नित्यमेव प्रवर्तते ।
तयोरपि च घोषिण्या निर्घोर्षैव गरीयसी ॥ १४.२२.२१ ॥
ಘೋಷಿಣಿ, ಗರ್ಜನೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿ, ಸದಾ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಇಬ್ಬರಲ್ಲೂ ಘೋಷಿಣಿಯ ಗರ್ಜನೆಯೇ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದು.
14.22.22
गौरिव प्रस्रवत्यर्थान्रसमुत्तमशालिनी ।
सततं स्यन्दते ह्येषा शाश्वतं ब्रह्मवादिनी ॥ १४.२२.२२ ॥
ಹಸುವಿನಂತೆ ಅದು ಅರ್ಥಗಳನ್ನು ಹರಿಸುತ್ತದೆ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಸದಿಂದ ಶೋಭಿಸುತ್ತಾ. ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುವ ಈಕೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಹರಿಯುತ್ತಾಳೆ.
14.22.23
दिव्यादिव्यप्रभावेन भारती गौः शुचिस्मिते ।
एतयोरन्तरं पश्य सूक्ष्मयोर्यतमानयोः ॥ १४.२२.२३ ॥
ದಿವ್ಯ ಮತ್ತು ಅದಿವ್ಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಭಾರತಿ, ಗೋ. ಓ ಶುಚಿಸ್ಮಿತೆ! ಈ ಇಬ್ಬರು ಸೂಕ್ಷ್ಮರ ನಡುವಿನ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ನೋಡು, ಯತ್ನಿಸುವ ಅವರ ನಡುವೆ.
14.22.24
ब्राह्मण्युवाच ।
अनुत्पन्नेषु वाक्येषु चोद्यमाना सिसृक्षया।
किंन्नु पूर्वं तदा देवी व्याजहार सरस्वती ॥ १४.२२.२४ ॥
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಿ ಹೇಳಿದಳು: ವಾಕ್ಯಗಳು ಇನ್ನೂ ಹುಟ್ಟದಿದ್ದಾಗ, ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಆಸೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತಳಾಗಿ, ಆಗ ದೇವಿ ಸರಸ್ವತಿ ಮೊದಲು ಏನು ಹೇಳಿದಳು?
14.22.25
प्राणेन य सम्भवते शरीरे ।
प्राणादपानं प्रतिपद्यते च।
उदानभूता च विसृज्य देहं ।
व्यानेन सर्वं दिवमावृणोति ॥ १४.२२.२५ ॥
ಯಾವುದು ಪ್ರಾಣದಿಂದ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆಯೋ, ಪ್ರಾಣದಿಂದ ಅಪಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆಯೋ, ಉದಾನವಾಗಿ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ವ್ಯಾನದಿಂದ ಆಕಾಶವನ್ನೆಲ್ಲ ಆವರಿಸುತ್ತದೆಯೋ.
14.22.26
ततः समाने प्रतितिष्ठतीह ।
इत्येव पूर्वं प्रजजल्प वागपि।
तस्मान्मनः स्थावरत्वाद्विशिष्टं ।
तथा देवी जङ्गमत्वाद्विशिष्टाः ॥ १४.२२.२६ ॥
ನಂತರ ಇಲ್ಲಿ ಸಮಾನದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ; ಹೀಗೆಯೇ ಹಿಂದೆ ವಾಕ್ಕೂ ಮಾತನಾಡಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ಥಿರತೆಯಿಂದ ಮನಸ್ಸು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಚಲನೆಯಿಂದ ದೇವಿ (ವಾಕ್) ವಿಶಿಷ್ಟಳು.