മഹാഭാരതം · അധ്യായം 14.22
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.22.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
निबोध दशहोतृणां विधानमिह यादृशम् ॥ १४.२२.१ ॥
ഇവിടെയും ഈ പുരാതനമായ ഇതിഹാസം ഉദാഹരിക്കുന്നു. ഇവിടെ പത്ത് ഹോതാക്കളുടെ വിധാനം എങ്ങനെയെന്ന് അറിഞ്ഞുകൊള്ളുക.
14.22.2
श्रोत्रं त्वक्चक्षुषी जिह्वा नासिका चरणौ करौ ।
उपस्थं पायुरिति वाग्घोतृणि दश भामिनि ॥ १४.२२.२ ॥
ചെവി, ത്വക്ക്, രണ്ട് കണ്ണുകൾ, നാവ്, മൂക്ക്, രണ്ട് പാദങ്ങൾ, രണ്ട് കൈകൾ, ഉപസ്ഥം, പായു, വാക്ക് — ഹേ ഭാമിനി, ഇവയാണ് പത്ത് ഹോതാക്കൾ.
14.22.3
शब्दस्पर्शौ रूपरसौ गन्धो वाक्यं क्रिया गतिः ।
रेतोमूत्रपुरीषाणां त्यागो दश हवींषि च ॥ १४.२२.३ ॥
ശബ്ദം, സ്പർശം, രൂപം, രസം, ഗന്ധം, വാക്യം, ക്രിയ, ഗതി, രേതസ്സ്, മൂത്രം-മലം വിസർജ്ജനം — ഇവയാണ് പത്ത് ഹവിസ്സുകൾ.
14.22.4
दिशो वायू रविश्चन्द्रः पृथ्व्यग्नी विष्णुरेव च ।
इन्द्रः प्रजापतिर्मित्रमग्नयो दश भामिनि ॥ १४.२२.४ ॥
ദിക്കുകൾ, വായു, സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ, ഭൂമിയും അഗ്നിയും, വിഷ്ണു, ഇന്ദ്രൻ, പ്രജാപതി, മിത്രൻ, അഗ്നികൾ — ഹേ ഭാമിനി, ഇവ പത്ത്.
14.22.5
दशेन्द्रियाणि होतृणि हवींषि दश भामिनि ।
विषया नाम समिधो हूयन्ते तु दशाग्निषु ॥ १४.२२.५ ॥
പത്ത് ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഹോതാക്കൾ, പത്ത് ഹവിസ്സുകൾ — ഹേ ഭാമിനി. വിഷയങ്ങൾ എന്ന സമിധകൾ പത്ത് അഗ്നികളിൽ ഹോമിക്കപ്പെടുന്നു.
14.22.6
चित्तं स्रुवश्च वित्तं च पवित्रं ज्ञानमुत्तमम् ।
सुविभक्तमिदं पूर्वं जगदासीदिति श्रुतम् ॥ १४.२२.६ ॥
മനസ്സ് സ്രുവം, സമ്പത്തും; പവിത്രവും ഉത്തമവുമായ ജ്ഞാനവും. ഈ ലോകം പണ്ട് ഇങ്ങനെ നന്നായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു എന്ന് കേട്ടിരിക്കുന്നു.
14.22.7
ततो विविक्ता वित्तासीत्सा वित्तं पर्यवेक्षते ।
सर्वमेवात्र विज्ञेयं चित्ते ज्ञानमवेक्षता।
रेतः शरीरभृत्काये विज्ञाता तु शरीरभृत् ॥ १४.२२.७ ॥
പിന്നെ വേർതിരിഞ്ഞവൾ അറിയപ്പെട്ടു; അവൾ സമ്പത്തിനെ പരിശോധിക്കുന്നു. ഇവിടെ എല്ലാം അറിയേണ്ടതാണ്—മനസ്സിൽ ജ്ഞാനം കാണുന്നവനാൽ. ബീജം ശരീരധാരിയുടെ കായത്തിലാണ്; ശരീരധാരിയാണ് അറിയുന്നവൻ.
14.22.8
शरीरभृद्गार्हपत्यस्तस्मादग्निः प्रणीयते ।
मनश्चाहवनीयस्तु तस्मिन्प्रक्षिप्यते हविः ॥ १४.२२.८ ॥
ശരീരധാരിയാണ് ഗാർഹപത്യം; അതുകൊണ്ട് അഗ്നി പ്രണീതമാകുന്നു. മനസ്സാണ് ആഹവനീയം; അതിൽ ഹവിസ് നിക്ഷേപിക്കപ്പെടുന്നു.
14.22.9
ततो वाचस्पतिर्जज्ञे तं मनः पर्यवेक्षते ।
रूपं भवति वै वक्त्रं तदनुद्रवते मनः ॥ १४.२२.९ ॥
പിന്നെ വാചസ്പതി ജനിച്ചു; മനസ്സ് അവനെ പരിശോധിക്കുന്നു. രൂപം തീർച്ചയായും മുഖമാണ്; അതിനെ മനസ്സ് പിന്തുടരുന്നു.
14.22.10
ब्राह्मण्युवाच ।
कस्माद्वागभवत्पूर्वं कस्मात्पश्चान्मनोऽभवत्।
मनसा चिन्तितं पूर्वं वाक्यं समभिपद्यते ॥ १४.२२.१० ॥
ബ്രാഹ്മണി പറഞ്ഞു: ആദ്യം വാക്ക് എന്തുകൊണ്ട് ഉണ്ടായി, പിന്നെ മനസ്സ് എന്തുകൊണ്ട് ഉണ്ടായി? മനസ്സാൽ മുൻപ് ചിന്തിച്ചതാണ് വാക്യമായി പൂർണ്ണമാകുന്നത്.
14.22.11
केन विज्ञानयोगेन मतिश्चित्तं समास्थिता ।
समुन्नीता नाध्यगच्छत्को वै तां प्रतिबाधते ॥ १४.२२.११ ॥
ഏത് വിജ്ഞാനയോഗത്താൽ ബുദ്ധി ചിത്തത്തിൽ സ്ഥിരമായി? ഉയർത്തപ്പെട്ടിട്ടും അത് അതിനെ നേടിയില്ല; ആരാണ് അതിനെ തടയുന്നത്?
14.22.12
तन्मनस्थः पतिर्भूत्वा तस्मात्प्रेहन्निवायति ।
तां मतिं मनसः प्राहुर्मनस्तस्मादपेक्षते ॥ १४.२२.१२ ॥
അത് മനസ്സിൽ നിലകൊള്ളുന്ന നാഥനായി, അതുകൊണ്ട് മുന്നോട്ട് പോയി മടങ്ങിവരുന്നു. ആ ബുദ്ധിയെ മനസ്സിന്റെ (അവസ്ഥ) എന്ന് പറയുന്നു; അതുകൊണ്ട് മനസ്സ് അതിനെ ആശ്രയിക്കുന്നു.
14.22.13
प्रश्नं तु वाङ्मनसयोर्यस्मात्त्वमनुपृच्छसि ।
तस्मात्ते वर्तयिष्यामि तयोरेव समाह्वयम् ॥ १४.२२.१३ ॥
വാക്കിനെയും മനസ്സിനെയും കുറിച്ച് നീ ചോദിക്കുന്നതിനാൽ, അവ രണ്ടിന്റെയും മത്സരത്തെത്തന്നെ നിനക്ക് വിവരിക്കാം.
14.22.14
उभे वाङ्मनसी गत्वा भूतात्मानमपृच्छताम् ।
आवयोः श्रेष्ठमाचक्ष्व च्छिन्धि नौ संशयं विभो ॥ १४.२२.१४ ॥
വാക്കും മനസ്സും ഇരുവരും ഭൂതാത്മാവിന്റെ അടുത്ത് ചെന്നു ചോദിച്ചു— 'ഞങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ ആരെന്നു പറഞ്ഞ് ഞങ്ങളുടെ സംശയം തീർക്കണമേ, ഹേ വിഭോ.'
14.22.15
मन इत्येवि भगवांस्तदा प्राह सरस्वतीम् ।
अहं वै कामधुक्तुभ्यमिति तं प्राह वागथ ॥ १४.२२.१५ ॥
അപ്പോൾ ഭഗവാൻ സരസ്വതിയോട് പറഞ്ഞു— 'ഞാൻ തന്നെ നിനക്ക് കാമധുക്ക്.' പിന്നെ വാക്ക് അവനോട് പറഞ്ഞു.
14.22.16
स्थावरं जङ्गमं चैव विद्ध्युभे मनसी मम ।
स्थावरं मत्सकाशे वै जङ्गमं विषये तव ॥ १४.२२.१६ ॥
സ്ഥിരവും ചലിക്കുന്നതുമായ ഇരു മനസ്സുകളും എന്റേതെന്നറിയുക; സ്ഥിരമായത് എന്റെ സമീപത്തും ചലിക്കുന്നത് നിന്റെ മേഖലയിലുമാണ്.
14.22.17
यस्तु ते विषये गच्छन्मन्त्रो वर्णः स्वरोपि वा ।
तन्मनो जङ्गमं नाम तस्मादसि गरीयसी ॥ १४.२२.१७ ॥
നിന്റെ മേഖലയിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന മന്ത്രമോ വർണമോ സ്വരമോ ഏതായാലും അത് ചലിക്കുന്ന മനസ്സ് എന്നു പേരാകുന്നു; അതിനാൽ നീ കൂടുതൽ ഗൗരവമുള്ളവളാണ്.
14.22.18
तस्माद्भवितुमर्हामि स्वयमभ्येत्य शोभने ।
तस्मादुच्छ्वासमासाद्य प्रवक्ष्यामि सरस्वति ॥ १४.२२.१८ ॥
അതിനാൽ ഞാൻ തന്നെ വന്നു നിലകൊള്ളാൻ യോഗ്യനാണ്, ഹേ ശോഭനേ. അതിനാൽ ശ്വാസം ലഭിച്ചു ഞാൻ സംസാരിക്കും, ഹേ സരസ്വതി.
14.22.19
प्राणापानावन्तरे यद्वाग्वै नित्यं स्म तिष्ठति ।
प्रीयमाणा महाभागे विना प्राणांश्च मामपि।
प्रजापतिमुपाधावत्प्रसीद भगवन्निति ॥ १४.२२.१९ ॥
പ്രാണ-അപാനങ്ങൾക്കിടയിൽ എന്നും നിലകൊള്ളുന്ന വാക്ക്, ഹേ മഹാഭാഗേ, സന്തുഷ്ടയായി പ്രാണങ്ങളില്ലാതെ എന്നെയും വിട്ട് പ്രജാപതിയുടെ അടുത്തേക്ക് ഓടി, 'ഭഗവാനേ, പ്രസാദിക്കണമേ' എന്നു പറഞ്ഞു.
14.22.20
ततः प्राणः प्रादुरभूद्वाचमाप्याययन्पुनः ।
तस्मादुच्छ्वासमासाद्य न वाग्वदति कर्हिचित् ॥ १४.२२.२० ॥
അപ്പോൾ പ്രാണൻ വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട് വാക്കിനെ വീണ്ടും പോഷിപ്പിച്ചു. അതിനാൽ ഉച്ഛ്വാസം ലഭിച്ചശേഷം വാക്ക് ഒരിക്കലും സംസാരിക്കുന്നില്ല.
14.22.21
घोषिणी जातनिर्घोषा नित्यमेव प्रवर्तते ।
तयोरपि च घोषिण्या निर्घोर्षैव गरीयसी ॥ १४.२२.२१ ॥
ഘോഷിണി, ഗർജനം ഉണ്ടാക്കി, എപ്പോഴും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ആ രണ്ടിലും ഘോഷിണിയുടെ ഗർജനമാണ് കൂടുതൽ ശ്രേഷ്ഠം.
14.22.22
गौरिव प्रस्रवत्यर्थान्रसमुत्तमशालिनी ।
सततं स्यन्दते ह्येषा शाश्वतं ब्रह्मवादिनी ॥ १४.२२.२२ ॥
പശുവിനെപ്പോലെ അത് അർഥങ്ങളെ ഒഴുക്കുന്നു, ഉത്തമരസത്തിൽ ശോഭിച്ചുകൊണ്ട്. ബ്രഹ്മത്തെ പറയുന്ന ഇവൾ സതതവും ശാശ്വതമായി ഒഴുകുന്നു.
14.22.23
दिव्यादिव्यप्रभावेन भारती गौः शुचिस्मिते ।
एतयोरन्तरं पश्य सूक्ष्मयोर्यतमानयोः ॥ १४.२२.२३ ॥
ദിവ്യവും അദിവ്യവുമായ പ്രഭാവത്താൽ ഭാരതി, ഗോ. ഹേ ശുചിസ്മിതേ! സൂക്ഷ്മരായ, പരിശ്രമിക്കുന്ന ഇവർ രണ്ടുപേരുടെ വ്യത്യാസം കാണുക.
14.22.24
ब्राह्मण्युवाच ।
अनुत्पन्नेषु वाक्येषु चोद्यमाना सिसृक्षया।
किंन्नु पूर्वं तदा देवी व्याजहार सरस्वती ॥ १४.२२.२४ ॥
ബ്രാഹ്മണി പറഞ്ഞു: വാക്യങ്ങൾ ഇതുവരെ ഉണ്ടാകാതിരുന്നപ്പോൾ, സൃഷ്ടിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്താൽ പ്രേരിതയായി, അപ്പോൾ ദേവി സരസ്വതി ആദ്യം എന്താണ് പറഞ്ഞത്?
14.22.25
प्राणेन य सम्भवते शरीरे ।
प्राणादपानं प्रतिपद्यते च।
उदानभूता च विसृज्य देहं ।
व्यानेन सर्वं दिवमावृणोति ॥ १४.२२.२५ ॥
ഏതു പ്രാണനാൽ ശരീരത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്നുവോ, പ്രാണനിൽ നിന്ന് അപാനത്തെ പ്രാപിക്കുന്നുവോ, ഉദാനമായി ദേഹത്തെ വിട്ട്, വ്യാനത്താൽ സമസ്ത ആകാശത്തെയും മൂടുന്നുവോ.
14.22.26
ततः समाने प्रतितिष्ठतीह ।
इत्येव पूर्वं प्रजजल्प वागपि।
तस्मान्मनः स्थावरत्वाद्विशिष्टं ।
तथा देवी जङ्गमत्वाद्विशिष्टाः ॥ १४.२२.२६ ॥
പിന്നെ ഇവിടെ സമാനത്തിൽ സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു; ഇങ്ങനെതന്നെ മുമ്പ് വാക്കും സംസാരിച്ചു. അതിനാൽ സ്ഥിരമായതുകൊണ്ട് മനസ്സ് വിശിഷ്ടം; അതുപോലെ ചലനശീലമായതിനാൽ ദേവി (വാക്) വിശിഷ്ടയാണ്.