มหาภารตะ · อัธยายะ 14.22
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.22.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
निबोध दशहोतृणां विधानमिह यादृशम् ॥ १४.२२.१ ॥
ที่นี่ก็มีผู้เล่าเรื่องเก่าแก่นี้ไว้ จงฟังกฎของโหตฤทั้งสิบ ผู้ประกอบยัญพิธีตามที่เป็นอยู่ที่นี่
14.22.2
श्रोत्रं त्वक्चक्षुषी जिह्वा नासिका चरणौ करौ ।
उपस्थं पायुरिति वाग्घोतृणि दश भामिनि ॥ १४.२२.२ ॥
หู ผิวหนัง ดวงตาสองข้าง ลิ้น จมูก เท้าสองข้าง มือสองข้าง อวัยวะเพศ ทวารหนัก และวาจา เหล่านี้คือโหตฤทั้งสิบ ข้าแต่หญิงผู้งดงาม
14.22.3
शब्दस्पर्शौ रूपरसौ गन्धो वाक्यं क्रिया गतिः ।
रेतोमूत्रपुरीषाणां त्यागो दश हवींषि च ॥ १४.२२.३ ॥
เสียง สัมผัส รูป รส กลิ่น คำพูด การกระทำ การเคลื่อนไหว และการขับถ่ายน้ำอสุจิ ปัสสาวะ และอุจจาระ เหล่านี้คือเครื่องเซ่นทั้งสิบ
14.22.4
दिशो वायू रविश्चन्द्रः पृथ्व्यग्नी विष्णुरेव च ।
इन्द्रः प्रजापतिर्मित्रमग्नयो दश भामिनि ॥ १४.२२.४ ॥
ทิศทั้งหลาย ลม พระอาทิตย์ พระจันทร์ แผ่นดินและไฟ พระวิษณุ พระอินทร์ พระประชาบดี พระมิตร และไฟทั้งหลาย เหล่านี้คือสิบ ข้าแต่หญิงผู้งดงาม
14.22.5
दशेन्द्रियाणि होतृणि हवींषि दश भामिनि ।
विषया नाम समिधो हूयन्ते तु दशाग्निषु ॥ १४.२२.५ ॥
อินทรีย์สิบเป็นโหตฤ เครื่องเซ่นสิบ ข้าแต่หญิงผู้งดงาม อารมณ์ของอินทรีย์เรียกว่าฟืน ถูกเทลงในไฟทั้งสิบ
14.22.6
चित्तं स्रुवश्च वित्तं च पवित्रं ज्ञानमुत्तमम् ।
सुविभक्तमिदं पूर्वं जगदासीदिति श्रुतम् ॥ १४.२२.६ ॥
จิตคือทัพพี และทรัพย์สมบัติก็เช่นกัน ความรู้อันบริสุทธิ์และสูงสุดก็เช่นกัน ได้ยินว่าโลกนี้เคยถูกแบ่งอย่างดีเช่นนี้มาแต่ก่อน
14.22.7
ततो विविक्ता वित्तासीत्सा वित्तं पर्यवेक्षते ।
सर्वमेवात्र विज्ञेयं चित्ते ज्ञानमवेक्षता।
रेतः शरीरभृत्काये विज्ञाता तु शरीरभृत् ॥ १४.२२.७ ॥
ต่อมานางซึ่งถูกแยกออกไปก็ปรากฏ นางพิจารณาทรัพย์สมบัติ ที่นี่ทุกสิ่งพึงรู้ได้โดยผู้เพ่งดูความรู้ในจิต เมล็ดพันธุ์อยู่ในกายของสิ่งมีชีวิต และผู้ที่ทรงกายก็คือผู้รู้
14.22.8
शरीरभृद्गार्हपत्यस्तस्मादग्निः प्रणीयते ।
मनश्चाहवनीयस्तु तस्मिन्प्रक्षिप्यते हविः ॥ १४.२२.८ ॥
ผู้ทรงกายคือไฟคฤหบดี เพราะฉะนั้นไฟจึงถูกนำไปข้างหน้า และจิตคือไฟอาหวนีย ซึ่งเครื่องเซ่นถูกโยนเข้าไป
14.22.9
ततो वाचस्पतिर्जज्ञे तं मनः पर्यवेक्षते ।
रूपं भवति वै वक्त्रं तदनुद्रवते मनः ॥ १४.२२.९ ॥
ต่อมาพระวาจัสปติได้ประสูติ จิตพิจารณาพระองค์ รูปที่แท้คือปาก และจิตก็วิ่งตามไป
14.22.10
ब्राह्मण्युवाच ।
कस्माद्वागभवत्पूर्वं कस्मात्पश्चान्मनोऽभवत्।
मनसा चिन्तितं पूर्वं वाक्यं समभिपद्यते ॥ १४.२२.१० ॥
พราหมณีกล่าวว่า เหตุใดวาจาจึงเกิดขึ้นก่อน และเหตุใดจิตจึงเกิดขึ้นภายหลัง สิ่งที่จิตคิดก่อนนั้นย่อมสำเร็จเป็นประโยค
14.22.11
केन विज्ञानयोगेन मतिश्चित्तं समास्थिता ।
समुन्नीता नाध्यगच्छत्को वै तां प्रतिबाधते ॥ १४.२२.११ ॥
ด้วยโยคะแห่งความรู้ใด ปัญญาจึงตั้งมั่นอยู่ในจิตใจ เมื่อถูกยกขึ้นแล้วก็ยังไม่บรรลุ ผู้ใดเป็นผู้ขัดขวางนาง
14.22.12
तन्मनस्थः पतिर्भूत्वा तस्मात्प्रेहन्निवायति ।
तां मतिं मनसः प्राहुर्मनस्तस्मादपेक्षते ॥ १४.२२.१२ ॥
ปัญญานั้นเมื่อเป็นเจ้าผู้ครองอยู่ในใจ จึงเคลื่อนออกไปแล้วกลับมา ผู้คนเรียกปัญญานั้นว่าสภาวะของใจ เพราะฉะนั้นใจจึงมองไปยังปัญญานั้น
14.22.13
प्रश्नं तु वाङ्मनसयोर्यस्मात्त्वमनुपृच्छसि ।
तस्मात्ते वर्तयिष्यामि तयोरेव समाह्वयम् ॥ १४.२२.१३ ॥
เพราะท่านถามถึงวาจาและจิต เพราะฉะนั้นเราจะกล่าวการแข่งขันระหว่างสองสิ่งนั้นแก่ท่าน
14.22.14
उभे वाङ्मनसी गत्वा भूतात्मानमपृच्छताम् ।
आवयोः श्रेष्ठमाचक्ष्व च्छिन्धि नौ संशयं विभो ॥ १४.२२.१४ ॥
วาจาและจิตทั้งสองได้ไปถามพระอาตมันแห่งสรรพสัตว์ว่า ขอพระองค์โปรดบอกว่าในพวกเราสองคนใดประเสริฐกว่า และโปรดขจัดข้อสงสัยของเรา ข้าแต่ผู้ยิ่งใหญ่
14.22.15
मन इत्येवि भगवांस्तदा प्राह सरस्वतीम् ।
अहं वै कामधुक्तुभ्यमिति तं प्राह वागथ ॥ १४.२२.१५ ॥
ครั้งนั้น พระผู้เป็นเจ้าตรัสกับพระสรัสวตีว่า เราเป็นผู้รีดน้ำนมแห่งความปรารถนาให้แก่เจ้า แล้ววาจาจึงกล่าวกับพระองค์
14.22.16
स्थावरं जङ्गमं चैव विद्ध्युभे मनसी मम ।
स्थावरं मत्सकाशे वै जङ्गमं विषये तव ॥ १४.२२.१६ ॥
จงรู้ว่าจิตทั้งสองคือของเรา ทั้งที่นิ่งและที่เคลื่อนไหว ที่นิ่งอยู่กับเรา ที่เคลื่อนไหวอยู่ในขอบเขตของเจ้า
14.22.17
यस्तु ते विषये गच्छन्मन्त्रो वर्णः स्वरोपि वा ।
तन्मनो जङ्गमं नाम तस्मादसि गरीयसी ॥ १४.२२.१७ ॥
มนตร์ อักษร หรือเสียงสูงต่ำใดก็ตามที่เคลื่อนไปในขอบเขตของเจ้า จิตนั้นเรียกว่าจิตที่เคลื่อนไหว เพราะฉะนั้นเจ้าจึงมีน้ำหนักมากกว่า
14.22.18
तस्माद्भवितुमर्हामि स्वयमभ्येत्य शोभने ।
तस्मादुच्छ्वासमासाद्य प्रवक्ष्यामि सरस्वति ॥ १४.२२.१८ ॥
เพราะฉะนั้นเราควรมาปรากฏด้วยตนเอง ข้าแต่ผู้งดงาม เพราะฉะนั้น เมื่อถึงลมหายใจแล้ว เราจะกล่าวเอง ข้าแต่พระสรัสวตี
14.22.19
प्राणापानावन्तरे यद्वाग्वै नित्यं स्म तिष्ठति ।
प्रीयमाणा महाभागे विना प्राणांश्च मामपि।
प्रजापतिमुपाधावत्प्रसीद भगवन्निति ॥ १४.२२.१९ ॥
วาจาที่สถิตอยู่เสมอระหว่างลมหายใจเข้าและลมหายใจออก ข้าแต่ผู้ได้รับพรอันยิ่งใหญ่ เมื่อพอใจแล้ว ได้วิ่งไปหาพระประชาบดี โดยไม่มีปราณ และแม้แต่ไม่มีข้า พลางกล่าวว่า ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ขอทรงโปรดปรานเถิด
14.22.20
ततः प्राणः प्रादुरभूद्वाचमाप्याययन्पुनः ।
तस्मादुच्छ्वासमासाद्य न वाग्वदति कर्हिचित् ॥ १४.२२.२० ॥
ครั้งนั้น ปราณก็ปรากฏขึ้นอีก ทำให้วาจาเจริญขึ้นอีกครั้ง เพราะฉะนั้น เมื่อถึงลมหายใจออกแล้ว วาจาจึงไม่เคยพูดเลย
14.22.21
घोषिणी जातनिर्घोषा नित्यमेव प्रवर्तते ।
तयोरपि च घोषिण्या निर्घोर्षैव गरीयसी ॥ १४.२२.२१ ॥
ผู้ที่เปล่งเสียงกึกก้อง เมื่อเกิดเสียงคำรามแล้วก็ดำเนินอยู่เสมอ และในสองสิ่งนั้น เสียงคำรามของผู้เปล่งเสียงก้องยิ่งกว่าอย่างแท้จริง
14.22.22
गौरिव प्रस्रवत्यर्थान्रसमुत्तमशालिनी ।
सततं स्यन्दते ह्येषा शाश्वतं ब्रह्मवादिनी ॥ १४.२२.२२ ॥
เหมือนโคที่หลั่งไหลความหมายออกมา ประดับด้วยสารรสอันสูงสุด ผู้กล่าวพระพจน์ศักดิ์สิทธิ์นี้ไหลไปอย่างต่อเนื่องและนิรันดร์
14.22.23
दिव्यादिव्यप्रभावेन भारती गौः शुचिस्मिते ।
एतयोरन्तरं पश्य सूक्ष्मयोर्यतमानयोः ॥ १४.२२.२३ ॥
ด้วยอานุภาพของสิ่งศักดิ์สิทธิ์และสิ่งมิใช่ศักดิ์สิทธิ์ ภารตีคือโค โอ้ผู้มีรอยยิ้มบริสุทธิ์ จงดูความแตกต่างระหว่างสองสิ่งละเอียดอ่อนที่กำลังพยายามอยู่นี้
14.22.24
ब्राह्मण्युवाच ।
अनुत्पन्नेषु वाक्येषु चोद्यमाना सिसृक्षया।
किंन्नु पूर्वं तदा देवी व्याजहार सरस्वती ॥ १४.२२.२४ ॥
พราหมณีตรัสว่า เมื่อถ้อยคำยังไม่บังเกิด เทพีสรัสวดีถูกกระตุ้นด้วยความปรารถนาจะสร้าง ตอนนั้นนางเปล่งเสียงอะไรเป็นสิ่งแรกหนอ
14.22.25
प्राणेन य सम्भवते शरीरे ।
प्राणादपानं प्रतिपद्यते च।
उदानभूता च विसृज्य देहं ।
व्यानेन सर्वं दिवमावृणोति ॥ १४.२२.२५ ॥
สิ่งที่บังเกิดขึ้นในร่างกายด้วยลมปราณ ได้อปานะจากปราณ และเมื่อกลายเป็นอุทานะ ก็ละทิ้งร่างนี้ ด้วยวยานะจึงปกคลุมท้องฟ้าทั้งหมด
14.22.26
ततः समाने प्रतितिष्ठतीह ।
इत्येव पूर्वं प्रजजल्प वागपि।
तस्मान्मनः स्थावरत्वाद्विशिष्टं ।
तथा देवी जङ्गमत्वाद्विशिष्टाः ॥ १४.२२.२६ ॥
แล้วจึงตั้งมั่นอยู่ที่สมานะตรงนี้ คำพูดก็เคยเปล่งออกมาก่อนแล้วฉันใด ด้วยเหตุนั้นจิตจึงโดดเด่นเพราะความนิ่ง และเทพีก็โดดเด่นเพราะความเคลื่อนไหวฉันนั้น