મહાભારત · અધ્યાય 14.26
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.26.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
चातुर्होत्रविधानस्य विधानमिह यादृशम् ॥ १४.२६.१ ॥
અહીં પણ લોકો આ પ્રાચીન ઇતિહાસ કહે છે; ચાર હોતાઓનું વિધાન અહીં જેવું છે તેવું.
14.26.2
तस्य सर्वस्य विधिवद्विधानमुपदेक्ष्यते ।
शृणु मे गदतो भद्रे रहस्यमिदमुद्भुतम् ॥ १४.२६.२ ॥
તે સર્વનું વિધાન વિધિપૂર્વક હું તને કહીશ; હે ભદ્રે, હું કહું છું તે આ અદ્ભુત રહસ્ય સાંભળ.
14.26.3
करणं कर्म कर्ता च मोक्ष इत्येव भामिनि ।
चत्वार एते होतारो यैरिदं जगदावृतम् ॥ १४.२६.३ ॥
કરણ, કર્મ, કર્તા અને મોક્ષ — હે ભામિની, એ જ ચાર હોતાઓ છે, જેમનાથી આ જગત આવૃત છે.
14.26.4
होतॄणां साधनं चैव शृणु सर्वमशेषतः ।
घ्राणं जिह्वा च चक्षुश्च त्वक्च श्रोत्रं च पञ्चमम्।
मनो बुद्धिश्च सप्तैते ज्ञेयाः कारणहेतवः ॥ १४.२६.४ ॥
હોતાઓનાં સાધનો પણ સંપૂર્ણપણે સાંભળ: ઘ્રાણ, જિહ્વા, ચક્ષુ, ત્વચા, પાંચમું શ્રોત્ર, મન અને બુદ્ધિ — આ સાત કારણ-હેતુ જાણવા.
14.26.5
गन्धो रसश्च रूपं च शब्दः स्पर्शश्च पञ्चमः ।
मन्तव्यमवबोद्धव्यं सप्तैते कर्महेतवः ॥ १४.२६.५ ॥
ગંધ, રસ, રૂપ, શબ્દ અને પાંચમો સ્પર્શ — મનન કરવા યોગ્ય અને સમજવા યોગ્ય આ સાત કર્મના હેતુ છે.
14.26.6
घ्राता भक्षयिता द्रष्टा स्प्रष्टा श्रोता च पञ्चमः ।
मन्ता बोद्धा च सप्तैते विज्ञेयाः कर्तृहेतवः ॥ १४.२६.६ ॥
સૂંઘનાર, ખાનાર, જોનાર, સ્પર્શ કરનાર, પાંચમો સાંભળનાર — મનન કરનાર અને જાણનાર — આ સાત કર્તાના હેતુ જાણવા.
14.26.7
स्वगुणान्भक्षयन्त्येते गुणवन्तः शुभाशुभान् ।
असन्तो निर्गुणाश्चैते सप्तैते मोक्षहेतवः ॥ १४.२६.७ ॥
આ પોતાના ગુણોને ભક્ષે છે; ગુણવાન થઈને શુભાશુભને. અસત્ અને નિર્ગુણ પણ આ છે. આ સાતેય મોક્ષના હેતુ છે.
14.26.8
विदुषां बुध्यमानानां स्वंस्वं स्थानं यथाविधि ।
गुणास्ते देवता भूत्वा सततं भुञ्जते हविः ॥ १४.२६.८ ॥
જ્ઞાનીઓના અને સમજનારાઓના, પોતપોતાના સ્થાને વિધિ પ્રમાણે, તે ગુણો દેવતા થઈને સદા હવિ ભોગવે છે.
14.26.9
अदन्हवींषि चान्नानि ममत्वेन विहन्यते ।
आत्मार्थे पाचयन्नन्नं ममत्वेनोपहन्यते ॥ १४.२६.९ ॥
હવિ અને અન્ન ન ખાનાર મમત્વથી નાશ પામે છે; પોતાના માટે અન્ન રાંધનાર મમત્વથી પીડાય છે.
14.26.10
अभक्ष्यभक्षणं चैव मद्यपानं च हन्ति तम् ।
स चान्नं हन्ति तं चान्नं स हत्वा हन्यते पुनः ॥ १४.२६.१० ॥
અભક્ષ્યનું ભક્ષણ અને મદ્યપાન પણ તેને હણે છે; તે અન્નને હણે છે, અને તે અન્ન તેને હણે છે. હણીને તે ફરી હણાય છે.
14.26.11
हन्ता ह्यन्नमिदं विद्वान्पुनर्जनयतीश्वरः ।
न चान्नाज्जायते तस्मिन्सूक्ष्मो नाम व्यतिक्रमः ॥ १४.२६.११ ॥
અન્નને હણનાર આ વિદ્વાન ફરી ઈશ્વરને ઉત્પન્ન કરે છે; અન્નમાંથી તેમાં કંઈ જન્મતું નથી. તે સૂક્ષ્મ વ્યતિક્રમ નામનો છે.
14.26.12
मनसा मन्यते यच्च यच्च वाचा निगद्यते ।
श्रोत्रेण श्रूयते यच्च चक्षुषा यच्च दृश्यते ॥ १४.२६.१२ ॥
મનથી જે માનવામાં આવે છે, વાણીથી જે કહેવાય છે; કાનથી જે સંભળાય છે, આંખથી જે જોવાય છે.
14.26.13
स्पर्शेन स्पृश्यते यच्च घ्राणेन घ्रायते च यत् ।
मनस्येतानि संयम्य हवींष्येतानि सर्वशः ॥ १४.२६.१३ ॥
સ્પર્શથી જે સ્પર્શાય છે અને ઘ્રાણથી જે સુંઘાય છે, આ બધાંને મનમાં સંયમિત કરીને તેમને સર્વથા હવિ બનાવો.
14.26.14
गुणवत्पावको मह्यं दीप्यतेऽन्तःशरीरगः ।
योगयज्ञः प्रवृत्तो मे ज्ञानं ब्रह्ममयो हविः। ॥ १४.२६.१४ ॥
મારા શરીરની અંદર રહેલો ગુણવાન અગ્નિ મારા માટે પ્રજ્વલિત થાય છે; મારો યોગયજ્ઞ આરંભાયો છે; જ્ઞાન જ બ્રહ્મમય હવિ છે.
14.26.15
प्राणस्तोत्रोऽपानशस्त्रः सर्वत्यागसुदक्षिणः ।
कर्ताऽनुमन्ता ब्रह्मात्मा होताऽध्वर्युः कृतस्तुतिः
ऋतं प्रशास्ता तच्छस्त्रमपवर्गोऽस्य दक्षिणा ॥ १४.२६.१५ ॥
પ્રાણ એ સ્તોત્ર, અપાન એ શસ્ત્ર, સર્વત્યાગ એ ઉત્તમ દક્ષિણા; કર્તા અને અનુમંતા બ્રહ્માત્મા છે; હોતા અને અધ્વર્યુ તે જ છે; જેની સ્તુતિ થઈ તે પણ તે જ છે; સત્ય પ્રશાસ્તા છે; તે શસ્ત્ર છે; મોક્ષ એની દક્ષિણા છે.
14.26.16
ऋचश्चाप्यत्र शंसन्ति नारायणविदो जनाः ।
नारायणाय देवाययदविन्दन्पशून्पुरा ॥ १४.२६.१६ ॥
અહીં નારાયણને જાણનારા લોકો ઋચાઓ પણ ગાય છે; નારાયણ દેવ માટે, જેમના દ્વારા પૂર્વે લોકોએ પશુઓ મેળવ્યા.
14.26.17
तत्र सामानि गायन्ति तत्र चाहुर्निदर्शनम् ।
देवं नारायणं भीरु सर्वात्मानं निबोध तम् ॥ १४.२६.१७ ॥
ત્યાં સામ ગાવામાં આવે છે, અને ત્યાં જ એક દૃષ્ટાંત પણ કહેવાય છે. હે ભીરુ, સર્વાત્મા દેવ નારાયણને જાણ.