महाभारत · अध्याय 14.26
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.26.1
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
चातुर्होत्रविधानस्य विधानमिह यादृशम् ॥ १४.२६.१ ॥
येथेही लोक हा प्राचीन इतिहास सांगतात; चार होत्यांचे विधान येथे जसे आहे तसे.
14.26.2
तस्य सर्वस्य विधिवद्विधानमुपदेक्ष्यते ।
शृणु मे गदतो भद्रे रहस्यमिदमुद्भुतम् ॥ १४.२६.२ ॥
त्या सर्वांचे विधान विधिपूर्वक मी तुला सांगेन; हे भद्रे, मी सांगत असलेले हे अद्भुत रहस्य ऐक.
14.26.3
करणं कर्म कर्ता च मोक्ष इत्येव भामिनि ।
चत्वार एते होतारो यैरिदं जगदावृतम् ॥ १४.२६.३ ॥
करण, कर्म, कर्ता आणि मोक्ष — हे भामिनी, हेच चार होते; त्यांनी हे जग व्यापलेले आहे.
14.26.4
होतॄणां साधनं चैव शृणु सर्वमशेषतः ।
घ्राणं जिह्वा च चक्षुश्च त्वक्च श्रोत्रं च पञ्चमम्।
मनो बुद्धिश्च सप्तैते ज्ञेयाः कारणहेतवः ॥ १४.२६.४ ॥
होत्यांची साधनेही पूर्णपणे ऐक: घ्राण, जिह्वा, चक्षू, त्वचा, पाचवे श्रोत्र, मन आणि बुद्धी — ही सात कारणहेतू म्हणून जाणावी.
14.26.5
गन्धो रसश्च रूपं च शब्दः स्पर्शश्च पञ्चमः ।
मन्तव्यमवबोद्धव्यं सप्तैते कर्महेतवः ॥ १४.२६.५ ॥
गंध, रस, रूप, शब्द आणि पाचवा स्पर्श — मनन करण्यायोग्य व जाणण्यायोग्य हे सात कर्महेतू आहेत.
14.26.6
घ्राता भक्षयिता द्रष्टा स्प्रष्टा श्रोता च पञ्चमः ।
मन्ता बोद्धा च सप्तैते विज्ञेयाः कर्तृहेतवः ॥ १४.२६.६ ॥
हुंगणारा, खाणारा, पाहणारा, स्पर्श करणारा, पाचवा ऐकणारा — मनन करणारा आणि जाणणारा — हे सात कर्त्याचे हेतू जाणावेत.
14.26.7
स्वगुणान्भक्षयन्त्येते गुणवन्तः शुभाशुभान् ।
असन्तो निर्गुणाश्चैते सप्तैते मोक्षहेतवः ॥ १४.२६.७ ॥
हे आपल्या गुणांचे भक्षण करतात; गुणवान होऊन शुभाशुभाचे. असत् आणि निर्गुणही हे आहेत. हे सातही मोक्षाचे हेतू आहेत.
14.26.8
विदुषां बुध्यमानानां स्वंस्वं स्थानं यथाविधि ।
गुणास्ते देवता भूत्वा सततं भुञ्जते हविः ॥ १४.२६.८ ॥
विद्वानांच्या आणि जाणणाऱ्यांच्या, प्रत्येकाच्या स्वतःच्या स्थानी विधीनुसार, ते गुण देवता होऊन सतत हविर्भाग उपभोगतात.
14.26.9
अदन्हवींषि चान्नानि ममत्वेन विहन्यते ।
आत्मार्थे पाचयन्नन्नं ममत्वेनोपहन्यते ॥ १४.२६.९ ॥
हविर्भाग आणि अन्न न खाणारा ममत्वाने नष्ट होतो; स्वतःसाठी अन्न शिजवणारा ममत्वाने पीडित होतो.
14.26.10
अभक्ष्यभक्षणं चैव मद्यपानं च हन्ति तम् ।
स चान्नं हन्ति तं चान्नं स हत्वा हन्यते पुनः ॥ १४.२६.१० ॥
अभक्ष्य भक्षण आणि मद्यपानही त्याला मारते; तो अन्नाला मारतो आणि ते अन्न त्याला मारते. मारून तो पुन्हा मारला जातो.
14.26.11
हन्ता ह्यन्नमिदं विद्वान्पुनर्जनयतीश्वरः ।
न चान्नाज्जायते तस्मिन्सूक्ष्मो नाम व्यतिक्रमः ॥ १४.२६.११ ॥
अन्नाला मारणारा हा विद्वान पुन्हा ईश्वराला निर्माण करतो; अन्नापासून त्यात काही जन्मत नाही. तो सूक्ष्म व्यतिक्रम नावाचा आहे.
14.26.12
मनसा मन्यते यच्च यच्च वाचा निगद्यते ।
श्रोत्रेण श्रूयते यच्च चक्षुषा यच्च दृश्यते ॥ १४.२६.१२ ॥
मनाने जे मानले जाते, वाणीने जे सांगितले जाते; कानाने जे ऐकले जाते, डोळ्याने जे पाहिले जाते.
14.26.13
स्पर्शेन स्पृश्यते यच्च घ्राणेन घ्रायते च यत् ।
मनस्येतानि संयम्य हवींष्येतानि सर्वशः ॥ १४.२६.१३ ॥
स्पर्शाने जे स्पर्शिले जाते आणि घ्राणाने जे हुंगले जाते, हे सर्व मनात संयमित करून यांना पूर्णपणे हविः बनव.
14.26.14
गुणवत्पावको मह्यं दीप्यतेऽन्तःशरीरगः ।
योगयज्ञः प्रवृत्तो मे ज्ञानं ब्रह्ममयो हविः। ॥ १४.२६.१४ ॥
माझ्या शरीरात वास करणारा गुणवान अग्नी माझ्यासाठी तेजाने प्रज्वलित होत आहे; माझा योगयज्ञ सुरू झाला आहे; ज्ञान हेच ब्रह्ममय हविः आहे.
14.26.15
प्राणस्तोत्रोऽपानशस्त्रः सर्वत्यागसुदक्षिणः ।
कर्ताऽनुमन्ता ब्रह्मात्मा होताऽध्वर्युः कृतस्तुतिः
ऋतं प्रशास्ता तच्छस्त्रमपवर्गोऽस्य दक्षिणा ॥ १४.२६.१५ ॥
प्राण हेच स्तोत्र, अपान हेच शस्त्र, सर्वत्याग ही उत्तम दक्षिणा; कर्ता व अनुमन्ता ब्रह्मात्मा आहे; होता व अध्वर्यू तोच; ज्याची स्तुती केली तोच; सत्य हाच प्रशास्ता; तेच शस्त्र; मोक्ष ही याची दक्षिणा.
14.26.16
ऋचश्चाप्यत्र शंसन्ति नारायणविदो जनाः ।
नारायणाय देवाययदविन्दन्पशून्पुरा ॥ १४.२६.१६ ॥
येथे नारायणाला जाणणारे लोक ऋचाही गातात; नारायण देवासाठी, ज्यांच्याद्वारे पूर्वी लोकांनी पशू मिळवले.
14.26.17
तत्र सामानि गायन्ति तत्र चाहुर्निदर्शनम् ।
देवं नारायणं भीरु सर्वात्मानं निबोध तम् ॥ १४.२६.१७ ॥
तेथे साम गायले जाते, आणि तेथेच एक उदाहरणही सांगितले जाते. हे भीरु, सर्वात्मा देव नारायणाला जाण.