महाभारत · अध्याय 14.27
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.27.1
एकः शास्ता न द्वितीयोस्ति शास्ता ।
यो हृच्छयस्तमहमनु ब्रवीमि।
तेनैव युक्तः प्रवणादिवोदकं ।
यथा नियुक्तोस्मि तथा वहामि ॥ १४.२७.१ ॥
एकच शास्ता आहे, दुसरा शास्ता नाही. जो हृदयात वास करतो त्याचेच मी अनुसरण करून बोलतो. त्याच्याद्वारे प्रेरित होऊन, उतारावरून पाणी वाहते तसे, ज्या दिशेला मला नेमले आहे त्या दिशेने मी जातो.
14.27.2
एको गुरुर्नास्ति ततो द्वितीयो ।
यो हृच्छयस्तमहमनु ब्रवीमि।
तेनानुशिष्टा गुरुणा सदैव ।
पुरा हता दानवाः सर्व एव ॥ १४.२७.२ ॥
एकच गुरू आहे, दुसरा गुरू नाही. जो हृदयात वास करतो त्याचेच मी अनुसरण करून बोलतो. त्या गुरूकडून सदैव उपदेश घेऊन, पूर्वी सर्व दानव मारले गेले.
14.27.3
एको बन्धुर्नास्ति ततो द्वितीयो ।
यो हृच्छयस्तमहमनु ब्रवीमि।
तेनानुशिष्टा बान्धवा बन्धुमन्तः ।
सप्तर्षयः पार्थ दिवि प्रभान्ति ॥ १४.२७.३ ॥
एकच बंधू आहे, दुसरा बंधू नाही. जो हृदयात वास करतो त्याचेच मी अनुसरण करून बोलतो. त्याच्याकडून उपदेश घेतलेले बांधव असलेले सप्तर्षी, हे पार्था, आकाशात प्रकाशतात.
14.27.4
एकः श्रोता नास्ति ततो द्वितीयो ।
यो हृच्छयस्तमहमनु ब्रवीमि।
तस्मिन्गुरौ गुरुवासं निरुष्यट ।
शक्रो गतः सर्वलोकामरत्वम् ॥ १४.२७.४ ॥
एकच श्रोता आहे, दुसरा श्रोता नाही. जो हृदयात वास करतो त्याचेच मी अनुसरण करून बोलतो. त्या गुरूजवळ गुरुकुलवास करून इंद्र सर्व लोकांचे अमरत्व पावला.
14.27.5
एको द्वेष्टा नास्ति ततो द्वितीयो ।
यो हृच्छयस्तमहमनु ब्रवीमि।
तेनानुशिष्टा गुरुणा सदैव ।
लोके द्विष्टाः पन्नगाः सर्व एव ॥ १४.२७.५ ॥
एकच द्वेष करणारा आहे, दुसरा द्वेष करणारा नाही. जो हृदयात वास करतो त्याचेच मी अनुसरण करून बोलतो. त्या गुरूकडून सदैव उपदेश घेऊन, जगात सर्व सर्प द्वेषले गेले.
14.27.6
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् ।
प्रजापतौ पन्नगानां देवर्षीणां च संविदम् ॥ १४.२७.६ ॥
येथेही लोक या प्राचीन इतिहासाचे उदाहरण देतात — प्रजापतीसमोर नागांचा आणि देवर्षींचा संवाद.
14.27.7
देवर्षयश्च नागाश्चाप्यसुराश्च प्रजापतिम् ।
पर्यपृच्छन्नुपासीनं श्रेयोः नः प्रोच्यतामिति ॥ १४.२७.७ ॥
देवर्षी, नाग आणि असुरांनीही जवळ बसलेल्या प्रजापतीला विचारले — "आमचे श्रेय काय ते सांगा."
14.27.8
तेषां प्रोवाच भगवाञ्श्रेयः समनुपृच्छताम् ।
ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म ते श्रुत्वा प्राद्रवन्दिशः ॥ १४.२७.८ ॥
विचारणाऱ्यांना भगवान म्हणाले — "ओम् — हेच एकाक्षर ब्रह्म." ते ऐकून ते दिशांकडे पळाले.
14.27.9
तेषां प्रद्रवमाणानामुपदेशं च शृण्वताम् ।
सर्पाणां दंशने भावः प्रवृत्तः पूर्वमे तु ॥ १४.२७.९ ॥
पळणाऱ्यांच्या आणि उपदेश ऐकणाऱ्यांच्या मध्ये सर्पांत दंश करण्याचा स्वभाव आधीच उत्पन्न झाला.
14.27.10
असुराणां प्रवृत्तस्तु दंभभावः स्वभावजः ।
दानं देवा व्यवसिता दममेव महर्षयः ॥ १४.२७.१० ॥
असुरांमध्ये स्वभावजन्य दंभभाव प्रवृत्त झाला; देवांनी दानात निश्चय केला, महर्षींनी दमातच निश्चय केला.
14.27.11
एकं शास्तारमासाद्य शब्देनैकेन संस्कृताः ।
नानाव्यवसिताः सर्वे सर्पदेवर्षिदानवाः ॥ १४.२७.११ ॥
एका शास्त्रकर्त्याजवळ जाऊन, एकाच शब्दाने संस्कारित होऊन सर्प, देवर्षी व दानव — सर्व भिन्न निश्चयाचे झाले.
14.27.12
शृणोत्ययं प्रोच्यमानं गृह्णाति च यथातथम् ।
पृच्छतस्तदतो भूयो गुरुरन्यो न विद्यते ॥ १४.२७.१२ ॥
जे सांगितले जात आहे ते हा ऐकतो आणि जसेच्या तसे ग्रहण करतो. विचारल्यास त्याहून वेगळा दुसरा गुरु आढळत नाही.
14.27.13
तस्य चानुमते कर्म ततः पश्चात्प्रवर्तते ।
गुरुर्बन्धुश्च शास्ता च द्वेष्टा च हृदि संश्रिताः ॥ १४.२७.१३ ॥
त्याच्या संमतीनेच पुढे कर्म प्रवृत्त होते. गुरु, बंधु, शास्ता आणि द्वेष करणारा हेही हृदयात आश्रित असतात.
14.27.14
पापेन विचरँल्लोके पापचारी भवत्ययम् ।
शुभेन विचरँल्लोके शुभचारी भवत्युत ॥ १४.२७.१४ ॥
पापाने जगात वावरणारा हा पापाचारी होतो. शुभाने जगात वावरणारा हा शुभाचारी होतो.
14.27.15
कामचारी तु कामेन य हन्द्रियसुखे रतः ।
ब्रह्मचारी सदैवैष य इन्द्रियजये रतः ॥ १४.२७.१५ ॥
कामाने इंद्रियसुखात रत असणारा कामचारी आहे. पण जो सदैव इंद्रियजयात रत असतो तोच ब्रह्मचारी होय.
14.27.16
अपेतव्रतकर्मा तु केवलं ब्रह्मणि स्थितः ।
ब्रह्मभूतश्चरँल्लोके ब्रह्मचारी भवत्ययम् ॥ १४.२७.१६ ॥
व्रते व कर्मे सोडून केवळ ब्रह्मात स्थित, ब्रह्मभूत होऊन जगात वावरणारा हा ब्रह्मचारी होतो.
14.27.17
ब्रह्मैव समिधस्तस्य ब्रह्माग्निर्ब्रह्मसंस्तरः ।
आपो ब्रह्म गुरुर्ब्रह्म स ब्रह्मणि समाहितः ॥ १४.२७.१७ ॥
ब्रह्मच त्याची समिधा; ब्रह्माग्नी व ब्रह्मच त्याची दर्भशय्या. पाणी ब्रह्म, गुरूही ब्रह्म; तो ब्रह्मात समाहित आहे.
14.27.18
एतदेवेदृशं सूक्ष्मं ब्रह्मचर्यं विदुर्बुधाः ।
विदित्वा चान्वपद्यन्त क्षेत्रज्ञेनानुदर्शिताः ॥ १४.२७.१८ ॥
अशा प्रकारच्या सूक्ष्म ब्रह्मचर्यालाच ज्ञानी लोक जाणतात. ते जाणून, क्षेत्रज्ञाने दाखवलेल्या मार्गाने त्यांनी ते प्राप्त केले.