মহাভারত · অধ্যায় 14.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.28.1
संकल्पदंशमशकं शोकहर्षहिमातपम् ।
मोहान्धकारतिमिरं लोभव्याधिसरीसृपम् ॥ १४.२८.१ ॥
সংকল্পরূপ দংশক ও মশা, শোক-হর্ষরূপ শীত ও তাপ, মোহরূপ অন্ধকারের তিমির, এবং লোভ-ব্যাধিরূপ সরীসৃপ।
14.28.2
विषयैकात्ययाध्वानं कामक्रोधकिरातकम् ।
तदतीत्य महादुर्गं प्रविष्टोस्मि महद्वनम् ॥ १४.२८.२ ॥
বিষয়ের একমাত্র দুর্গম পথ এবং কাম-ক্রোধরূপ কিরাতদের পার হয়ে, সেই মহা দুর্গ অতিক্রম করে আমি মহা বনে প্রবেশ করেছি।
14.28.3
क्व तद्वनं महाप्राज्ञ के वृक्षाः सरितश्च काः ।
कियन्तः पर्वताश्चैव कियत्यध्यनि तद्वनम् ॥ १४.२८.३ ॥
হে মহাপ্রাজ্ঞ, সেই বন কোথায়? তার গাছপালা কী, নদী কোনগুলি, পর্বত কত, আর সেই বন পথের কতদূরে?
14.28.4
नैतदस्ति पृथग्भावः किञ्चिनद्यत्ततः सुखम् ।
नैतदस्त्यपृथग्भावः किञ्चिद्दुःखतरं ततः ॥ १४.२८.४ ॥
এটি পৃথকতা নয়, তা থেকে কোনো সুখ নেই; এটি অপৃথকতাও নয়, তার চেয়ে বেশি দুঃখও নেই।
14.28.5
तस्माद्ध्रस्वतरं नास्ति न ततोस्ति महत्तरम् ।
नास्ति तस्माद्दुःखतरं नास्त्यन्यत्तत्समं सुखम् ॥ १४.२८.५ ॥
তাই এর চেয়ে ছোট কিছু নেই, এর চেয়ে বড়ও কিছু নেই; এর চেয়ে বেশি দুঃখকর কিছু নেই, এর সমান সুখও অন্য কিছু নেই।
14.28.6
न तत्राविश्यि शोचन्ति न प्रहृष्यन्ति च द्विजाः ।
न च बिभ्यति केभ्यश्चिन्नैभ्यो बिभ्यति केचन ॥ १४.२८.६ ॥
সেখানে প্রবেশ করে দ্বিজেরা শোক করেন না, হর্ষিতও হন না; কারও ভয় তাঁদের নেই, তাঁদেরও কেউ ভয় করে না।
14.28.7
तस्मिन्वने सप्त महाद्रुमाश्च ।
फलानि सप्तातिथयश्च सप्त।
सप्ताश्रमाः सप्त समाधयश्च ।
दीक्षाश्च सप्तैतदरण्यरूपम् ॥ १४.२८.७ ॥
সেই বনে সাতটি মহাবৃক্ষ, ফল, সাতজন অতিথি, সাতটি আশ্রম, সাতটি সমাধি এবং সাতটি দীক্ষা রয়েছে; এটিই সেই অরণ্যের রূপ।
14.28.8
पञ्चवर्णानि दिव्यानि पुष्पाणि च फलानि च ।
सृजन्तः पादपास्तत्र व्याप्य तिष्ठन्ति तद्वन्म् ॥ १४.२८.८ ॥
সেখানে পাঁচ রঙের দিব্য ফুল ও ফল সৃষ্টি করে গাছগুলি সেই বন জুড়ে বিস্তৃত হয়ে দাঁড়িয়ে আছে।
14.28.9
सुवर्णानि द्विवर्णानि पुष्पाणि च फलानि च ।
सृजन्तः पादपास्तत्र व्याप्य तिष्ठन्ति तद्वनम् ॥ १४.२८.९ ॥
সেখানে সোনালি ও দুই রঙের ফুল ও ফল সৃষ্টি করে গাছগুলি সেই বন জুড়ে বিস্তৃত হয়ে দাঁড়িয়ে আছে।
14.28.10
शङ्कराणि त्रिवर्णानि पुष्पाणि च फलानि च ।
सृजन्तः पादपास्तत्र व्याप्य तिष्ठन्ति तद्वनम् ॥ १४.२८.१० ॥
সেখানে শুভ ও তিন রঙের ফুল ও ফল সৃষ্টি করে গাছগুলি সেই বন জুড়ে বিস্তৃত হয়ে দাঁড়িয়ে আছে।
14.28.11
सुरभीणि द्विवर्णानि पुष्पाणि च फलानि च ।
सृजन्तः पादपास्तत्र व्याप्य तिष्ठन्ति तद्वनम् ॥ १४.२८.११ ॥
সেখানে সুগন্ধি ও দুই রঙের ফুল ও ফল সৃষ্টি করে গাছগুলি সেই বন জুড়ে বিস্তৃত হয়ে দাঁড়িয়ে আছে।
14.28.12
सुरभीण्येकवर्णानि पुष्पाणि च फलानि च ।
सृजन्तः पादपास्तत्र व्याप्य तिष्ठन्ति तद्वनम् ॥ १४.२८.१२ ॥
সেখানে সুগন্ধি ও এক রঙের ফুল ও ফল সৃষ্টি করে গাছগুলি সেই বন জুড়ে বিস্তৃত হয়ে দাঁড়িয়ে আছে।
14.28.13
बहून्यव्यक्तवर्णानि पुष्पाणि च फलानि च ।
विसृजन्तौ महावृक्षौ तद्वनं व्याप्य तिष्ठतः ॥ १४.२८.१३ ॥
অস্পষ্ট বর্ণের বহু ফুল ও ফল বর্ষণ করতে করতে দুটি মহাবৃক্ষ সেই বন ব্যাপ্ত করে দাঁড়িয়ে আছে।
14.28.14
एको वह्निः सुमना ब्राह्मणोत्र ।
पञ्चेन्द्रियाणि समिधश्चात्र सन्ति।
तेभ्यो वृक्षाःक सप्त फलन्ति दीक्षा ।
गुणाः फलान्यतिथयः फलाशाः ॥ १४.२८.१४ ॥
এখানে এক অগ্নি আছে, হে ব্রাহ্মণ, মন শুভ। এখানে পঞ্চইন্দ্রিয় ও সমিধ আছে; তা থেকে সাতটি বৃক্ষ ফল দেয় — দীক্ষা, গুণ, ফল, অতিথি, ফলাশা।
14.28.15
आतिथ्यं प्रतिगृह्णन्ति तत्र सप्त महर्षयः ।
अर्चितेषु प्रलीनेषु तेष्वन्यद्रोचते वनम् ॥ १४.२८.१५ ॥
সেখানে সাত মহর্ষি আতিথ্য গ্রহণ করেন। তাঁরা সম্মানিত হয়ে অন্তর্হিত হলে তাঁদের পরে অন্য বন প্রীতিকর হয়।
14.28.16
प्रज्ञावृक्षं मोक्षफलं शान्तिच्छायासमन्वितम् ।
ज्ञानाश्रयं तृप्तितोयमन्तःक्षेत्रज्ञभास्करम् ॥ १४.२८.१६ ॥
প্রজ্ঞারূপ বৃক্ষ, মোক্ষই যার ফল, শান্তির ছায়াযুক্ত, জ্ঞানকে আশ্রয় করে, তৃপ্তির জলযুক্ত, অন্তরের ক্ষেত্রজ্ঞ সূর্য।
14.28.17
येऽधिगच्छन्ति तत्सन्तस्तेषां नास्ति पुनर्भवः ।
ऊर्ध्वं चाधश्च तिर्यक्च तस्य नान्तोऽधिगम्यते ॥ १४.२८.१७ ॥
যাঁরা সাধুরা তা লাভ করেন, তাঁদের পুনর্জন্ম নেই। উপরে, নিচে ও আড়াআড়িভাবেও তার শেষ পাওয়া যায় না।
14.28.18
सप्त स्त्रियस्तत्र चरन्ति सत्या-
स्त्ववाङ्मुखा भानुमत्यो जनित्र्यः।
ऊर्ध्वं रसानाददते प्रजाभ्यः ।
सर्वान्यथा नित्यमनित्यता च ॥ १४.२८.१८ ॥
সেখানে সাতজন নারী সত্যরূপে বিচরণ করেন; মুখ নিচের দিকে, দীপ্তিময়ী, জননী। তাঁরা প্রাণীদের জন্য উপর থেকে রস গ্রহণ করেন। সবই সর্বদা অনিত্য, অনিত্যতাও তাই।
14.28.19
तत्रैव प्रतितिष्ठन्ति पुनस्तत्रोदयन्ति च ।
सप्त सप्तर्षयः सिद्धा वसिष्ठप्रमुखैः सह ॥ १४.२८.१९ ॥
সেখানেই তাঁরা অবস্থান করেন, আর সেখান থেকেই পুনরায় উদিত হন। বশিষ্ঠ প্রমুখ সাত সপ্তর্ষি সিদ্ধগণের সঙ্গে।
14.28.20
यशो वर्चो भगश्चैव विजयः सिद्धतेजसः ।
एतमेवानुवर्तन्ते सप्त ज्योतींषि भास्करम् ॥ १४.२८.२० ॥
যশ, বর্চ, ভগ ও বিজয় — সিদ্ধদের তেজ এগুলিই; সাতটি জ্যোতি এই সূর্যকেই অনুসরণ করে।
14.28.21
ऋषयः पर्वताश्चैव सन्ति तत्र समासतः ।
नद्यश्च परितो वारि वहन्त्यो ब्रह्मिसम्भवम् ॥ १४.२८.२१ ॥
ঋষি ও পর্বতও সেখানে সংক্ষেপে বিদ্যমান; চারদিকে নদীসমূহ ব্রহ্ম থেকে উৎপন্ন জল বহন করে।
14.28.22
नदीनां सङ्गमश्चैव वैताने समुपहरे ।
स्वात्मतृप्ता यतो यान्ति साक्षादेव पितामहम् ॥ १४.२८.२२ ॥
নদীর সঙ্গমও বৈতান যজ্ঞের উপহারে; তার ফলে আত্মতৃপ্ত হয়ে তাঁরা সাক্ষাৎ পিতামহের দিকে যান।
14.28.23
कृशाशाः सुव्रताः शान्तास्तपसा दग्धकिल्बिषाः ।
आत्मन्यात्मानमावेश्य ब्राह्मणास्तमुपासते ॥ १४.२८.२३ ॥
আশা ক্ষীণ, সুব্রত, শান্ত, তপস্যায় পাপ দগ্ধকারী ব্রাহ্মণগণ আত্মায় আত্মাকে স্থাপন করে তাঁর উপাসনা করেন।
14.28.24
शमिमप्यत्र शंसन्ति विद्यारण्यविदो जनाः ।
तदरण्यमभिप्रेत्य यथातत्वमजायत ॥ १४.२८.२४ ॥
এখানেও বিদ্যারণ্য-জ্ঞাতা মানুষেরা শমী বৃক্ষের প্রশংসা করেন; সেই অরণ্যের নিকটে গিয়ে তা যথার্থরূপে জন্ম নিয়েছিল।
14.28.25
एतदेवेदृशं पुण्यमरण्यं ब्राह्मणा विदुः ।
विदित्वा चानुतिष्ठन्ति क्षेत्रज्ञेनानुदर्शिना ॥ १४.२८.२५ ॥
ব্রাহ্মণেরা এমন পুণ্য অরণ্যকে এইভাবেই জানেন। তা জেনে তাঁরা ক্ষেত্রজ্ঞ ও যথার্থদর্শীর পথে তা অনুশীলন করেন।