મહાભારત · અધ્યાય 14.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.28.1
संकल्पदंशमशकं शोकहर्षहिमातपम् ।
मोहान्धकारतिमिरं लोभव्याधिसरीसृपम् ॥ १४.२८.१ ॥
સંકલ્પના ડાંસ અને મચ્છર, શોક અને હર્ષનાં ઠંડી-તાપ, મોહરૂપ અંધકારનો ગાઢ અંધકાર, અને લોભરૂપ વ્યાધિના સરીસૃપ.
14.28.2
विषयैकात्ययाध्वानं कामक्रोधकिरातकम् ।
तदतीत्य महादुर्गं प्रविष्टोस्मि महद्वनम् ॥ १४.२८.२ ॥
વિષયોનો એકમાત્ર દુર્ગમ માર્ગ અને કામ-ક્રોધરૂપી કિરાતોને પાર કરીને, તે મહાદુર્ગ ઓળંગીને હું મહાન વનમાં પ્રવેશ્યો છું.
14.28.3
क्व तद्वनं महाप्राज्ञ के वृक्षाः सरितश्च काः ।
कियन्तः पर्वताश्चैव कियत्यध्यनि तद्वनम् ॥ १४.२८.३ ॥
હે મહાપ્રાજ્ઞ, તે વન ક્યાં છે? તેના વૃક્ષો કયા છે, નદીઓ કઈ છે, પર્વતો કેટલા છે, અને તે વન માર્ગમાં કેટલું દૂર છે?
14.28.4
नैतदस्ति पृथग्भावः किञ्चिनद्यत्ततः सुखम् ।
नैतदस्त्यपृथग्भावः किञ्चिद्दुःखतरं ततः ॥ १४.२८.४ ॥
આ પૃથકભાવ નથી, તેમાંથી કંઈ સુખ નથી; આ અપૃથકભાવ પણ નથી, તેનાથી વધુ દુઃખ કંઈ નથી.
14.28.5
तस्माद्ध्रस्वतरं नास्ति न ततोस्ति महत्तरम् ।
नास्ति तस्माद्दुःखतरं नास्त्यन्यत्तत्समं सुखम् ॥ १४.२८.५ ॥
તેથી આનાથી નાનું કંઈ નથી, આનાથી મોટું પણ કંઈ નથી; આનાથી વધુ દુઃખદાયક કંઈ નથી, આની સમાન સુખ બીજું કંઈ નથી.
14.28.6
न तत्राविश्यि शोचन्ति न प्रहृष्यन्ति च द्विजाः ।
न च बिभ्यति केभ्यश्चिन्नैभ्यो बिभ्यति केचन ॥ १४.२८.६ ॥
ત્યાં પ્રવેશીને દ્વિજો શોક કરતા નથી, હર્ષિત પણ થતા નથી; કોઈથી તેઓ ડરતા નથી, અને કોઈ તેમનાથી ડરતું નથી.
14.28.7
तस्मिन्वने सप्त महाद्रुमाश्च ।
फलानि सप्तातिथयश्च सप्त।
सप्ताश्रमाः सप्त समाधयश्च ।
दीक्षाश्च सप्तैतदरण्यरूपम् ॥ १४.२८.७ ॥
તે વનમાં સાત મહાવૃક્ષો, ફળો, સાત અતિથિઓ, સાત આશ્રમો, સાત સમાધિઓ અને સાત દીક્ષાઓ છે; આ જ તે અરણ્યનું રૂપ છે.
14.28.8
पञ्चवर्णानि दिव्यानि पुष्पाणि च फलानि च ।
सृजन्तः पादपास्तत्र व्याप्य तिष्ठन्ति तद्वन्म् ॥ १४.२८.८ ॥
ત્યાં પાંચ રંગોનાં દિવ્ય પુષ્પો અને ફળો સર્જતા વૃક્ષો તે વનમાં ફેલાઈને ઊભા છે.
14.28.9
सुवर्णानि द्विवर्णानि पुष्पाणि च फलानि च ।
सृजन्तः पादपास्तत्र व्याप्य तिष्ठन्ति तद्वनम् ॥ १४.२८.९ ॥
ત્યાં સોનેરી અને બે રંગોનાં પુષ્પો તથા ફળો સર્જતા વૃક્ષો તે વનમાં ફેલાઈને ઊભા છે.
14.28.10
शङ्कराणि त्रिवर्णानि पुष्पाणि च फलानि च ।
सृजन्तः पादपास्तत्र व्याप्य तिष्ठन्ति तद्वनम् ॥ १४.२८.१० ॥
ત્યાં શુભ અને ત્રણ રંગોનાં પુષ્પો તથા ફળો સર્જતા વૃક્ષો તે વનમાં ફેલાઈને ઊભા છે.
14.28.11
सुरभीणि द्विवर्णानि पुष्पाणि च फलानि च ।
सृजन्तः पादपास्तत्र व्याप्य तिष्ठन्ति तद्वनम् ॥ १४.२८.११ ॥
ત્યાં સુગંધિત અને બે રંગોનાં પુષ્પો તથા ફળો સર્જતા વૃક્ષો તે વનમાં ફેલાઈને ઊભા છે.
14.28.12
सुरभीण्येकवर्णानि पुष्पाणि च फलानि च ।
सृजन्तः पादपास्तत्र व्याप्य तिष्ठन्ति तद्वनम् ॥ १४.२८.१२ ॥
ત્યાં સુગંધિત અને એક રંગનાં પુષ્પો તથા ફળો સર્જતા વૃક્ષો તે વનમાં ફેલાઈને ઊભા છે.
14.28.13
बहून्यव्यक्तवर्णानि पुष्पाणि च फलानि च ।
विसृजन्तौ महावृक्षौ तद्वनं व्याप्य तिष्ठतः ॥ १४.२८.१३ ॥
અસ્પષ્ટ રંગોનાં ઘણાં ફૂલો અને ફળો વરસાવતા બે મહાવૃક્ષો એ વનને વ્યાપીને ઊભા છે.
14.28.14
एको वह्निः सुमना ब्राह्मणोत्र ।
पञ्चेन्द्रियाणि समिधश्चात्र सन्ति।
तेभ्यो वृक्षाःक सप्त फलन्ति दीक्षा ।
गुणाः फलान्यतिथयः फलाशाः ॥ १४.२८.१४ ॥
અહીં એક જ અગ્નિ છે, બ્રાહ્મણ, મન શુભ છે. અહીં પાંચ ઇન્દ્રિયો અને સમિધાઓ છે; તેમનાથી સાત વૃક્ષો ફળ આપે છે — દીક્ષા, ગુણ, ફળ, અતિથિ, ફળાશા.
14.28.15
आतिथ्यं प्रतिगृह्णन्ति तत्र सप्त महर्षयः ।
अर्चितेषु प्रलीनेषु तेष्वन्यद्रोचते वनम् ॥ १४.२८.१५ ॥
ત્યાં સાત મહર્ષિઓ આતિથ્ય સ્વીકારે છે. તેમનો સત્કાર થઈને તેઓ અદૃશ્ય થયા પછી તેમના પછી બીજું વન ગમે છે.
14.28.16
प्रज्ञावृक्षं मोक्षफलं शान्तिच्छायासमन्वितम् ।
ज्ञानाश्रयं तृप्तितोयमन्तःक्षेत्रज्ञभास्करम् ॥ १४.२८.१६ ॥
પ્રજ્ઞા નામનું વૃક્ષ, મોક્ષ જેનું ફળ, શાંતિની છાયાથી યુક્ત, જ્ઞાન પર આશ્રિત, તૃપ્તિના જળવાળું, અંદરનો ક્ષેત્રજ્ઞ સૂર્ય.
14.28.17
येऽधिगच्छन्ति तत्सन्तस्तेषां नास्ति पुनर्भवः ।
ऊर्ध्वं चाधश्च तिर्यक्च तस्य नान्तोऽधिगम्यते ॥ १४.२८.१७ ॥
જે સજ્જનો તેને પ્રાપ્ત કરે છે તેમને પુનર્જન્મ નથી. ઉપર, નીચે અને આડા પણ તેનો અંત મળતો નથી.
14.28.18
सप्त स्त्रियस्तत्र चरन्ति सत्या-
स्त्ववाङ्मुखा भानुमत्यो जनित्र्यः।
ऊर्ध्वं रसानाददते प्रजाभ्यः ।
सर्वान्यथा नित्यमनित्यता च ॥ १४.२८.१८ ॥
ત્યાં સાત સ્ત્રીઓ સત્યરૂપે વિચરે છે; મુખ નીચે રાખનારી, દીપ્તિમતી, માતાઓ. તેઓ પ્રજાઓ માટે ઉપરથી રસો ગ્રહણ કરે છે. સર્વ કંઈ સદા અનિત્ય છે, અને અનિત્યતા પણ.
14.28.19
तत्रैव प्रतितिष्ठन्ति पुनस्तत्रोदयन्ति च ।
सप्त सप्तर्षयः सिद्धा वसिष्ठप्रमुखैः सह ॥ १४.२८.१९ ॥
ત્યાં જ તેઓ સ્થિર રહે છે, અને ત્યાંથી જ ફરી ઉદય પામે છે. વસિષ્ઠ જેમાં મુખ્ય છે તેવા સાત સપ્તર્ષિઓ સિદ્ધો સાથે.
14.28.20
यशो वर्चो भगश्चैव विजयः सिद्धतेजसः ।
एतमेवानुवर्तन्ते सप्त ज्योतींषि भास्करम् ॥ १४.२८.२० ॥
યશ, વર્ચસ, ભગ અને વિજય — સિદ્ધોનું તેજ આ જ છે; સાત જ્યોતિઓ આ સૂર્યને જ અનુસરે છે.
14.28.21
ऋषयः पर्वताश्चैव सन्ति तत्र समासतः ।
नद्यश्च परितो वारि वहन्त्यो ब्रह्मिसम्भवम् ॥ १४.२८.२१ ॥
ઋષિઓ અને પર્વતો પણ ત્યાં સંક્ષેપમાં છે; ચારે તરફ નદીઓ બ્રહ્મથી ઉત્પન્ન જળ વહાવે છે.
14.28.22
नदीनां सङ्गमश्चैव वैताने समुपहरे ।
स्वात्मतृप्ता यतो यान्ति साक्षादेव पितामहम् ॥ १४.२८.२२ ॥
નદીઓનો સંગમ પણ વૈતાન યજ્ઞના અર્પણમાં છે; તેથી સ્વયં તૃપ્ત થઈને તેઓ સાક્ષાત પિતામહ તરફ જાય છે.
14.28.23
कृशाशाः सुव्रताः शान्तास्तपसा दग्धकिल्बिषाः ।
आत्मन्यात्मानमावेश्य ब्राह्मणास्तमुपासते ॥ १४.२८.२३ ॥
ઇચ્છાઓ ક્ષીણ થયેલા, સુવ્રત, શાંત, તપથી પાપ બાળેલા બ્રાહ્મણો આત્મામાં આત્માને સ્થાપી તેમની ઉપાસના કરે છે.
14.28.24
शमिमप्यत्र शंसन्ति विद्यारण्यविदो जनाः ।
तदरण्यमभिप्रेत्य यथातत्वमजायत ॥ १४.२८.२४ ॥
અહીં પણ વિદ્યારણ્યને જાણનારા લોકો શમીની પ્રશંસા કરે છે; તે અરણ્યને પામીને તે યથાર્થપણે જન્મ્યો.
14.28.25
एतदेवेदृशं पुण्यमरण्यं ब्राह्मणा विदुः ।
विदित्वा चानुतिष्ठन्ति क्षेत्रज्ञेनानुदर्शिना ॥ १४.२८.२५ ॥
બ્રાહ્મણો આવા પુણ્ય અરણ્યને આ રીતે જ જાણે છે. તેને જાણીને, ક્ષેત્રજ્ઞ અને યથાર્થદર્શીના માર્ગે તેનું આચરણ કરે છે.