महाभारत · अध्याय 14.28
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.28.1
संकल्पदंशमशकं शोकहर्षहिमातपम् ।
मोहान्धकारतिमिरं लोभव्याधिसरीसृपम् ॥ १४.२८.१ ॥
संकल्पाचे डास व माशा, शोक-हर्षाची थंडी व ऊन, मोहरूपी अंधाराचा काळोख, आणि लोभरूपी व्याधीचे सरपटणारे प्राणी.
14.28.2
विषयैकात्ययाध्वानं कामक्रोधकिरातकम् ।
तदतीत्य महादुर्गं प्रविष्टोस्मि महद्वनम् ॥ १४.२८.२ ॥
विषयांचा एकमेव दुर्गम मार्ग आणि काम-क्रोधरूपी किरातांना ओलांडून, त्या महान दुर्गाला पार करून मी महान अरण्यात प्रवेश केला आहे.
14.28.3
क्व तद्वनं महाप्राज्ञ के वृक्षाः सरितश्च काः ।
कियन्तः पर्वताश्चैव कियत्यध्यनि तद्वनम् ॥ १४.२८.३ ॥
हे महाप्राज्ञा, ते अरण्य कुठे आहे? त्यातील वृक्ष कोणते, नद्या कोणत्या, पर्वत किती आणि ते अरण्य मार्गात किती दूर आहे?
14.28.4
नैतदस्ति पृथग्भावः किञ्चिनद्यत्ततः सुखम् ।
नैतदस्त्यपृथग्भावः किञ्चिद्दुःखतरं ततः ॥ १४.२८.४ ॥
हे पृथक्भाव नाही, त्यातून काही सुख नाही; हे अपृथक्भावही नाही, त्यापेक्षा अधिक दुःख काही नाही.
14.28.5
तस्माद्ध्रस्वतरं नास्ति न ततोस्ति महत्तरम् ।
नास्ति तस्माद्दुःखतरं नास्त्यन्यत्तत्समं सुखम् ॥ १४.२८.५ ॥
म्हणून यापेक्षा लहान काही नाही, यापेक्षा मोठेही काही नाही; यापेक्षा अधिक दुःखदायक काही नाही, यासमान सुख दुसरे काही नाही.
14.28.6
न तत्राविश्यि शोचन्ति न प्रहृष्यन्ति च द्विजाः ।
न च बिभ्यति केभ्यश्चिन्नैभ्यो बिभ्यति केचन ॥ १४.२८.६ ॥
तेथे प्रवेश करून द्विज शोक करत नाहीत, हर्षही होत नाहीत; कोणाला ते भीत नाहीत, आणि कोणीही त्यांना भीत नाही.
14.28.7
तस्मिन्वने सप्त महाद्रुमाश्च ।
फलानि सप्तातिथयश्च सप्त।
सप्ताश्रमाः सप्त समाधयश्च ।
दीक्षाश्च सप्तैतदरण्यरूपम् ॥ १४.२८.७ ॥
त्या अरण्यात सात महावृक्ष, फळे, सात अतिथी, सात आश्रम, सात समाधी आणि सात दीक्षा आहेत; हेच त्या अरण्याचे रूप आहे.
14.28.8
पञ्चवर्णानि दिव्यानि पुष्पाणि च फलानि च ।
सृजन्तः पादपास्तत्र व्याप्य तिष्ठन्ति तद्वन्म् ॥ १४.२८.८ ॥
तेथे पाच रंगांची दिव्य फुले आणि फळे निर्माण करणारे वृक्ष त्या अरण्यात पसरून उभे आहेत.
14.28.9
सुवर्णानि द्विवर्णानि पुष्पाणि च फलानि च ।
सृजन्तः पादपास्तत्र व्याप्य तिष्ठन्ति तद्वनम् ॥ १४.२८.९ ॥
तेथे सोन्यासारखी आणि दोन रंगांची फुले व फळे निर्माण करणारे वृक्ष त्या अरण्यात पसरून उभे आहेत.
14.28.10
शङ्कराणि त्रिवर्णानि पुष्पाणि च फलानि च ।
सृजन्तः पादपास्तत्र व्याप्य तिष्ठन्ति तद्वनम् ॥ १४.२८.१० ॥
तेथे शुभ आणि तीन रंगांची फुले व फळे निर्माण करणारे वृक्ष त्या अरण्यात पसरून उभे आहेत.
14.28.11
सुरभीणि द्विवर्णानि पुष्पाणि च फलानि च ।
सृजन्तः पादपास्तत्र व्याप्य तिष्ठन्ति तद्वनम् ॥ १४.२८.११ ॥
तेथे सुगंधी आणि दोन रंगांची फुले व फळे निर्माण करणारे वृक्ष त्या अरण्यात पसरून उभे आहेत.
14.28.12
सुरभीण्येकवर्णानि पुष्पाणि च फलानि च ।
सृजन्तः पादपास्तत्र व्याप्य तिष्ठन्ति तद्वनम् ॥ १४.२८.१२ ॥
तेथे सुगंधी आणि एकाच रंगाची फुले व फळे निर्माण करणारे वृक्ष त्या अरण्यात पसरून उभे आहेत.
14.28.13
बहून्यव्यक्तवर्णानि पुष्पाणि च फलानि च ।
विसृजन्तौ महावृक्षौ तद्वनं व्याप्य तिष्ठतः ॥ १४.२८.१३ ॥
अस्पष्ट रंगांची अनेक फुले आणि फळे देत दोन महावृक्ष ते वन व्यापून उभे आहेत.
14.28.14
एको वह्निः सुमना ब्राह्मणोत्र ।
पञ्चेन्द्रियाणि समिधश्चात्र सन्ति।
तेभ्यो वृक्षाःक सप्त फलन्ति दीक्षा ।
गुणाः फलान्यतिथयः फलाशाः ॥ १४.२८.१४ ॥
येथे एकच अग्नी आहे, हे ब्राह्मणा, मन शुभ आहे. येथे पाच इंद्रिये आणि समिधा आहेत; त्यांपासून सात वृक्ष फळ देतात — दीक्षा, गुण, फळे, अतिथी, फलाशा.
14.28.15
आतिथ्यं प्रतिगृह्णन्ति तत्र सप्त महर्षयः ।
अर्चितेषु प्रलीनेषु तेष्वन्यद्रोचते वनम् ॥ १४.२८.१५ ॥
तेथे सात महर्षी आतिथ्य स्वीकारतात. त्यांचा सत्कार होऊन ते अंतर्धान पावल्यावर त्यांच्यानंतर दुसरे वन आवडते होते.
14.28.16
प्रज्ञावृक्षं मोक्षफलं शान्तिच्छायासमन्वितम् ।
ज्ञानाश्रयं तृप्तितोयमन्तःक्षेत्रज्ञभास्करम् ॥ १४.२८.१६ ॥
प्रज्ञा हा वृक्ष, मोक्ष हे त्याचे फळ, शांतीच्या छायेने युक्त, ज्ञानाश्रित, तृप्तीच्या जलाने युक्त, अंतरातील क्षेत्रज्ञरूपी सूर्य.
14.28.17
येऽधिगच्छन्ति तत्सन्तस्तेषां नास्ति पुनर्भवः ।
ऊर्ध्वं चाधश्च तिर्यक्च तस्य नान्तोऽधिगम्यते ॥ १४.२८.१७ ॥
जे सज्जन ते मिळवतात त्यांना पुनर्जन्म नाही. वर, खाली आणि आडवे, त्याचा अंत सापडत नाही.
14.28.18
सप्त स्त्रियस्तत्र चरन्ति सत्या-
स्त्ववाङ्मुखा भानुमत्यो जनित्र्यः।
ऊर्ध्वं रसानाददते प्रजाभ्यः ।
सर्वान्यथा नित्यमनित्यता च ॥ १४.२८.१८ ॥
तेथे सात स्त्रिया सत्यरूपाने संचरतात; मुख खाली केलेल्या, तेजस्वी, माता. त्या प्रजांसाठी वरून रस ग्रहण करतात. सर्व काही नेहमी अनित्य आहे, आणि अनित्यताही तशीच.
14.28.19
तत्रैव प्रतितिष्ठन्ति पुनस्तत्रोदयन्ति च ।
सप्त सप्तर्षयः सिद्धा वसिष्ठप्रमुखैः सह ॥ १४.२८.१९ ॥
तिथेच ते स्थित राहतात आणि तिथूनच पुन्हा उदयाला येतात. वसिष्ठ ज्यांत प्रमुख आहेत असे सात सप्तर्षी सिद्धांसह.
14.28.20
यशो वर्चो भगश्चैव विजयः सिद्धतेजसः ।
एतमेवानुवर्तन्ते सप्त ज्योतींषि भास्करम् ॥ १४.२८.२० ॥
यश, वर्चस्, भग आणि विजय — सिद्धांच्या तेजाचे हेच स्वरूप; सात ज्योती याच भास्कराचे अनुसरण करतात.
14.28.21
ऋषयः पर्वताश्चैव सन्ति तत्र समासतः ।
नद्यश्च परितो वारि वहन्त्यो ब्रह्मिसम्भवम् ॥ १४.२८.२१ ॥
ऋषी आणि पर्वतही तिथे थोडक्यात आहेत; सभोवती नद्या ब्रह्मापासून उत्पन्न झालेले जल वाहतात.
14.28.22
नदीनां सङ्गमश्चैव वैताने समुपहरे ।
स्वात्मतृप्ता यतो यान्ति साक्षादेव पितामहम् ॥ १४.२८.२२ ॥
नद्यांचा संगमही वैतान यज्ञाच्या अर्पणात आहे; त्यामुळे स्वतःतृप्त होऊन ते थेट पितामहाकडे जातात.
14.28.23
कृशाशाः सुव्रताः शान्तास्तपसा दग्धकिल्बिषाः ।
आत्मन्यात्मानमावेश्य ब्राह्मणास्तमुपासते ॥ १४.२८.२३ ॥
आशा क्षीण झालेले, सुव्रती, शांत, तपाने पापे जाळलेले ब्राह्मण आत्म्यात आत्म्याला स्थापून त्याची उपासना करतात.
14.28.24
शमिमप्यत्र शंसन्ति विद्यारण्यविदो जनाः ।
तदरण्यमभिप्रेत्य यथातत्वमजायत ॥ १४.२८.२४ ॥
येथेही विद्यारण्य जाणणारे लोक शमीची स्तुती करतात; त्या अरण्याजवळ जाऊन ती यथार्थपणे जन्मली.
14.28.25
एतदेवेदृशं पुण्यमरण्यं ब्राह्मणा विदुः ।
विदित्वा चानुतिष्ठन्ति क्षेत्रज्ञेनानुदर्शिना ॥ १४.२८.२५ ॥
ब्राह्मण अशा पुण्य अरण्याला असेच जाणतात. ते जाणून क्षेत्रज्ञ आणि यथार्थदर्शी यांच्या मार्गाने ते आचरतात.